ĐẶT VẤN ĐỀ Thuốc là mặt hàng thiết yếu, luôn đóng vai trò quan trọng trong công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân, chi phí cho thuốc luôn chiếm tỷ trọng tương đối trong tổng chi phí khám chữa bệnh. Những năm qua, ngành Y tế đã có nhiều nỗ lực trong công tác cung ứng thuốc phục vụ chăm sóc, sức khỏe cho nhân dân. Với mục tiêu hàng đầu là sử dụng thuốc an toàn, hiệu quả với chi phí hợp lý, thủ tục đúng theo quy định của pháp luật, Bộ Y tế đã tham mưu với Chính phủ ban hành nhiều văn bản quan trọng, trong đó có các văn bản liên quan đến đấu thầu thuốc. Năm 2013, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 sau đó Chính phủ đã ban hành Nghị định 63/2014/NĐ-CP trong đó có một Mục, Chương quy định riêng về đấu thầu mua thuốc.
Năm 2016 Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 11/2016/TT-BYT Quy định việc đấu thầu thuốc trong các cơ sở y tế, trong đó quy định mẫu HSMT chung để các cơ sở y tế thực hiện thống nhất trên toàn quốc đấu thầu mua thuốc đúng quy định của pháp luật nhằm góp phần kiểm soát, bình ổn giá thuốc, ổn định về chất lượng, số lượng thuốc dùng trong các cơ sở y tế. Năm 2019, Bộ Y tế tiếp tục ban hành thông tư số 15/2019/TT- BYT thay thế Thông tư số Thông tư số 11/2016/TT-BYT Quy định việc đấu thầu thuốc, trong đó có những quy định nhằm hoàn thiện hơn các vướng mắc, bật cấp khi thực hiện Thông tư số 11/2016/TT-BYT. Từ năm 2010 đến nay, Sở Y tế Bắc Ninh thực hiện đấu thầu mua thuốc tập trung cho các cơ sở y tế. Công tác đấu thầu thuốc theo hình thức tập trung được thực hiện đã mang lại nhiều lợi ích to lớn cho ngành Dược nói riêng và người bệnh nói chung, bảo đảm cung ứng thuốc đầy đủ, kịp thời, chất lượng và giá cả hợp lý để phục vụ công tác điều trị, chăm sóc sức khỏe người bệnh.
Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại và vướng mắc khi thực hiện kết quả đấu thầu. Khi có kết quả trúng thầu, các cơ sở y tế căn cứ kết quả đấu thầu của Sở Y tế thực hiện việc ký kết hợp đồng với các nhà thầu và cung ứng thuốc với mức giá thống nhất trong toàn tỉnh. Trong quá trình thực hiện hợp đồng, việc đảm bảo nhu cầu thuốc phục vụ cho hoạt động chuyên môn tại các cơ sở y tế có nhiều yếu tố ảnh hưởng như: một số nhà thầu gián đoạn cung cấp thuốc hoặc 1 ngừng cung cấp cho các đơn vị do thuốc bị thu hồi, do hết hạn số đăng ký; một số cơ sở y tế xây dựng kế hoạch sử dụng một số thuốc chưa sát với nhu cầu thực tế, chậm thanh toán cho nhà thầu… Từ những vấn đề nêu trên, chúng tôi thực hiện đề tài “Phân tích một số bất cập trong việc thực hiện kết quả đấu thầu mua thuốc tập trung tại Sở Y tế Bắc Ninh năm 2020” với 2 mục tiêu: 1. Xác định một số bất cập trong việc thực hiện kết quả đấu thầu mua thuốc tập trung tại Sở Y tế Bắc Ninh năm 2020.
Phân tích các nguyên nhân dẫn đến một số bất cập trong việc thực hiện kết quả đấu thầu tại Sở Y tế Bắc Ninh năm 2020. Từ kết quả nghiên cứu, đề tài sẽ đưa ra một số kiến nghị và đề xuất nhằm nâng cao chất lượng công tác đấu thầu tại Sở Y tế Bắc Ninh, góp phần nâng cao chất lượng hoạt động cung ứng thuốc trong những năm tiếp theo. Tổng quan về đấu thầu thuốc 1. Khái niệm về đấu thầu thuốc và một số quy định mới về đấu thầu thuốc 1.
