Phân Tích Các Yếu Tố Quyết Định Chi Tiêu Y Tế Hộ Gia Đình Tại Việt Nam Dựa Trên Dữ Liệu VHLSS 2006

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh determinants of household healthcare expenditure an analysis in vietnam by using of vhlss 2006, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Le Phuong Thao
• Người hướng dẫn: Dr. Le Thi Thanh Loan
• Trường học: University Of Economics Ho Chi Minh City
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: Determinants Of Household Healthcare Expenditure: An Analysis In Vietnam By Using Of VHLSS 2006
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• ACKNOWLEDGEMENTS
• DECLARATION
• ABSTRACT
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• LIST OF APPENDIXS
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. Problem statement
• 1.2. Objectives of the study
• 1.3. Research questions
• 2. CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Healthcare
• 2.2. Household Healthcare expenditure
• 2.3. An overview of the Empirical studies relates to household healthcare expenditure
• 3. CHAPTER 3: METHODOLOGY AND DATA SET
• 3.1. Econometric Model of the study
• 3.2. Some definitions of VHLSS 2006
• 3.3. Estimation strategy
• 4. CHAPTER 4: RESEARCH FINDINGS FOR HOUSEHOLD HEALTHCARE EXPENDITURES IN VIETNAM
• 4.1. Overview household healthcare expenditure in Vietnam
• 4.2. Household characteristics and healthcare expenditure
• 4.3. Community characteristics and healthcare expenditure
• 4.4. Estimated results and Explanation
• 5. CHAPTER 5: CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS
• 5.1. Conclusions
• 5.2. Policy recommendations
• REFERENCES
• APPENDIXS
• appendix 1. Inter-correlation matrix of all the independent variables
• appendix 2. Correlation between household expenditures on healthcare and independent variables
• appendix 3. Checking for Multicollinearity
• appendix 4. Regression of the model with dependent variable is Household per capita healthcare expenditure. The best model
• appendix 5. Regression of the model with dependent variable is Household per capita healthcare expenditure

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Chi Tiêu Y Tế Hộ Gia Đình Tại Việt Nam

Phân tích chi tiêu y tế hộ gia đình là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu kinh tế và xã hội. Tại Việt Nam, việc hiểu rõ các yếu tố quyết định chi tiêu y tế hộ gia đình không chỉ giúp cải thiện chính sách y tế mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Dữ liệu từ VHLSS 2006 cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình chi tiêu y tế của các hộ gia đình, từ đó giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chi tiêu này.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Chi Tiêu Y Tế Hộ Gia Đình

Chi tiêu y tế hộ gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe và phúc lợi cho các thành viên trong gia đình. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, chi tiêu y tế không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn tác động đến tình hình tài chính của hộ gia đình.

1.2. Dữ Liệu VHLSS 2006 Và Ý Nghĩa Của Nó

Dữ liệu từ VHLSS 2006 cung cấp thông tin chi tiết về chi tiêu y tế của hộ gia đình, cho phép phân tích các yếu tố như thu nhập, tình trạng sức khỏe và bảo hiểm y tế. Việc sử dụng dữ liệu này giúp các nhà nghiên cứu có cái nhìn tổng quan về tình hình chi tiêu y tế tại Việt Nam.

II. Các Yếu Tố Quyết Định Chi Tiêu Y Tế Hộ Gia Đình Tại Việt Nam

Nghiên cứu cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến chi tiêu y tế hộ gia đình tại Việt Nam. Những yếu tố này bao gồm thu nhập, tình trạng sức khỏe, và chính sách bảo hiểm y tế. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp cải thiện chính sách y tế và giảm gánh nặng tài chính cho các hộ gia đình.

2.1. Tác Động Của Thu Nhập Đến Chi Tiêu Y Tế

Thu nhập là một trong những yếu tố quan trọng nhất quyết định chi tiêu y tế của hộ gia đình. Nghiên cứu cho thấy rằng hộ gia đình có thu nhập cao thường chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ y tế, trong khi hộ nghèo phải đối mặt với nhiều khó khăn hơn trong việc chi trả cho các dịch vụ này.

2.2. Tình Trạng Sức Khỏe Và Chi Tiêu Y Tế

Tình trạng sức khỏe của các thành viên trong hộ gia đình cũng ảnh hưởng lớn đến quyết định chi tiêu y tế. Hộ gia đình có người bệnh nặng thường phải chi tiêu nhiều hơn cho các dịch vụ y tế, dẫn đến gánh nặng tài chính lớn hơn.

