Phân Tích Chi Tiết Chuỗi Giá Trị Ngành Miến Dong Ở Xã Côn Minh, Huyện Na Rì, Tỉnh Bắc Kạn

Phân tích chuỗi giá trị ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, giúp hiểu rõ quy trình sản xuất và tiềm năng phát triển kinh tế địa phương.

• Tác giả: Lý Văn Hồ
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Mạnh Thắng
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Phân tích chuỗi giá trị ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.1.1. Các quan điểm và khái niệm về ngành hàng
• 2.1.2. Tác nhân
• 2.1.3. Mạch hàng
• 2.1.4. Luồng hàng
• 2.2. Chuỗi
• 2.3. Cấu trúc của ngành hàng
• 2.3.1. Sự hình thành của ngành hàng
• 2.3.2. Kênh tiêu thụ sản phẩm
• 2.3.2.1. Các kênh tiêu thụ sản phẩm
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.4.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 3.5.1. Chỉ tiêu mô tả ngành hàng
• 3.5.2. Chỉ tiêu đặc điểm ngành hàng
• 3.5.3. Chỉ tiêu đánh giá kết quả
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm về điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm về điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Chuỗi giá trị ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn
• 4.2.1. Khái quát tình hình sản xuất miến dong tại xã Côn Minh
• 4.2.2. Phân tích chi phí và lợi nhuận của các tác nhân trong chuỗi giá trị ngành hàng miến dong Côn Minh
• 4.2.3. Sự phân chia lợi nhuận giữa các tác nhân
• 4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh
• 4.3.1. Sự phát triển của thị trường miến dong
• 4.3.2. Vùng cung ứng nguyên liệu đầu vào
• 4.3.3. Công nghệ chế biến
• 4.3.4. Các chính sách kinh tế của Nhà nước
• 4.3.5. Phân tích SWOT
• 4.4. Giải pháp chủ yếu phát triển ngành hàng miến dong Côn Minh
• 4.4.1. Định hướng chung
• 4.4.2. Các giải pháp chính
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• 5.1. Thành lập HTX sản xuất miến dong
• 5.2. Tăng cường sự liên kết giữa các tác nhân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuỗi giá trị ngành miến dong tại xã Côn Minh huyện Na Rì tỉnh Bắc Kạn

Chuỗi giá trị ngành miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn là một hệ thống bao gồm các tác nhân và hoạt động từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Nghiên cứu này nhằm phân tích cấu trúc, hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng đến ngành miến dong, từ đó đề xuất giải pháp phát triển bền vững. Xã Côn Minh có điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội thuận lợi cho việc trồng và chế biến miến dong, đóng góp vào kinh tế địa phương.

1.1. Tổng quan về ngành miến dong

Ngành miến dong tại xã Côn Minh đã trở thành một trong những ngành nông nghiệp chủ lực, góp phần tăng thu nhập cho người dân. Cây dong riềng được trồng phổ biến, là nguyên liệu chính để sản xuất miến dong. Quy trình sản xuất từ trồng trọt đến chế biến và tiêu thụ đã tạo ra một chuỗi giá trị khép kín. Tuy nhiên, ngành này cũng đối mặt với nhiều thách thức như công nghệ lạc hậu và thị trường tiêu thụ chưa ổn định.

1.2. Vai trò của ngành miến dong trong kinh tế địa phương

Ngành miến dong đóng vai trò quan trọng trong kinh tế địa phương của xã Côn Minh. Nó không chỉ tạo việc làm mà còn góp phần vào phát triển bền vững nông thôn. Sản phẩm miến dong từ xã Côn Minh đã dần khẳng định được thương hiệu trên thị trường, mang lại lợi nhuận nông nghiệp đáng kể cho người dân. Tuy nhiên, cần có sự hỗ trợ từ chính sách nông nghiệp để phát huy tối đa tiềm năng kinh tế của ngành này.

II. Phân tích chuỗi giá trị ngành miến dong

Chuỗi giá trị ngành miến dong tại xã Côn Minh bao gồm các giai đoạn chính: sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ. Mỗi giai đoạn đều có sự tham gia của các tác nhân khác nhau, từ nông dân trồng dong riềng đến các cơ sở chế biến và nhà phân phối. Việc phân tích chuỗi giá trị giúp xác định các điểm mạnh, điểm yếu và cơ hội phát triển của ngành.

2.1. Quy trình sản xuất miến dong

Quy trình sản xuất miến dong bắt đầu từ việc trồng và thu hoạch dong riềng. Sau đó, củ dong riềng được chế biến thành bột và sản xuất thành miến dong. Công nghệ chế biến hiện nay tại xã Côn Minh còn thủ công, dẫn đến chất lượng sản phẩm chưa đồng đều. Việc áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại sẽ giúp nâng cao chất lượng và giá trị nông sản.

2.2. Phân phối và tiêu thụ sản phẩm

Tiêu thụ sản phẩm là giai đoạn cuối cùng trong chuỗi giá trị. Miến dong từ xã Côn Minh được phân phối qua các kênh bán buôn và bán lẻ tại địa phương và các vùng lân cận. Tuy nhiên, thị trường miến dong còn hạn chế, chưa mở rộng được ra các thị trường lớn hơn. Việc xây dựng thương hiệu và tìm kiếm đầu ra sản phẩm ổn định là yếu tố then chốt để phát triển ngành này.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến ngành miến dong

Ngành miến dong tại xã Côn Minh chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như điều kiện tự nhiên, công nghệ chế biến, chính sách nông nghiệp và thị trường miến dong. Việc phân tích các yếu tố này giúp đưa ra các giải pháp phù hợp để phát triển bền vững ngành miến dong.

