Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tiến trình hội nhập quốc tế, chính sách thuế đóng vai trò là công cụ kinh tế vĩ mô đặc biệt quan trọng nhằm điều tiết thu nhập, định hướng tiêu dùng và bảo đảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Đối với các doanh nghiệp, công tác kế toán thuế—đặc biệt là kế toán thuế Giá trị gia tăng (GTGT) và thuế Thu nhập doanh nghiệp (TNDN)—là phần hành trọng yếu trong hệ thống thông tin tài chính. Việc thực hiện đúng và kịp thời nghĩa vụ thuế không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ khuôn khổ pháp lý, phòng ngừa rủi ro bị phạt chậm nộp hay xử lý vi phạm hành chính về thuế, mà còn nâng cao hiệu quả quản trị tài chính nội bộ.
Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thương mại, có khối lượng giao dịch mua bán hàng hóa thường xuyên và đa dạng. Trong bối cảnh các chính sách thuế của Nhà nước liên tục được sửa đổi, bổ sung, công tác kế toán thuế tại đơn vị đã đạt được những kết quả nhất định nhưng đồng thời bộc lộ một số tồn tại trong khâu bố trí nhân sự, luân chuyển chứng từ, ghi sổ kế toán và kiểm soát chi phí hợp lý. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Lẹ được thực hiện nhằm phân tích toàn diện thực trạng này và đưa ra các khuyến nghị hoàn thiện.
Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể theo văn bản:
- Tổng hợp và hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về thuế, kế toán thuế GTGT và kế toán thuế TNDN trong doanh nghiệp.
- Khảo sát, phân tích thực trạng công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát giai đoạn 2015–2017.
- Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác kế toán thuế tại công ty.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán thuế GTGT và kế toán thuế TNDN, bao gồm hệ thống chứng từ, tài khoản sử dụng, phương pháp hạch toán, quy trình ghi sổ kế toán và hệ thống tờ khai thuế.
- Phạm vi không gian: Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát (địa chỉ: 222–224 Phan Đăng Lưu, phường Phú Hòa, thành phố Huế).
- Phạm vi thời gian: Dữ liệu về tổ chức nhân sự, tình hình tài chính và nghiệp vụ kế toán thuế của công ty trong giai đoạn 3 năm (2015–2017).
- Phạm vi nội dung: Tập trung chuyên sâu vào hai sắc thuế là thuế GTGT và thuế TNDN.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các quan điểm kinh tế học cổ điển và hiện đại về thuế (định nghĩa của Gaston Jèze trong Tài chính công, quan điểm của Joseph E. Stiglitz về tính bắt buộc của thuế) cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và Bộ Tài chính Việt Nam:
- Luật thuế: Luật Thuế giá trị gia tăng số 13/2008/QH12; Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH12.
- Thông tư hướng dẫn về thuế: Thông tư số 219/2013/TT-BTC hướng dẫn thi hành Luật Thuế GTGT; Thông tư số 78/2014/TT-BTC và Thông tư số 96/2015/TT-BTC hướng dẫn về thuế TNDN; Thông tư số 151/2014/TT-BTC quy định sửa đổi, bổ sung một số điều về thuế; Nghị định số 218/2013/NĐ-CP.
- Chế độ kế toán: Thông tư số 200/2014/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp của Bộ Tài chính; Giáo trình Thuế của PGS.TS. Phan Thị Cúc (2008).
Phương pháp nghiên cứu được tác giả kết hợp đồng bộ giữa thu thập và xử lý dữ liệu:
- Phương pháp thu thập số liệu:
- Nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật, thông tư, chuẩn mực kế toán, sách giáo trình chuyên ngành và các công trình khóa luận có liên quan tại thư viện Trường Đại học Kinh tế – Đại học Huế.
- Phỏng vấn trực tiếp: Trao đổi trực tiếp và thường xuyên với Kế toán trưởng và Kế toán tổng hợp của công ty trong thời gian thực tập để làm rõ quy trình xử lý chứng từ, luân chuyển thông tin và lập báo cáo.
- Phương pháp xử lý và phân tích số liệu:
- Phương pháp so sánh, tổng hợp: Đánh giá sự biến động về quy mô lao động, cơ cấu tài sản, nguồn vốn và các chỉ tiêu tài chính qua 3 năm (2015–2017) theo phương pháp so sánh tuyệt đối và tương đối.