2.3. Vai Trò Của Bảo Hiểm Y Tế

Bảo hiểm y tế đóng vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng chi tiêu y tế cho hộ gia đình. Theo dữ liệu từ VHLSS 2006, tỷ lệ hộ gia đình có bảo hiểm y tế cao hơn thường có chi tiêu y tế thấp hơn so với những hộ không có bảo hiểm.

III. Thách Thức Trong Chi Tiêu Y Tế Hộ Gia Đình Tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong lĩnh vực y tế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc chi tiêu y tế hộ gia đình tại Việt Nam. Những thách thức này bao gồm sự bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ y tế và gánh nặng tài chính cho hộ nghèo.

3.1. Sự Bất Bình Đẳng Trong Tiếp Cận Dịch Vụ Y Tế

Sự khác biệt trong điều kiện sống giữa các vùng miền dẫn đến sự bất bình đẳng trong việc tiếp cận dịch vụ y tế. Hộ gia đình ở vùng nông thôn thường gặp khó khăn hơn trong việc tiếp cận các cơ sở y tế so với hộ gia đình ở thành phố.

3.2. Gánh Nặng Tài Chính Đối Với Hộ Nghèo

Hộ nghèo thường phải chi tiêu một tỷ lệ lớn thu nhập của họ cho dịch vụ y tế, dẫn đến tình trạng nợ nần và khó khăn tài chính. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn giữa nghèo đói và sức khỏe kém.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu Chi Tiêu Y Tế Hộ Gia Đình

Phương pháp nghiên cứu sử dụng trong phân tích chi tiêu y tế hộ gia đình bao gồm phân tích thống kê và mô hình hồi quy. Việc áp dụng các phương pháp này giúp xác định các yếu tố quyết định chi tiêu y tế một cách chính xác.

4.1. Phân Tích Thống Kê Dữ Liệu VHLSS 2006

Phân tích thống kê giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình chi tiêu y tế của hộ gia đình. Dữ liệu từ VHLSS 2006 cho phép phân tích các yếu tố như thu nhập, tình trạng sức khỏe và bảo hiểm y tế.

4.2. Mô Hình Hồi Quy Để Xác Định Các Yếu Tố

Mô hình hồi quy được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa chi tiêu y tế và các yếu tố quyết định. Phương pháp này giúp đưa ra những kết luận chính xác về các yếu tố ảnh hưởng đến chi tiêu y tế hộ gia đình.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng chi tiêu y tế hộ gia đình tại Việt Nam có sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm thu nhập. Những phát hiện này có thể được áp dụng để cải thiện chính sách y tế và giảm gánh nặng tài chính cho hộ nghèo.

5.1. Kết Quả Phân Tích Chi Tiêu Y Tế

Kết quả phân tích cho thấy rằng hộ gia đình có thu nhập cao thường chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ y tế. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các chính sách hỗ trợ cho hộ nghèo.

5.2. Ứng Dụng Chính Sách Y Tế Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách y tế hiệu quả hơn, nhằm giảm gánh nặng tài chính cho hộ gia đình và cải thiện sức khỏe cộng đồng.

VI. Kết Luận Và Hướng Tương Lai Trong Nghiên Cứu Chi Tiêu Y Tế

Nghiên cứu về chi tiêu y tế hộ gia đình tại Việt Nam cần tiếp tục được mở rộng để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng. Việc cải thiện chính sách y tế dựa trên các kết quả nghiên cứu sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

6.1. Tóm Tắt Các Phát Hiện Chính

Các phát hiện chính từ nghiên cứu cho thấy rằng thu nhập, tình trạng sức khỏe và bảo hiểm y tế là những yếu tố quyết định quan trọng đến chi tiêu y tế hộ gia đình.