Khái niệm Theo Luật Đấu thầu số 43 định nghĩa: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng, dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế” [20]. Một số quy định hiện hành về đấu thầu thuốc Mua sắm thuốc hiện nay được các cơ sở y tế thực hiện dựa trên các văn bản Luật, Nghị định, Thông tư quy định chi tiết và hướng dẫn đầy đủ về đấu thầu thuốc do Bộ Y tế ban hành và liên tục cập nhật, sửa đổi để phù hợp với thực tiễn. Sau khi Luật Đấu thầu số 43 và Nghị định số 63 quy định chi tiết một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu ra đời, nhiều địa phương trên cả nước đã áp dụng hình thức đấu thầu mua thuốc tập trung và cung ứng cho các cơ sở y tế. Tuy nhiên, mỗi tỉnh, thành phố đều có các cơ sở y tế của địa phương, các cơ sở y tế Trung ương và các cơ sở y tế của Bộ, Ngành nên việc xây dựng và thẩm quyền phê duyệt Kế hoạch lựa chọn nhà thầu khác nhau, dẫn đến thanh toán BHYT đối với cùng một loại thuốc trên địa bàn có sự chênh lệch đáng kể [20].
Năm 2019 và năm 2020 Bộ Y tế đã ban hành các văn bản thay thế 03 thông tư nêu trên. Cụ thể: Thông tư số 03/2019/TT-BYT Ban hành Danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp [8], thay thế cho Thông tư số 10/2016/TT-BYT [5] với những điểm mới như: - Bổ sung thêm nguyên tắc xây dựng Danh mục thuốc - Ban hành 640 thuốc tại Danh mục thuốc sản xuất trong nước đáp ứng yêu cầu về điều trị, giá thuốc và khả năng cung cấp. 3 Thông tư số 15/2019/TT-BYT Quy định về đấu thầu thuốc trong các cơ sở y tế công lập [9], thay thế cho Thông tư số 11/2016/TT-BYT [6] với những điểm mới như sau: - Trước hết là việc phân chia các nhóm thuốc tại các gói thầu theo tiêu chí kỹ thuật được xây dựng chặt chẽ, minh bạch và yêu cầu cao hơn nhằm mục tiêu lựa chọn được các thuốc chất lượng, giá cả phù hợp; đồng thời, góp phần thực hiện Đề án "Người Việt Nam ưu tiên dùng thuốc Việt Nam", thuốc sản xuất tại Việt Nam có thể tham dự tất cả các nhóm nếu đáp ứng tiêu chí kỹ thuật. Trong đó, thuốc sản xuất tại Việt Nam có thể tham dự thầu cùng thuốc của các nước Châu Âu, Úc, Mỹ, Nhật… - Việc phân chia nhóm thuốc để khuyến khích gia công, chuyển giao công nghệ các thuốc nước ngoài sản xuất tại Việt Nam, đặc biệt là các thuốc biệt dược gốc, thuốc phát minh, vắc xin, sinh phẩm.
Bổ sung các quy định để khuyến khích đầu tư, nâng cao chất lượng thuốc cổ truyền, vị thuốc cổ truyền, dược liệu thông qua tiêu chí kỹ thuật GACP (thực hành tốt trồng trọt và thu hái dược liệu). - Xây dựng giá kế hoạch của các mặt hàng cùng hoạt chất nồng độ hàm lượng, dạng bào chế tại gói thầu thuốc generic phải đảm bảo nguyên tắc giá thuốc nhóm 5 không cao hơn giá thuốc nhóm 4, giá thuốc nhóm 4 không cao hơn giá thuốc nhóm 3, giá thuốc nhóm 3 không cao hơn giá thuốc nhóm 2, giá thuốc nhóm 2 không cao hơn giá thuốc nhóm 1, giá thuốc nhóm 1 không cao hơn giá thuốc biệt dược gốc. - Ngoài ra không được ghi các dạng bào chế cụ thể như viên nén bao phim, viên nang mềm. chỉ được ghi thành các dạng bào chế chung như viên nang, viên nén.
