Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam - Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng

Dưới đây là meta tags cho bài viết 'Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam': { "ai_description": "Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất

• Tác giả: Nguyễn Huy Chương
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Thu Thủy
• Trường học: Đại học Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ ở Việt Nam

Kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ là nghiên cứu đánh giá tác động từ lãi suất chính sách của Ngân hàng Trung ương đến lãi suất bán lẻ trên thị trường. Luận văn thạc sĩ tài chính ngân hàng của Nguyễn Huy Chương năm 2020 thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM đã phân tích sâu vấn đề này. Nghiên cứu tập trung vào kênh truyền dẫn lãi suất bán lẻ với các kỳ hạn khác nhau. Lãi suất bán lẻ đóng vai trò trung gian trong điều hành chính sách tiền tệ. Sự thay đổi lãi suất chính sách truyền sang lãi suất bán lẻ, sau đó tác động đến đầu tư và tiết kiệm. Cuối cùng ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và các biến vĩ mô khác. Nghiên cứu giúp nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả truyền tải chính sách tiền tệ trong thực tế thị trường Việt Nam.

1.1. Khái niệm truyền dẫn lãi suất bán lẻ

Truyền dẫn lãi suất bán lẻ là quá trình biến động lãi suất chính sách từ Ngân hàng Trung ương được chuyển sang lãi suất bán lẻ trên thị trường. Lãi suất bán lẻ bao gồm lãi suất huy động và lãi suất cho vay áp dụng cho khách hàng cá nhân, doanh nghiệp. Quá trình truyền dẫn này thể hiện mối liên hệ giữa chính sách tiền tệ và thực tế hoạt động ngân hàng thương mại. Hiệu lực truyền dẫn được đo bằng tốc độ và mức độ điều chỉnh lãi suất bán lẻ khi lãi suất chính sách thay đổi. Tại Việt Nam, kênh truyền dẫn này giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tài chính ngân hàng.

1.2. Vai trò nghiên cứu trong bối cảnh Việt Nam

Nghiên cứu truyền dẫn chính sách tiền tệ tại Việt Nam còn khá mới mẻ so với các nước phát triển. Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào kênh truyền dẫn lãi suất nói chung hoặc chính sách lãi suất tổng thể. Chưa có luận văn nào phân tích sâu về hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ theo từng kỳ hạn cụ thể. Các nghiên cứu trước chỉ chọn lãi suất huy động trung bình dưới 12 tháng. Do đó, luận văn này bổ sung khoảng trống quan trọng trong nghiên cứu tài chính ngân hàng Việt Nam.

II. Phân tích vấn đề truyền dẫn lãi suất bán lẻ tại Việt Nam

Thị trường tài chính Việt Nam đối mặt nhiều thách thức trong quá trình truyền dẫn lãi suất bán lẻ. Giai đoạn 2011-2012, lạm phát cao buộc Ngân hàng Nhà nước phải tăng mạnh lãi suất điều hành. Lãi suất tái cấp vốn lên đến 15% mỗi năm. Thị trường tiền tệ biến động mạnh, thanh khoản hệ thống ngân hàng gặp khó khăn. Từ năm 2012 đến 2014, Ngân hàng Nhà nước thực hiện giảm lãi suất liên tục để hỗ trợ sản xuất kinh doanh. Lãi suất cho vay giảm 3-5% so với cuối năm 2012. Ghi nhận mặt bằng lãi suất trở về mức giai đoạn 2005-2006. Đường cong lãi suất dần hình thành với kỳ hạn ngắn lãi suất thấp, kỳ hạn dài lãi suất cao hơn. Tuy nhiên, mức độ truyền dẫn giữa các kỳ hạn và loại lãi suất vẫn chưa đồng đều. Đây là vấn đề cần được kiểm định bằng phương pháp kinh tế lượng phù hợp.

2.1. Biến động lãi suất chính sách giai đoạn 2012 2019

Giai đoạn 2012-2019 chứng kiến sự điều chỉnh mạnh mẽ lãi suất chính sách tại Việt Nam. Năm 2012, Ngân hàng Nhà nước giảm trần lãi suất cho vay bốn lần liên tiếp. Mức giảm từ 15% xuống còn 8% mỗi năm. Đến năm 2013, trần lãi suất huy động được giảm và dỡ bỏ dần cho các kỳ hạn dài. Năm 2014, lãi suất điều hành tiếp tục giảm theo hướng chủ động, linh hoạt. Mục tiêu nhằm tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh. Song vẫn đảm bảo duy trì chênh lệch hợp lý và kiểm soát lạm phát.