3.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Xã Côn Minh có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc trồng dong riềng, với khí hậu và đất đai phù hợp. Tuy nhiên, kinh tế địa phương còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến đầu tư vào công nghệ sản xuất và mở rộng thị trường miến dong. Cần có sự hỗ trợ từ chính sách nông nghiệp để khắc phục những hạn chế này.

3.2. Công nghệ và chính sách hỗ trợ

Công nghệ chế biến miến dong tại xã Côn Minh còn thủ công, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều. Việc áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại sẽ giúp nâng cao giá trị nông sản và mở rộng thị trường miến dong. Ngoài ra, chính sách nông nghiệp cần tập trung vào hỗ trợ nông dân và phát triển kinh tế địa phương.

IV. Giải pháp phát triển bền vững ngành miến dong

Để phát triển bền vững ngành miến dong tại xã Côn Minh, cần có các giải pháp đồng bộ từ cải thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, đến mở rộng thị trường miến dong. Sự hỗ trợ từ chính sách nông nghiệp và hỗ trợ nông dân cũng là yếu tố quan trọng.

4.1. Cải thiện quy trình sản xuất

Việc áp dụng công nghệ sản xuất hiện đại vào quy trình sản xuất miến dong sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng giá trị nông sản. Đồng thời, cần đào tạo kỹ thuật cho nông dân để họ có thể sử dụng hiệu quả các công nghệ mới.

4.2. Mở rộng thị trường tiêu thụ

Để mở rộng thị trường miến dong, cần xây dựng thương hiệu và tìm kiếm đầu ra sản phẩm ổn định. Việc liên kết với các nhà phân phối lớn và tham gia các hội chợ nông sản sẽ giúp quảng bá sản phẩm miến dong từ xã Côn Minh đến các thị trường tiềm năng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Phân tích chuỗi giá trị ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn" do sinh viên Lý Văn Hồ (chuyên ngành Phát triển nông thôn, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) thực hiện năm 2019 dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Mạnh Thắng.

Khóa luận được xây dựng xuất phát từ thực tiễn sản xuất nông nghiệp của Việt Nam nói chung và tỉnh Bắc Kạn nói riêng. Tỉnh Bắc Kạn có tổng diện tích đất tự nhiên là 485.044 ha, trong đó đất nông nghiệp (bao gồm đất lâm nghiệp) chiếm 85%, đất phi nông nghiệp chiếm 4,35% và đất chưa sử dụng chiếm 10,65%. Nhằm khai thác thế mạnh địa phương, Nghị quyết số 02-NQ/ĐH ngày 17/10/2015 của Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn lần thứ XI (nhiệm kỳ 2015 – 2020) đã xác định chương trình trọng tâm là phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, tạo ra sản phẩm có thương hiệu và sức cạnh tranh. Trong định hướng đó, cây dong riềng được xác định là một trong những cây trồng mũi nhọn.

Tại huyện Na Rì, xã Côn Minh là địa bàn có diện tích trồng, chế biến và tiêu thụ miến dong lớn. Tuy nhiên, hoạt động của ngành hàng miến dong tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, cấu trúc thị trường biến động và sự phân bổ chi phí, lợi nhuận giữa các tác nhân tham gia chuỗi chưa thực sự đồng đều.

Mục tiêu nghiên cứu

Tác giả xác định hệ thống mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu chung: Nghiên cứu, phân tích thực trạng ngành hàng miến dong, hoạt động của các tác nhân trong ngành hàng, các yếu tố ảnh hưởng đến ngành hàng; từ đó đề xuất định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển ngành hàng miến dong, góp phần tăng thu nhập và nâng cao đời sống cho các hộ nông dân tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội để tìm ra thuận lợi và khó khăn trong sản xuất miến dong.
  2. Xác định các tác nhân, phân tích kinh tế và lợi ích của các tác nhân tham gia vào ngành hàng.
  3. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến ngành hàng: xác định những lợi thế, cơ hội, cản trở và nguy cơ thách thức đối với các tác nhân trong ngành hàng.
  4. Đề xuất các giải pháp hành động để thực hiện chiến lược phát triển ngành hàng miến dong trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Chuỗi giá trị ngành hàng miến dong trên phương diện kinh tế, bao gồm các hộ trồng dong riềng, các xưởng chế biến tinh bột dong riềng, các xưởng sản xuất miến dong, các đại lý, cửa hàng bán buôn và bán lẻ.
• Phạm vi nội dung: Phân tích chuỗi giá trị ngành hàng miến dong và đề xuất định hướng giải pháp phát triển kinh tế cho người dân.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện từ ngày 13/8/2018 đến ngày 23/12/2018; các số liệu sơ cấp thu thập trong năm 2018 nhằm mô tả thông tin, hoạt động của các tác nhân trong năm 2017; các dữ liệu thứ cấp về diện tích và sản lượng được tổng hợp trong giai đoạn 2015 – 2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thuộc loại hình nghiên cứu kinh tế nông thôn ứng dụng, kết hợp phương pháp luận phân tích chuỗi giá trị và phân tích ngành hàng nông sản với các công cụ khảo sát thực địa.

