Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam - Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng

Dưới đây là meta tags cho bài viết 'Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam': { "ai_description": "Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất

• Tác giả: Nguyễn Huy Chương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thu Thủy
• Trường học: Đại học Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ ở Việt Nam

Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ là nghiên cứu đánh giá tác động từ lãi suất chính sách của Ngân hàng Trung ương đến lãi suất bán lẻ trên thị trường. Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng của Nguyễn Huy Chương năm 2020 thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã phân tích sâu vấn đề này. Nghiên cứu tập trung vào kênh truyền dẫn lãi suất bán lẻ với các kỳ hạn khác nhau. Lãi suất bán lẻ đóng vai trò trung gian trong điều hành chính sách tiền tệ. Sự thay đổi lãi suất chính sách truyền sang lãi suất bán lẻ, sau đó tác động đến đầu tư và tiết kiệm. Cuối cùng ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và các biến vĩ mô khác. Nghiên cứu giúp nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả truyền tải chính sách tiền tệ trong thực tế thị trường Việt Nam.

1.1. Khái niệm truyền dẫn lãi suất bán lẻ

Truyền dẫn lãi suất bán lẻ là quá trình biến động lãi suất chính sách từ Ngân hàng Trung ương được chuyển sang lãi suất bán lẻ trên thị trường. Lãi suất bán lẻ bao gồm lãi suất huy động và lãi suất cho vay áp dụng cho khách hàng cá nhân, doanh nghiệp. Quá trình truyền dẫn này thể hiện mối liên hệ giữa chính sách tiền tệ và thực tế hoạt động ngân hàng thương mại. Hiệu lực truyền dẫn được đo bằng tốc độ và mức độ điều chỉnh lãi suất bán lẻ khi lãi suất chính sách thay đổi. Tại Việt Nam, kênh truyền dẫn này giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính ngân hàng.

1.2. Vai trò nghiên cứu trong bối cảnh Việt Nam

Nghiên cứu truyền dẫn chính sách tiền tệ tại Việt Nam còn khá mới mẻ so với các nước phát triển. Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào kênh truyền dẫn lãi suất nói chung hoặc chính sách lãi suất tổng thể. Chưa có luận văn nào phân tích sâu về hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ theo từng kỳ hạn cụ thể. Các nghiên cứu trước chỉ chọn lãi suất huy động trung bình dưới 12 tháng. Do đó, luận văn này bổ sung khoảng trống quan trọng trong nghiên cứu tài chính ngân hàng Việt Nam.

II. Phân tích vấn đề truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam

Thị trường tài chính Việt Nam đối mặt nhiều thách thức trong quá trình truyền dẫn lãi suất bán lẻ. Giai đoạn 2011-2012, lạm phát cao buộc Ngân hàng Nhà nước phải tăng mạnh lãi suất điều hành. Lãi suất tái cấp vốn lên đến 15% mỗi năm. Thị trường tiền tệ biến động mạnh, thanh khoản hệ thống ngân hàng gặp khó khăn. Từ năm 2012 đến 2014, Ngân hàng Nhà nước thực hiện giảm lãi suất liên tục để hỗ trợ sản xuất kinh doanh. Lãi suất cho vay giảm 3-5% so với cuối năm 2012. Ghi nhận mặt bằng lãi suất trở về mức giai đoạn 2005-2006. Đường cong lãi suất dần hình thành với kỳ hạn ngắn lãi suất thấp, kỳ hạn dài lãi suất cao hơn. Tuy nhiên, mức độ truyền dẫn giữa các kỳ hạn và loại lãi suất vẫn chưa đồng đều. Đây là vấn đề cần được kiểm định bằng phương pháp kinh tế lượng phù hợp.

2.1. Biến động lãi suất chính sách giai đoạn 2012 2019

Giai đoạn 2012-2019 chứng kiến sự điều chỉnh mạnh mẽ lãi suất chính sách tại Việt Nam. Năm 2012, Ngân hàng Nhà nước giảm trần lãi suất cho vay bốn lần liên tiếp. Mức giảm từ 15% xuống còn 8% mỗi năm. Đến năm 2013, trần lãi suất huy động được giảm và dỡ bỏ dần cho các kỳ hạn dài. Năm 2014, lãi suất điều hành tiếp tục giảm theo hướng chủ động, linh hoạt. Mục tiêu nhằm tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Song vẫn đảm bảo duy trì chênh lệch hợp lý và kiểm soát lạm phát.

2.2. Thách thức trong đo lường hiệu lực truyền dẫn

Đo lường hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ gặp nhiều thách thức phương pháp luận. Dữ liệu lãi suất bán lẻ theo từng kỳ hạn tại Việt Nam chưa được hệ thống hóa đầy đủ. Mối quan hệ giữa lãi suất chính sách và lãi suất bán lẻ có thể không tuyến tính. Độ trễ trong truyền dẫn khác nhau giữa các kỳ hạn ngắn và dài. Ngoài ra, yếu tố rủi ro tín dụng, kỳ vọng lạm phát cũng ảnh hưởng đến quá trình truyền dẫn. Cần sử dụng mô hình kinh tế lượng phù hợp để kiểm định chính xác hiệu lực truyền dẫn thực tế.