6.2. Hướng Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Cần có thêm nhiều nghiên cứu để khám phá sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến chi tiêu y tế, từ đó đề xuất các chính sách phù hợp nhằm cải thiện tình hình y tế tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chi phí y tế luôn là một trong những rủi ro tài chính lớn nhất đối với các hộ gia đình tại các quốc gia đang phát triển. Báo cáo Đánh giá Tổng quan Ngành Y tế năm 2007 ghi nhận khoảng 34,5% bệnh nhân điều trị nội trú thuộc nhóm thu nhập trung bình tại Việt Nam phải vay mượn tiền để chi trả viện phí. Đồng thời, nguồn tài chính y tế toàn quốc phụ thuộc nặng nề vào chi tiêu trực tiếp từ tiền túi của người dân (Out-of-Pocket - OOP), chiếm tới 63% tổng chi y tế năm 2006. Thực trạng này tạo nên một vòng luẩn quẩn kéo dài giữa nghèo đói và bệnh tật, đe dọa trực tiếp đến an sinh xã hội sau hơn hai thập kỷ thực hiện công cuộc Đổi Mới năm 1986 và chính sách bảo hiểm y tế theo Nghị định số 299/HDBT năm 1992.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là việc nhận diện chính xác các yếu tố kinh tế, nhân khẩu học và cộng đồng đang chi phối hành vi chi tiêu y tế của hộ gia đình. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xác định các yếu tố quyết định chi tiêu chăm sóc sức khỏe của hộ gia đình tại Việt Nam, đo lường mức độ tác động của từng biến số và phân tích sự bất bình đẳng trong gánh nặng chi phí y tế giữa các tầng lớp xã hội.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên quy mô toàn quốc, bao quát 8 vùng sinh thái kinh tế dựa trên dữ liệu Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2006 (VHLSS 2006). Về mặt ý nghĩa thực tiễn, nghiên cứu làm rõ tỷ trọng chi tiêu y tế chiếm 6,37% tổng chi tiêu hộ gia đình, cung cấp nền tảng định lượng vững chắc giúp các nhà hoạch định chính sách thiết kế mạng lưới an sinh xã hội, hạn chế nguy cơ chi tiêu y tế thảm họa và thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ y tế công bằng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các nền tảng lý thuyết kinh tế vi mô và kinh tế y tế hiện đại:

• Mô hình Vốn Sức khỏe của Grossman (1972, 2000): Xem sức khỏe là một dạng vốn con người (human capital). Các cá nhân vừa tiêu dùng dịch vụ y tế để gia tăng mức thỏa dụng, vừa đầu tư vào sức khỏe để tái tạo sức lao động và tạo ra thu nhập. Trình độ học vấn và thu nhập là hai yếu tố then chốt quyết định hiệu quả sản xuất và mức cầu dịch vụ y tế.
• Mô hình Sản xuất Sức khỏe Gia đình của Jacobson (2000) và Bolin cùng cộng sự (1999): Mở rộng lý thuyết Grossman khi khẳng định hộ gia đình, chứ không phải từng cá nhân riêng lẻ, mới là đơn vị ra quyết định và sản xuất sức khỏe. Việc phân bổ ngân sách cho y tế chịu sự chi phối của cấu trúc hộ và lý thuyết phân bổ nguồn lực nội bộ gia đình của Becker (1964, 1965) cùng mô hình thương lượng Nash (Lundberg & Pollak, 1996).
• Khung phân tích Chi phí Tiếp cận (Access Costs) của Le Grand (1982) và Gertler & van der Gaag (1990): Xác định rào cản chi tiêu bao gồm cả chi phí tiền tệ trực tiếp (viện phí, thuốc men, đi lại) và chi phí cơ hội về mặt thời gian (thời gian di chuyển, thời gian chờ khám).

Các khái niệm chính được vận dụng xuyên suốt gồm: Chi tiêu y tế tự chi trả (Out-of-Pocket Expenditure), Nhóm ngũ phân vị chi tiêu (Expenditure Quintiles đại diện cho 5 mức thu nhập), Chi tiêu y tế thảm họa (Catastrophic Healthcare Expenditure), và Phân bổ nguồn lực nội bộ hộ gia đình (Intra-household Budget Allocation).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2006 (VHLSS 2006) do Tổng cục Thống kê thực hiện với sự hỗ trợ kỹ thuật của Ngân hàng Thế giới và UNDP. Khảo sát có quy mô toàn quốc với 45.945 hộ gia đình tại 3.063 xã, phường. Trong đó, mẫu phân tích chuyên sâu về thu nhập và chi tiêu bao gồm 9.189 hộ gia đình đại diện đầy đủ cho 8 vùng địa lý kinh tế. Phương pháp chọn mẫu phân tầng nhiều giai đoạn đảm bảo tính đại diện cao và giảm thiểu tối đa sai số chọn mẫu.

Phương pháp phân tích chủ đạo là mô hình hồi quy tuyến tính bội ước lượng bằng phương pháp Bình phương bé nhất thông thường (Ordinary Least Squares - OLS), xử lý trên phần mềm STATA 9.1. Biến phụ thuộc là logarit tự nhiên của tổng chi tiêu y tế hộ gia đình trong 12 tháng (ln(HHEXP)). Việc sử dụng dạng hàm logarit giúp chuẩn hóa phân phối dữ liệu chi tiêu có độ lệch lớn và trực tiếp ước lượng hệ số co giãn kinh tế.