2.2. Thách thức trong đo lường hiệu lực truyền dẫn

Đo lường hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ gặp nhiều thách thức phương pháp luận. Dữ liệu lãi suất bán lẻ theo từng kỳ hạn tại Việt Nam chưa được hệ thống hóa đầy đủ. Mối quan hệ giữa lãi suất chính sách và lãi suất bán lẻ có thể không tuyến tính. Độ trễ trong truyền dẫn khác nhau giữa các kỳ hạn ngắn và dài. Ngoài ra, yếu tố rủi ro tín dụng, kỳ vọng lạm phát cũng ảnh hưởng đến quá trình truyền dẫn. Cần sử dụng mô hình kinh tế lượng phù hợp để kiểm định chính xác hiệu lực truyền dẫn thực tế.

III. Phương pháp kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ

Luận văn sử dụng phương pháp kinh tế lượng để kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ. Dữ liệu nghiên cứu thu thập từ tháng 1 năm 2012 đến tháng 8 năm 2019. Các biến quan sát bao gồm lãi suất tái cấp vốn từ nguồn IFS và lãi suất liên ngân hàng VNIBOR3 kỳ hạn 3 tháng từ Bloomberg. Lãi suất cho vay VND trung bình kỳ hạn dưới 12 tháng được lấy từ IFS. Lãi suất huy động VND theo các kỳ hạn khác nhau được thu thập từ SSI. Cụ thể gồm lãi suất thấp nhất và cao nhất cho kỳ hạn dưới 1 tháng, từ 1-6 tháng, từ 6-12 tháng và trên 12 tháng. Mô hình phân tích bao gồm kiểm định tính dừng của chuỗi thời gian. Sau đó áp dụng mô hình tự hồi quy phân bổ trễ để đánh giá tốc độ và mức độ truyền dẫn. Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ nhân quả giữa lãi suất chính sách và lãi suất bán lẻ.

3.1. Nguồn dữ liệu và biến quan sát

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ nhiều nguồn uy tín quốc tế và trong nước. Lãi suất chính sách lấy từ cơ sở dữ liệu IFS của Quỹ Tiền tệ Quốc tế. Lãi suất liên ngân hàng VNIBOR3 kỳ hạn 3 tháng từ Bloomberg. Lãi suất cho vay và huy động VND trung bình từ IFS. Lãi suất huy động theo từng kỳ hạn chi tiết từ SSI. Tổng cộng có 12 biến quan sát được sử dụng trong phân tích. Mẫu dữ liệu gồm 92 quan sát theo tháng từ 2012 đến 2019.

3.2. Mô hình kinh tế lượng áp dụng

Nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích chuỗi thời gian để kiểm định truyền dẫn lãi suất. Bước đầu tiên là kiểm định tính dừng bằng các phương pháp thống kê chuẩn. Tiếp theo sử dụng mô hình tự hồi quy phân bổ trễ để đo lường tác động. Mô hình này cho phép đánh giá tốc độ điều chỉnh lãi suất bán lẻ theo biến động lãi suất chính sách. Các kiểm định bổ sung giúp xác nhận mối quan hệ dài hạn giữa các biến. Kết quả mô hình cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu lực truyền dẫn thực tế tại Việt Nam.

IV. Kết luận và ứng dụng kiểm định truyền dẫn lãi suất bán lẻ

Nghiên cứu kiểm định hiệu lực truyền dẫn lãi suất bán lẻ mang lại nhiều kết quả quan trọng cho chính sách tiền tệ Việt Nam. Kết quả cho thấy mối liên hệ giữa lãi suất chính sách và lãi suất bán lẻ theo các kỳ hạn khác nhau. Tốc độ truyền dẫn không đồng đều giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay. Giai đoạn 2012-2014 ghi nhận truyền dẫn nhanh hơn nhờ các biện pháp điều hành quyết liệt của Ngân hàng Nhà nước. Đường cong lãi suất dần được hình thành theo nguyên tắc kỳ hạn ngắn lãi suất thấp, kỳ hạn dài cao hơn. Thị trường trở nên kỷ luật hơn nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát lạm phát. Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả truyền tải. Đồng thời gợi ý hướng cải thiện cơ chế truyền dẫn trong tương lai. Kết quả ứng dụng thực tiễn giúp Ngân hàng Nhà nước tối ưu hóa công cụ điều hành chính sách tiền tệ.