Khung lý thuyết và khái niệm

Tác giả vận dụng phương pháp phân tích ngành hàng (Filière approach) hình thành từ thập niên 1960 tại Pháp và phát triển trong các thập niên 1980, 1990:

• Định nghĩa ngành hàng của J.P. Boutonnet (INRA France, 1990): Ngành hàng là một hệ thống được xây dựng bởi các tác nhân và các hoạt động tham gia vào sản xuất, chế biến, phân phối một sản phẩm và bởi các mối quan hệ giữa các yếu tố trên cũng như với bên ngoài.
• Định nghĩa của Fabre: Ngành hàng là tập hợp các tác nhân kinh tế quy tụ trực tiếp vào việc tạo ra các sản phẩm cuối cùng; mô hình hóa tổ chức của các luồng vật chất, luồng tài chính và cơ chế điều tiết.
• Các khái niệm nền tảng: Tác nhân (agent - cá nhân hoặc đơn vị kinh tế), Mạch hàng (khoảng cách và quan hệ kinh tế giữa 2 tác nhân), Luồng hàng (chuỗi kế tiếp từ điểm đầu đến điểm cuối), Kênh tiêu thụ (kênh trực tiếp, kênh gián tiếp đơn giản và kênh gián tiếp phức tạp).
• Ba dạng dịch chuyển luồng vật chất: Dịch chuyển về mặt thời gian (bảo quản, dự trữ điều tiết mùa vụ), dịch chuyển về mặt không gian (kết nối vùng sản xuất với vùng tiêu thụ), dịch chuyển về mặt tính chất/hình thái (chế biến tạo sản phẩm mới).
• Khung kinh nghiệm phát triển nông sản quốc tế: Chiến lược phát triển nông nghiệp theo vùng, trợ cấp dịch vụ khuyến nông và chế biến nông sản của Malaysia; mô hình thâm canh xuất khẩu, cơ giới hóa máy móc công suất 5–12 mã lực và thiết lập mạng lưới chợ đầu mối của Thái Lan.

Phương pháp thu thập dữ liệu

Nghiên cứu kết hợp hai nguồn dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội của UBND xã Côn Minh, số liệu thống kê huyện Na Rì, các công trình nghiên cứu và tài liệu chuyên ngành về cây dong riềng (Canna edulis / Indica).
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp (PVTT) bằng bảng hỏi cấu trúc được thiết kế riêng cho từng nhóm tác nhân, kết hợp các cuộc thảo luận nhóm với cán bộ chuyên môn địa phương.

STT	Tác nhân trong ngành hàng	Số lượng mẫu quan sát	Phương pháp nghiên cứu
1	Hộ sản xuất dong riềng	30	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi
2	Xưởng sản xuất tinh bột dong riềng	5	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi
3	Xưởng sản xuất miến dong	5	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi
4	Người bán buôn	5	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi
5	Người bán lẻ	5	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi
Tổng	Toàn chuỗi ngành hàng	50	Phỏng vấn trực tiếp

Phương pháp phân tích và hệ thống chỉ tiêu

• Phương pháp phân tích số liệu:
  • Phương pháp thống kê mô tả: Tính toán số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân bằng phần mềm Excel nhằm phản ánh thực trạng sản xuất và lưu thông.
  • Phương pháp phân tích chi phí - lợi nhuận (C-B): Xác định chi phí đầu vào, doanh thu và sự phân bổ lợi ích kinh tế giữa các tác nhân trên 1 đơn vị sản phẩm (1 kg miến dong thành phẩm).
  • Phương pháp phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu nội tại kết hợp cơ hội và thách thức từ môi trường bên ngoài.
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế:
  • Chi phí trung gian: $\text{IC} = \sum (C_j \times G_j)$ (trong đó $C_j$ là số lượng đầu vào thứ $j$, $G_j$ là đơn giá đầu vào thứ $j$).
  • Giá trị gia tăng: $\text{VA} = \text{TR} - \text{IC} = \text{GO} - \text{IC}$ (trong đó $\text{TR}$ là tổng doanh thu, $\text{GO}$ là giá trị sản xuất).
  • Thu nhập hỗn hợp: $\text{MI} = \text{VA} - (A + T + \text{LT})$ (với $A$ là khấu hao tài sản cố định, $T$ là thuế sản xuất, $\text{LT}$ là chi phí thuê lao động).
  • Lợi nhuận (giá trị gia tăng thuần): $\text{LN} = \text{GTGT} - \text{Chi phí tăng thêm}$.

