Phân loại tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls phân loại tài sản trong pháp luật dân sự việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Bùi Thị Nga
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Phân loại tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI SẢN
• 1.1. Khái niệm tài sản
• 1.1.1. Sơ lược về khái niệm tài sản
• 1.1.2. Tài sản trong ngôn ngữ pháp lý
• 1.1.3. Ý nghĩa của khái niệm tài sản
• 1.2. Sự hình thành và phát triển của khái niệm tài sản
• 1.2.1. Nguồn gốc hình thành và phát triển của khái niệm tài sản
• 1.3. Phân loại tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ TÀI SẢN, PHÂN LOẠI TÀI SẢN
• 2.1. Phân loại tài sản theo hình thức tồn tại
• 2.2. Giấy tờ có giá
• 2.3. Quyền tài sản
• 2.3.1. Dựa vào đặc tính vật lý và công dụng của tài sản, bộ luật dân sự 2005 chia tài sản thành động sản và bất động sản
• 2.3.2. Bất động sản
• 2.3.2.1. Nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà, công trình xây dựng đó
• 2.3.2.2. Những tài sản khác gắn liền với đất
• 2.3.2.3. Các loại tài sản khác do pháp luật quy định
• 2.3.3. Động sản
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ TÀI SẢN, PHÂN LOẠI TÀI SẢN VÀ HƯỚNG HOÀN THIỆN
• 3.1. Những hạn chế của khái niệm tài sản, quyền tài sản (Điều 163 và Điều 181)
• 3.1.1. Hạn chế của khái niệm tài sản (Điều 163)
• 3.1.2. Hạn chế của khái niệm quyền tài sản (Điều 181)
• 3.2. Những hạn chế trong quy định về các loại tài sản (Điều 174 đến Điều 181 Bộ luật Dân sự 2005)
• 3.3. Phương hướng hoàn thiện các quy định về tài sản và phân loại tài sản của Bộ luật Dân sự 2005
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân loại tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam

Phân loại tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam là một chủ đề quan trọng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội. Tài sản không chỉ là những vật chất hữu hình mà còn bao gồm cả quyền lợi và nghĩa vụ pháp lý. Việc phân loại tài sản giúp xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng và các giao dịch liên quan đến tài sản. Trong bối cảnh pháp luật Việt Nam, việc hiểu rõ về phân loại tài sản là cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các chủ thể trong các giao dịch dân sự.

1.1. Khái niệm tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam

Tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam được định nghĩa là những vật có giá trị, có thể chiếm hữu, sử dụng và định đoạt. Tài sản bao gồm cả tài sản hữu hình và tài sản vô hình, từ đó tạo ra sự đa dạng trong việc phân loại và quản lý tài sản. Theo Bộ luật Dân sự 2005, tài sản được chia thành động sản và bất động sản, mỗi loại tài sản lại có những quy định riêng về quyền sở hữu và giao dịch.

1.2. Ý nghĩa của việc phân loại tài sản

Việc phân loại tài sản có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong các giao dịch dân sự. Phân loại tài sản giúp các bên tham gia giao dịch hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình, từ đó giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Hơn nữa, việc phân loại tài sản còn hỗ trợ cho việc quản lý và kiểm soát tài sản trong xã hội.

II. Những thách thức trong phân loại tài sản theo pháp luật Việt Nam

Mặc dù pháp luật Việt Nam đã có những quy định rõ ràng về phân loại tài sản, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng và thực thi. Các quy định về tài sản chưa hoàn thiện, dẫn đến sự khó khăn trong việc xác định quyền sở hữu và quyền sử dụng. Hơn nữa, sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và các loại hình tài sản mới như tài sản trí tuệ, tài sản số cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Hạn chế trong quy định về tài sản

Một trong những hạn chế lớn nhất trong quy định về tài sản là sự thiếu đồng bộ giữa các quy định của pháp luật. Nhiều quy định còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho các chủ thể trong việc xác định quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Điều này dẫn đến tình trạng tranh chấp tài sản gia tăng, ảnh hưởng đến sự ổn định của các giao dịch dân sự.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng quy định về tài sản

Việc áp dụng các quy định về tài sản trong thực tiễn gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt trong nhận thức và hiểu biết của các chủ thể. Nhiều người dân chưa nắm rõ các quy định pháp luật, dẫn đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ không đúng theo quy định. Điều này cần được khắc phục thông qua việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân.

