Đặt vấn đề Từ rất lâu, con người đã biết nhân giống cây trồng bằng rất nhiều biện pháp. Từ cách gieo hạt đến cách mà người ta lấy trực tiếp một nhánh cây để trồng, gọi là giâm cành, chiết cành,. hay chắp nối những thân cây này với thân cây kia bằng cách ghép cành. Những ưu điểm vượt trội của nó được ứng dụng rất rộng rãi.
Cùng một lúc chúng ta có thể nhân giống cây lên hàng lọạt mà không mất nhiều thời gian để gieo hạt, chờ cho cây con lớn. Bên cạnh đó người ta lại có một công nghệ hiện đại hơn, gọi là công nghệ nuôi cấy mô tế bào. Cùng với sự phát triển của khoa hoc kỹ thuật, nền công nghệ này đã và đang ứng dụng rộng rãi trong cây trồng. Cùng một lúc nó cũng tạo ra hàng vạn cây trồng mới, nhanh chóng mà không nhất thiết phải là từ các hạt của cây mà có thể lấy bất kỳ mô bào nào, trừ những mô tế bào đã hoá gỗ.
Tuy nhiên nền công nghệ này đòi hỏi khá tốn kém, kiên nhẫn và khéo léo. Nuôi cấy mô và tế bào thực vật là một lĩnh vực bao gồm nhiều kỹ thuật khác nhau trong nuôi cấy in vitro như: nuôi cấy phôi, cơ quan, tế bào và protoplast. Việc ra đời của các kỹ thuật nuôi cấy mô và tế bào thực vật đã mở ra một hướng mới cho nghiên cứu thực vật, nó nhanh chóng giành được một vị trí quan trọng trong lĩnh vực công nghệ sinh học về sản xuất và cải thiện giống cây trồng. Khả năng ứng dụng của nuôi cấy mô và tế bào thực vật rõ nhất là trong lĩnh vực nhân giống và phục tráng cây trồng.
Trong giai đoạn hiện nay, nuôi cấy mô và tế bào thực vật được ứng dụng mạnh mẽ vào thực tiễn chọn giống, nhân giống, sản xuất các chất thứ cấp có hoạt tính sinh học và nghiên cứu lý luận di truyền ở thực vật bậc cao. Phương pháp này được áp dụng trên nhiều loại cây, hoa cúc vàng là một trong số đó. Để Cúc hoa vàng trở thành sản phẩm mang giá trị kinh tế cao. Ngoài những ứng dụng thành công trong sinh học nông nghiệp hiện đại như chọn tạo giống mới, cải tiến kỹ thuật và bảo quản hoa tươi, hoa khô, thì một trong những nhân tố góp phần tạo nên thành tựu trên là sử dụng công nghệ nhân giống in vitro để sản xuất cây con.
Đây là biện pháp được dùng phổ biến ở các nước trồng cúc, bởi cúc 1 dễ nhân trong ống nghiệm, hệ số nhân cao, trong một thời gian ngắn có thể cung cấp một số lượng lớn cây con đồng đều và sạch bệnh. Từ nguồn vật liệu ban đầu là một mô cấy (chồi đỉnh, chồi nách, lá non, cánh hoa,…) có thể tái tạo ra những cây hoàn chỉnh đồng nhất về mặt di truyền, nhiều khi chỉ cần sử dụng một cây ưu việt nhất từ hàng vạn cây trong tập đoàn giống để làm nguyên liệu nhân nhanh. Ở Việt Nam những giống cúc cũ kể cả những giống mới được nhập trồng chưa lâu, nhưng cũng đang trong tình trạng thoái hoá, chất lượng giảm do sâu bệnh, do nhân giống vô tính trong một thời gian dài không được định kỳ phục tráng đã làm giảm năng suất và phẩm chất hoa, nên chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường. Hơn nữa việc nhân giống Cúc hoa vàng hiện nay chủ yếu là bằng phương pháp giâm cành nên hệ số nhân giống thấp, cây không sạch bệnh và còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu, đặc biệt là mùa hè có nhiệt độ và độ ẩm cao gây khó khăn lớn trong việc nhân cúc trên đồng ruộng.