- Phương pháp kế toán: Thu thập chứng từ thực tế (hóa đơn, phiếu thu, phiếu chi, giấy báo Nợ/Có), kiểm tra tính hợp thức, đối chiếu tài khoản đối ứng, kiểm tra sổ chi tiết, sổ cái và tờ khai thuế nhằm so sánh giữa quy định lý thuyết với thực hành thực tế tại đơn vị.
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về thuế, kế toán thuế Giá trị gia tăng và thuế Thu nhập doanh nghiệp
Chương 1 hệ thống hóa các khái niệm căn bản, đặc điểm và vai trò của thuế đối với nền kinh tế: tạo nguồn thu cho ngân sách, kích thích tăng trưởng kinh tế và điều tiết thu nhập nhằm bảo đảm công bằng xã hội. Hệ thống thuế được phân loại theo phương thức đánh thuế (thuế trực thu và thuế gián thu) và theo đối tượng chịu thuế (hàng hóa dịch vụ, thu nhập, tài sản).
Đối với thuế GTGT, tác giả làm rõ bản chất là thuế tiêu dùng nhiều giai đoạn, có tính trung lập và lũy thoái so với thu nhập. Văn bản phân tích chi tiết 8 nhóm đối tượng không chịu thuế GTGT (tổng hợp từ 26 nhóm theo Thông tư 219/2013/TT-BTC), các mức thuế suất (0%, 5%, 10%), căn cứ tính thuế, thời điểm xác định thuế và điều kiện khấu trừ thuế đầu vào (hóa đơn hợp pháp, thanh toán không dùng tiền mặt đối với giao dịch từ 20 triệu đồng trở lên). Phương pháp hạch toán thuế GTGT được mô hình hóa qua Tài khoản 133 (1331, 1332) và Tài khoản 3331 (33311).
Đối với thuế TNDN, văn bản làm rõ đặc trưng trực thu, các điều kiện ghi nhận chi phí hợp lý được trừ theo Khoản 2 Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, phương pháp xác định thu nhập tính thuế và thuế suất phổ thông 20% áp dụng từ ngày 01/01/2017. Tác giả trình bày phương pháp hạch toán qua Tài khoản 3334 (Thuế TNDN) và Tài khoản 8211 (Chi phí thuế TNDN hiện hành). Bên cạnh đó, tác giả tiến hành tổng thuật và đánh giá ưu - nhược điểm của 3 khóa luận có liên quan tại Trường Đại học Kinh tế Huế (của các tác giả Nguyễn Thị Ngọc Ánh, Trần Thị Kim Loan, Hoàng Thị Kim Chi) để xác định khoảng trống nghiên cứu và tính mới cho đề tài.
Chương 2: Thực trạng công tác kế toán thuế tại Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát
Chương 2 mô tả chi tiết lịch sử hình thành (thành lập ngày 01/07/2007, vốn kinh doanh ban đầu 1.000.000.000 đồng, mã số thuế 3300542552) và cơ cấu tổ chức của Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát. Bộ máy quản lý gồm: Giám đốc, Phó Giám đốc, Phòng Kinh doanh, Phòng Kỹ thuật, Phòng Kế toán và Bộ phận Kho. Bộ máy kế toán áp dụng mô hình trực tiếp, tinh gọn gồm 2 người: Kế toán trưởng và Kế toán tổng hợp.
Về chế độ kế toán, công ty áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, kỳ kế toán theo năm dương lịch (01/01 đến 31/12), đơn vị tiền tệ VND, hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên, tính giá xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền, tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, hình thức ghi sổ áp dụng là Chứng từ - ghi sổ.