Lý do lựa chọn mô hình OLS kết hợp với ước lượng sai số chuẩn mạnh (Robust Standard Errors) là nhằm khắc phục triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi (heteroscedasticity) thường gặp trong dữ liệu chéo vi mô, từ đó đảm bảo các ước lượng đạt phẩm chất tuyến tính không chệch tốt nhất (BLUE). Tác giả cũng sử dụng ma trận hệ số tương quan và hệ số nhân tử phóng đại phương sai (VIF) để kiểm định và loại trừ hoàn toàn hiện tượng đa cộng tuyến (multicollinearity). Timeline nghiên cứu thu thập dữ liệu chi tiêu trong chu kỳ 12 tháng năm 2006 và hoàn thiện công trình vào tháng 11 năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ bộ dữ liệu 9.189 hộ gia đình đã mang lại những phát hiện quan trọng:

• Cơ cấu chi tiêu y tế hộ gia đình: Chi tiêu cho y tế chiếm trung bình 6,37% tổng chi tiêu sinh hoạt của hộ gia đình (trong khi chi cho ăn, uống và hút thuốc chiếm tới 40,87%). Trong tổng ngân sách y tế của hộ, 72,53% dành cho việc thanh toán viện phí trực tiếp khi điều trị nội và ngoại trú tại các cơ sở y tế; chi trả tiền thuốc tự điều trị hoặc dự phòng chiếm 22,39%; chi phí mua bảo hiểm y tế tự nguyện chiếm 3,54% và mua sắm dụng cụ y tế gia đình chiếm 1,53%.
• Bất bình đẳng sâu sắc giữa các nhóm thu nhập: Chi tiêu y tế bình quân đầu người của nhóm ngũ phân vị giàu nhất (Quintile 5) cao gấp 9,98 lần so với nhóm nghèo nhất (Quintile 1). Xét về tổng chi tiêu y tế toàn hộ, nhóm giàu nhất chi tiêu gấp 6,96 lần so với nhóm nghèo nhất. Đồng thời, tổng chi tiêu sinh hoạt thực tế của nhóm giàu nhất gấp 4,13 lần nhóm nghèo nhất.
• Tác động mạnh mẽ của các biến số nhân khẩu và sức khỏe: Chi tiêu bình quân đầu người của hộ gia đình (biến đại diện cho thu nhập) có tác động dương và có ý nghĩa thống kê cao nhất đến mức chi tiêu y tế. Quy mô hộ gia đình (trung bình 4,29 người) có mối quan hệ tỷ lệ thuận rõ nét. Biến số tình trạng sức khỏe thể hiện tác động cực lớn: khoảng 20,25% số hộ có thành viên bị ốm đau hoặc chấn thương trong vòng 4 tuần trước khảo sát có mức chi tiêu y tế cao vượt trội so với 79,42% số hộ không có người ốm.
• Ảnh hưởng của đặc điểm chủ hộ và bảo hiểm y tế: Tỷ lệ hộ có thành viên tham gia bảo hiểm y tế đạt 45,42%. Chủ hộ có trình độ học vấn cao (chiếm 3,93% tổng mẫu) chi trả cho y tế nhiều hơn đáng kể so với nhóm chủ hộ có học vấn thấp (chiếm 82,78%). Tuổi bình quân của chủ hộ là 33,81 tuổi có tương quan dương nhẹ với chi tiêu y tế. Hộ gia đình do phụ nữ làm chủ hộ (chiếm 51,71%) có xu hướng chi tiêu cho chăm sóc sức khỏe nhỉnh hơn hộ do nam giới làm chủ hộ (chiếm 48,29%).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng phân hóa rõ rệt trong hành vi tìm kiếm và sử dụng dịch vụ y tế tại Việt Nam. Sự chênh lệch chi tiêu gấp 9,98 lần giữa nhóm giàu nhất và nghèo nhất cho thấy y tế đối với các nhóm thu nhập cao vận hành như một loại hàng hóa cao cấp (luxury good). Khi thu nhập cải thiện, các hộ khá giả sẵn sàng chi trả số tiền lớn để tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật cao, dịch vụ tự nguyện và điều trị tại các bệnh viện tuyến trung ương. Ngược lại, người nghèo thường có xu hướng trì hoãn khám bệnh, hạn chế tiếp cận bệnh viện công và chủ yếu dựa vào việc tự mua thuốc tại các quầy dược tư nhân (chiếm 22,39% chi tiêu y tế).