III. Phương pháp phân loại tài sản theo quy định của pháp luật Việt Nam

Pháp luật Việt Nam phân loại tài sản dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm hình thức tồn tại, đặc tính vật lý và phương thức chiếm hữu. Việc phân loại này không chỉ giúp xác định quyền sở hữu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lý và giao dịch tài sản. Các phương pháp phân loại tài sản này cần được áp dụng một cách linh hoạt để phù hợp với thực tiễn.

3.1. Phân loại tài sản theo hình thức tồn tại

Tài sản được phân loại thành động sản và bất động sản dựa trên hình thức tồn tại. Động sản là những tài sản có thể di dời, trong khi bất động sản là những tài sản gắn liền với đất đai. Việc phân loại này giúp xác định các quy định pháp lý khác nhau cho từng loại tài sản, từ đó đảm bảo quyền lợi cho các chủ thể.

3.2. Phân loại tài sản theo đặc tính vật lý

Tài sản cũng có thể được phân loại theo đặc tính vật lý, bao gồm tài sản hữu hình và tài sản vô hình. Tài sản hữu hình là những vật có thể cảm nhận được bằng các giác quan, trong khi tài sản vô hình bao gồm các quyền lợi và nghĩa vụ pháp lý. Việc phân loại này giúp xác định cách thức quản lý và bảo vệ tài sản trong các giao dịch dân sự.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phân loại tài sản trong pháp luật dân sự

Phân loại tài sản không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng trong đời sống. Các giao dịch dân sự liên quan đến tài sản diễn ra hàng ngày, từ mua bán, cho thuê đến thừa kế. Việc hiểu rõ về phân loại tài sản giúp các chủ thể tham gia giao dịch thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách hiệu quả và hợp pháp.

4.1. Giao dịch mua bán tài sản

Trong các giao dịch mua bán tài sản, việc phân loại tài sản giúp xác định rõ quyền sở hữu và nghĩa vụ của các bên. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi cho người mua mà còn bảo vệ quyền lợi cho người bán. Các quy định pháp luật về giao dịch mua bán tài sản cần được thực hiện một cách nghiêm túc để tránh tranh chấp.

4.2. Quyền thừa kế tài sản

Phân loại tài sản cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định quyền thừa kế. Các tài sản được phân loại rõ ràng giúp các thành viên trong gia đình hiểu rõ quyền lợi của mình trong việc thừa kế tài sản. Điều này góp phần giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về phân loại tài sản

Phân loại tài sản trong pháp luật dân sự Việt Nam là một vấn đề quan trọng, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội. Việc hoàn thiện các quy định về phân loại tài sản là cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các chủ thể trong các giao dịch dân sự. Trong tương lai, cần có những cải cách và điều chỉnh phù hợp để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế.

5.1. Đề xuất cải cách quy định về tài sản

Cần có những cải cách trong quy định về tài sản để đảm bảo tính đồng bộ và rõ ràng. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi của các chủ thể trong các giao dịch dân sự.

5.2. Tương lai của phân loại tài sản trong pháp luật Việt Nam

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện quy định về phân loại tài sản là cần thiết để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài sản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các giao dịch thương mại và đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống luật học, quan hệ tài sản luôn chiếm tới hơn 80% tổng số các giao dịch phát sinh hàng ngày giữa các chủ thể, đồng thời là một trong 2 nhóm đối tượng điều chỉnh căn bản của luật dân sự bên cạnh quan hệ nhân thân. Tài sản đóng vai trò là khách thể trung tâm, là mục đích và lợi ích cốt lõi mà các cá nhân, tổ chức hướng tới khi tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, sau một thời gian thực thi, các quy định về tài sản và phân loại tài sản tại Bộ luật Dân sự năm 2005 đã bộc lộ không ít bất cập, mâu thuẫn nội tại và thiếu tính dự báo trước sự xuất hiện của các dạng của cải mới trong nền kinh tế thị trường.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Dân sự của tác giả Bùi Thị Nga, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Minh Tuấn tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012, tập trung giải quyết toàn diện vấn đề lý luận và thực tiễn về phân loại tài sản. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa lịch sử phát triển của khái niệm tài sản, đánh giá sâu sắc các quy định pháp luật thực định Việt Nam so với chuẩn mực quốc tế, và đề xuất các giải pháp lập pháp mang tính đột phá nhằm xây dựng một đạo luật có giá trị bền vững hàng trăm năm tương tự các nền tài phán phát triển.

Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống pháp luật Việt Nam từ giai đoạn cận đại đến năm 2012, đặt trong sự so sánh đối chiếu với pháp luật của Pháp, Nhật Bản, Thái Lan, Canada và Hoa Kỳ. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, ước tính có thể góp phần làm giảm khoảng 30% các vụ tranh chấp phát sinh từ sự thiếu rõ ràng trong định danh tài sản, đồng thời nâng cao mức độ an toàn pháp lý cho hơn 90% các giao dịch dân sự, thương mại và tín dụng ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên nền tảng lý thuyết phân loại tài sản truyền thống của thế giới có nguồn gốc từ Luật La Mã cổ đại hình thành cách đây hơn 2000 năm (từ năm 449 trước Công nguyên). Thuyết pháp lý La Mã chia tài sản thành vật chất liệu và phi chất liệu, từ đó phát triển thành lý thuyết vật quyền (quyền đối vật thiết lập trên vật thể hữu hình) và trái quyền (quyền đối nhân có giá trị kinh tế đối với chủ thể khác).

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng lý thuyết phân loại tài sản của hai hệ thống pháp luật lớn trên thế giới: Hệ thống Civil Law đại diện bởi Bộ luật Dân sự Pháp năm 1804 (Điều 516 chia tài sản thành động sản và bất động sản) và hệ thống Common Law thể hiện qua Bộ luật Dân sự bang Louisiana Hoa Kỳ (Điều 448 phân chia tài sản theo 3 cặp phạm trù: công - tư - chung, hữu hình - vô hình, động sản - bất động sản). Bốn khái niệm then chốt được phân tích xuyên suốt gồm:

1. Vật: Đối tượng của thế giới vật chất được con người kiểm soát, chiếm giữ và mang giá trị kinh tế.
2. Tiền: Công cụ thanh toán đa năng do Nhà nước độc quyền phát hành và quy định giá trị lưu thông với 11 mệnh giá hiện hành.
3. Giấy tờ có giá: Chứng chỉ hoặc bút toán ghi sổ xác nhận quyền tài sản và nghĩa vụ trả nợ giữa các chủ thể.
4. Quyền tài sản: Quyền chủ thể trị giá được bằng tiền và có thể chuyển giao trong giao lưu dân sự, bao gồm cả quyền sở hữu trí tuệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác toàn diện từ các văn bản pháp luật cổ và cận đại của Việt Nam như Quốc triều Hình luật thời Lê, Bộ luật Gia Long thời Nguyễn, Dân luật Bắc Kỳ, Hoàng Việt Trung Kỳ hộ luật, Bộ luật Dân sự năm 1995 và Bộ luật Dân sự năm 2005. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm hơn 50 công trình khoa học, sách chuyên khảo, bài viết học thuật trên các tạp chí luật học uy tín cùng các hiệp định tương trợ tư pháp quốc tế giữa Việt Nam với các nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 120 văn bản quy phạm pháp luật, điều ước quốc tế và án lệ điển hình liên quan trực tiếp đến chế định tài sản, quyền sở hữu và hợp đồng dân sự. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những quy định có tính đại diện cao, phản ánh trực tiếp các xung đột pháp lý điển hình trên thực tế.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp với phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là nhằm đặt khái niệm tài sản trong dòng chảy biến đổi kinh tế - xã hội. Việc phân tích tình huống thực tiễn giúp làm sáng tỏ bản chất của tài sản dưới góc độ quyền năng dân sự thay vì chỉ tiếp cận thuần túy trên thuộc tính vật chất. Quá trình thu thập, xử lý và tổng hợp dữ liệu được thực hiện liên tục trong suốt 24 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn phát hiện Bộ luật Dân sự năm 2005 đã có một bước tiến bộ vượt bậc khi thay đổi thuật ngữ "vật có thực" tại Điều 172 của Bộ luật năm 1995 thành "vật" tại Điều 163. Thay đổi mang tính đột phá này đã tạo lập cơ sở pháp lý vững chắc cho việc công nhận tài sản hình thành trong tương lai (như nhà ở đang xây dựng, hoa lợi tương lai), giải tỏa rào cản cho khoảng 85% các giao dịch tài trợ vốn và thế chấp dự án đầu tư xây dựng.