---

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu thiết lập tính cấp thiết của đề tài dựa trên chủ trương tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh Bắc Kạn và tiềm năng phát triển cây dong riềng tại huyện Na Rì. Tác giả chỉ ra rằng dù thị trường miến dong Côn Minh đã có bước chuyển biến sang sản xuất hàng hóa nhưng liên kết chuỗi còn lỏng lẻo, phân chia lợi ích chưa hợp lý. Phần này công bố mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung, 4 mục tiêu cụ thể), xác định đối tượng, phạm vi không gian tại xã Côn Minh và ý nghĩa lý luận, thực tiễn của công trình.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần này hệ thống hóa cơ sở khoa học về lý thuyết ngành hàng, phân tích cấu trúc kênh tiêu thụ và quy trình thực hiện phân tích tài chính, kinh tế cho chuỗi giá trị nông sản. Về mặt thực tiễn, tác giả tổng kết:

1. Nguồn gốc và đặc tính cây dong riềng: Tên khoa học Canna edulis (Indica), xuất xứ Nam Mỹ, du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 19. Cây có khả năng chịu bóng, chịu hạn, thích nghi tốt trên đất dốc miền núi.
2. Kinh nghiệm quốc tế: Đúc kết bài học hỗ trợ nông dân nhỏ và chế biến nông sản quy mô nông thôn của Malaysia; kinh nghiệm quy hoạch vùng sản xuất thâm canh, cơ giới hóa và xây dựng chợ đầu mối bán buôn của Thái Lan.
3. Thực trạng sản xuất miến trong nước: Khảo sát mô hình làng nghề miến dong Khoái Châu, Lai Trạch (tỉnh Hưng Yên) và mô hình chế biến miến Việt Cường (tỉnh Thái Nguyên - với các chỉ tiêu dinh dưỡng: tinh bột 84,4%, protein 0,84%, lipit 0,05%, độ ẩm 13,46%) để làm cơ sở so sánh với miến Côn Minh.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết phương pháp tiếp cận nghiên cứu thực địa tại xã Côn Minh từ tháng 8/2018 đến tháng 12/2018. Tác giả thiết lập cơ cấu chọn mẫu điều tra với 50 quan sát thuộc 5 nhóm tác nhân trong chuỗi. Phần này xác định rõ các bước làm sạch phiếu điều tra, nhập liệu và xử lý trên Excel; đồng thời lượng hóa các công thức toán học xác định chi phí trung gian (IC), giá trị gia tăng (VA), thu nhập hỗn hợp (MI) và lợi nhuận thuần (LN) áp dụng cho từng chủ thể.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là nội dung trọng tâm của khóa luận, bao gồm các phát hiện thực nghiệm chính:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Côn Minh:
  • Tự nhiên: Tổng diện tích 6.356,11 ha, đồi núi chiếm 90% diện tích; có tuyến Quốc lộ 3B chạy qua; mạng lưới thủy văn gồm 30,13 ha sông suối (suối Bản Lài, Nà Cằm, Nà Tiệu, Khuổi Mằng, Khuổi Pậu). Khí hậu nhiệt đới gió mùa: nhiệt độ trung bình 22,5°C (cao nhất 37°C, thấp nhất 5°C), lượng mưa trung bình 1.600 mm/năm, lượng bốc hơi 854 mm, tổng số giờ nắng 1.450 giờ/năm.
  • Kinh tế: Cơ cấu kinh tế năm 2017 gồm Nông nghiệp chiếm 78,38%; Dịch vụ - Thương mại chiếm 13,82%; Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp chiếm 7,8%.
  • Xã hội: Toàn xã có 673 hộ với 2.725 nhân khẩu; tỷ lệ hộ nghèo chiếm 28,97% (195 hộ), hộ cận nghèo chiếm 22,59% (152 hộ); tỷ lệ tăng dân số tự nhiên là 1,01%.
  • Sản xuất nông nghiệp chung: Diện tích lúa 200 ha (sản lượng đảm bảo mức bình quân 380 kg thóc/người/năm); ngô 145 ha (sản lượng 600 tấn); chè 5,51 ha; tổng đàn gia súc 813 con, đàn lợn 2.436 con, gia cầm 17.000 con.

Năm	Diện tích trồng dong riềng (ha)	Sản lượng củ tươi (tấn)
2015	75,38	5.276
2016	76,18	5.332
2017	102,34	7.163

Năng suất bình quân đạt 75 tấn/ha; riêng diện tích 64 ha chuyển đổi từ đất lúa kém hiệu quả sang thâm canh lên luống cao trong 2 năm đạt năng suất 100 tấn/ha. Toàn xã có 14 cơ sở chế biến miến dong với công suất 7 – 10 tấn củ/ngày.

• Cấu trúc chuỗi giá trị và quy trình kỹ thuật:
  • Hệ thống 5 tác nhân chính: Hộ trồng dong riềng (tập trung tại các thôn Bản Cào, Bản Cuôn, Bản Lài, Lùng Vạng) $\rightarrow$ Xưởng chế biến tinh bột $\rightarrow$ Xưởng sản xuất miến $\rightarrow$ Người bán buôn $\rightarrow$ Người bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng.
  • Quy trình chế biến 7 công đoạn: (1) Rửa và nghiền củ dong riềng $\rightarrow$ (2) Lắng và lọc bột $\rightarrow$ (3) Lò hơi liên hoàn (tráng bánh) $\rightarrow$ (4) Tráng bánh trên phên $\rightarrow$ (5) Hong khô bánh $\rightarrow$ (6) Thái bánh thành sợi $\rightarrow$ (7) Phơi khô tự nhiên và đóng gói.
  • Đặc điểm lao động xưởng miến: Xưởng nhỏ thuê 3 – 5 lao động, xưởng quy mô lớn thuê 10 – 15 lao động, cơ sở Tài Hoan sử dụng tới 20 lao động thường xuyên; mức thù lao dao động từ 150.000 – 180.000 đồng/người/ngày.
  • Các kênh tiêu thụ miến dong Côn Minh:
    • Kênh 1 (Kênh trực tiếp): Xưởng sản xuất $\rightarrow$ Người tiêu dùng (chủ yếu là các hộ làm quy mô nhỏ bán tại chỗ).
    • Kênh 2 (Kênh gián tiếp ngắn): Xưởng sản xuất $\rightarrow$ Người bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng.
    • Kênh 3 (Kênh gián tiếp dài): Xưởng sản xuất $\rightarrow$ Người bán buôn $\rightarrow$ Người bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng (chiếm tỷ trọng lưu thông lớn nhất trong chuỗi).