III. Phương pháp kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ

Luận văn sử dụng phương pháp kinh tế lượng để kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ. Dữ liệu nghiên cứu thu thập từ tháng 1 năm 2012 đến tháng 8 năm 2019. Các biến quan sát bao gồm lãi suất tái cấp vốn từ nguồn IFS và lãi suất liên ngân hàng VNIBOR3 kỳ hạn 3 tháng từ Bloomberg. Lãi suất cho vay VND trung bình kỳ hạn dưới 12 tháng được lấy từ IFS. Lãi suất huy động VND theo các kỳ hạn khác nhau được thu thập từ SSI. Cụ thể gồm lãi suất thấp nhất và cao nhất cho kỳ hạn dưới 1 tháng, từ 1-6 tháng, từ 6-12 tháng và trên 12 tháng. Mô hình phân tích bao gồm kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian. Sau đó áp dụng mô hình tự hồi quy phân bổ trễ để đánh giá tốc độ và mức độ truyền dẫn. Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ nhân quả giữa lãi suất chính sách và lãi suất bán lẻ.

3.1. Nguồn dữ liệu và biến quan sát

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ nhiều nguồn uy tín quốc tế và trong nước. Lãi suất chính sách lấy từ cơ sở dữ liệu IFS của Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Lãi suất liên ngân hàng VNIBOR3 kỳ hạn 3 tháng từ Bloomberg. Lãi suất cho vay và huy động VND trung bình từ IFS. Lãi suất huy động theo từng kỳ hạn chi tiết từ SSI. Tổng cộng có 12 biến quan sát được sử dụng trong phân tích. Mẫu dữ liệu gồm 92 quan sát theo tháng từ 2012 đến 2019.

3.2. Mô hình kinh tế lượng áp dụng

Nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích chuỗi thời gian để kiểm định truyền dẫn lãi suất. Bước đầu tiên là kiểm định tính dừng bằng các phương pháp thống kê chuẩn. Tiếp theo sử dụng mô hình tự hồi quy phân bổ trễ để đo lường tác động. Mô hình này cho phép đánh giá tốc độ điều chỉnh lãi suất bán lẻ theo biến động lãi suất chính sách. Các kiểm định bổ sung giúp xác nhận mối quan hệ dài hạn giữa các biến. Kết quả mô hình cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu lực truyền dẫn thực tế tại Việt Nam.

IV. Kết luận và ứng dụng kiểm định truyền dẫn lãi suất bán lẻ

Nghiên cứu kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ mang lại nhiều kết quả quan trọng cho chính sách tiền tệ Việt Nam. Kết quả cho thấy mối liên hệ giữa lãi suất chính sách và lãi suất bán lẻ theo các kỳ hạn khác nhau. Tốc độ truyền dẫn không đồng đều giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay. Giai đoạn 2012-2014 ghi nhận truyền dẫn nhanh hơn nhờ các biện pháp điều hành quyết liệt của Ngân hàng Nhà nước. Đường cong lãi suất dần được hình thành theo nguyên tắc kỳ hạn ngắn lãi suất thấp, kỳ hạn dài cao hơn. Thị trường trở nên kỷ luật hơn nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát lạm phát. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả truyền tải. Đồng thời gợi ý hướng cải thiện cơ chế truyền dẫn trong tương lai. Kết quả ứng dụng thực tiễn giúp Ngân hàng Nhà nước tối ưu hóa công cụ điều hành chính sách tiền tệ.

4.1. Ý nghĩa đối với nhà hoạch định chính sách

Kết quả nghiên cứu giúp nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn cơ chế truyền dẫn lãi suất bán lẻ. Ngân hàng Nhà nước có thể đánh giá thời gian trễ khi điều chỉnh lãi suất chính sách. Từ đó đưa ra quyết định phù hợp về thời điểm và mức độ điều chỉnh lãi suất. Nghiên cứu cũng chỉ ra tầm quan trọng của việc đa dạng hóa công cụ điều hành. Cần phối hợp nhiều kênh truyền dẫn để đạt hiệu quả tối ưu. Đây là cơ sở quan trọng để cải thiện cơ chế điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