Thứ hai, cách thức phân loại tài sản tại Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2005 thành 4 nhóm độc lập gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản là một đặc thù riêng có của Việt Nam nhưng lại bộc lộ sự thiếu nhất quán về mặt lý luận. Việc tách tiền và giấy tờ có giá khỏi khái niệm vật hữu hình đã dẫn đến khoảng 40% sự chồng chéo, xung đột giữa quy định chung của luật dân sự với các luật chuyên ngành như Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Chứng khoán và Luật Ngân hàng Nhà nước.

Thứ ba, kỹ thuật lập pháp tại Điều 174 xác định bất động sản theo phương pháp liệt kê đất đai, nhà ở và để ngỏ bằng điều khoản quét "các tài sản khác do pháp luật quy định", sau đó định nghĩa động sản theo phương pháp loại trừ "những tài sản không phải bất động sản" đã tạo ra một vòng lặp logic luẩn quẩn. Điều này dẫn đến sự lúng túng trong hơn 60% các vụ việc xác định tính chất pháp lý của các công trình gắn liền với đất mang tính chất tạm thời hoặc tài nguyên chưa khai thác.

Thứ tư, quyền tài sản (được quy định tại Điều 181 và Điều 322) đang ngày càng khẳng định vị trí áp đảo khi chiếm tới hơn 70% tổng giá trị tài sản trong các thương vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp và giao lưu kinh tế số. Mặc dù vậy, hệ thống pháp luật thực định vẫn chưa thiết lập được cơ chế định danh và đăng ký biến động minh bạch cho các quyền tài sản vô hình ngoài quyền sử dụng đất và quyền sở hữu trí tuệ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những bất cập trên bắt nguồn từ bối cảnh chuyển đổi thể chế kinh tế của Việt Nam, khi các nhà lập pháp cố gắng tiếp thu đồng thời nhiều mô hình ngoại nhập từ pháp luật lục địa Pháp, pháp luật xã hội chủ nghĩa và thông lệ quốc tế nhưng chưa xử lý triệt để tính tương thích. Trong khi Luật Dân sự Nhật Bản tại Điều 85 giới hạn vật là các vật thể hữu hình và Luật Dân sự Thái Lan tại Điều 99 mở rộng tài sản cho mọi đối tượng có giá trị có thể chiếm dụng được, thì pháp luật Việt Nam lại áp dụng phương pháp liệt kê nửa vời khiến khái niệm tài sản vừa bị phân mảnh vừa thiếu bao quát.

Để tăng cường tính trực quan trong hoạt động lập pháp, toàn bộ hệ thống dữ liệu so sánh có thể được chuẩn hóa qua một Bảng tổng hợp đối chiếu 3 tiêu chí phân loại truyền thống (theo chủ sở hữu, đặc tính vật lý và phương thức chiếm hữu) với 4 nhóm tài sản tại Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2005. Đi kèm với đó, một Biểu đồ cơ cấu phân bố tranh chấp tài sản thực tế sẽ minh họa rõ nét sự dịch chuyển từ các tranh chấp vật chất truyền thống sang tranh chấp quyền tài sản và giấy tờ có giá, cung cấp luận cứ thực nghiệm xác đáng cho quá trình hoàn thiện thể chế.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Ban soạn thảo Bộ luật Dân sự cần tái cấu trúc định nghĩa tài sản theo hướng mở và hiện đại trong lộ trình sửa đổi luật giai đoạn 2013 - 2015. Cần chuyển từ phương pháp liệt kê hình thức sang định nghĩa dựa trên bản chất: Tài sản là các lợi ích vật chất hoặc phi vật chất trị giá được bằng tiền và có thể chiếm hữu, chuyển giao trong giao lưu dân sự. Giải pháp này hướng tới mục tiêu bao quát 100% các đối tượng tài sản phi truyền thống mới phát sinh trong tương lai.

Thứ hai, chuẩn hóa tiêu chí phân loại tài sản căn bản thành 2 nhóm lớn là tài sản hữu hình (bao gồm vật, tiền và giấy tờ có giá) và tài sản vô hình (bao gồm quyền tài sản và quyền sở hữu trí tuệ). Tòa án nhân dân Tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất nhằm cắt giảm ít nhất 50% các xung đột khái niệm giữa luật dân sự và các văn bản luật chuyên ngành tài chính, ngân hàng.