Ngoài ra trong quá trình thu thập nguồn gen, những mẫu giống mới với số lượng còn ít, nhưng được đánh giá có chất lượng cao, để sớm đưa ra sản xuất thì việc nghiên cứu nhân nhanh bằng phương pháp nuôi cấy in vitro là rất cần thiết. Cúc vàng hay gọi là Cúc hoa vàng, kim cúc là thực vật có hoa trong họ Cúc, có danh pháp khoa học là Chrysanthemum indicum. Loài này được tác giả mô tả khoa học đầu tiên năm 1753. Cúc hoa vàng có vị đắng cay, tính ôn, có tác dụng tán phong thấp, thanh nhiệt, giải độc, làm sáng mắt.
Hoa được dùng chữa các chứng cảm lạnh, sốt, hoa mắt, chóng mặt, nhức đầu, đau mắt đỏ, chảy nhiều nước mắt, mờ mắt, huyết áp cao, đinh độc, mụn nhọt sưng đau. Ngoài ra còn có tác dụng về nội tiết giúp trẻ lâu, còn dùng để ướp chè hay ngâm rượu uống, dùng ngoài rửa đắp mụn nhọt. Nhờ những ưu điểm của phương pháp nhân giống bằng tế bào thực vật và các đặc tính hữu dụng của cúc hoa vàng nên tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nhân nhanh giống cúc hoa vàng (Chrysanthemum indicum) bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.
Mục đích Nhân nhanh giống Cúc hoa vàng (Chrysanthemum indicum) bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào thực vật. Nâng cao hệ số nhân giống, giữ được những ưu điểm tốt của cây mẹ cho đời sau. Yêu cầu của đề tài Từ mục đích của đề tài ta cần giải quyết một số yêu cầu sau: - Môi trường nuôi cấy thích hợp cho cây cúc hoa vàng. - Môi trường nhân nhanh thích hợp để làm tăng hệ số nhân chồi.
- Xác định được môi trường ra rễ phù hợp để tạo cây hoàn chỉnh. - Các tác nhân gây trở ngại trong nhân nhanh cúc hoa vàng. 3 PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về cây Cúc hoa vàng Cây hoa cúc (Chrysanthemum sp) được định nghĩa từ Chrysos (vàng) và Anthemum (hoa) bởi Line 1753, là một trong những loại cây trồng làm cảnh lâu đời và quan trọng nhất trên thế giới.
Hoa cúc có nguồn gốc từ Trung Quốc và Nhật Bản, các nhà khảo cổ học Trung Quốc đã chứng minh rằng từ đời Khổng Tử người ta đã dùng hoa cúc để mừng lễ thắng lợi và cây hoa cúc đã đi vào các tác phẩm hội họa, điêu khắc từ đó. Ở Nhật Bản cúc là một loại hoa quý (quốc hoa) thường được dùng trong các buổi lễ quan trọng, người Nhật Bản coi cúc là người bạn tâm tình (Đặng Văn Đông và cs, 2003). Người Việt Nam yêu hoa cúc không chỉ do hình dáng mà còn do có cách sử dụng rất phong phú. Hoa cúc có màu sắc hoa đa dạng, lâu tàn và khả năng phân cành lớn nên cúc có thể dùng để cắm lọ hay bấm ngọn, tạo tán để trồng chậu, trang trí nhà cửa, trồng bồn, trồng chậu ở các khuôn viên, vườn hoa, dùng trong các ngày sinh nhật, hội nghị, lễ tết, hiếu hỉ… Một số loại cúc như Kim cúc, Bạch cúc còn được sử dụng vào mục đích làm thuốc chữa đau đầu hay hoa mắt, chóng mặt (Võ Văn Chi, Dương Đức Tiến, 1978); (Lê Kim Biên, 1984).
Năm 1984, Lê Kim Biên (1984) khi nghiên cứu phân loại họ cúc cho thấy riêng chi Chrysanthemum L (Đại cúc) ở Việt Nam có 5 loài, trên thế giới có 200 loài, và có khoảng 1. Các giống cúc hiện trồng chủ yếu được sử dụng làm hoa hoặc cây cảnh, do đó hoa thường có kích thước từ trung bình đến to, nhiều màu sắc, như trắng, vàng, đỏ, tím, hồng… Chrysanthemum indicum (Cúc Vàng hay Kim Cúc): được trồng nhiều ở Châu Á, có nguồn gốc từ Trung Quốc, Nhật Bản. Cây dạng thân cỏ, sống lâu năm, cây có thể cao hơn 100 cm. Thân cứng cao tới 1m phân cành ở ngọn.