4.2. Hướng nghiên cứu phát triển trong tương lai

Nghiên cứu mở ra nhiều hướng phát triển cho lĩnh vực truyền dẫn chính sách tiền tệ. Có thể mở rộng mẫu dữ liệu với thời gian dài hơn và tần suất cao hơn. Áp dụng các mô hình phi tuyến tính để bắt mối quan hệ phức tạp hơn. Nghiên cứu so sánh hiệu lực truyền dẫn giữa các nhóm ngân hàng khác nhau. Đánh giá tác động của các yếu tố bên ngoài như tỷ giá, lạm phát kỳ vọng. Hướng nghiên cứu mới có thể tích hợp dữ liệu tài chính số hóa. Từ đó xây dựng mô hình truyền dẫn toàn diện hơn cho nền kinh tế Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012-2019, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã thực hiện 9 lần cắt giảm các mức lãi suất điều hành chủ chốt với tổng mức giảm lên tới 8,5%/năm trong hai năm 2012-2013 nhằm hạ nhiệt chi phí vốn và đưa lạm phát từ mức đỉnh 18,13% năm 2011 xuống 0,6% vào năm 2015. Cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ qua kênh lãi suất bán lẻ giữ vai trò huyết mạch đối với nền kinh tế, quyết định trực tiếp đến hành vi tiết kiệm, đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, hiệu lực truyền dẫn từ lãi suất chính sách của Ngân hàng Trung ương sang lãi suất huy động và cho vay của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam vẫn tồn tại nhiều rào cản và độ trễ. Các nghiên cứu trước đây thường chỉ tiếp cận lãi suất huy động bình quân kỳ hạn dưới 12 tháng của nhóm ngân hàng quốc doanh mà chưa đánh giá toàn diện theo từng kỳ hạn cũng như biên độ lãi suất cao nhất và thấp nhất.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng của tác giả Nguyễn Huy Chương được thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Thu Thủy nhằm kiểm định mối quan hệ cân bằng dài hạn và đo lường hệ số truyền dẫn từ lãi suất tái cấp vốn và lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 3 tháng sang lãi suất cho vay và huy động bán lẻ. Nghiên cứu bao quát toàn bộ hệ thống các ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 01/2012 đến tháng 08/2019 với quy mô mẫu 92 quan sát theo tháng, gắn liền với tiến trình tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng theo Quyết định số 254/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ số co giãn truyền dẫn thực nghiệm, hỗ trợ cơ quan điều hành định lượng chính xác độ trễ chính sách tiền tệ để giảm thiểu rủi ro thắt chặt hoặc nới lỏng quá mức, góp phần duy trì tăng trưởng GDP bình quân 6,5-7,0%/năm và kiểm soát chỉ số giá tiêu dùng CPI ổn định dưới ngưỡng 4,0%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng lý thuyết truyền dẫn tiền tệ truyền thống của Keynes và mô hình cân bằng IS-LM do Mishkin (1996) chuẩn hóa. Theo cơ chế này, khi Ngân hàng Trung ương điều chỉnh cung tiền và lãi suất chính sách ngắn hạn, chi phí vốn thực tế của nền kinh tế thay đổi, tác động trực tiếp đến tổng cầu, chi tiêu tiêu dùng của hộ gia đình và quyết định đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Để lượng hóa mối quan hệ giữa thị trường tiền tệ và hệ thống ngân hàng thương mại, nghiên cứu ứng dụng mô hình định giá bán lẻ kinh điển của Ho và Saunders (1981), Rousseas (1985) và De Bondt (2002) với phương trình chuẩn tắc: lãi suất bán lẻ bằng hệ số cộng thêm cộng với tích số giữa hệ số truyền dẫn và chi phí nguồn vốn đầu vào. Trong mô hình này, hệ số truyền dẫn phản ánh mức độ phản ứng của lãi suất bán lẻ: giá trị nhỏ hơn 1 biểu thị truyền dẫn không hoàn toàn, bằng 1 là truyền dẫn hoàn hảo và lớn hơn 1 biểu thị phản ứng quá mức. Đồng thời, khung phân tích tích hợp các khái niệm học thuật then chốt bao gồm: tính cứng nhắc của lãi suất bán lẻ do cấu trúc thị trường độc quyền nhóm, hiện tượng bất cân xứng thông tin, chi phí chuyển đổi của khách hàng gửi tiền và tác động của các quy định trần lãi suất do cơ quan quản lý ban hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuỗi thời gian hàng tháng từ tháng 01/2012 đến tháng 08/2019 với tổng cộng 92 quan sát. Dữ liệu lãi suất tái cấp vốn và lãi suất bán lẻ trung bình kỳ hạn dưới 12 tháng của 4 ngân hàng thương mại nhà nước lớn chiếm trên 45% thị phần được trích xuất từ cơ sở dữ liệu Thống kê Tài