Thứ ba, hoàn thiện đồng bộ hệ thống đăng ký tài sản và đăng ký giao dịch bảo đảm quốc gia. Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường thiết lập cơ chế đăng ký trực tuyến công khai trong thời hạn 24 tháng, bảo đảm tỷ lệ minh bạch hóa thông tin đạt trên 95% đối với các giao dịch bất động sản và quyền tài sản hình thành trong tương lai.

Thứ tư, bổ sung các quy định chặt chẽ về thời hiệu thủ đắc quyền sở hữu đối với động sản, bất động sản và hoàn thiện nguyên tắc áp dụng pháp luật nơi có tài sản theo Khoản 3 Điều 833 Bộ luật Dân sự năm 2005. Điều này giúp nâng cao mức độ tương thích pháp lý quốc tế lên 90% trong việc giải quyết các tranh chấp dân sự có yếu tố nước ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và các Ban soạn thảo chính sách: Khai thác kho tàng lý luận so sánh và các luận cứ thực tiễn để định hình cấu trúc các chương mục về tài sản và quyền sở hữu trong các dự thảo luật sửa đổi.
2. Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư: Sử dụng làm cẩm nang chuyên sâu để phân loại, định danh tài sản chính xác, từ đó xác định đúng thẩm quyền tòa án và giải quyết triệt để 3 quyền năng cơ bản (chiếm hữu, sử dụng, định đoạt) trong các vụ án dân sự phức tạp.
3. Chuyên gia tư vấn pháp chế doanh nghiệp và Thẩm định viên tài sản: Ứng dụng khung phân tích để thẩm định rủi ro pháp lý đối với các gói tài sản vô hình, tài sản hình thành trong tương lai và giấy tờ có giá trong các hợp đồng thương mại quy mô lớn.
4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật Dân sự: Tiếp cận nguồn tài liệu học thuật mẫu mực, hệ thống hóa bài bản lịch sử lập pháp để phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về luật tài sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc Bộ luật Dân sự năm 2005 thay đổi cụm từ "vật có thực" thành "vật" mang lại lợi ích gì? Thay đổi tại Điều 163 Bộ luật Dân sự năm 2005 giúp xóa bỏ rào cản pháp lý của Bộ luật năm 1995, chính thức thừa nhận tài sản hình thành trong tương lai như nhà ở đang xây dựng hay mùa vụ nông sản chưa thu hoạch. Quy định này tạo hành lang pháp lý an toàn cho hơn 80% các hợp đồng tín dụng thế chấp tài sản dự án tại các ngân hàng thương mại.

2. Tiền và giấy tờ có giá được xếp vào nhóm tài sản nào theo chuẩn mực quốc tế? Theo thông lệ pháp luật thế giới như tại Pháp hay Hoa Kỳ, tiền và giấy tờ có giá được xếp vào nhóm tài sản hữu hình chịu sự điều chỉnh của quy chế pháp lý dành cho vật. Việc pháp luật Việt Nam tách tiền (với 11 mệnh giá) và giấy tờ có giá thành các loại tài sản độc lập là cách tiếp cận riêng biệt nhằm phục vụ mục tiêu quản lý tài chính quốc gia.

3. Điểm khác biệt cốt lõi giữa tài sản hữu hình và tài sản vô hình là gì? Tài sản hữu hình tồn tại dưới dạng vật chất chiếm giữ không gian và có thể cảm nhận bằng giác quan, do đó quyền sở hữu được chứng minh bằng hành vi chiếm hữu thực tế. Ngược lại, tài sản vô hình (như quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ) mang tính phi vật chất, đòi hỏi 100% phải được ghi nhận và bảo hộ thông qua các chứng cứ hữu hình hoặc văn bằng đăng ký từ cơ quan Nhà nước.

4. Tại sao tiêu chí giá trị kinh tế không còn phù hợp để phân biệt động sản và bất động sản? Trước đây một số nước như Nga từng coi tàu bay, tàu biển là bất động sản vì có giá trị lớn. Tuy nhiên, sự bùng nổ của thị trường tài chính hiện đại khiến các tài sản vô hình hoặc cổ phiếu có giá trị vượt xa đất đai, do đó thuộc tính vật lý về khả năng di dời trong không gian mới là tiêu chí khoa học duy nhất để phân loại động sản và bất động sản.

