Xác Định Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Dòng Chảy Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài (FDI) Khu Vực ASEAN

Bài viết phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến dòng chảy vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI tại khu vực ASEAN, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng đầu tư.

• Tác giả: Mai Quang Vinh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Vĩnh Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Những Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Dòng Chảy Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài (FDI) Tại Khu Vực ASEAN
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
• 1.6. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. FDI – Đầu tư trực tiếp nước ngoài là gì?
• 2.2. Lý thuyết về lợi thế độc quyền (The Theory of Firm-Specific Ownership Advantages)
• 2.3. Lý thuyết nội bộ hóa (Internalization Theory)
• 2.4. Lý thuyết mô hình triết trung (Eclectic Paradigm)
• 2.5. Các nghiên cứu trước đây
• 2.5.1. Một số nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Một số nghiên cứu nước ngoài
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Giả thuyết nghiên cứu và các biến trong mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Quy mô thị trường
• 3.1.3. Tỷ giá hối đoái
• 3.1.4. Cơ sở hạ tầng
• 3.1.6. Độ mở thương mại
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 3.4.1. Hiện tượng phương sai thay đổi
• 3.4.2. Hiện tượng tự tương quan
• 3.4.3. Hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.4.4. Hiện tượng nội sinh
• 3.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.6. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Kiểm định tính dừng
• 4.1.3. Kiểm định sự tương quan các biến trong mô hình và đa cộng tuyến
• 4.1.4. Kiểm định đa cộng tuyến trong mô hình
• 4.1.5. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled và mô hình FEM
• 4.1.6. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled và mô hình REM
• 4.1.7. Kiểm định lựa chọn mô hình FEM và REM
• 4.1.8. Kiểm định phương sai thay đổi phần dư trên dữ liệu bảng
• 4.1.9. Kiểm định hiện tượng tự tương quan phần dư trên dữ liệu bảng
• 4.2. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.3. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.2. Hàm ý chính sách
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• 5.4. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Yếu Tố Tác Động FDI Khu Vực ASEAN Hiện Nay

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế của khu vực ASEAN. Dòng vốn FDI mang lại nhiều lợi ích, bao gồm tạo việc làm, chuyển giao công nghệ, tăng năng suất và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, việc thu hút và duy trì dòng vốn FDI ổn định và hiệu quả đòi hỏi các quốc gia ASEAN phải đối mặt với nhiều thách thức. Yếu tố tác động FDI ASEAN rất đa dạng, bao gồm các yếu tố kinh tế vĩ mô, chính trị, thể chế, hạ tầng cơ sở và nguồn nhân lực. Hiểu rõ các yếu tố này là điều cần thiết để các nhà hoạch định chính sách có thể đưa ra các biện pháp phù hợp nhằm tạo môi trường đầu tư thuận lợi và thu hút dòng vốn FDI. Theo IMF, FDI là đầu tư quốc tế phản ánh mục tiêu của một cư dân trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích dài hạn từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác.

1.1. Vai trò của dòng vốn FDI đối với tăng trưởng ASEAN

FDI có vai trò then chốt trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế khu vực. Nó không chỉ cung cấp vốn đầu tư mà còn mang lại công nghệ mới, kỹ năng quản lý hiện đại và cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế. Các doanh nghiệp FDI thường có năng suất cao hơn các doanh nghiệp trong nước, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP và tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực cho nền kinh tế. Theo TS. Đinh Thị Thu Hồng, FDI giúp các quốc gia đạt được quyền kiểm soát doanh nghiệp đó ở nước ngoài.

1.2. Thách thức trong thu hút và duy trì dòng vốn FDI ổn định

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc thu hút và duy trì dòng vốn FDI ổn định không phải là điều dễ dàng. Các quốc gia ASEAN phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các khu vực khác trên thế giới. Ngoài ra, các yếu tố như bất ổn chính trị, rủi ro kinh tế và thiếu hụt nguồn nhân lực có thể làm giảm sức hấp dẫn của khu vực đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Các quốc gia ASEAN phải cạnh tranh với nhau để thu hút FDI.