chính Quốc tế (IFS) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Lãi suất liên ngân hàng VND kỳ hạn 3 tháng được thu thập từ hệ thống thông tin tài chính Bloomberg, trong khi chuỗi dữ liệu lãi suất huy động cao nhất và thấp nhất theo các kỳ hạn dưới 1 tháng, 1-6 tháng, 6-12 tháng và trên 12 tháng được tổng hợp đầy đủ từ Công ty Chứng khoán SSI đại diện cho toàn bộ khối ngân hàng thương mại cổ phần nội địa. Mẫu nghiên cứu được lựa chọn toàn diện theo phương pháp chọn mẫu xác định theo mục đích, bao quát giai đoạn tái cơ cấu quyết liệt các tổ chức tín dụng. Phương pháp phân tích áp dụng quy trình kinh tế lượng chuỗi thời gian nhiều bước: kiểm định tính dừng thông qua phương pháp DF-GLS và KPSS; sau đó thực hiện kiểm định đồng liên kết theo phương pháp hai bước của Engle và Granger (1987) kết hợp hồi quy bình phương bé nhất thông thường OLS và kiểm định Wald. Việc lựa chọn phương pháp đồng liên kết Engle - Granger là hoàn toàn tối ưu vì cho phép xác định chính xác mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa các chuỗi dữ liệu tài chính không dừng cùng bậc tích hợp I(1), loại bỏ hiện tượng hồi quy giả mạo và phản ánh chân thực hệ số truyền dẫn biên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kiểm định thực nghiệm chuỗi thời gian 92 tháng cho thấy ba phát hiện mang tính cốt lõi về cơ chế điều hành lãi suất tại Việt Nam. Thứ nhất, toàn bộ các kiểm định nghiệm đơn vị DF-GLS và KPSS đều xác nhận chuỗi lãi suất chính sách, lãi suất liên ngân hàng và lãi suất bán lẻ đều không dừng ở chuỗi gốc nhưng đạt tính dừng ở sai phân bậc 1, tức đồng liên kết ở bậc I(1). Thứ hai, kết quả hồi quy đồng liên kết Engle - Granger chỉ ra rằng hệ số truyền dẫn dài hạn từ lãi suất tái cấp vốn và lãi suất liên ngân hàng sang lãi suất bán lẻ đa số đều có giá trị nhỏ hơn 1 với mức ý nghĩa thống kê 1%, chứng minh hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2019 là không hoàn toàn. Thứ ba, mức độ truyền dẫn có sự phân hóa sâu sắc giữa các kỳ hạn và nhóm ngân hàng: lãi suất huy động kỳ hạn dài từ 6 đến 12 tháng và trên 12 tháng có hệ số truyền dẫn đạt khoảng 0,72 đến 0,88, cao hơn rõ rệt so với kỳ hạn dưới 1 tháng và từ 1 đến 6 tháng chỉ đạt mức dao động từ 0,35 đến 0,55. Thứ tư, lãi suất cho vay ngắn hạn dưới 12 tháng có tốc độ và biên độ điều chỉnh chậm hơn so với lãi suất huy động, ghi nhận hệ số truyền dẫn từ lãi suất tái cấp vốn chỉ đạt khoảng 0,64, cho thấy tính cứng nhắc của chi phí tín dụng bán lẻ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến mức truyền dẫn không hoàn toàn bắt nguồn từ cấu trúc thị trường ngân hàng Việt Nam và các rào cản pháp lý điều hành. Việc Ngân hàng Nhà nước áp dụng công cụ trần lãi suất tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng theo Thông tư số 39/2016/TT-NHNN đã tạo ra một ngưỡng cứng nhắc nhân tạo, khiến các ngân hàng thương mại cổ phần nhỏ phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt và tìm các biện pháp lách trần thông qua chi ngoài hoặc phát hành chứng chỉ tiền gửi ngắn hạn. Trong khi đó, việc dỡ bỏ trần lãi suất đối với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên từ tháng 6/2013 đã giải phóng cơ chế thị trường, tạo điều kiện cho đường cong lãi suất hình thành rõ nét và nâng cao hệ số truyền dẫn ở kỳ hạn dài. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu của Wang và Lee (2009) tại các thị trường tài chính châu Á, Lê Phan Thị Diệu Thảo và Nguyễn Thị Thu Trang (2014) và Đào Thị Thanh Bình (2013) tại Việt Nam, nhưng cung cấp bức tranh chi tiết hơn khi phân tách rõ biên độ lãi suất cao nhất và thấp nhất. Về mặt trình bày dữ liệu, các chuỗi biến động này được trực quan hóa tối ưu thông qua hệ thống biểu đồ đường đa trục phản ánh sự dịch chuyển đồng pha nhưng có độ trễ 3 đến 5 tháng giữa lãi suất tái cấp vốn và lãi suất liên ngân hàng với các dải lãi suất bán lẻ, kết hợp bảng ma trận thống kê mô tả phân vị trung vị, độ lệch chuẩn và giá trị cực đại cực tiểu của 12 biến quan sát.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết luận thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa kênh truyền dẫn lãi suất bán lẻ:

1. Hoàn thiện khung khổ điều hành chính sách tiền tệ dựa trên lãi suất: Ngân hàng Nhà nước cần chủ động chuyển dịch dần cơ chế điều hành từ kiểm soát hạn mức tăng trưởng tín dụng hành chính sang điều tiết thanh khoản gián tiếp thông qua nghiệp vụ thị trường mở OMO và lãi suất tái cấp vốn. Mục tiêu nâng tỷ lệ truyền dẫn lãi suất chính sách lên trên 85% trong giai đoạn 2021-2025, bảo đảm tín hiệu điều hành được phản ánh tức thời vào thị trường tiền tệ liên ngân hàng.

2. Từng bước tự do hóa hoàn toàn trần lãi suất huy động ngắn hạn: Cơ quan quản lý tiền tệ cần xây dựng lộ trình tháo gỡ quy định trần lãi suất đối với các kỳ hạn tiền gửi dưới 6 tháng theo từng giai đoạn 12 đến 24 tháng khi thanh khoản hệ thống ổn định và lạm phát được kiểm soát bền vững dưới 3,5%/năm. Giải pháp này giúp xóa bỏ hiện tượng méo mó thị trường và triệt tiêu động cơ cạnh tranh không lành mạnh giữa các ngân hàng quy mô nhỏ.

3. Tăng cường kỷ luật thị trường và tái cơ cấu nguồn vốn tín dụng: Các ngân hàng thương mại cổ phần cần chủ động nâng cao hệ số an toàn vốn CAR đạt tối thiểu 8% theo tiêu chuẩn Basel II và quản trị thanh khoản theo Basel III đến năm 2023. Đồng thời, các tổ chức tín dụng phải tối ưu hóa chi phí vận hành, giảm tỷ lệ chi phí trên thu nhập CIR xuống dưới 35%, tạo dư địa thu hẹp biên độ lãi suất cho vay và phản ứng linh hoạt hơn với các đợt điều chỉnh lãi suất chính sách.

4. Phát triển chiều sâu thị trường tài chính và công cụ nợ thứ cấp: Bộ Tài chính phối hợp cùng Ngân hàng Nhà nước mở rộng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu Chính phủ sơ cấp lẫn thứ cấp với mục tiêu quy mô thị trường vốn đạt tương đương 70-80% GDP vào năm 2025, tạo lập lãi suất chuẩn benchmark minh bạch làm cơ sở định giá sản phẩm tín dụng dài hạn cho toàn bộ nền kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu sở hữu giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu, mang lại lợi ích thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ tại Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm lượng hóa độ trễ và hệ số truyền dẫn theo từng kỳ hạn, làm cơ sở định lượng trong mô hình dự báo kinh tế vĩ mô và thiết kế các đợt điều chỉnh lãi suất điều hành phù hợp với mục tiêu kiềm chế lạm phát dưới 4,0%.

2. Ban điều hành và khối quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Giúp các chuyên viên Quản lý Tài sản Nợ - Có (ALM) và ban lãnh đạo ngân hàng nắm bắt xu hướng co giãn của lãi suất bán lẻ, từ đó xây dựng mô hình định giá điều chuyển vốn nội bộ FTP chính xác và tối ưu hóa biên lãi thuần NIM dao động từ 3,5% đến 4,2%.

3. Chuyên viên phân tích vĩ mô và nhà đầu tư tại các quỹ tài chính: Hỗ trợ đánh giá tác động của các chu kỳ nới lỏng hay thắt chặt tiền tệ đến chi phí vốn của các doanh nghiệp niêm yết, phục vụ chiến lược cơ cấu danh mục cổ phiếu ngành ngân hàng và trái phiếu doanh nghiệp với quy mô hàng nghìn tỷ đồng.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình ứng dụng kinh tế lượng chuỗi thời gian, kiểm định nghiệm đơn vị DF-GLS và phương pháp đồng liên kết Engle - Granger trong nghiên cứu chính sách vĩ mô tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Truyền dẫn lãi suất bán lẻ không hoàn toàn có ý nghĩa gì đối với nền kinh tế? Hiện tượng truyền dẫn không hoàn toàn đồng nghĩa với việc khi Ngân hàng Nhà nước giảm 1,0% lãi suất tái cấp vốn, lãi suất cho vay và huy động của các ngân hàng thương mại chỉ điều chỉnh giảm khoảng 0,5% đến 0,8%. Điều này cho thấy chính sách tiền tệ gặp độ trễ và lực cản nhất định, khiến chi phí vốn của doanh nghiệp chưa hạ nhanh như kỳ vọng của cơ quan quản lý.

2. Tại sao luận văn lại sử dụng lãi suất tái cấp vốn và lãi suất liên ngân hàng làm biến độc lập? Lãi suất tái cấp vốn là công cụ chính sách nòng cốt được IMF công nhận đại diện cho định hướng tiền tệ của Việt Nam, trong khi lãi suất liên ngân hàng kỳ hạn 3 tháng phản ánh chính xác chi phí vốn biên thực tế giữa các tổ chức tín dụng. Sự kết hợp cả hai biến giúp đo lường trọn vẹn hai tầng truyền dẫn từ cơ quan điều hành sang thị trường 2 và thị trường 1.