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa rất hiệu quả thông qua một biểu đồ tròn mô tả cơ cấu nguồn tài chính y tế quốc gia (cho thấy 63% đến từ tiền túi hộ gia đình, 31% từ ngân sách nhà nước và bảo hiểm y tế, 6% từ nguồn tư nhân khác) kết hợp cùng biểu đồ cột so sánh mức chi tiêu y tế bình quân đầu người qua 5 nhóm ngũ phân vị thu nhập. Sự kết hợp trực quan này làm nổi bật gánh nặng tài chính bất cân xứng mà các hộ gia đình thu nhập thấp phải gánh chịu.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế như công trình của Mathiyazhagan (2003) tại vùng nông thôn Ấn Độ và Hjortsberg (2000) tại Zambia, đồng thời mở rộng các phát hiện của Pravin K. Trivedi (2002) tại Việt Nam. Việc chứng minh học vấn của chủ hộ thúc đẩy chi tiêu y tế chính quy đã khẳng định vai trò của nhận thức sức khỏe trong mô hình Grossman. Hơn nữa, sự chênh lệch chi tiêu theo 8 vùng địa lý và khu vực thành thị/nông thôn phản ánh rõ rệt khoảng cách về hạ tầng y tế cơ sở và chi phí tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả định lượng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa chính sách tài chính y tế và an sinh xã hội:

• Mở rộng độ bao phủ của Bảo hiểm Y tế Toàn dân: Bộ Y tế chủ trì phối hợp cùng Bảo hiểm Xã hội Việt Nam triển khai chính sách trợ cấp 70% đến 100% mức đóng bảo hiểm y tế cho người cận nghèo, hộ nông nghiệp và lao động tự do. Mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế từ mức 45,42% lên trên 85% trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới, giảm thiểu triệt để nguy cơ rơi vào bẫy nghèo đói do ốm đau đột xuất.
• Tái cơ cấu nguồn tài chính y tế công: Chính phủ và Bộ Tài chính cần tăng tỷ trọng chi tiêu công cho y tế từ ngân sách trung ương và địa phương, phấn đấu hạ tỷ lệ tự chi trả tiền túi (OOP) từ 63% xuống dưới mức 40% trong lộ trình 5 năm. Chuyển dịch trọng tâm đầu tư công sang gói dịch vụ y tế cơ bản và y tế dự phòng để tạo lưới an toàn tài chính vững chắc.
• Nâng cao năng lực mạng lưới y tế cơ sở tại nông thôn: Sở Y tế các tỉnh, thành phố cần phân bổ nguồn vốn nâng cấp trang thiết bị y tế và luân chuyển bác sĩ có tay nghề về trạm y tế xã, phường. Đặt mục tiêu giải quyết từ 60% đến 70% các ca bệnh thông thường tại tuyến cơ sở trong vòng 3 năm, giúp người dân giảm bớt chi phí đi lại và giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên.
• Tăng cường quản lý thị trường dược phẩm và tự điều trị: Cục Quản lý Dược phối hợp với Bộ Công Thương siết chặt quy định bán thuốc kê đơn, bình ổn giá thuốc thiết yếu. Mục tiêu giảm tỷ trọng chi tiêu tự mua thuốc từ mức 22,39% xuống dưới 15% trong vòng 24 tháng, ngăn ngừa tình trạng lạm dụng thuốc kháng sinh và lãng phí tài chính của các hộ gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Nhà hoạch định chính sách an sinh xã hội và y tế công cộng: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về độ co giãn của cầu y tế và tác động của bảo hiểm, hỗ trợ thiết kế các gói trợ cấp viện phí, phân bổ ngân sách y tế vùng và điều chỉnh Luật Bảo hiểm Y tế.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Kinh tế Phát triển và Kinh tế Y tế: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp xây dựng mô hình kinh tế lượng vi mô, kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát mức sống VHLSS trên STATA và cách kiểm định hiện tượng phương sai sai số thay đổi.
• Các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ (WHO, World Bank, UNDP): Nguồn dữ liệu thứ cấp xác thực phục vụ các báo cáo đánh giá bất bình đẳng thu nhập, mục tiêu thiên niên kỷ về y tế và phân tích gánh nặng tài chính hộ gia đình tại các nền kinh tế chuyển đổi.
• Ban giám đốc và nhà quản trị bệnh viện, doanh nghiệp bảo hiểm: Hiểu rõ hành vi chi trả, mức độ nhạy cảm về giá của các phân khúc thu nhập và nhu cầu dịch vụ y tế để xây dựng gói bảo hiểm sức khỏe thương mại hoặc cơ chế giá viện phí phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào có tác động mạnh nhất đến mức chi tiêu y tế của hộ gia đình tại Việt Nam?
Nghiên cứu chứng minh rằng mức chi tiêu bình quân đầu người (đại diện cho thu nhập thực tế) và tình trạng ốm đau, chấn thương của các thành viên trong 4 tuần gần nhất là hai yếu tố chi phối mạnh mẽ nhất. Khi thu nhập tăng, hộ gia đình gia tăng chi tiêu y tế rất nhanh nhằm tìm kiếm dịch vụ điều trị chất lượng cao. Đồng thời, biến cố bệnh tật đột xuất lập tức đẩy chi phí viện phí trực tiếp lên mức cao trong tổng ngân sách hộ.