Tác giả phân tích cụ thể tình hình nguồn lực và tài chính của công ty giai đoạn 2015–2017:
| Nhóm chỉ tiêu |
Năm 2015 |
Năm 2016 |
Năm 2017 |
Biến động 2016/2015 (%) |
Biến động 2017/2016 (%) |
| Tổng số lao động (người) |
7 |
10 |
12 |
+42,85 |
+20,00 |
| - Lao động nam (người) |
5 |
6 |
7 |
+20,00 |
+16,67 |
| - Lao động nữ (người) |
2 |
4 |
5 |
+100,00 |
+25,00 |
| - Hợp đồng dài hạn (người) |
4 |
7 |
8 |
+75,00 |
+14,29 |
| - Lao động phổ thông (người) |
3 |
4 |
4 |
+33,33 |
0,00 |
| Tổng tài sản (đồng) |
2.273.077.091 |
2.173.409.293 |
2.400.806.881 |
-4,38 |
+10,46 |
| - Tiền & tương đương tiền (đồng) |
402.321.498 |
474.280.887 |
1.241.845.963 |
+17,89 |
+161,84 |
| - Phải thu ngắn hạn (đồng) |
575.831.314 |
664.807.365 |
353.543.296 |
+15,45 |
-46,82 |
| - Hàng tồn kho (đồng) |
1.290.165.693 |
1.033.641.243 |
805.417.622 |
-19,88 |
-22,08 |
| - Tài sản ngắn hạn khác (đồng) |
4.758.586 |
679.798 |
0 |
-85,71 |
-100,00 |
| Tổng nguồn vốn (đồng) |
2.273.077.091 |
2.173.409.293 |
2.400.806.881 |
-4,38 |
+10,46 |
| - Nợ phải trả (đồng) |
697.052.776 |
566.656.312 |
728.338.203 |
-18,71 |
+28,53 |
| - Thuế & các khoản nộp NN (đồng) |
7.097.838 |
27.702.601 |
34.815.116 |
+290,30 |
+25,67 |
| - Vốn chủ sở hữu (đồng) |
1.576.024.315 |
1.606.752.981 |
1.672.468.678 |
+1,95 |
+4,09 |
| - Vốn đầu tư của CSH (đồng) |
1.000.000.000 |
1.000.000.000 |
1.000.000.000 |
0,00 |
0,00 |
| - Lợi nhuận ST chưa phân phối (đồng) |
576.024.315 |
606.752.601 |
672.468.678 |
+5,33 |
+10,83 |
Đi sâu vào thực tiễn kế toán thuế tại công ty, khóa luận phân tích:
- Kế toán thuế GTGT: Đơn vị sử dụng hóa đơn GTGT, bảng kê mua vào (Mẫu 01-2/GTGT), bảng kê bán ra (Mẫu 01-1/GTGT), chứng từ thanh toán ngân hàng; hạch toán qua TK 1331, TK 33311 và phản ánh lên Sổ chi tiết, Sổ Cái, Chứng từ ghi sổ. Tác giả dẫn chứng số liệu thực tế qua Tờ khai thuế GTGT Quý 4/2017 và hồ sơ kê khai bổ sung điều chỉnh đối với Tờ khai thuế GTGT Quý 4/2016 kèm Bản giải trình khai bổ sung (Mẫu 01/KHBS).
- Kế toán thuế TNDN: Hàng quý doanh nghiệp thực hiện tạm tính và tạm nộp số tiền thuế phát sinh (theo quy định tại Thông tư 151/2014/TT-BTC không phải nộp tờ khai tạm tính quý). Cuối năm tài chính, kế toán lập Tờ khai quyết toán thuế TNDN (Mẫu số 03/TNDN) kèm Phụ lục kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh (Mẫu 03-1A/TNDN), hạch toán nghĩa vụ qua TK 8211 và TK 3334.
Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán thuế tại Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát
Dựa trên phân tích thực tế, chương 3 tổng kết các ưu điểm: công ty tuân thủ tốt các chính sách thuế, hạch toán đúng hệ thống tài khoản theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, áp dụng phần mềm kê khai HTKK và nộp thuế đúng hạn.
Đồng thời, tác giả chỉ ra các hạn chế còn tồn tại:
- Cơ cấu bộ máy kế toán quá mỏng (2 nhân sự) khiến công việc bị dồn ứ, dễ phát sinh sai sót trong quá trình kiểm tra hóa đơn, dẫn đến việc phải khai bổ sung điều chỉnh tờ khai thuế GTGT.
- Việc quản lý, lập và lưu chuyển chứng từ chi phí phục vụ tính thuế TNDN đôi khi chưa chặt chẽ, chưa bóc tách triệt để các khoản chi phí không được trừ theo quy định của Thông tư 96/2015/TT-BTC.