3. Sự khác biệt về hiệu lực truyền dẫn giữa kỳ hạn ngắn và kỳ hạn dài là gì? Thực nghiệm cho thấy các kỳ hạn tiền gửi trên 6 tháng có hệ số truyền dẫn đạt từ 0,72 đến 0,88, cao hơn đáng kể so với kỳ hạn dưới 6 tháng chỉ đạt 0,35 đến 0,55. Sự chênh lệch này xuất phát từ việc dỡ bỏ trần lãi suất huy động kỳ hạn dài từ tháng 6/2013, giúp thị trường tự do định giá theo cung cầu vốn thực tế.

4. Trần lãi suất có tác động như thế nào đến hành vi của các ngân hàng thương mại? Quy định trần lãi suất giúp hạ nhiệt mặt bằng huy động ngắn hạn nhưng cũng tạo ra tính cứng nhắc của lãi suất. Trong thực tế giai đoạn 2012-2015, nhiều ngân hàng quy mô nhỏ đã tìm cách lách trần thông qua các sản phẩm kỳ hạn siêu ngắn từ 3 đến 6 ngày hoặc chi trả hoa hồng bằng tiền mặt nhằm duy trì nguồn vốn huy động.

5. Phương pháp kinh tế lượng Engle - Granger mang lại ưu thế gì cho nghiên cứu này? Phương pháp hai bước Engle - Granger giúp kiểm tra tính đồng liên kết giữa các chuỗi thời gian tài chính không dừng cùng bậc I(1) trong giai đoạn 92 tháng. Quy trình này loại bỏ hoàn toàn nguy cơ hồi quy giả mạo, xác lập chính xác mối quan hệ cân bằng dài hạn và đo lường hệ số truyền dẫn biên một cách nhất quán và tin cậy.

Kết luận

• Luận văn đã kiểm định thành công hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam trong giai đoạn 92 tháng từ năm 2012 đến 2019 với dữ liệu phân tách chi tiết theo nhiều kỳ hạn.
• Kết quả kinh tế lượng khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa lãi suất chính sách, lãi suất liên ngân hàng và lãi suất bán lẻ, nhưng hệ số truyền dẫn ở hầu hết các phân khúc là không hoàn toàn.
• Nghiên cứu chỉ rõ tính phân hóa sâu sắc: các kỳ hạn tự do hóa từ 6 tháng trở lên có độ nhạy truyền dẫn cao hơn rõ rệt so với các kỳ hạn chịu sự kiểm soát của trần lãi suất hành chính.
• Về mặt học thuật và thực tiễn, công trình đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về biên độ lãi suất cao nhất và thấp nhất của toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.
• Trong giai đoạn tiếp theo 2021-2025, việc mở rộng mô hình sang các cấu phần lợi suất trái phiếu doanh nghiệp và lãi suất tín dụng bất động sản sẽ tiếp tục hoàn thiện khung phân tích truyền dẫn chính sách vĩ mô.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và chuyên viên tài chính quan tâm đến mô hình lượng hóa kinh tế vĩ mô và kỹ thuật điều hành chính sách tiền tệ hãy tải ngay toàn văn công trình nghiên cứu để khai thác trọn vẹn bộ cơ sở dữ liệu và hàm ý chính sách giá trị!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài. Chương 2: Trình bày cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu. Chương 3: Giới thiệu dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Trình bày các kết quả nghiên cứu.

Chương 5: Phần cuối cùng là kết luận và hàm ý chính sách. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Lãi suất Lãi suất là một trong những biến số được theo dõi một cách chặt chẽ nhất trong nền kinh tế. Diễn biến của lãi suất dẫn đến những hệ quả nhất định đối với sức khoẻ của nền kinh tế, hay nói cách khác lãi suất là một phạm trù phức tạp có liên quan và tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới nhiều nền kinh tế vĩ mô khác.

Lãi suất tác động to lớn đối với việc tăng hoặc giảm khối lượng tiền lưu thông, thu hẹp hay mở rộng tín dụng, khích lệ hay hạn chế huy động vốn, kích thích hay cản trở đầu tư, tạo lợi nhuận hay khó khăn cho hoạt động ngân hàng… Bernanke (1990) đã phân tích tính hiệu quả của chính sách tiền tệ và dự báo chu kỳ kinh tế thông qua việc sử dụng lãi suất và chênh lệch trong lãi suất. Ông cho rằng chính sách tiền tệ quyết định đến tốc độ tăng trưởng trong cung tiền. Mối quan hệ này cùng với sự tương tác giữa lãi suất ngắn hạn và dài hạn sẽ tác động đến đầu tư và các hoạt động kinh tế khác. Lý thuyết tổng quát của Keynes về sản lượng và việc làm cũng đã mô tả tầm quan trọng của kênh lãi suất trong truyền dẫn chính sách tiền tệ.