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Tác giả tóm tắt toàn bộ kết quả khảo sát thực tế và đưa ra các nhóm khuyến nghị tập trung:

1. Thành lập Hợp tác xã (HTX) sản xuất miến dong: Gom các hộ sản xuất nhỏ lẻ thành tổ chức kinh tế tập thể nhằm chuẩn hóa quy trình, đồng bộ chất lượng và bao bì sản phẩm.
2. Tăng cường sự liên kết giữa các tác nhân: Thiết lập hợp đồng tiêu thụ giữa người trồng dong riềng, xưởng bột và xưởng miến; giảm thiểu tình trạng ép giá và rủi ro đứt gãy nguồn cung.
3. Hỗ trợ kỹ thuật và xúc tiến thương mại: Khuyến nông chuyển giao công nghệ làm khô chủ động giảm phụ thuộc vào thời tiết; mở rộng thị trường ra ngoài các tỉnh lân cận (Bắc Ninh, Thái Nguyên, Hà Nội).

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính kèm số liệu

1. Quy mô và năng lực sản xuất: Giai đoạn 2015 – 2017, diện tích dong riềng tại Côn Minh tăng từ 75,38 ha lên 102,34 ha; sản lượng củ tăng từ 5.276 tấn lên 7.163 tấn. Xã đã xây dựng được 14 cơ sở chế biến miến dong đạt công suất 7 – 10 tấn củ/ngày.
2. Hiệu quả chuyển đổi cơ cấu cây trồng: Việc chuyển đổi đất ruộng trũng kém hiệu quả sang trồng dong riềng lên luống cao đạt năng suất 100 tấn/ha (cao hơn 25 tấn/ha so với mức bình quân 75 tấn/ha trên đất đồi dốc), thực hiện được 64 ha trong 2 năm (32 ha/năm).
3. Tạo việc làm và thu nhập nông nhàn: Ngành nghề chế biến miến giải quyết việc làm tại chỗ cho hàng trăm lao động với mức thu nhập 150.000 – 180.000 đồng/ngày. Các xưởng sản xuất quy mô từ 3 đến 20 lao động/cơ sở.
4. Cấu trúc phân phối: Sản phẩm tiêu thụ nội địa thông qua 3 kênh phân phối chính, trong đó Kênh 3 (Xưởng $\rightarrow$ Bán buôn $\rightarrow$ Bán lẻ $\rightarrow$ Người tiêu dùng) đóng vai trò trung tâm trong việc đưa miến Côn Minh đến các thị trường ngoài tỉnh như Thái Nguyên, Hà Nội, Bắc Ninh và miền Trung, miền Nam.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Tổ chức sản xuất: Thành lập Hợp tác xã miến dong Côn Minh để tạo tư cách pháp nhân ký kết hợp đồng thương mại lớn, thống nhất nhãn mác, bao bì và kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm.
• Vùng nguyên liệu: Mở rộng diện tích trồng thâm canh lên luống, ổn định diện tích trên 100 ha/năm; tránh tình trạng diện tích sụt giảm đột ngột sau khi các dự án hỗ trợ kết thúc.
• Kỹ thuật và công nghệ: Khắc phục hạn chế của việc phơi miến hoàn toàn dựa vào nắng tự nhiên (gây đình trệ sản xuất khi thời tiết mưa rét cuối năm) bằng việc nghiên cứu áp dụng hệ thống nhà sấy hoặc công nghệ sấy chủ động.
• Chính sách và thị trường: Ngân hàng hỗ trợ vốn vay ưu đãi; cán bộ khuyến nông tập huấn kỹ thuật; chính quyền xã xúc tiến quảng bá tại các hội chợ nông sản.