Tại sao chi phí tự chi trả trực tiếp (OOP) lại chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi y tế quốc gia?
Theo số liệu từ Tài khoản Y tế Quốc gia và VHLSS 2006, chi tiêu tiền túi chiếm tới 63% tổng chi y tế toàn quốc. Nguyên nhân xuất phát từ việc tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế giai đoạn này chỉ đạt khoảng 45,42%, danh mục quyền lợi bảo hiểm còn hạn chế và người dân vẫn giữ thói quen tự chi trả tiền thuốc ngoài quầy điều trị không kê đơn (chiếm 22,39% tổng chi y tế hộ gia đình).

Khoảng cách chi tiêu y tế giữa nhóm hộ giàu nhất và nhóm hộ nghèo nhất biểu hiện như thế nào?
Kết quả phân tích 5 nhóm ngũ phân vị cho thấy nhóm giàu nhất (Quintile 5) có mức chi tiêu y tế bình quân đầu người cao gấp 9,98 lần và tổng chi y tế hộ gia đình gấp 6,96 lần so với nhóm nghèo nhất (Quintile 1). Mặc dù người nghèo phải dành tỷ trọng thu nhập lớn hơn cho y tế, giá trị tuyệt đối chi trả của họ rất thấp do tâm lý e ngại chi phí đắt đỏ tại các bệnh viện lớn.

Bảo hiểm y tế đóng vai trò như thế nào trong việc bảo vệ tài chính cho hộ gia đình?
Bảo hiểm y tế đóng vai trò như một cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính tối quan trọng, giúp hộ gia đình trang trải viện phí nội và ngoại trú vốn chiếm tới 72,53% tổng chi y tế. Việc sở hữu thẻ bảo hiểm y tế giúp hộ nghèo giảm thiểu nguy cơ rơi vào bẫy nợ nần, trong bối cảnh có tới 34,5% bệnh nhân nội trú thu nhập trung bình phải vay mượn để điều trị.

Đặc điểm nhân khẩu học của chủ hộ ảnh hưởng ra sao đến quyết định chi tiêu y tế?
Học vấn và giới tính của chủ hộ có ảnh hưởng rõ rệt. Chủ hộ có trình độ cao đẳng, đại học (chiếm 3,93%) có nhận thức tốt hơn về phòng bệnh và sẵn sàng chi trả cho các cơ sở điều trị chính quy. Bên cạnh đó, hộ có chủ hộ là nữ (chiếm 51,71%) có xu hướng ưu tiên ngân sách chăm sóc sức khỏe cho các thành viên trong gia đình nhiều hơn so với hộ do nam giới làm chủ.

Kết luận

• Chi tiêu y tế chiếm trung bình 6,37% tổng chi tiêu hộ gia đình, trong đó chi trả viện phí điều trị chiếm tỷ trọng áp đảo 72,53%.
• Thu nhập thực tế, quy mô hộ, tình trạng bệnh tật và thẻ bảo hiểm y tế là những yếu tố quyết định có ý nghĩa thống kê cao nhất đối với chi tiêu y tế.
• Bất bình đẳng tài chính y tế thể hiện sâu sắc qua việc nhóm ngũ phân vị giàu nhất chi tiêu y tế bình đầu người gấp 9,98 lần nhóm nghèo nhất.
• Gánh nặng tự chi trả tiền túi chiếm 63% tổng nguồn tài chính y tế, tạo áp lực nợ nần lớn cho các hộ gia đình yếu thế khi gặp rủi ro sức khỏe.
• Mô hình kinh tế lượng OLS trên 9.189 hộ gia đình từ VHLSS 2006 cung cấp luận cứ thực nghiệm chuẩn xác cho các chính sách cải cách y tế.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là làm sáng tỏ bức tranh toàn cảnh về hành vi tài chính y tế vi mô tại Việt Nam, chứng minh sức khỏe vừa là vốn con người vừa là sản phẩm phân bổ nội bộ của gia đình. Bước đi tiếp theo đòi hỏi các cơ quan quản lý cần liên tục cập nhật chuỗi số liệu VHLSS các giai đoạn tiếp theo để hoàn thiện chiến lược Bảo hiểm Y tế Toàn dân đến năm 2030. Các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và bạn đọc quan tâm có thể khai thác toàn văn luận văn để ứng dụng vào công tác hoạch định và nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