Taylor (1995) sử dụng khung lý thuyết giá cả thị trường tài chính xem xét tác động của truyền dẫn chính sách tiền tệ lên GDP thực tế và giá cả, phát hiện kênh lãi suất truyền thống là một kênh quan trọng. Đặc biệt theo nghiên cứu nền tảng của Mishkin (1996) dựa trên học thuyết kinh tế của Keynes, mô hình IS - LM truyền thống được đặc trưng bởi hiệu ứng mở rộng tiền tệ như sau: khối lượng tiền tăng → lãi suất thực giảm → giảm chi phí vốn → gia tăng chi tiêu đầu tư → điều này dẫn đến một sự gia tăng trong tổng cầu và sản lượng. Keynes nhấn mạnh kênh truyền dẫn này thông qua các quyết định của doanh nghiệp về chi tiêu đầu tư nhưng những nghiên cứu sau thừa nhận rằng quyết định đầu tư còn là các quyết định của người tiêu dùng về chi tiêu nhà cửa và hàng tiêu dùng lâu bền. Điều này hàm ý, kênh truyền dẫn tiền tệ thông qua lãi suất có thể áp 9 dụng đối với chi tiêu tiêu dùng mà trong đó đầu tư tượng trưng cho chi tiêu nhà cửa và hàng hóa tiêu dùng lâu bền.

Thực trạng lãi suất bán lẻ dưới sự điều hành của NHNN Việt Nam từ 2012 đến 2019 2. Bối cảnh kinh tế vĩ mô Từ cuối năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO, nổi bật trong những cam kết mà Việt Nam cần phải thực hiện là về khía cạnh chính sách tiền tệ, ngoại hối và thanh toán. Như tất cả các nước mới gia nhập khác, Việt Nam cam kết tuân thủ các quy định có liên quan của WTO và IMF về chính sách tài chính, tiền tệ, ngoại hối và thanh toán, không áp dụng các biện pháp hạn chế giao dịch vãng lai trái với quy định của WTO và IMF. Đáng chú ý sau khi gia nhập, NHNN cho phép các NHTM nước ngoài hoạt động đầy đủ chức năng như NHTM trong nước, dẫn đến xu hướng cạnh tranh trong các NHTM thay đổi ngay lập tức.

Dĩ nhiên khi đó NHTM nước ngoài có được lợi thế cạnh tranh cực lớn khi có thể huy động vốn và cho vay ở các lĩnh vực dẫn đến lãi suất tiền gửi và cho vay trở nên cạnh tranh hơn trước kèm theo đó lãi suất liên ngân hàng hoặc lãi suất chính sách phải thay đổi để thích ứng, điều này ít nhiều sẽ giúp cho truyền dẫn lãi suất đạt được mức cao hơn so với giai đoạn trước. Giai đoạn 2011 - 2015 Bình quân giai đoạn 2011 - 2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 5,91%, thấp hơn so với giai đoạn 2006 - 2010, nhưng đặt trong bối cảnh nền kinh tế phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức và kinh tế thế giới thường xuyên xuất hiện nhiều nhân tố bất lợi thì đây vẫn là mức tăng tương đối tốt. Hơn thế nữa, xu hướng phục hồi kinh tế ngày càng rõ nét kể từ năm 2013, tốc độ tăng trưởng năm sau cao hơn năm trước. Tăng trưởng năm 2015 đạt 6,68%, vượt mục tiêu đề ra là 6,2% và là mức cao nhất trong cả giai đoạn 2011-2015; trong đó, công nghiệp và xây dựng với tốc độ tăng 9,64% là ngành đóng góp nhiều nhất vào tăng trưởng năm 2015.

Bên cạnh đó, GDP bình quân đầu người cũng tăng hơn 40%, từ 1.532 USD/người 10 năm 2011 lên 2.171 USD/người năm 2015, trong bối cảnh lạm phát được duy trì ở mức thấp đã góp phần nâng cao mức sống thực tế của người dân. Lạm phát được kiểm soát nhờ thực hiện tốt, đồng bộ các giải pháp về tiền tệ tín dụng và tài khóa cũng như cơ chế phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Chỉ số CPI giảm từ 18,13% năm 2011 xuống 1,84% năm 2014 và 0,6% năm 2015 - thấp nhất trong vòng 14 năm trở lại. Trên thị trường tiền tệ, lãi suất được điều hành linh hoạt, về cơ bản phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và tiền tệ, đặc biệt là diễn biến lạm phát trong từng thời kỳ.

