chương 1, tác giả đã làm rõ những nội dung sơ bộ về đề tài như: lý do chọn đề tài, đề ra mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, xác định đối tượng cần nghiên cứu, PPNC được sử dụng trong bài. Đồng thời, nêu lên những mặt về lý thuyết và thực tế mà đề tài đã đóng góp. Cuối cùng là nội dung từng chương của đề tài. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.
CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN Ý ĐỊNH SỬ DỤNG Ô TÔ ĐIỆN 2. Khái niệm về ô tô điện Theo định nghĩa của (Wikipedia, 2023), “Ô tô điện (cũng là xe ô tô chạy bằng pin hoặc xe hơi chạy bằng điện) là một chiếc ô tô cắm điện với lực đẩy có được từ một hoặc nhiều động cơ điện, sử dụng năng lượng thường được lưu trữ trong pin sạc cho ô tô., 2020) cho rằng “Ô tô điện bao gồm các loại ô tô hoạt động hoàn toàn dựa vào năng lượng điện. Các loại xe sử dụng nhiên liệu hỗn hợp xăng-điện vẫn phụ thuộc vào xăng dầu để di chuyển nên chưa thể coi là xe điện hoàn toàn. So với phương tiện truyền thống, lợi thế lớn nhất của ô tô điện đó là không phát thải trong quá trình sử dụng”.
Vẫn có rất nhiều lo ngại về lượng khí thải từ xe điện, vì thế, sự chuyển đổi sang nguồn năng lượng xanh và cải thiện hiệu suất của hệ thống điện là chìa khóa quan trọng. Tuy nhiên, (Qiao, Q. và cộng sự, 2019) đã kết luận rằng “Xe điện vẫn đóng góp rất lớn vào việc bảo vệ môi trường vì lượng phát thải trong vòng đời sản phẩm vẫn thấp hơn nhiều so với xe chạy xăng dầu”. Ngoài ra, “Ô tô điện còn có lợi thế về chi phí, nâng cao chất lượng không khí và giảm ô nhiễm tiếng ồn trong đô thị.
Khái niệm về ý định sử dụng Theo (Ajzen, I., 1975) định nghĩa “Ý định sử dụng là ý định thực hiện một hành vi cụ thể nào đó và bị ảnh hưởng bởi hai yếu tố: Thái độ của người dân về hành vi đó, yếu tố thứ hai là chuẩn chủ quan có liên quan đến ý định hành vi. Ý định sử dụng là đề cập đến một kế hoạch của người dân có thể sẽ được thực hiện để sử dụng một sản phẩm, dịch vụ nào đó”. , 2002), “Hành vi ý định bị ảnh hưởng bởi ba loại niềm tin: Niềm tin về hành vi, Niềm tin chuẩn tắc, Niềm tin kiểm soát. Ngoài ra, thái độ, 11 chuẩn chủ quan và khả năng kiểm soát nhận thức càng cao thì ý định thực hiện hành vi mua càng trở nên mạnh”.
Tóm lại, ý định sử dụng là dự định của người dân về một vấn đề nào đó trước khi đưa ra quyết định lựa chọn và sử dụng một sản phẩm trên thị trường trong tương lai, nó được tác động bởi nhiều yếu tố khác nhau để dẫn đến kết quả cuối cùng. Khái niệm hành vi ngƣời dân “Hành vi người dân được hiểu là một loạt các quyết định về việc mua cái gì, tại sao, khi nào, như thế nào, nơi nào, bao nhiêu, bao lâu một lần, liệu như thế thì sao mà mỗi cá nhân, nhóm người dân phải có quyết định qua thời gian về việc chọn dùng sản phẩm, dịch vụ, ý tưởng hoặc các hoạt động”. Macinnis, Pinaki Dasgupta, 2008). Theo (Kotler, 2007), “Các nhà quản trị cần nghiên cứu người dân một cách triệt để bằng cách đặt câu hỏi như người dân cần sản phẩm gì, mua ở đâu, khi nào sẽ phải mua, tại sao phải mua, ai đang cần sản phẩm đó và cuối cùng phải mua như thế nào”.