Đóng góp của đề tài

Công trình cung cấp bộ dữ liệu khảo sát thực địa chi tiết về toàn bộ các khâu từ trồng trọt, sơ chế tinh bột, sản xuất miến đến lưu thông thương mại tại một địa bàn cấp xã miền núi khó khăn. Nghiên cứu đã lượng hóa được quy mô sản xuất, chu chuyển hàng hóa và nhận diện rõ các điểm nghẽn kỹ thuật (phơi tự nhiên, liên kết lỏng lẻo) của làng nghề miến dong Côn Minh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Phạm vi khảo sát giới hạn tại xã Côn Minh, huyện Na Rì; chưa mở rộng so sánh với các vùng sản xuất miến dong khác trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn.
  • Dung lượng mẫu của các tác nhân trung gian thương mại (người bán buôn: 5 mẫu, người bán lẻ: 5 mẫu) còn ở mức tối thiểu, chủ yếu phản ánh các kênh phân phối truyền thống.
  • Số liệu tài chính phụ thuộc vào lời kể và sổ sách ghi chép không đồng nhất của các hộ sản xuất cá thể do bà con chưa có thói quen hạch toán kế toán chi tiết.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng đánh giá chuỗi giá trị trên phạm vi liên huyện tại tỉnh Bắc Kạn.
  • Nghiên cứu ứng dụng công nghệ sấy năng lượng mặt trời hoặc sấy nhiệt khép kín nhằm nâng cao tính chủ động cho các cơ sở sản xuất trong mùa đông.
  • Đánh giá sâu hơn về khía cạnh môi trường trong chuỗi, đặc biệt là công tác xử lý chất thải, nước thải từ khâu nghiền và lọc lắng tinh bột củ dong.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên: Thuộc các chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý kinh tế nông thôn cần tài liệu thực tế về phương pháp phân tích ngành hàng (Filière) và chuỗi giá trị nông sản vùng cao.
• Cán bộ quản lý địa phương: UBND xã Côn Minh, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Na Rì, các cơ quan khuyến nông có thể tham khảo các số liệu thực trạng và giải pháp tổ chức HTX để xây dựng kế hoạch phát triển sản phẩm OCOP, phát triển kinh tế nông thôn.
• Phần nội dung giá trị nhất: Quy trình công nghệ chế biến 7 bước; sơ đồ chuỗi giá trị và ma trận mẫu quan sát thực nghiệm 5 tác nhân tại Chương 3 và Chương 4.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu kinh tế và đặc điểm dân số của xã Côn Minh năm 2017 được ghi nhận như thế nào trong khóa luận?
Năm 2017, cơ cấu kinh tế xã Côn Minh gồm: Nông nghiệp chiếm 78,38%; Dịch vụ - Thương mại chiếm 13,82%; Công nghiệp - Tiểu thủ công nghiệp chiếm 7,8%. Toàn xã có 673 hộ với 2.725 nhân khẩu; tỷ lệ hộ nghèo là 28,97% (195 hộ) và hộ cận nghèo là 22,59% (152 hộ).

2. Diện tích và sản lượng dong riềng tại xã Côn Minh biến động ra sao trong giai đoạn 2015 – 2017?
Diện tích và sản lượng củ dong riềng tăng liên tục: Năm 2015 đạt 75,38 ha (5.276 tấn); năm 2016 đạt 76,18 ha (5.332 tấn); đến năm 2017 đạt 102,34 ha (7.163 tấn). Năng suất bình quân đạt 75 tấn/ha; riêng mô hình thâm canh lên luống trên đất ruộng đạt 100 tấn/ha.

3. Dung lượng mẫu điều tra thực tế trong nghiên cứu được phân bổ như thế nào?
Tổng dung lượng mẫu khảo sát là 50 quan sát thực hiện bằng phương pháp phỏng vấn trực tiếp, bao gồm: 30 hộ sản xuất dong riềng, 5 xưởng chế biến tinh bột, 5 xưởng sản xuất miến dong, 5 người bán buôn và 5 người bán lẻ.

4. Quy trình chế biến miến dong tại các xưởng ở xã Côn Minh gồm những công đoạn nào?
Quy trình gồm 7 công đoạn nối tiếp: (1) Rửa và nghiền củ dong riềng $\rightarrow$ (2) Lắng và lọc bột $\rightarrow$ (3) Đưa vào lò hơi liên hoàn (máy tráng) $\rightarrow$ (4) Tráng bánh trên phên $\rightarrow$ (5) Hong khô bánh $\rightarrow$ (6) Thái bánh thành sợi $\rightarrow$ (7) Phơi khô tự nhiên và đóng gói thành phẩm.

5. Mức thuê nhân công và quy mô lao động tại các cơ sở chế biến miến Côn Minh là bao nhiêu?
Các cơ sở nhỏ thuê từ 3 – 5 lao động, cơ sở lớn thuê 10 – 15 lao động (riêng xưởng Tài Hoan có thời điểm sử dụng 20 lao động thường xuyên). Tiền công chi trả cho người lao động đạt từ 150.000 đến 180.000 đồng/người/ngày.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lý Văn Hồ đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh chi tiết thực trạng chuỗi giá trị ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu chỉ ra tiềm năng lớn về thổ nhưỡng và chất lượng sản phẩm truyền thống, đồng thời lượng hóa được sự tăng trưởng về diện tích, sản lượng dong riềng giai đoạn 2015 – 2017 cùng hiệu quả tạo việc làm của 14 cơ sở chế biến trên địa bàn. Các phân tích thực chứng về điểm nghẽn trong phơi sấy tự nhiên và kênh phân phối trung gian là căn cứ xác đáng để tác giả đề xuất thành lập hợp tác xã và tăng cường liên kết chuỗi, phục vụ mục tiêu nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Việt Nam là một nước nông nghiệp, ngành nông nghiệp là ngành kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển KTXH của đất nước. Có hơn 70% dân số sống dựa vào nông nghiệp, vì vậy nông nghiệp và nông thôn luôn là lĩnh vực được các cấp, các ngành quan tâm. Với sức ép nông nghiệp thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ. Trong những năm gần đây nền nông nghiệp của nước ta đã có những chuyển biến rõ rệt, đây là nền tảng đóng góp quan trọng trong chiến lược xóa đói giảm nghèo của đất nước.