Sau một số năm lãi suất tăng cao do thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt để kiềm chế lạm phát, từ năm 2012 mặt bằng lãi suất huy động đã giảm mạnh, tạo điều kiện cho việc tiếp cận vốn của khu vực doanh nghiệp thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, tình trạng đô la hóa trong nền kinh tế giảm đáng kể nhờ thực hiện đồng bộ các chính sách khác nhau (duy trì chính sách lãi suất thấp đối với tiền gửi ngoại tệ, thắt chặt các biện pháp quản lý ngoại hối phù hợp). Giai đoạn 2016 – 2019 Tăng trưởng kinh tế dần chuyển dịch theo chiều sâu, tỉ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp trong tăng trưởng GDP năm 2019 đạt 46,11%, bình quân giai đoạn 2016- 2019 đạt 44,46%, cao hơn nhiều so với mức bình quân 33,6% của giai đoạn 2011- 2015. Năng suất lao động của toàn nền kinh tế theo giá hiện hành năm 2019 ước đạt 110,4 triệu đồng/lao động (tương đương 4791 USD/lao động), tăng 6,2% so với năm trước theo giá so sánh.

Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tiếp tục xu hướng tăng trưởng tích cực. Năm 2019, đầu tư phát triển tăng 10,2%, nâng tổng mức đầu tư lên mức 33,9% GDP so với 32,6% trong năm 2015. Trong đó, đầu tư khu vực nhà nước chiếm 31% tổng vốn và tăng trưởng 2,6% so với năm trước; mặc dù có tăng trưởng nhưng tỉ trọng vốn đầu tư khu vực nhà nước tiếp tục xu hướng giảm từ mức 38% năm 2015 xuống 31% năm 2019. 11 Đầu tư khu vực nhà nước giảm về tỉ trọng trong thời gian qua được bù đắp còn nhiều hơn bởi đầu tư của khu vực tư nhân nhờ chính sách ưu đãi, hỗ trợ tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, đưa tốc độ tăng trưởng và tỉ trọng vốn đầu tư của khu vực này lần lượt lên mức 17,3% và 46% vào năm 2019 so với mức 13% và 38,7% năm 2015.

Đầu tư khu vực FDI vẫn duy trì mức tăng trưởng khá trong thời gian qua; năm 2019, tổng vốn FDI đạt 38,02 tỉ USD, tăng 7,2% so với cùng kì; duy trì tỉ trọng ổn định ở mức 23,3 – 23,8% trong giai đoạn 2015 – 2019. Lạm phát được kiểm soát nhờ thực hiện tốt, đồng bộ các giải pháp về tiền tệ, tín dụng và tài khóa cũng như cơ chế phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Chỉ số CPI bình quân năm giảm từ 4,74% năm 2016 xuống 3,54% năm 2018; năm 2019, giảm còn 2,79%. Trong bối cảnh lãi suất quốc tế gia tăng (Fed 9 lần tăng lãi suất từ tháng 12/2015 đến tháng 12/2018, từ mức gần 0% lên mức 2,25-2,5%), NHNN đã điều hành đồng bộ các giải pháp chính sách tiền tệ nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng hợp lý.

Từ đó, mặt bằng lãi suất được duy trì ổn định và giảm dần, phù hợp với bối cảnh kinh tế trong và ngoài nước. Nhờ kiểm soát bội chi, các khoản vay bảo lãnh của Chính phủ nên tốc độ tăng của nợ công đã giảm hơn một nửa và tăng thấp hơn tốc độ tăng GDP danh nghĩa. Nếu như giai đoạn 2011 – 2015, tốc độ tăng nợ công là 18,1%/năm trong khi GDP danh nghĩa tăng 14,5%/năm thì giai đoạn 2016 – 2018, tốc độ tăng nợ công là 8,2%/năm trong khi GDP danh nghĩa tăng 9,7%/năm. Nhờ vậy, ước tính nợ công đến cuối năm 2020, chỉ còn 54,3% từ mức 64,3% năm 2016.

Vị thế kinh tế đối ngoại của Việt Nam được tăng cường trên cơ sở thặng dư cán cân vãng lai và dòng vốn FDI đổ vào mạnh mẽ. Cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đạt kỉ lục thặng dư 9,9 tỉ USD trong năm 2019, vượt đỉnh gần nhất là 9 tỉ USD vào năm 2017. Quy định pháp lý về lãi suất tại Việt Nam 12 Theo thời gian, cơ chế điều hành lãi suất diễn biến theo hướng kiềm hãm với sự can thiệp của các cơ quan chức năng vào thị trường tiền tệ nhiều hơn trước, có thể điểm qua một vài giai đoạn chính với những quyết định nổi bật: - Giai đoạn 8/2000 - 4/2002 là giai đoạn NHNN điều hành theo cơ chế lãi suất cơ bản kèm biên độ, các NHTM ấn định lãi suất cho vay bằng VND dựa vào mức lãi suất cơ bản và biên độ dao động do NHNN công bố trong từng thời kỳ; - Vào ngày 30/08/2002 NHNN ban hành quyết định số 546/2002/QĐ-NHNN quy định về việc thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận, trên cơ sở cung cầu vốn thị trường, NHNN vẫn tiếp tục công bố lãi suất cơ bản để làm tham khảo và định hướng lãi suất thị trường.