II. Phân Tích Top 5 Yếu Tố Quyết Định FDI Khu Vực ASEAN

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài vào khu vực ASEAN. Trong đó, 5 yếu tố quan trọng nhất bao gồm: Kinh tế vĩ mô ASEAN (tăng trưởng GDP, lạm phát, tỷ giá hối đoái), Chính sách FDI ASEAN (ưu đãi thuế, thủ tục hành chính), Hạ tầng cơ sở ASEAN (giao thông, năng lượng, viễn thông), Nguồn nhân lực ASEAN (trình độ, kỹ năng, chi phí lao động) và Ổn định chính trị ASEAN (mức độ rủi ro chính trị, an ninh). Các nhà đầu tư thường xem xét kỹ lưỡng các yếu tố này trước khi đưa ra quyết định đầu tư. Theo Dunning (2009), các yếu tố vĩ mô và chính sách điều hành vĩ mô của chính phủ có vai trò quan trọng trong quyết định lựa chọn địa điểm của các MNC.

2.1. Tác động của tăng trưởng kinh tế và ổn định vĩ mô

Tăng trưởng GDP cao và ổn định, lạm phát thấp và tỷ giá hối đoái ổn định là những yếu tố quan trọng thu hút FDI. Một nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ tạo ra nhiều cơ hội đầu tư hấp dẫn và giúp các nhà đầu tư yên tâm về khả năng sinh lời của dự án. Ổn định vĩ mô cũng giúp giảm thiểu rủi ro tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh. Tăng trưởng GDP của một nền kinh tế nước sở tại sẽ đóng một vai trò quan trọng, theo Dunning (1993).

2.2. Vai trò của chính sách ưu đãi và cải cách thủ tục

Các chính sách ưu đãi thuế, miễn giảm tiền thuê đất, hỗ trợ đào tạo nhân lực và cải cách thủ tục hành chính là những công cụ quan trọng để thu hút FDI. Các chính sách này giúp giảm chi phí đầu tư, tăng tính cạnh tranh và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Các yếu tố kinh tế vĩ mô cần được xem xét để giải thích cho xu hướng tổng thể dòng chảy FDI theo thời gian, Vasconcellos and Kish (1998) đã khẳng định.

III. Hướng Dẫn Cải Thiện Hạ Tầng Nguồn Nhân Lực Thu Hút FDI

Để tăng cường khả năng thu hút FDI, các quốc gia ASEAN cần tập trung vào việc cải thiện hạ tầng cơ sở ASEAN và nguồn nhân lực ASEAN. Việc nâng cấp hệ thống giao thông, năng lượng, viễn thông sẽ giúp giảm chi phí logistics, tăng khả năng kết nối và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động sẽ giúp đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp FDI và tạo ra lực lượng lao động có chất lượng cao. UNCTAD (1998) đã phân tích các yếu tố quyết định FDI, chia thành 3 nhóm: yếu tố chính trị, thuận lợi kinh doanh và các yếu tố kinh tế.

3.1. Nâng cấp hệ thống giao thông và logistics hiệu quả

Hệ thống giao thông và logistics hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong việc giảm chi phí vận chuyển, tăng tốc độ lưu thông hàng hóa và kết nối các thị trường. Các quốc gia ASEAN cần đầu tư vào việc xây dựng và nâng cấp đường bộ, đường sắt, cảng biển và sân bay để tạo ra mạng lưới giao thông đồng bộ và hiện đại. Hệ thống logistics hiệu quả giúp giảm chi phí và thời gian giao hàng, tăng tính cạnh tranh và thu hút FDI.

3.2. Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng

Nguồn nhân lực có trình độ cao và kỹ năng chuyên môn là yếu tố then chốt để thu hút các dự án FDI có giá trị gia tăng cao. Các quốc gia ASEAN cần đầu tư vào giáo dục các cấp, đào tạo nghề và các chương trình nâng cao kỹ năng cho người lao động để đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp FDI. Tỷ lệ thất nghiệp cao thì tính sẵn lòng làm việc với chi phí thấp là động lực khuyến khích cho FDI định hướng xuất khẩu, Dunning (1993) đã chỉ ra.

3.3. Tăng cường kết nối Internet và phát triển hạ tầng số

Trong kỷ nguyên số, kết nối Internet tốc độ cao và hạ tầng số hiện đại là yếu tố không thể thiếu để thu hút FDI trong các lĩnh vực công nghệ cao và dịch vụ số. Các quốc gia ASEAN cần đầu tư vào việc phát triển mạng lưới Internet băng thông rộng, xây dựng trung tâm dữ liệu và thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong các lĩnh vực kinh tế. Hạ tầng số tốt giúp các doanh nghiệp FDI hoạt động hiệu quả hơn, tiếp cận thị trường rộng lớn hơn và tạo ra các sản phẩm dịch vụ sáng tạo.