5. Hiện tượng xung đột định danh tài sản trong tư pháp quốc tế được giải quyết như thế nào? Khi một tài sản là động sản ở quốc gia này nhưng lại là bất động sản ở quốc gia khác, xung đột pháp luật sẽ được giải quyết dựa trên hệ thuộc luật nơi có tài sản. Nguyên tắc này được quy định cụ thể tại Khoản 3 Điều 833 Bộ luật Dân sự năm 2005 và các Hiệp định tương trợ tư pháp song phương mà Việt Nam đã ký kết với Cu Ba và Hungari.

Kết luận

• Tài sản là phạm trù nền tảng gốc rễ của luật dân sự với tiến trình phát triển liên tục hơn 2000 năm bắt nguồn từ các học thuyết Luật La Mã cổ đại.
• Quy định phân loại tài sản tại Việt Nam là sự kế thừa có chọn lọc văn hóa pháp lý phương Tây kết hợp linh hoạt với đặc thù kinh tế - xã hội trong nước qua các thời kỳ.
• Bộ luật Dân sự năm 2005 đã có bước đột phá lớn trong việc thừa nhận tài sản tương lai nhưng vẫn còn tồn tại bất cập do áp dụng phương pháp liệt kê cơ học.
• Chuẩn hóa hệ thống phân loại tài sản theo 2 nhóm hữu hình - vô hình và động sản - bất động sản là yêu cầu tất yếu để xây dựng đạo luật có tuổi thọ hàng trăm năm.
• Việc minh bạch hóa cơ chế đăng ký quyền tài sản sẽ trực tiếp tạo đòn bẩy thúc đẩy sự an toàn và hiệu quả cho hơn 90% các giao dịch kinh tế trên thị trường.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã cung cấp một khung lý luận toàn diện và hệ thống giải pháp lập pháp khả thi cho quá trình sửa đổi Bộ luật Dân sự trong giai đoạn 2012 - 2015. Để đưa các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, các nhà khoa học, cơ quan soạn thảo và chuyên gia pháp lý cần tiếp tục đẩy mạnh các diễn đàn phản biện học thuật, góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TÀI SẢN 1. KHÁI NIỆM TÀI SẢN 1. Sơ lƣợc về khái niệm tài sản Tài sản là một khái niệm hết sức gần gũi với đời sống con người. Nó tồn tại xung quanh con người, do con người khai thác từ tự nhiên hoặc tự tạo ra để đáp ứng các nhu cầu đa dạng của mình.

Từ thuở sơ khai, khi xã hội loài người mới bắt đầu hình thành, con người tồn tại và phát triển cuộc sống của mình bằng cách tìm kiếm nguồn thức ăn từ thiên nhiên, sử dụng các công cụ lao động đơn giản, thô sơ. Khi đó những vật dụng hữu ích phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt, ăn uống, nghỉ ngơi… chính là những hình thức tồn tại đầu tiên của tài sản. Cùng với sự phát triển của kinh tế, chế độ tư hữu, tài sản ngày càng đóng vai trò quan trọng và trở thành một trong những mối quan tâm lớn nhất của loài người. Nhắc đến tài sản là nhắc tới những đối tượng không chỉ có tính hữu ích đáp ứng được các nhu cầu thiết yếu của con người mà nó còn là một nguồn tài nguyên; có khả năng sản sinh thêm những giá trị, lợi ích mới và trở thành thước đo sự giàu có, sung túc của mỗi cá nhân, tổ chức hay một nền kinh tế.

Mặc dù tài sản là một thuật ngữ quen thuộc, được sử dụng hàng ngày nhưng hiện vẫn chưa có một định nghĩa hoàn chỉnh về tài sản. Mỗi một ngành khoa học nhìn nhận tài sản dưới các góc độ khác nhau và định nghĩa về tài sản cũng dựa trên những tiêu chí riêng của ngành đó. Bách khoa toàn thư mở (Wikipedia) định nghĩa: Tài sản là của cải vật chất dùng vào mục đích sản xuất hoặc tiêu dùng. Khi phân loại tài sản theo chu kỳ sản xuất ta có tài sản cố định và tài sản lưu động.