- Hình thức Chứng từ - ghi sổ thủ công đòi hỏi khối lượng ghi chép lớn, tốn nhiều thời gian đối chiếu giữa sổ chi tiết và sổ tổng hợp.
Từ đó, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp:
- Kiện toàn tổ chức bộ máy kế toán và phân định nhiệm vụ rõ ràng cho từng phần hành.
- Hoàn thiện quy trình kiểm soát hóa đơn, chứng từ đầu vào nhằm đảm bảo điều kiện khấu trừ thuế GTGT và tính hợp lý của chi phí được trừ khi xác định thuế TNDN.
- Tăng cường cập nhật các chính sách thuế mới ban hành và đầu tư áp dụng phần mềm kế toán chuyên dụng thay thế cho hình thức ghi chép thủ công.
Kết quả và đóng góp
Về mặt dữ liệu và kết quả thực tế, khóa luận đã lượng hóa được toàn bộ bức tranh tài chính và công tác kế toán thuế tại Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát giai đoạn 2015–2017:
- Phản ánh sự chuyển biến tích cực trong công tác quản lý công nợ và dòng tiền: Tiền và tương đương tiền năm 2017 đạt 1.241.845.963 đồng (tăng 161,84% so với năm 2016); các khoản phải thu ngắn hạn giảm 46,82% (xuống còn 353.543.296 đồng); giá trị hàng tồn kho giảm đều qua các năm (từ 1,29 tỷ đồng năm 2015 xuống 805,42 triệu đồng năm 2017), giúp tối ưu hóa chi phí lưu kho.
- Phản ánh sự gia tăng nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước: Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước tăng từ 7.097.838 đồng (năm 2015) lên 27.702.601 đồng (năm 2016) và đạt 34.815.116 đồng (năm 2017), phù hợp với đà tăng của lợi nhuận sau thuế chưa phân phối (đạt 672.468.678 đồng năm 2017).
- Hệ thống hóa đầy đủ quy trình luân chuyển chứng từ từ khâu phát sinh nghiệp vụ, lập bảng kê, ghi Chứng từ ghi sổ, vào Sổ chi tiết TK 1331, TK 33311, TK 8211, TK 3334 cho đến khâu tổng hợp lập Sổ Cái và Báo cáo tài chính.
Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, đây là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống về công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát dưới sự điều chỉnh của các văn bản pháp luật mới (Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 96/2015/TT-BTC, Thông tư 151/2014/TT-BTC). Tác giả đã chỉ ra các sai sót thực tế (nghiệp vụ kê khai bổ sung điều chỉnh thuế GTGT Quý 4/2016) và đưa ra các kiến nghị cụ thể, phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp thương mại quy mô vừa và nhỏ.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Khóa luận tồn tại một số hạn chế gắn liền với phạm vi nghiên cứu:
- Dữ liệu thực nghiệm chỉ giới hạn tại một doanh nghiệp thương mại đơn lẻ (Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát) trong mốc thời gian 2015–2017, do đó tính khái quát hóa cho toàn ngành thương mại nội thất chưa cao.
- Đề tài tập trung chủ yếu vào thuế GTGT và thuế TNDN, chưa mở rộng phân tích các sắc thuế khác cũng phát sinh thường xuyên tại doanh nghiệp như thuế Thu nhập cá nhân hay thuế Môn bài.
- Phần trích lục dữ liệu báo cáo kết quả kinh doanh trong văn bản chủ yếu tập trung vào các chỉ tiêu liên quan trực tiếp đến số thuế phải nộp, chưa trình bày đầy đủ bảng phân tích chuyên sâu về chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.
Hướng phát triển nghiên cứu tiếp theo:
- Mở rộng phạm vi khảo sát công tác kế toán thuế trên mẫu nghiên cứu gồm nhiều doanh nghiệp thương mại và sản xuất trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế để so sánh đối chiếu.
- Nghiên cứu tích hợp toàn diện tất cả các sắc thuế phát sinh tại doanh nghiệp trong mối liên hệ với việc lập báo cáo tài chính và tối ưu hóa chi phí thuế hợp pháp.