IV. Phương Pháp Ổn Định Chính Trị và Cải Cách Thể Chế ASEAN

Ổn định chính trị ASEAN và cải cách thể chế ASEAN là những yếu tố quan trọng để tạo dựng niềm tin cho các nhà đầu tư nước ngoài. Một môi trường chính trị ổn định, pháp luật minh bạch và hệ thống quản lý hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu rủi ro đầu tư và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh. Các quốc gia ASEAN cần nỗ lực tăng cường pháp quyền, chống tham nhũng và cải thiện môi trường kinh doanh để nâng cao sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Dunning (2009) cho rằng yếu tố địa điểm, như tính thuận tiện, giá cả, chất lượng tài nguyên thiên nhiên, cơ sở vật chất hạ tầng có ảnh hưởng đến quyết định địa điểm của FDI.

4.1. Tăng cường pháp quyền và minh bạch trong quản lý nhà nước

Pháp quyền mạnh mẽ và minh bạch trong quản lý nhà nước là yếu tố then chốt để tạo dựng niềm tin cho các nhà đầu tư. Các quốc gia ASEAN cần tăng cường hiệu lực của pháp luật, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong các quy trình hành chính, và chống tham nhũng để tạo ra môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch.

4.2. Cải thiện môi trường kinh doanh và giảm thiểu rủi ro pháp lý

Môi trường kinh doanh thuận lợi và rủi ro pháp lý thấp sẽ giúp các nhà đầu tư yên tâm hơn khi đầu tư vào khu vực ASEAN. Các quốc gia cần cải thiện thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng và hiệu quả để tạo ra môi trường kinh doanh hấp dẫn. Thể chế pháp luật ASEAN cần minh bạch và công bằng.

V. Nghiên Cứu Tác Động Hiệp Định Thương Mại Tự Do FTA đến FDI

Hiệp định thương mại tự do ASEAN (FTA) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy dòng chảy FDI vào khu vực. Các FTA giúp giảm thuế quan, dỡ bỏ các rào cản thương mại và tạo ra một thị trường khu vực rộng lớn, hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Các quốc gia ASEAN cần tận dụng tối đa lợi ích từ các FTA để thu hút FDI và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) là một công cụ quan trọng để thúc đẩy hội nhập kinh tế và thu hút FDI.

5.1. Lợi ích của việc giảm thuế quan và dỡ bỏ rào cản thương mại

Giảm thuế quan và dỡ bỏ các rào cản thương mại giúp giảm chi phí kinh doanh, tăng tính cạnh tranh và mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp FDI. Điều này khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào khu vực ASEAN để tận dụng lợi thế từ việc tiếp cận thị trường khu vực và quốc tế.

5.2. Tạo dựng một thị trường khu vực hấp dẫn hơn cho FDI

Các FTA giúp tạo ra một thị trường khu vực thống nhất, rộng lớn và hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư. Việc hài hòa các quy định, tiêu chuẩn và thủ tục hành chính giúp giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh xuyên biên giới. Điều này thu hút các dự án FDI có quy mô lớn và tích hợp chuỗi giá trị khu vực.

VI. Dự Báo Xu Hướng FDI ASEAN và Hàm Ý Chính Sách

Dự báo xu hướng FDI ASEAN trong tương lai cho thấy khu vực này vẫn là một điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, để duy trì và tăng cường sức hấp dẫn, các quốc gia ASEAN cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với các thay đổi của kinh tế thế giới. Các hàm ý chính sách quan trọng bao gồm: tiếp tục cải cách thể chế, đầu tư vào hạ tầng và nguồn nhân lực, thúc đẩy hội nhập kinh tế và tăng cường hợp tác khu vực.

6.1. Tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh

Để duy trì sức hấp dẫn đối với FDI, các quốc gia ASEAN cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư thông qua việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí kinh doanh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tăng cường pháp quyền. Nâng cao năng lực cạnh tranh bằng cách đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