4.1. Ý nghĩa đối với nhà hoạch định chính sách

Kết quả nghiên cứu giúp nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn cơ chế truyền dẫn lãi suất bán lẻ. Ngân hàng Nhà nước có thể đánh giá thời gian trễ khi điều chỉnh lãi suất chính sách. Từ đó đưa ra quyết định phù hợp về thời điểm và mức độ điều chỉnh lãi suất. Nghiên cứu cũng chỉ ra tầm quan trọng của việc đa dạng hóa công cụ điều hành. Cần phối hợp nhiều kênh truyền dẫn để đạt hiệu quả tối ưu. Đây là cơ sở quan trọng để cải thiện cơ chế điều hành chính sách tiền tệ tại Việt Nam.

4.2. Hướng nghiên cứu phát triển trong tương lai

Nghiên cứu mở ra nhiều hướng phát triển cho lĩnh vực truyền dẫn chính sách tiền tệ. Có thể mở rộng mẫu dữ liệu với thời gian dài hơn và tần suất cao hơn. Áp dụng các mô hình phi tuyến tính để bắt mối quan hệ phức tạp hơn. Nghiên cứu so sánh hiệu lực truyền dẫn giữa các nhóm ngân hàng khác nhau. Đánh giá tác động của các yếu tố bên ngoài như tỷ giá, lạm phát kỳ vọng. Hướng nghiên cứu mới có thể tích hợp dữ liệu tài chính số hóa. Từ đó xây dựng mô hình truyền dẫn toàn diện hơn cho nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài. Chương 2: Trình bày cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu. Chương 3: Giới thiệu dữ liệu và phương pháp nghiên cứu. Chương 4: Trình bày các kết quả nghiên cứu.

Chương 5: Phần cuối cùng là kết luận và hàm ý chính sách. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Lãi suất Lãi suất là một trong những biến số được theo dõi một cách chặt chẽ nhất trong nền kinh tế. Diễn biến của lãi suất dẫn đến những hệ quả nhất định đối với sức khoẻ của nền kinh tế, hay nói cách khác lãi suất là một phạm trù phức tạp có liên quan và tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới nhiều nền kinh tế vĩ mô khác.

Lãi suất tác động to lớn đối với việc tăng hoặc giảm khối lượng tiền lưu thông, thu hẹp hay mở rộng tín dụng, khích lệ hay hạn chế huy động vốn, kích thích hay cản trở đầu tư, tạo lợi nhuận hay khó khăn cho hoạt động ngân hàng… Bernanke (1990) đã phân tích tính hiệu quả của chính sách tiền tệ và dự báo chu kỳ kinh tế thông qua việc sử dụng lãi suất và chênh lệch trong lãi suất. Ông cho rằng chính sách tiền tệ quyết định đến tốc độ tăng trưởng trong cung tiền. Mối quan hệ này cùng với sự tương tác giữa lãi suất ngắn hạn và dài hạn sẽ tác động đến đầu tư và các hoạt động kinh tế khác. Lý thuyết tổng quát của Keynes về sản lượng và việc làm cũng đã mô tả tầm quan trọng của kênh lãi suất trong truyền dẫn chính sách tiền tệ.

Taylor (1995) sử dụng khung lý thuyết giá cả thị trường tài chính xem xét tác động của truyền dẫn chính sách tiền tệ lên GDP thực tế và giá cả, phát hiện kênh lãi suất truyền thống là một kênh quan trọng. Đặc biệt theo nghiên cứu nền tảng của Mishkin (1996) dựa trên học thuyết kinh tế của Keynes, mô hình IS - LM truyền thống được đặc trưng bởi hiệu ứng mở rộng tiền tệ như sau: khối lượng tiền tăng → lãi suất thực giảm → giảm chi phí vốn → gia tăng chi tiêu đầu tư → điều này dẫn đến một sự gia tăng trong tổng cầu và sản lượng. Keynes nhấn mạnh kênh truyền dẫn này thông qua các quyết định của doanh nghiệp về chi tiêu đầu tư nhưng những nghiên cứu sau thừa nhận rằng quyết định đầu tư còn là các quyết định của người tiêu dùng về chi tiêu nhà cửa và hàng tiêu dùng lâu bền. Điều này hàm ý, kênh truyền dẫn tiền tệ thông qua lãi suất có thể áp 9 dụng đối với chi tiêu tiêu dùng mà trong đó đầu tư tượng trưng cho chi tiêu nhà cửa và hàng hóa tiêu dùng lâu bền.