n I Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS J ; PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS ,f' · ; r· DETERMINANTS OF HOUSEHOLD HEALTHCARE f. EXPENDITURE: AN ANALYSIS IN VIETNAM BY USING OF VHLSS 2006 I BY LE PHUONG THAO MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS I. HO CHI MINH CITY, NOVEMBER 2011 --------- ---···--·------ ------------------ ----~- ------- -------~----------------- -----~--------- 1/79 VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM- NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS DETERMINANTS OF HOUSEHOLD HEALTHCARE EXPENDITURE: AN ANALYSIS IN VIETNAM BY USING OF VHLSS 2006 A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS By LE PHUONG THAO Academic Supervisor: DR. LE THI THANH LOAN HO CHI MINH CITY, NOVEMBER 2011 VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 ACKNOWLEDGEMENTS Foremost, I would like to express my gratitude to all those who gave me the possibility to complete this thesis.

I would like to express my deep and sincere gratitude to my advisor Prof. Le Thi Thanh Loan for the continuous support of my study and research, for her patience, motivation, enthusiasm, and immense knowledge. Her guidance helped me in all the time of research and writing of this thesis. And my sincere thanks also go to Associate Professor Dr.

Nguyen Trong Hoai, Co- Director of Vietnam - The Netherlands Program for M. in Development Economics, who has always given me his encouragements and kindly during the course of my study and thesis research. I wish to thank my close friend, Pham Tien Thang, who supported me in finding working papers for references. Lastly, I owe my loving thanks to my parents and my husband.

Without their encouragement and understanding, it would have been impossible for me to finish this work. VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 DECLARATION I declare that "Determinants of household healthcare expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006" is my own work, that it has not been submitted to any degree or examination at any other universities, and that all the sources used or quoted are indicated and acknowledged by complete references. Ho Chi Minh City, November 2011 LE PHUONG THAO VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 ABSTRACT The main purpose of this study is to identify the determinants of household healthcare expenditure in Vietnam. The main source data for the analysis are from Vietnam Household Living Standard Survey 2006 (VHLSS 2006).

The analysis uses statistic analysis and Ordinary Least Squares (OLS) estimates to find out the determinants of healthcare expenditure. First, statistic analysis gives us an overview of household healthcare expenditure situation in Vietnam. Second, we estimate the parameters of household healthcare expenditure model by using the Ordinary Least Squares (OLS) estimates. The statistic results indicate that in the total of household expenditure, the household healthcare expenditure made up only 6.37% and in total of household healthcare expenditure, 72.53% is used in paying user fees at health facilities (health expenditure for having treatment).

The results also present that household healthcare expenditures differ by expenditure quintiles, health status, health insurance status, education of household head, gender of house head and ect,. The regression results bring out some findings. First, household healthcare expenditures and household income (that household expenditure is a proxy) have significant relationship. Second, important determinants of household healthcare expenditure were household expenditure, household size, health status and health insurance.

The age and education of household head are also important, but their effects on household healthcare are small. Moreover, there were statistically significant differences in household healthcare expenditure across regions. Key words: households; healthcare expenditure, household expenditures, Vietnam. VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 TABLE OF CONTENTS TABLE OF CONTENTS Page ACKNOWLEGEMENTS 3 DECLARATION 4 ABSTRACT 5 LIST OF TABLES 8 LIST OF FIGURES 9 LIST OF APENDIXS 10 CHAPTER I INTRODUCTION 11 1.2 Objectives of the study 14 1.3 Research questions 15 CHAPTER 2 LITERATURE REVIEW 17 2.2 Household Healthcare expenditure 18 Theoretical framework for Household Healthcare 2.1 Households and utilization of health care 18 Household characteristics and household healthcare 2.2 20 expenditure Community characteristics and household healthcare 2.3 22 expenditure An overview of the Empirical studies relates to 2.3 23 household healthcare expenditure VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 CHAPTER3 METHODOLOGY AND DATA SET 35 3.1 Econometric Model of the study 35 3.2 Some definitions ofVHLSS 2006 39 3.2 Estimation strategy 41 RESEARCH FINDINGS FOR HOUSEHOLD CHAPTER4 43 HEALTHCARE EXPENDITURES IN VIETNAM 4.1 Overview household healthcare expenditure in Vietnam 43 Healthcare expenditure and household expenditure structure 4.2 Household characteristics and healthcare expenditure 46 4.3 Community characteristics and healthcare expenditure 54 4.2 Estimated results and Explanation 56 CHAPTERS CONCLUSIONS AND RECOMMENDATIONS 67 5.2 Policy recommendations 68 REFERENCES 71 VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 LIST OF TABLES LIST OF TABLES Page Table 4.1 Household characteristics 46 Table 4.2 Income and household healthcare expenditure 48 Table 4.3 Healthcare expenditure by Education of head of household 49 Table 4.4 Healthcare expenditure by gender ofhead of household 50 i Table 4.5 Healthcare expenditure by age of head of household 51 Table 4.6 Healthcare expenditure by health status 52 Table 4.7 Healthcare expenditure by Insurance 52 Table 4.8 Healthcare expenditure by household size 53 Table 4.9 Community characteristics 54 Table 4.10 Healthcare expenditure by urban/rural 55 Table 4.11 Healthcare expenditure by regions 55 Table 4.12 Variables - their definitions and expected signs 56 Regression results of the determinants of household Table 4.13 59 healthcare expenditures Regression results of the determinants of household Table 4.14 64 healthcare expenditures with significant variables VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 LIST OF FIGURES LIST OF FIGURES Page Structure of sources of health expenditures in VietNam, Figure 4.2 Household expenditure structure in year 2006 44 Figure 4.3 Household Healthcare expenditure structure in year 2006 45 VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 APPENDIXS LIST OF APPENDIXS Page Appendix 1 Inter-correlation matrix of all the independent variables 75 Correlation between household expenditures on Appendix 2 76 healthcare and independent variables Appendix 3 Checking for Multicollinearity 77 Regression of the model with dependent variable 1s Appendix4 78 Household per capita healthcare expenditure.