và một số dạng bào chế mặc dù có tên riêng nhưng vẫn được cho vào dạng bào chế cơ bản đầu tiên nếu thấy phù hợp. Đây là điểm mới của thông tư 15 mang tính cạnh tranh cao trong đấu thầu khắc phục lạm dụng dạng bào chế không phổ biến, tránh độc quyền trong phân phối, đồng thời đảm bảo thống nhất cách ghi dạng bào chế. - Bên cạnh đó, Thông tư 15 cũng bổ sung quy định nhằm tăng tính cạnh tranh trong đấu thầu như: Quy định rõ yêu cầu về doanh thu, số năm báo cáo tài chính và hợp đồng tương tự theo hướng ưu tiên nhà thầu mới thành lập đủ năng lực, kinh nghiệm tham dự thầu. 4 - Thông tư 15 quy định chi tiết hơn về đấu thầu thuốc đối với các cơ sở y tế tư nhân tham gia khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế.
Năm 2020, Bộ Y tế tiếp tục ban hành Thông tư số 15/2020/TT-BYT Ban hành Danh mục thuốc đấu thầu, Danh mục thuốc Đấu thầu tập trung, Danh mục thuốc được áp dụng hình thức đàm phán giá [11] thay thế cho Thông tư số 09/2016/TT-BYT [4] và sửa đổi, bổ sung một số điều Thông tư số 15/2019 với những điểm mới như: - Bổ sung các Tiêu chí xây dựng danh mục thuốc Đấu thầu tập trung cấp quốc gia, đấu thầu tập trung cấp địa phương, danh mục thuốc đàm phán giá. - Mở rộng danh mục thuốc Đấu thầu tập trung cấp Quốc gia và Danh mục thuốc đàm phán giá. Các hình thức tổ chức thực hiện đấu thầu mua thuốc hiện nay Thông tư số 15/2019 quy định ba cấp độ tổ chức đấu thầu mua thuốc cho các cơ sở y tế đó là: Đấu thầu tập trung cấp Quốc Gia: Trung tâm Mua sắm tập trung thuốc Quốc gia tổ chức đấu thầu thuốc thuộc danh mục đấu thầu tập trung cấp quốc gia và Danh mục thuốc đàm phán giá theo quy định tại Phụ lục II (chỉ đấu thầu các thuốc nhóm 1 và nhóm 2) và Phụ lục IV Thông tư số 15/2020. Các cơ sở y tế căn cứ vào kết quả thông báo trúng thầu, thỏa thuận khung để thương thảo và ký hợp đồng cung ứng thuốc theo nhu cầu trong năm [9], [10].
Đấu thầu tập trung cấp địa phương: Đơn vị mua sắm tập trung cấp địa phương tổ chức đấu thầu 129 hoạt chất theo Quy định tại Phụ lục III Thông tư số 15/2020 cho tất cả các cơ sở y tế công lập trên địa bàn. Các cơ sở y tế căn cứ vào kết quả thông báo trúng thầu, thỏa thuận khung để thương thảo và ký hợp đồng cung ứng thuốc theo nhu cầu trong năm. Các cơ sở y tế khác có thể áp dụng kết quả lựa chọn nhà thầu để mua thuốc theo hình thức mua sắm trực tiếp [9], [10]. Đấu thầu tại các cơ sở y tế: Các CSYT tự tổ chức đấu thầu danh mục thuốc ngoài những mặt hàng thuộc danh mục thuốc đấu thầu tập trung cấp quốc gia, cấp địa phương và danh mục thuốc đàm phán giá quốc gia theo nhu cầu sử dụng thuốc của đơn vị mình [9].