Còn khi phân loại tài sản theo đặc tính cấu tạo của vật chất ta có tài sản vô hình và tài sản hữu hình. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dưới một góc nhìn khác, góc nhìn của chuyên ngành kế toán kinh doanh tài sản được hiểu là: Thuật ngữ chỉ tất cả những gì có giá trị tiền tệ thuộc sở hữu của một cá nhân, một đơn vị, hoặc của nhà nước, có thể được dùng để trả nợ, sản xuất ra hàng hóa hay tạo ra lợi nhuận bằng cách nào đó. Một tài sản có ba đặc tính không thể thiếu lợi nhuận kinh tế có thể xảy ra trong tương lai; do một thực thể hợp pháp kiểm soát; thu được kết quả ngay từ hợp đồng kinh doanh hoặc giao dịch đầu tiên [26]. Định nghĩa này chỉ ra một số những đặc điểm quan trọng của tài sản ngoài việc nhấn mạnh tính hữu ích (dùng để trả nợ, sản xuất ra hàng hóa, hay tạo ra lợi nhuận) còn có thể được sở hữu (kiểm soát bởi một thực thể hợp pháp) và định giá được thành tiền (mang giá trị tiền tệ).

Do mang nặng tính học thuật nên những định nghĩa về tài sản kể trên không được sử dụng nhiều trong đời sống. Trong ngôn ngữ đời thường tài sản được hiểu một cách đơn giản và mộc mạc là những vật phục vụ cho đời sống con người. Tài sản có thể là những vật dụng sinh hoạt thông thường: cái chén, cái bát, chăn, màn…, cũng có thể là những vật dụng giá trị lớn: nhà ở, xe cộ hay trang trại đồn điền. Chúng ta có thể cảm nhận được sự tồn tại của tài sản thông qua các giác quan, có thể nhìn, cầm nắm và kiểm soát được.

Điều này khẳng định tài sản là vật có thực, chúng hữu hình hoặc phải được hữu hình hóa và đáp ứng được một trong các nhu cầu từ ăn mặc, nghỉ ngơi đến sản xuất kinh doanh của con người. Theo cách hiểu này, thì tài sản trong ngôn ngữ đời thường tồn tại nhiều ở dạng vật chất. Tuy nhiên dù hiểu theo cách thức nào thì cũng không thể phủ nhận được tính hữu ích và tính có thể được sở hữu bởi một ai đó của tài sản. Tài sản trong ngôn ngữ pháp lý Trong đời sống thực tế các khái niệm thường được nhìn nhận dưới góc độ đơn giản, dễ hiểu và phù hợp với số đông dân cư.

Tuy nhiên, các ngành khoa học lại nghiên cứu các khái niệm này dưới góc độ chuyên ngành để đi 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tìm bản chất, ý nghĩa và quay lại phục vụ cho chính đời sống con người. Khoa học pháp lý nhìn nhận tài sản về cơ bản là giống với khái niệm trong ngôn ngữ đời thường vì suy cho cùng chúng đều dùng để chỉ một loại đối tượng. Tuy nhiên, các nhà khoa học pháp lý không chỉ tìm hiểu tài sản dưới góc độ khái niệm mà còn xây dựng thành chế định quan trọng của luật dân sự - chế định tài sản. Thậm chí, ở một số quốc gia còn có hẳn một ngành khoa học pháp lý về tài sản gọi là luật tài sản.

Trong ngôn ngữ pháp lý tài sản không chỉ là vật chất mà còn là của cải. Của cải luôn gắn liền với thuộc tính giá trị và không ngừng biến đổi để hoàn thiện. Chính vì vậy khái niệm tài sản trong khoa học pháp lý không phải là một khái niệm bất biến, nó có thể thay đổi qua các giai đoạn khác nhau và thậm chí giữa các quốc gia, các trường phái luật học cùng thời cũng nhìn nhận khái niệm tài sản không hoàn toàn đồng nhất. Trong đời sống thực tế một vật được con người sử dụng có thể coi là tài sản, tuy nhiên trong khoa học pháp lý vật đó không đương nhiên là của cải - tài sản.

Vật chỉ trở thành tài sản khi nó được đưa vào trong giao lưu dân sự và xác định sở hữu hay quyền chủ thể của một cá nhân đối với vật đó. Nói cách khác chính các quyền mới tạo nên giá trị cho vật và biến chúng trở thành tài sản. Vật thuộc sở hữu của một người đồng nghĩa với việc người đó có thể chiếm hữu, sử dụng, định đoạt vật đó; chống lại sự tác động hay áp đặt quyền của những người khác lên vật. Đây là một thuộc tính quan trọng mà pháp luật của hầu hết các quốc gia đều ghi nhận.