The best model: Regression of the model with dependent Appendix 5 79 variable is Household per capita healthcare expenditure. VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 Chapter 1: Introduction 1.1 Problem statement Health is a fundamental dimension of well-being, a key component part of human capital and World Bank reports (1993) also indicated that economic growth (particularly poverty-reducing growth) and education are central to good health. Therefore, the main challenge of the health care system is to protect households from the risks of the consequences of impoverishment from health spending and to ensure that all households receive health services when they need. The financial burden of health expenditure may cause households to spend more than their available incomes and can lead a household into debt.

The "Vietnam Joint Annual Health Review 2007" show that around 34.5% of medium-income inpatients had to borrow to pay for health services and the burden of health expenditure has resulted in borrowings by many households. The financial burden of healthcare also causes an endless cycle of poverty and ill-health - the burden of out-of-pocket health care payments on households. The "doi moi" (renovation) process of Vietnam started in 1986 and after over 20 years of "Doi moi'', Vietnam has gained significant achievements in both the economy and society, including important achievements in Health sector. The health reforms have reached profound changes in healthcare utilization including the change in healthcare financing, healthcare access, healthcare delivery.

More attention to promote the development of the private health sector and liberalization of the pharmaceutical industry are two of the most important reforms in health sectors. Beside, the user fees for health services at higher level public health facilities and health insurance program also have introduced. All of these reforms have had VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 extensive influence on the health sector, household healthcare expenditure and household health care-seeking behavior. Health insurance program started in 1992 by issuing Decree No.

299/HDBT that the Regulation on Health Insurance was published. Since then, health insurance has officially become a health financing source that support for healthcare expenditures. The health insurance fund covers curative care expenditures for the people that enrolled in social health insurance schemes (compulsory and voluntary). Besides, the government also issues some health insurance policies that expanded subsidized health insurance to cover the poor, the near poor and children under 6 years old And the VHLSS 2006's results show that more than 50% people recetvmg medical examination and treatment had health insurance, significant increase than the rate in 2004 even in rural areas.

However, coverage of health insurance remains limited; the financial sustainability of health insurance funding is still low. Rural people had less opportunity to receive medical examination and treatment in state hospitals than urban people; they often had to go to commune health centers. The rate in richest quintile was higher than in the poorest quintile and the difference was bigger in the rate for out-patients. Differences in utilization of health services between various populations groups have grown, it coupled with gaps in living standard.

Also according to the VHLSS 2006's results, expenditure for health care of households in 2006 was all increased than in 2004. The average expenditure per person of urban households and rich households was higher than of rural households and poor households respectively. In Vietnam, health care expenditures of the poor make up a higher proportion of their income than the non-poor even though they often try to restrict their seeking-behavior. VNP Class 13 UAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Determinants of household health care expenditure: An analysis in Vietnam using of VHLSS 2006 Moreover, the report by the World Bank (2001) indicated that there is a very large in relation to disposable income for the poor.

This is a big problem of the health sector especially in developing countries. The expenditure for health care services is too high for the poor and many people does not confidence in the quality of local medial care services may cause this problem. Therefore, understanding which determinants effect on household healthcare expenditure is very important, the findings will help policy makers solve the problems of health care sectors more effectively. In the world, many empirical studies research determinants of demand for health care or health care expenditure (Hjortsberg 1999, Mocan 2000, Rous and Hotchkiss 1998).