Mô hình hành vi ngƣời dân của Philip Kotler. (Nguồn: Philip Kotler, 2007) Mô hình hành vi mua hàng của người dân đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu và dự đoán cách người dân phản ứng đối với sản phẩm và các chiến lược kinh doanh. Mô hình này cung cấp cái nhìn sâu sắc vào quá trình quyết định mua hàng, giúp nhà quản trị xác định những yếu tố ảnh hưởng và thách thức trong quá trình tiếp thị và bán hàng. Philip Kotler là một chuyên gia tiếng tăm trong lĩnh vực tiếp thị đã có đóng góp to lớn cho mô hình này.
CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT LIÊN QUAN 2. Mô hình thuyết hành vi dự định (Theory of Planned Behaviour – TPB) Theo (Ajzen I. , 1991), mô hình thuyết hành vi dự định được kế thừa và phát triển từ mô hình thuyết hành động hợp lý - TRA. “Mô hình TRA là mô hình dự báo về ý định sử dụng bao gồm hai yếu tố chính trong mô hình đó là Thái độ đối với hành vi và Chuẩn chủ quan để tác động đề Ý định hành vi, dẫn đến hành vi cuối cùng”, theo (Ajzen, I.
Tác giả đã nhận định rằng mô hình TRA (Theory of Reasoned Action) vẫn còn hạn chế, đặc biệt là khi áp dụng cho các hành vi có ý định từ trước. Mô hình TRA giả định rằng hành vi được quyết định dựa trên ý định. Tuy nhiên, trong thực tế, có nhiều yếu tố khác ngoài ý định có thể ảnh hưởng đến hành vi, chẳng hạn như yếu tố môi trường, áp lực xã hội, và các biến số ngẫu nhiên. Mô hình TPB được phát triển để vượt qua những hạn chế của mô hình TRA và mang lại cái nhìn toàn diện hơn về quá trình hình thành ý định và thực hiện hành vi.
Mô hình TPB bổ sung một yếu tố mới, đó là "Kiểm soát hành vi nhận thức", để mô tả mức độ mà người ta cảm thấy có khả năng kiểm soát hay ảnh hưởng đến hành vi của họ. Mô hình TPB mang lại cái nhìn rõ ràng hơn về quá trình hình thành ý định và thực hiện hành vi bằng cách tích hợp yếu tố kiểm soát hành vi nhận thức. Điều này giúp giải thích tốt hơn tại sao một người có thể có ý định thực hiện một hành vi nhưng cuối cùng không thực hiện nó do các hạn chế kiểm soát hành vi nhận thức. Thuyết hành vi dự định – TPB.
Mô hình chấp nhận công nghệ (Technology Acceptance Model – TAM) Bên cạnh mô hình TPB, một mô hình khác cũng vận dụng từ Lý thuyết hành động hợp lý TRA là mô hình Chấp nhận công nghệ (TAM) do Davis (1989) phát triển, liên quan đến vấn đề dự đoán các khả năng chấp nhận một công nghệ mới. Đây là một mô hình giải thích hành vi chấp nhận công nghệ mới, tập trung vào hai yếu tố chính: Nhận thức về sự hữu ích và Nhận thức về độ dễ sử dụng. Trong đó, nhận thức về sự hữu ích tức là mức độ mà người sử dụng cảm nhận về việc áp dụng hệ thống công nghệ sẽ làm tăng hiệu quả công việc. Mô hình này đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, bao gồm cả nghiên cứu về việc chấp nhận và sử dụng xe ô tô điện.