6.2. Thúc đẩy hội nhập kinh tế và tăng cường hợp tác khu vực

Thúc đẩy hội nhập kinh tế thông qua việc thực hiện đầy đủ các cam kết trong các FTA và tham gia vào các hiệp định thương mại mới. Tăng cường hợp tác khu vực trong các lĩnh vực như hạ tầng, năng lượng, môi trường và giáo dục để tạo ra một khu vực ASEAN kết nối và thịnh vượng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng vai trò động lực tăng trưởng then chốt đối với sự phát triển kinh tế của các quốc gia Đông Nam Á. Trong giai đoạn 1993 - 2017, dòng vốn FDI chảy vào khu vực ASEAN đạt mức bình quân khoảng 6.512,46 triệu USD mỗi năm, ghi nhận biên độ biến động rất lớn từ mức tối thiểu -4,55 triệu USD lên mức đỉnh điểm đạt 74.253,03 triệu USD. Bối cảnh toàn cầu hóa tài chính sâu rộng đã biến ASEAN thành điểm đến cạnh tranh gay gắt về thu hút dòng vốn quốc tế giữa 10 quốc gia thành viên. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm được đặt ra là làm rõ các nhân tố kinh tế vĩ mô nào thực sự định hình và chi phối quy mô dòng chảy vốn FDI vào khu vực.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung xác định, đo lường và đánh giá mức độ tác động của các biến số kinh tế vĩ mô bao gồm quy mô tổng sản phẩm quốc nội, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đầu người, tỷ lệ lạm phát, tỷ giá hối đoái, cơ sở hạ tầng viễn thông, tỷ lệ thất nghiệp, độ mở thương mại và thuế suất doanh nghiệp. Bên cạnh đó, nghiên cứu đi sâu phân tích ảnh hưởng quán tính từ dòng vốn FDI kỳ trước đối với dòng vốn FDI kỳ hiện tại.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 10 quốc gia thành viên thuộc khối ASEAN gồm Indonesia, Thái Lan, Singapore, Malaysia, Philippines, Việt Nam, Myanmar, Lào, Campuchia và Brunei. Phạm vi thời gian trải dài suốt 25 năm liên tục từ năm 1993 đến năm 2017, tạo nên bộ dữ liệu bảng không cân đối với 243 quan sát thực nghiệm có giá trị đại diện cao.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc áp dụng phương pháp kinh tế lượng hiện đại nhằm giải quyết triệt để các khuyết tật mô hình thường gặp trong các nghiên cứu trước đây. Mô hình giải thích được tới 71,96% sự biến thiên của dòng vốn FDI, mang lại cơ sở khoa học tin cậy giúp các nhà hoạch định chính sách điều chỉnh hệ thống chỉ số vĩ mô để nâng cao năng lực cạnh tranh thu hút vốn ngoại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của ba lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển:

Thứ nhất là Lý thuyết về lợi thế độc quyền của Hymer (1960), khẳng định các tập đoàn đa quốc gia tiến hành đầu tư ra nước ngoài nhằm tận dụng lợi thế cạnh tranh riêng biệt về công nghệ, nhãn hiệu hoặc bằng sáng chế để bù đắp các chi phí bất lợi về khoảng cách địa lý và rào cản thông tin tại nước sở tại.

Thứ hai là Lý thuyết nội bộ hóa của Buckley và Casson (1976), dựa trên nền tảng chi phí giao dịch của Coase (1937), chỉ ra rằng khi thị trường quốc tế tồn tại các bất hoàn hảo tự nhiên và rào cản thương mại, doanh nghiệp sẽ lựa chọn tạo lập thị trường nội bộ thông qua FDI để tối ưu hóa chi phí vận hành và bảo vệ tài sản tri thức.

Thứ ba là Mô hình triết trung OLI của Dunning (1988, 1993), tích hợp ba nhóm lợi thế gồm Lợi thế sở hữu, Lợi thế địa điểm và Lợi thế nội bộ hóa. Dunning phân loại FDI thành ba động cơ chủ đạo: FDI tìm kiếm thị trường, FDI tìm kiếm nguồn lực và FDI tìm kiếm hiệu quả. Báo cáo của UNCTAD (1998) cũng củng cố khung lý thuyết này bằng việc phân chia các yếu tố thu hút FDI thành nhóm chính trị, môi trường kinh doanh và nhóm các biến số kinh tế vĩ mô.

Bốn khái niệm cốt lõi được vận hành trong mô hình bao gồm: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (xác lập khi nhà đầu tư nắm giữ từ 10% vốn cổ phần có quyền biểu quyết theo chuẩn Cẩm nang cán cân thanh toán BMP5 của IMF); Quy mô thị trường (đo bằng GDP với mức bình quân toàn khối đạt 138.417,50 triệu USD); Độ mở thương mại (tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP với tỷ lệ bình quân 125,85%); và Cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc (đo bằng số thuê bao di động trên 100 dân).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ các cơ sở dữ liệu quốc tế uy tín gồm Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Trading Economics và Knoema trong chuỗi thời gian 25 năm từ 1993 đến 2017.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 243 quan sát thực nghiệm thu thập từ toàn bộ 10 quốc gia ASEAN. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ theo diện rộng không gian địa lý của một liên minh khu vực, đảm bảo tính bao quát và phản ánh chuẩn xác các đặc trưng kinh tế đặc thù của khối.