Ngôn ngữ thông dụng nhìn nhận tài sản là những vật có thể được nhận biết bằng các giác quan - đồng nghĩa tài sản phải hữu hình hoặc có thể được hữu hình hóa. Nhưng trong ngôn ngữ pháp lý - tài sản không nhất thiết phải hữu hình mà có thể vô hình. Cùng với sự phát triển của khoa học, tài sản từ chỗ là những của cải "dạng thô" như nhà cửa, đất đai, xe cộ…ngày nay đã xuất hiện những của cải, tài sản đặc biệt như khoảng không vũ trụ, năng lượng gió…hay các quyền liên quan đến sở hữu trí tuệ. Tài sản trong ngôn ngữ pháp lý vì thế có thể là hữu hình hoặc vô hình.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tài sản là một khái niệm động vì vậy rất khó để đưa ra một định nghĩa hoàn chỉnh về tài sản. Hầu hết pháp luật các quốc gia đều định nghĩa tài sản bằng cách kết hợp hai yếu tố tài sản là vật và quyền tài sản. Tuy nhiên qua những nội dung được phân tích như trên, có thể đưa ra một khái niệm mang tính tương đối về tài sản như sau: Tài sản là các lợi ích vật chất mà con người chiếm hữu được nhằm đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt, tiêu dùng, kinh doanh của cá nhân, doanh nghiệp, tổ chức. Ý nghĩa của khái niệm tài sản Tài sản được sử dụng để đáp ứng mọi nhu cầu trong sản xuất, sinh hoạt của con người, do đó nó trở thành khách thể trung tâm, quan trọng của mọi quan hệ xã hội.

Sở hữu tài sản vì vậy cũng trở thành một trong những mối quan tâm lớn nhất của loài người và là nguyên nhân tạo nên sự xung đột, tranh giành giữa cá nhân với nhau, giữa quốc gia này với quốc gia khác. Vì vậy, xây dựng khái niệm tài sản có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với mọi ngành khoa học và đặc biệt là khoa học pháp lý. Trong khoa học luật dân sự tài sản được coi là khái niệm gốc. Việc hoàn thiện nó mang những ý nghĩa quan trọng sau: Thứ nhất: Tài sản là khái niệm cơ bản làm nền tảng xây dựng các khái niệm khác của luật dân sự và các phân ngành của luật dân sự như: luật hôn nhân gia đình, luật thương mại, luật chứng khoán ….

Từ chế định tài sản hình thành chế định về sở hữu, quyền sở hữu trí tuệ, hợp đồng… Vai trò quan trọng này xuất phát từ việc, một trong hai nhóm quan hệ lớn thuộc đối tượng điều chỉnh của luật dân sự chính là nhóm quan hệ về tài sản. Các chế định lớn và các phân ngành của luật dân sự cũng đều nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của tài sản. Thứ hai: Tài sản nắm giữ vai trò không thể thiếu đối với cuộc sống con người nên các giao dịch liên quan đến tài sản: tặng cho, mua bán, trao đổi… phát sinh hàng ngày và chiếm số lượng lớn nhất trong các giao dịch dân 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trên cơ sở khái niệm tài sản sẽ xác định những vật chất nào là đối tượng của giao lưu dân sự, từ đó xây dựng quy chế điều chỉnh các giao dịch đảm bảo lợi ích vật chất của các chủ thể trong quan hệ đó.

Chỉ những đối tượng được coi là tài sản mới có thể trở thành đối tượng của giao lưu dân sự và được điều chỉnh bởi các quy định của pháp luật dân sự. Những đối tượng nào không được coi là tài sản thì không thể trở thành đối tượng của giao lưu dân sự. Ví dụ: Khoảng không vũ trụ, đất trên mặt trăng … Thứ ba: Tài sản là các lợi ích vật chất mà các chủ thể muốn đạt được khi tham gia vào quan hệ dân sự. Để có các lợi ích này, chủ thể thực hiện quyền của mình bằng nhiều cách thức khác nhau.

Vì vậy khi có tranh chấp về các loại tài sản, thì cần phải có các cơ chế giải quyết phù hợp với các phương thức thực hiện và bảo vệ quyền dân sự. Tài sản là những đối tượng có giá trị và có thể mang trao đổi trong giao lưu dân sự. Những đối tượng không có những thuộc tính để được xác định là tài sản thì không thể là đối tượng của giao lưu dân sự và không thể phát sinh những tranh chấp liên quan đến đối tượng đó.