Kế thừa và kết hợp mô hình TAM và mô hình TPB, (Taylor, S., 1995) trong một nghiên cứu về tác động của kinh nghiệm quá khứ đối với việc áp dụng công nghệ đã đề xuất mô hình kết hợp TAM và TPB với sự tác động của biến Nhận thức về sự hữu ích đối với ý định sử dụng, bên cạnh 3 nhân tố chính của mô hình TPB là Thái độ, Nhận thức về áp lực xã hội và Nhận thức về sự kiểm soát. Do xe ô tô điện là sản phẩm mang giá trị "xanh" và bền vững, mô hình TAM có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc về tại sao người dân có thể chấp nhận và ưa chuộng sử dụng xe ô tô điện trong bối cảnh phát triển của công nghệ xanh. LƢỢC KHẢO CÁC MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2. Các mô hình nghiên cứu trong nƣớc Nghiên cứu 1: Nghiên cứu của tác giả Trần Thanh Trà – “Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng xe VinFast của người dân Thành phố Hồ Chí Minh” (2019) Tác giả Trần Thanh Hà (2019) đã tiến hành nghiên cứu ảnh hưởng đến ý định sử dụng xe VinFast của người dân tại TP.HCM thông qua sự kết hợp PPNC định tính và định lượng với các kỹ thuật phân tích bao gồm: thảo luận nhóm, kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, kiểm định giả thuyết 14 nghiên cứu, đánh giá sự phù hợp của mô hình nghiên cứu, hồi quy đa biến đã được sử dụng làm cơ sở đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến ý định sử dụng xe ô tô Vinfast của người dân tại TP.
Kết quả nhận thấy các yếu tố ảnh hưởng bao gồm: “thái độ”, “chuẩn chủ quan”; và “nhận thức kiểm soát hành vi” có tác động thuận chiều đến ý định sử dụng xe ô tô VinFast của NTD tại TP. Trong đó, yếu tố thái độ đối với các thuộc tính có ảnh hưởng cùng chiều và mức độ ảnh hưởng mạnh nhất, yếu tố thể hiện mức độ ảnh hưởng mạnh thứ hai là chuẩn chủ quan, và yếu tố nhận thức kiểm soát hành vi có ảnh hưởng yếu nhất đến ý định sử dụng xe ô tô VinFast của người dân tại TP. Nghiên cứu 2: Nghiên cứu của tác giả Từ Quang Huy – “Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng xe ô tô điện của người dân trên địa bàn Thành phố Thủ Đức” (2022) Tác giả Từ Quang Huy đã tiến hành khảo sát 121 NTD tại thành phố Thủ Đức để tìm hiểu các yếu tố tác động đến ý định sử dụng xe ô tô điện thay vì xe sử dụng động cơ đốt trong tại khu vực này. Kết quả cho thấy có 4 nhóm nhân tố tác động đến ý định, đó là “chính sách khuyến mãi”, “chuẩn chủ quan”, “hiệu quả”, “kiểm soát hành vi”.
Trong đó ảnh hưởng mạnh nhất là nhân tố “chính sách khuyến mãi”, tiếp là “kiểm soát hành vi”, sau đó là “nhận thức về môi trường” và “thái độ” đối với xe điện, cuối cùng là “chuẩn chủ quan”. Nghiên cứu 3: Nghiên cứu của tác giả Hoàng Trọng Tường – “Các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ô tô điện tại Việt Nam” (2022) Nghiên cứu của tác giả Hoàng Trọng Tường (2022) là một đóng góp quan trọng trong việc hiểu và giải thích ý định sử dụng ô tô điện tại thị trường Việt Nam. Bằng cách kết hợp hai lý thuyết UTAUT và NAM, nghiên cứu này cung cấp một khung phân tích đầy đủ và toàn diện, giúp giải thích một cách chi tiết hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua xe ô tô điện. Theo đó, các yếu tố tác động quan trọng tới ý định sử dụng ô tô điện bao gồm “hiệu quả kỳ vọng”, “nỗ lực kỳ vọng”, “ảnh hưởng xã hội”, “điều kiện thuận lợi”, “chuẩn mực cá nhân”, “nhận thức trách nhiệm”, và “nhận thức vấn đề”.