CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE BIEN DONG SỬ DỤNG DAT 1. Khai quat chung vé dat dai 1. Khai niệm Trong xã hội ngày nay, đất đai van giữ một vi trí hết sức quan trọng. Mọi san xuất, sinh hoạt của con người đều cần đến đất đai, thêm vào đó, đất đai còn là khởi nguồn tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại này xuất hiện.
Dat dai là nền tảng cơ bản cho quá trình phát triển của xã hội loải người, mọi sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hoá khoa học. Theo thông tư số 14/2014/TT-BTNMT của Bộ tài nguyên và môi trường thì đất dai được định nghĩa như sau: Đất dai là một vùng đất có ranh giới, vị trí, diện tích cụ thé và có các thuộc tính tương doi Ôn định hoặc thay doi nhưng có tinh chu kỳ, có thể dự đoán được, có ảnh hưởng tới việc sử dụng đất trong hiện tại và tương lai của các yếu tô tự nhiên, kinh tế- xã hội như: thé nhưỡng, khí hậu, địa hình, địa mạo, địa chất, thuỷ văn, thực vật, động vật cư trí và hoạt động sản xuất của con người. Tóm lại có thé nói nêu không có dat đai sẽ không thể có sản xuất cũng như không tồn tại sự sông của con người. Từ đó có thé kết luận đất đai là điều kiện chung nhất với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người.
Do vậy, việc hiểu rõ các khái niệm về đất đai là vô cùng cần thiết để chúng ta có thé sử dụng đúng, hợp lý và có hiệu qua toàn bộ quỹ đất tự nhiên. Đặc điểm đất dai s* Đất đai có tinh có định vị tri, không thé di chuyên được, tính có định vi trí quyết >, định tính giới hạn về quy mô theo không gian và chịu sự chi phối của các yếu tố môi trường nơi có đất. Mặt khác, đất đai không giống các hàng hóa khác có thé sản sinh qua quá trình sản xuất do đó, đất đai là có hạn. Tuy nhiên, giá tri của đất đai ở các vị trí khác nhau lại không giống nhau.
Đất đai ở đô thị có giá trị lớn hơn ở nông thôn và vùng sâu, vùng xa; đất đai ở những nơi tạo ra nguồn lợi lớn hơn, các điều kiện cơ sở hạ tầng hoàn thiện hơn sẽ có giá trị lớn hơn những đất đai có điều kiện kém hơn. Chính vì vậy, khi vị trí đất đai, điều kiện đất đai từ chỗ kém thuận lợi nêu các điều kiện xung quanh nó trở nên tốt hơn 5 thì đất đó có giá trị hơn. Vị trí đất đai hoặc điều kiện đất đai không chỉ tác động đến việc sản xuất, kinh doanh tạo nên lợi thế thương mại cho một công ty, một doanh nghiệp mà nó còn có ý nghĩa đối với một quốc gia. Chăng hạn, Việt Nam là cửa ngõ của khu vực Đông Nam á, chúng ta có biển, có các cảng nước sâu thuận lợi cho giao thông đường biển, cho buôn bán với các nước trong khu vực và trên thế giới.
s% Giá trị của đất đai luôn có hướng tăng lên theo thời gian và là một tài sản không hao mon theo thời gian. s* Đất đai có tính đa dạng phong phú tuỳ thuộc vào mục đích sử dụng dat dai và phù hợp với từng vùng địa lý, đối với đất đai sử dụng vào mục đích nông nghiệp thì tính đa dạng phong phú của đất đai do khả năng thích nghi cuả các loại cây, con quyết định và dat tốt hay xấu xét trong từng loại đất dé làm gi, đất tốt cho mục đích này nhưng lại không tốt cho mục đích khác. s* Đất dai một tư liệu sản xuất gắn liền với hoạt động của con người. Con người tác động vào đất đai nhằm thu được sản phẩm dé phuc vu cho cac nhu cầu của cuộc song.
Tác động nay có thê trực tiếp hoặc gián tiếp và làm thay đổi tính chat của đất đai có thê chuyên đất hoang thành đất sử dung được hoặc là chuyền mục đích sử dụng đất. Tất cả những tác động đó của con người biến đất đai từ một sản phâm của tự nhiên thành sản phâm của lao động. Trong điều kiện sản xuất tư bản chủ nghĩa, những đầu tư vào ruộng dat có liên quan đến các quan hệ kinh tế — xã hội. Trong xã hội có giai cấp, các quan hệ kinh tế — xã hội phát triển ngày càng làm các mâu thuẫn trong xã hội phát sinh, đó là mối quan hệ giữa chủ đất và nhà tư bản đi thuê đất, giữa nhà tư bản với công nhân.