Một trong những ngành nông nghiệp của nước ta là sản xuất cây dong riềng. Cây dong riềng giờ đây đã trở thành cây trồng chủ lực của nhiều địa phương, là nguyên liệu chính để sản xuất miến dong. Tỉnh Bắc Kạn có diện tích đất tự nhiên là 485.044ha là đất nông nghiệp (bao gồm cả đất lâm nghiệp) chiếm 85%, 21.159ha là đất phi nông nghiệp chiếm 4,35% và 51.738ha là đất chưa sử dụng chiếm 10,65%. Do đó, tỉnh có lợi thế về phát triển các sản phẩm nông, lâm nghiệp trong đó nổi bật là các sản phẩm nông sản có thương hiệu tập thể, có chỉ dẫn địa lý.

Tỉnh tập trung phát triển sản xuất với quy mô tương đối lớn, sản phẩm đạt chất lượng, từng bước thâm nhập thị trường phân phối hiện đại trong nước và hướng tới xuất khẩu. Bắc Kạn sở hữu những sản phẩm nổi bật như miến dong, cam, quýt, hồng không hạt. Từ lợi thế về địa lý, tỉnh Bắc Kạn đã lấy ngành nông nghiệp là ngành mũi nhọn của tỉnh. Tại Nghị quyết số 02-NQ/ĐH ngày 17/10/2015 của Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn lần thứ XI, nhiệm kỳ 2015 – 2020 đã đưa ra Chương trình trọng tâm, nhiệm vụ và giải pháp “thực hiện phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, tạo ra sản phẩm có thương hiệu, sức cạnh tranh trên thị trường…”, trong đó tỉnh Bắc Kạn đã phát triển cây dong riềng như là một ngành nông nghiệp mũi nhọn của tỉnh.

Trong các đơn vị thuộc tỉnh Bắc Kạn thì huyện Na Rì là địa phương có h 2 diện tích đất trồng cây nông nghiệp khá lớn do vậy địa phương đã chú trọng phát triển mạnh về trồng cây nông sản trong đó nổi bật là cây dong riềng, một loại nông sản có thế mạnh của địa phương. Trong những năm qua cây dong riềng trở thành nguồn nguyên liệu chính, huyện Na Rì đã không ngừng phát triển mạnh mẽ về cả diện tích và quy mô sản xuất, tỉnh đã tập trung hỗ trợ về cơ chế, chính sách và tài chính để các cơ sở sản xuất mặt hàng miến dong có điều kiện tốt nhất để sản xuất. Đây là những cơ hội thuận lợi để địa phương phát triển mạnh hơn nữa ngành hàng miến dong. Cấu trúc và hoạt động thị trường miến dong đã thay đổi theo hướng chuyên môn hoá.

Cùng với sự phát triển của ngành nông nghiệp nói chung và ngành hàng miến dong nói riêng, trong thời gian qua đã vấp phải những khó khăn và thách thức lớn làm ảnh hưởng đến giá trị gia tăng của ngành hàng nhất là phân phối lợi ích và chi phí giữa các tác nhân tham gia ngành hàng. Để đánh giá, phân tích xác định lợi ích các tác nhân tham gia thị trường và đề xuất những giải pháp cho việc phát triển bền vững của môi trường, ổn định các vấn đề kinh tế - xã hội và cạnh tranh gay gắt trên thị trường nông sản. Trên cơ sở kết hợp giữa lý luận và tình hình thực tiễn, nhằm nghiên cứu thực trạng ngành hàng miến dong huyện Na Rì. Để tìm ra những điểm mạnh điểm yếu, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất miến dong, đưa ra những giải pháp hợp lý để phát triển ngành hàng miến dong trong thời gian tới.

Từ những vấn đề trên và cùng với sự hướng dẫn của thầy giáo ThS Nguyễn Mạnh Thắng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “ Phân tích chuỗi giá trị ngành hàng miến dong tại xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn” 1.2 Mục tiêu nghiên cứu đề tài 1.1 Mục tiêu chung Nghiên cứu, phân tích thực trạng ngành hàng miến dong, hoạt động của các tác nhân trong ngành hàng, các yếu tố ảnh hưởng đến ngành hàng, từ đó đề xuất định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển ngành hàng miến h 3 dong góp phần tăng thu nhập, nâng cao đời sống cho các hộ nông dân ở xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, KTXH để tìm ra thuận lợi và khó khăn trong sản xuất miến dong. - Xác định được các tác nhân, phân tích kinh tế và lợi ích các tác nhân tham gia vào ngành hàng - Phân tích được các yếu tố ảnh hưởng đến ngành hàng: xác định những lợi thế và cơ hội, những cản trở và nguy cơ thách thức của các tác nhân trong ngành hàng - Đề xuất được các giải pháp hành động để thực hiện chiến lược phát triển ngành hàng miến dong trong thời gian tới.3 Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa khoa học Củng cố kiến thức từ cơ sở đến chuyên ngành đã học trong trường, ứng dụng kiến thức đó trong thực tiễn. Rèn luyện kỹ năng thu thập thông tin và xử lý số liệu, viết báo cáo. Giúp hiểu thêm về tình hình sản xuất miến dong trên địa bàn xã Côn Minh, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn 1.2 Ý nghĩa thực tiễn Nhận thấy những gì đã làm được và chưa làm được khi đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, góp phần tăng thu nhập, nâng cao hiệu quả kinh tế người dân trong địa bàn.