Lá mọc so le, có thuỳ sâu, mép có nhiều răng; không cuống. Cụm hoa hình đầu, ở nách lá hay ở đỉnh cành, đường kính 1-1,5cm, cuống dài 2-5cm. Lá bắc xếp 3-4 4 hàng. Các hoa vòng ngoài hình lưỡi xếp hai vòng, các hoa ở trong hình ống, màu vàng.
Quả bế, có mào lông. Mùa hoa quả tháng 10-12 cho đến tháng 1 năm sau. Hình ảnh Cúc Hoa Vàng (Chrysanthemum indicum) 2. Nguồn gốc và phân bố Cúc hoa vàng có nguồn gốc ở vùng Đông Á: Trung Quốc, Nhật Bản, được trồng làm thuốc và làm cảnh ở Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật, Việt Nam, Lào, Thái Lan và Ấn Độ ở Việt Nam, cúc hoa vàng được trồng từ lâu đời.
Hiện nay, cây có nhiều ở Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Nội và một số tỉnh ở phía Bắc. Cây ưa sáng và ưa ẩm, thường được trồng ở vườn, công viên, hoặc trên cánh đồng với mục đích sản xuất dược liệu. Cây ra hoa nhiều hàng năm, hiếm có hạt. Mùa đông có hiện tượng rụng lá hoặc hơi tàn lụi.
Chính lúc này, người ta thường cắt bỏ phần thân cành, giữ lại gốc để tái sinh hoặc làm giống trồng vào mùa xuân năm sau. Cúc hoa vàng hiện được trồng ở nhiều nơi, nhất là ở các làng hoa gần các thành phố lớn như Hải Phòng, Nam Định, Hà Nội. Phân loại - Cây Cúc hoa vàng - Chrysanthemum indicum - Tên khác: Kim cúc, Hoàng cúc, Dã cúc, Cam cúc, Cúc vàng nhỏ, Khổ ý, Bioóc kim (Tày), Dã cúc hoa - Tên khoa học: Chrysanthemum indicum - Tên đồng nghĩa: C. - Tên nước ngoài: Indian chrysanthemum (Anh), chrysanthème d’automne (Pháp) Phân loại thực vật: - Giới (regnum) : Plantae - Bộ (ordo) : Asterales - Họ (familia) : Asteraceae - Chi (genus) : Chrysanthemum - Loài (species) : C.
Đặc điểm thực vật học 2. Thân Cây cỏ sống lâu năm, cao 20 - 80 cm, phân nhánh, tiết diện tròn, màu xanh ở thân non, thân già màu nâu tía. - Phiến lá hình trứng, đỉnh nhọn, kích thước 3-4 x 2-3 cm, xẻ lông chim, màu xanh, có lông ngắn. - Gân lá hình lông chim, nổi rõ ở mặt dưới, 3-6 cặp gân phụ.
- Cuống lá 0,8 - 1 cm, gốc cuống hơi phình ra ôm thân, mỗi bên gốc cuống mang 1-3 phiến tam giác màu xanh dạng lá. Hoa Cụm hoa đầu cô độc ở nách lá hay ngọn cành, các đầu ở gần ngọn thường họp thành dạng ngủ. Đầu hình cầu, đường kính 1,5 - 1,7 cm, trên một cuống dài 1,5-5 cm. Tổng bao lá bắc gồm 4 - 5 hàng lá bắc xếp kết lợp, vòng trong kích thước lớn hơn vòng ngoài, lá bắc hình trứng, màu xanh, rìa mỏng, không màu hoặc có màu nâu, kích thước 2-5 x 1,5-3 mm.
Đế cụm hoa hình nón thuôn, kích thước 2-2,5 x 2-2,5 mm, nạc, màu xanh, lấm tấm các lỗ cạn. Cụm hoa đầu có hai loại hoa: hoa cái hình lưỡi 22 - 28 hoa xếp 1 - 2 vòng ở ngoài; hoa lưỡng tính hình ống rất nhiều ở trong.