Vai trò của đất dai trong đời sống kinh tế xã hội Như chúng ta đều biết, đất đai có nguồn gốc từ tự nhiên theo thời gian qua quá trình tác động va cải tao dat đai của con người mà đất đai đã từ sản phẩm của tự nhiên thành san pham của xã hội, mang trong mình sức lao động của con người. Đất đai là một tài nguyên thiên nhiên quý giá của mỗi quốc gia và nó cũng là yếu tố mang tính quyết định sự tồn tại và phát trién của con người và các sinh vật khác trên trái đất. Các Mác viết: Dat dai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện dé sinh tồn, là điều kiện không thê thiếu được đề sản xuất, là tư liệu sản xuất cơ bản trong nông, lâm nghiệp. Từ đó có thể thấy được sẽ không có một ngành nào sản xuất được mà không có đất đai và con người cũng không thể sản xuất ra của cải vật chất giúp duy trì cuộc sống và nòi giống loài người đến ngày nay.
Luật Đất đai năm 2013 của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam có ghi: Dat dai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh quốc phòng. Trải qua nhiều thế hệ nhân dân ta đã tốn bao công sức, xương máu mới tạo lập, bảo vệ được vốn đất đai như ngày nay! Thực vậy, trong các điều kiện vật chất cần thiết, đất đai giữ vi trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng - là điều kiện đầu tiên, là cơ sở thiên nhiên của mại quátrình sản xuất, là nơi tìm được công cụ lao động, nguyên liệu lao dộng và nơi sinh tồn của xã hội loai người. Ba vai trò chính của đất đai: > Dat đai là tài sản phẩm của tự nhiên, có trước lao động và cùng với quá trình lịch sử phát triển kinh tế-xã hội, đất đai là điều kiện lao động. Dat đai đóng vai trò quyết định cho sự t6n tại và phát triển của xã hội loài nguoi.
Néu không có đất đai thì rõ rang không có bat kỳ một ngành sản xuất nao, cũng như không thé có sự tồn tại của loài người. Đất đai là một trong những tài nguyên vô cùng quý giá của con người, điều kiện sống cho động vật, thực vật và con người trên trái đất. > Đất đai tham gia vào tat cả các hoạt động của đời sống kinh tế, xã hội. Đất đai là địa điểm, là cơ sở của các thành phó, làng mạc các công trình công nghiệp, giao thông, thuỷ lợi vá các công trình thuỷ lợi khác.
Dat đai cung cấpnguyên liệu cho ngành công nghiệp, xây dựng như gạch ngói, xi, măng, gốm sứ. > Dat đai là nguồn của cải, là một tài sản cố định hoặc đầu tư cố định. là thước đo sự giầu có của một quốc gia. Đất đai còn là sự bảo hiểm cho cuộc sông, bảo hiểm về tài chính,như là sự chuyên nhượng của cải qua các thế hệ và như là một nguồn lực cho các mục đích tiêu dùng.
Tuy nhiên, vai trò của đất đai đối với từng ngành rất khác nhau : - Trong các ngành phi nông nghiệp: Đất đai giữ vai trò thụ động với chức năng là cơ sở không gian và vị trí để hoàn thiện quá trìn lao động, là kho tàng dự trữ trong lòng đất (các ngành khai thác khoáng sản). Quá trình sản xuất và sản phẩm được tạo ra không phụ thuộc vào đặc điểm, độ phì nhiêu của dat, chất lượng thảm thực vật và các tính chất tự nhiên có sẵn trong đất. - Trong các ngành nông-lâm nghiệp: Đất đai là yếu tố tích cực của quá trình sản xuất, là điều kiện vật chất - cơ sở không gian, đồng thời là đối tượng lao động (luôn chịu sự tác động của quá trình sản xuất như cày, bừa, xới xáo.) và công cụ hay phương tiện lao động (sử dụng đề trồng trọt, chăn nuôi. Quá trình sản xuất nông-lâm nghiệp luôn liên quan chặt chẽ với độ phì nhiêu quá trình sinh học tự nhiên của đất.
Thực tế cho thấy trong quá trình phát triển xã hội lòai người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất-văn minh tinh than, các tinh thành tựu kỹ thuật vật chat-van hoá khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản- sử dụng đất. Trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế xã hội, khi mức sống của con người còn thấp, công năng chủ yếu của dat đai là tập trung vào sản xuất vật chất,đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp. Thời kì cuộc sống xã hội phát triển ở mức cao, công năng của đất đâi từng bước được mở rộng, sử dụng đất đai cũng phức tập hơn là căn cứ của khu vực một, vừa là không gian và địa bàn của khu vực hai .Điều này có nghĩa đất đai đã cung cấp cho con người tư liệu vật chất dé sinh tồn và phát triển, cũng như cung cấp điều kiện cần thiết về hưởng thụ và đáp ứng nhu cầu cho cuộc sống của nhân loại. Mục đích sử dụng đất nêu trên được biéu lộ càng rõ nét trong các khu vực kinh tế phát triển.
Kinh tế xã hội phát triển mạnh,cùng với sự tăng dân số nhanh đã làm cho mối quan hệ giữa người và đất ngày càng căng thắng những sai lầm liên tục của con người trong quá trình sử dụng dat đã dẫn đến huỷ hoại mội trường đất, một số công năng nào đó của đất đai bị yếu đi, vấn đề sử dụng đất đai càng trở nên quan trọng và mang tính toàn cau. Biến động sử dụng đất 1. - Sw dụng đất dai là hệ thong các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ người - đất trong tổ hợp với các nguôn tài nguyên thiên nhiên khác và môi trường.