Giá trị tham khảo
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Lẹ là tài liệu tham khảo hữu ích cho:
- Sinh viên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính: Cung cấp nguồn tư liệu thực tế về cách thức hạch toán, luân chuyển chứng từ và quy trình lập tờ khai thuế GTGT, quyết toán thuế TNDN theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC.
- Kế toán viên tại các doanh nghiệp thương mại vừa và nhỏ: Tham khảo quy trình ghi sổ kế toán theo hình thức Chứng từ - ghi sổ, phương pháp quản lý hóa đơn chứng từ đầu vào/đầu ra và kinh nghiệm xử lý hồ sơ kê khai bổ sung, điều chỉnh thuế GTGT (Mẫu 01/KHBS).
- Người nghiên cứu về kế toán thuế: Cung cấp cấu trúc khung đề tài chuẩn mực, kết hợp logic giữa cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và phân tích số liệu tài chính 3 năm của doanh nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
1. Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào?
Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp ban hành theo Thông tư số 200/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính, phương pháp hạch toán hàng tồn kho kê khai thường xuyên, phương pháp tính giá xuất kho bình quân gia quyền và hình thức ghi sổ kế toán là Chứng từ - ghi sổ.
2. Cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán của công ty được thiết lập như thế nào?
Bộ máy kế toán của công ty tổ chức theo mô hình tập trung và tinh gọn, gồm 2 nhân sự: Kế toán trưởng (phụ trách điều hành, kiểm soát tài chính, lập báo cáo tài chính) và Kế toán tổng hợp (phụ trách nhập xuất kho, theo dõi công nợ, quản lý hóa đơn chứng từ, tính lương và kê khai thuế).
3. Tình hình tài sản và nguồn vốn của công ty biến động ra sao trong giai đoạn 2015–2017?
Tổng tài sản của công ty giảm từ 2,273 tỷ đồng (2015) xuống 2,173 tỷ đồng (2016), sau đó tăng lên 2,401 tỷ đồng (2017). Trong đó, khoản mục tiền và tương đương tiền tăng mạnh vào năm 2017 đạt 1,242 tỷ đồng (tăng 161,84% so với 2016), các khoản phải thu ngắn hạn và hàng tồn kho giảm dần. Vốn chủ sở hữu duy trì ở mức trên 1,57 tỷ đến 1,67 tỷ đồng, với vốn đầu tư của chủ sở hữu ổn định 1,000 tỷ đồng.
4. Kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại công ty sử dụng những tài khoản kế toán chủ yếu nào?
Đối với thuế GTGT, công ty sử dụng TK 133 (chi tiết TK 1331 - Thuế GTGT được khấu trừ của HHDV) và TK 3331 (chi tiết TK 33311 - Thuế GTGT đầu ra). Đối với thuế TNDN, công ty sử dụng TK 3334 (Thuế TNDN phải nộp) và TK 8211 (Chi phí thuế TNDN hiện hành).
5. Vì sao công ty phải lập tờ khai thuế GTGT bổ sung cho Quý 4 năm 2016?
Trong quá trình rà soát và quyết toán, kế toán phát hiện có sai sót, điều chỉnh số liệu trên tờ khai chính thức Quý 4/2016, do đó doanh nghiệp đã tiến hành lập Tờ khai thuế GTGT bổ sung kèm Bản giải trình khai bổ sung, điều chỉnh (Mẫu số 01/KHBS) theo đúng quy định của cơ quan thuế.
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Võ Thị Lẹ đã phản ánh toàn diện và trung thực thực trạng công tác kế toán thuế GTGT và thuế TNDN tại Công ty TNHH Trang Trí Nội Thất Tiên Phát giai đoạn 2015–2017. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý luận pháp lý, chế độ kế toán theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và số liệu thực tế tại doanh nghiệp, tác giả đã làm rõ quy trình xử lý nghiệp vụ, những kết quả đạt được cùng các mặt tồn tại trong quản lý chứng từ và bộ máy kế toán. Các giải pháp hoàn thiện được đề xuất có giá trị thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác quản trị tài chính - thuế tại đơn vị và là tài liệu tham khảo bổ ích cho sinh viên chuyên ngành kế toán.