Thực trạng lãi suất bán lẻ dưới sự điều hành của NHNN Việt Nam từ 2012 đến 2019 2. Bối cảnh kinh tế vĩ mô Từ cuối năm 2007, Việt Nam gia nhập WTO, nổi bật trong những cam kết mà Việt Nam cần phải thực hiện là về khía cạnh chính sách tiền tệ, ngoại hối và thanh toán. Như tất cả các nước mới gia nhập khác, Việt Nam cam kết tuân thủ các quy định có liên quan của WTO và IMF về chính sách tài chính, tiền tệ, ngoại hối và thanh toán, không áp dụng các biện pháp hạn chế giao dịch vãng lai trái với quy định của WTO và IMF. Đáng chú ý sau khi gia nhập, NHNN cho phép các NHTM nước ngoài hoạt động đầy đủ chức năng như NHTM trong nước, dẫn đến xu hướng cạnh tranh trong các NHTM thay đổi ngay lập tức.

Dĩ nhiên khi đó NHTM nước ngoài có được lợi thế cạnh tranh cực lớn khi có thể huy động vốn và cho vay ở các lĩnh vực dẫn đến lãi suất tiền gửi và cho vay trở nên cạnh tranh hơn trước kèm theo đó lãi suất liên ngân hàng hoặc lãi suất chính sách phải thay đổi để thích ứng, điều này ít nhiều sẽ giúp cho truyền dẫn lãi suất đạt được mức cao hơn so với giai đoạn trước. Giai đoạn 2011 - 2015 Bình quân giai đoạn 2011 - 2015, tốc độ tăng trưởng kinh tế đạt khoảng 5,91%, thấp hơn so với giai đoạn 2006 - 2010, nhưng đặt trong bối cảnh nền kinh tế phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức và kinh tế thế giới thường xuyên xuất hiện nhiều nhân tố bất lợi thì đây vẫn là mức tăng tương đối tốt. Hơn thế nữa, xu hướng phục hồi kinh tế ngày càng rõ nét kể từ năm 2013, tốc độ tăng trưởng năm sau cao hơn năm trước. Tăng trưởng năm 2015 đạt 6,68%, vượt mục tiêu đề ra là 6,2% và là mức cao nhất trong cả giai đoạn 2011-2015; trong đó, công nghiệp và xây dựng với tốc độ tăng 9,64% là ngành đóng góp nhiều nhất vào tăng trưởng năm 2015.

Bên cạnh đó, GDP bình quân đầu người cũng tăng hơn 40%, từ 1.532 USD/người 10 năm 2011 lên 2.171 USD/người năm 2015, trong bối cảnh lạm phát được duy trì ở mức thấp đã góp phần nâng cao mức sống thực tế của người dân. Lạm phát được kiểm soát nhờ thực hiện tốt, đồng bộ các giải pháp về tiền tệ tín dụng và tài khóa cũng như cơ chế phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Chỉ số CPI giảm từ 18,13% năm 2011 xuống 1,84% năm 2014 và 0,6% năm 2015 - thấp nhất trong vòng 14 năm trở lại. Trên thị trường tiền tệ, lãi suất được điều hành linh hoạt, về cơ bản phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và tiền tệ, đặc biệt là diễn biến lạm phát trong từng thời kỳ.

Sau một số năm lãi suất tăng cao do thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt để kiềm chế lạm phát, từ năm 2012 mặt bằng lãi suất huy động đã giảm mạnh, tạo điều kiện cho việc tiếp cận vốn của khu vực doanh nghiệp thuận lợi hơn. Bên cạnh đó, tình trạng đô la hóa trong nền kinh tế giảm đáng kể nhờ thực hiện đồng bộ các chính sách khác nhau (duy trì chính sách lãi suất thấp đối với tiền gửi ngoại tệ, thắt chặt các biện pháp quản lý ngoại hối phù hợp). Giai đoạn 2016 – 2019 Tăng trưởng kinh tế dần chuyển dịch theo chiều sâu, tỉ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp trong tăng trưởng GDP năm 2019 đạt 46,11%, bình quân giai đoạn 2016- 2019 đạt 44,46%, cao hơn nhiều so với mức bình quân 33,6% của giai đoạn 2011- 2015. Năng suất lao động của toàn nền kinh tế theo giá hiện hành năm 2019 ước đạt 110,4 triệu đồng/lao động (tương đương 4791 USD/lao động), tăng 6,2% so với năm trước theo giá so sánh.

Tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tiếp tục xu hướng tăng trưởng tích cực. Năm 2019, đầu tư phát triển tăng 10,2%, nâng tổng mức đầu tư lên mức 33,9% GDP so với 32,6% trong năm 2015. Trong đó, đầu tư khu vực nhà nước chiếm 31% tổng vốn và tăng trưởng 2,6% so với năm trước; mặc dù có tăng trưởng nhưng tỉ trọng vốn đầu tư khu vực nhà nước tiếp tục xu hướng giảm từ mức 38% năm 2015 xuống 31% năm 2019. 11 Đầu tư khu vực nhà nước giảm về tỉ trọng trong thời gian qua được bù đắp còn nhiều hơn bởi đầu tư của khu vực tư nhân nhờ chính sách ưu đãi, hỗ trợ tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh, đưa tốc độ tăng trưởng và tỉ trọng vốn đầu tư của khu vực này lần lượt lên mức 17,3% và 46% vào năm 2019 so với mức 13% và 38,7% năm 2015.

Đầu tư khu vực FDI vẫn duy trì mức tăng trưởng khá trong thời gian qua; năm 2019, tổng vốn FDI đạt 38,02 tỉ USD, tăng 7,2% so với cùng kì; duy trì tỉ trọng ổn định ở mức 23,3 – 23,8% trong giai đoạn 2015 – 2019. Lạm phát được kiểm soát nhờ thực hiện tốt, đồng bộ các giải pháp về tiền tệ, tín dụng và tài khóa cũng như cơ chế phối hợp linh hoạt giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Chỉ số CPI bình quân năm giảm từ 4,74% năm 2016 xuống 3,54% năm 2018; năm 2019, giảm còn 2,79%. Trong bối cảnh lãi suất quốc tế gia tăng (Fed 9 lần tăng lãi suất từ tháng 12/2015 đến tháng 12/2018, từ mức gần 0% lên mức 2,25-2,5%), NHNN đã điều hành đồng bộ các giải pháp chính sách tiền tệ nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng hợp lý.

Từ đó, mặt bằng lãi suất được duy trì ổn định và giảm dần, phù hợp với bối cảnh kinh tế trong và ngoài nước. Nhờ kiểm soát bội chi, các khoản vay bảo lãnh của Chính phủ nên tốc độ tăng của nợ công đã giảm hơn một nửa và tăng thấp hơn tốc độ tăng GDP danh nghĩa. Nếu như giai đoạn 2011 – 2015, tốc độ tăng nợ công là 18,1%/năm trong khi GDP danh nghĩa tăng 14,5%/năm thì giai đoạn 2016 – 2018, tốc độ tăng nợ công là 8,2%/năm trong khi GDP danh nghĩa tăng 9,7%/năm. Nhờ vậy, ước tính nợ công đến cuối năm 2020, chỉ còn 54,3% từ mức 64,3% năm 2016.

Vị thế kinh tế đối ngoại của Việt Nam được tăng cường trên cơ sở thặng dư cán cân vãng lai và dòng vốn FDI đổ vào mạnh mẽ. Cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam đạt kỉ lục thặng dư 9,9 tỉ USD trong năm 2019, vượt đỉnh gần nhất là 9 tỉ USD vào năm 2017. Quy định pháp lý về lãi suất tại Việt Nam 12 Theo thời gian, cơ chế điều hành lãi suất diễn biến theo hướng kiềm hãm với sự can thiệp của các cơ quan chức năng vào thị trường tiền tệ nhiều hơn trước, có thể điểm qua một vài giai đoạn chính với những quyết định nổi bật: - Giai đoạn 8/2000 - 4/2002 là giai đoạn NHNN điều hành theo cơ chế lãi suất cơ bản kèm biên độ, các NHTM ấn định lãi suất cho vay bằng VND dựa vào mức lãi suất cơ bản và biên độ dao động do NHNN công bố trong từng thời kỳ; - Vào ngày 30/08/2002 NHNN ban hành quyết định số 546/2002/QĐ-NHNN quy định về việc thực hiện cơ chế lãi suất thỏa thuận, trên cơ sở cung cầu vốn thị trường, NHNN vẫn tiếp tục công bố lãi suất cơ bản để làm tham khảo và định hướng lãi suất thị trường.