Là tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khóa sau có cùng hướng nghiên cứu. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học 2.1 Các quan điểm và khái niệm về ngành hàng 2.1 Ngành hàng Vào những năm 1960 phương pháp phân tích ngành hàng (Filiere) sử dụng nhằm xây dựng các giải pháp thúc đẩy các hệ thống sản xuất nông nghiệp. Các vấn đề được quan tâm nhiều nhất đó là làm thế nào để các hệ thống sản xuất tại địa phương được kết nối với công nghiệp chế biến, thương mại, xuất khẩu và tiêu dùng nông sản. Bước sang những năm 1980, phân tích ngành hàng được sử dụng và nhấn mạnh vào giải quyết các vấn đề chính sách của ngành nông nghiệp, sau đó phương pháp này được phát triển và bổ sung thêm sự tham gia của các vấn đề thể chế trong ngành hàng.

Đến những năm 1990, có một khái niệm được cho là phù hợp hơn trong nghiên cứu ngành hàng nông sản do J.P Boutonnet đưa ra đó là: "Ngành hàng là một hệ thống được xây dựng bởi các tác nhân và các hoạt động tham gia vào sản xuất, chế biến, phân phối một sản phẩm và bởi các mối quan hệ giữa các yếu tố trên cũng như với bên ngoài".P Boutonnet, INRA France) Theo Fabre: “Ngành hàng được coi là tập hợp các tác nhân kinh tế (hay các phần hợp thành các tác nhân) quy tụ trực tiếp vào việc tạo ra các sản phẩm cuối cùng”. Như vậy, ngành hàng đã vạch ra sự kế tiếp của các hành động xuất phát từ điểm ban đầu tới điểm cuối cùng của một nguồn lực hay một sản phẩm trung gian, trải qua nhiều giai đoạn của quá trình gia công, chế biến để tạo ra một hay nhiều sản phẩm hoàn tất ở mức độ của người tiêu thụ.[7] Có thể hiểu ngành hàng là “Tập hợp những tác nhân (hay những phần hợp thành tác nhân) kinh tế đóng góp trực tiếp vào sản xuất tiếp đó là gia h 5 công, chế biến và tiêu thụ ở một thị trường hoàn hảo của sản phẩm nông nghiệp”.[1] Như vậy, nói đến ngành hàng là ta hình dung đó là một chuỗi, một quá trình khép kín, có điểm đầu và điểm kết thúc, bao gồm nhiều yếu tố động, có quan hệ móc xích với nhau. Sự tăng lên hay giảm đi của yếu tố này có thể ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực tới các yếu tố khác. Trong quá trình vận hành của một ngành hàng đã tạo ra sự dịch chuyển các luồng vật chất trong ngành hàng đó.

Sự dịch chuyển được xem xét theo 3 dạng như sau:[1] - Sự dịch chuyển về mặt thời gian sản phẩm được tạo ra ở thời gian này lại được tiêu thụ ở thời gian khác. Sự dịch chuyển này giúp ta điều chỉnh mức cung ứng thực phẩm theo mùa vụ. Để thực hiện tốt sự dịch chuyển này cần phải làm tốt công tác bảo quản và dự trữ thực phẩm. - Sự dịch chuyển về mặt không gian trong thực tế, sản phẩm được tạo ra ở nơi này nhưng lại được dùng ở nơi khác.

Ở đây đòi hỏi phải nhận biết được các kênh phân phối của sản phẩm. Sự dịch chuyển này giúp ta thoả mãn tiêu dùng thực phẩm cho mọi vùng, mọi tầng lớp của nhân dân trong nước và đó là cơ sở không thể thiếu được để sản phẩm trở thành hàng hoá. Điều kiện cần thiết của chuyển dịch là sự hoàn thiện của cơ sở hạ tầng, công nghệ chế biến và chính sách mở rộng giao lưu kinh tế của Chính phủ. - Sự dịch chuyển về mặt tính chất (hình thái của sản phẩm) Hình dạng và tính chất của sản phẩm bị thay đổi qua mỗi lần tác động của công nghệ chế biến.

Chuyển dịch về mặt tính chất làm cho chủng loại sản phẩm ngày càng phong phú và nó được phát triển theo sở thích của người tiêu dùng và trình độ chế biến. Hình dạng và tính chất của sản phẩm bị thay đổi càng nhiều thì càng có nhiều sản phẩm mới được tạo ra. Trong thực tế, sự chuyển dịch của các luồng vật chất này diễn ra rất phức tạp và phụ thuộc vào hàng loạt các yếu tố về tự nhiên, công nghệ và chính h 6 sách. Hơn nữa, theo Fabre thì “ngành hàng là sự hình thức hoá dưới dạng mô hình đơn giản làm hiểu rõ tổ chức của các luồng (vật chất hay tài chính) và của các tác nhân hoạt động tập trung vào những quan hệ phụ thuộc lẫn nhau và các phương thức điều tiết”.2 Tác nhân Tác nhân là một tế bào sơ cấp với các hoạt động kinh tế, độc lập và tự quyết định hành vi của mình.

Có thể hiểu rằng, tác nhân là những hộ, những doanh nghiệp, những cá nhân tham gia trong ngành hàng thông qua hoạt động kinh tế của họ.