Quy trình phân tích định lượng được thực hiện chặt chẽ qua phần mềm Stata 14.0 theo các bước: kiểm định tính dừng Fisher - Augmented Dickey Fuller, kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số tương quan Pearson và hệ số phóng đại phương sai VIF, kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS, mô hình tác động cố định FEM (Fixed Effects Model) và mô hình tác động ngẫu nhiên REM (Random Effects Model) bằng các kiểm định thống kê F, Breusch - Pagan Lagrange Multiplier và Hausman.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích Difference-GMM: Khi đưa biến trễ bậc một của FDI vào làm biến giải thích, mô hình trở thành mô hình dữ liệu bảng động. Kết quả kiểm định Modified Wald và kiểm định Wooldridge xác nhận sự tồn tại đồng thời của hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan bậc một (giá trị thống kê F đạt 30,00 với p-value = 0,0004). Đồng thời, mối quan hệ hai chiều giữa FDI với tăng trưởng GDP và độ mở thương mại làm phát sinh hiện tượng nội sinh nghiêm trọng. Ước lượng GMM sai phân bậc một (D-GMM) của Arellano và Bond (1991) được lựa chọn tối ưu nhờ việc sử dụng các biến trễ công cụ từ bậc hai trở lên, kiểm định tính hợp lệ của biến công cụ qua kiểm định Sargan/Hansen, từ đó xử lý triệt để các khuyết tật để đưa ra hệ số ước lượng không chệch, vững và hiệu quả nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mô hình nghiên cứu đã chỉ ra các phát hiện cốt lõi về dòng chảy vốn FDI vào ASEAN:

Thứ nhất, biến FDI trễ kỳ trước tác động cùng chiều mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% trong toàn bộ các cấu trúc mô hình. Hệ số ước lượng đạt giá trị dương ổn định, cho thấy dòng vốn FDI có tính chất quán tính tích lũy rất cao. Dòng vốn đầu tư đã giải ngân ở chu kỳ trước tạo dựng niềm tin và hiệu ứng lan tỏa, giúp gia tăng đáng kể lượng vốn thu hút ở chu kỳ tiếp theo với mức độ giải thích đóng góp lớn vào hệ số R bình phương đạt 71,96%.

Thứ hai, quy mô thị trường (GDP) và tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người tác động tích cực vượt trội lên dòng vốn FDI ở mức ý nghĩa 1%. Với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người toàn khối đạt 3,83%/năm (cao nhất đạt 13,22%/năm) và quy mô GDP trung bình 138.417,50 triệu USD, thị trường tiêu thụ mở rộng nhanh chóng là động lực hấp dẫn các tập đoàn đa quốc gia đổ vốn nhằm khai thác lợi thế kinh tế theo quy mô.

Thứ ba, cơ sở hạ tầng viễn thông tác động cùng chiều có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đến 5%. Mật độ thuê bao di động bình quân khu vực đạt 51 máy/100 dân và đạt mức cao nhất 174 máy/100 dân tại một số quốc gia phát triển đã chứng minh rằng việc hiện đại hóa hạ tầng thông tin giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và kết nối chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp ngoại.

Thứ tư, tỷ giá hối đoái có tác động dương có ý nghĩa thống kê ở mức 1% với tỷ giá bình quân 3.590,52 đơn vị nội tệ/USD. Trong khi đó, tỷ lệ lạm phát bình quân toàn khối là 6,93%/năm có xu hướng tác động nghịch chiều đến dòng vốn ở mức ý nghĩa 5% đến 10%. Các biến số như thuế suất doanh nghiệp (bình quân 26,27%) và tỷ lệ thất nghiệp (bình quân 2,89%) không thể hiện tác động trực tiếp mang ý nghĩa thống kê rõ rệt trong mô hình tổng thể.

Thảo luận kết quả

Kết quả hồi quy thực nghiệm khẳng định dòng chảy FDI vào khu vực ASEAN chịu sự chi phối chủ đạo bởi động cơ tìm kiếm thị trường (Market-seeking FDI) và tìm kiếm hiệu quả (Efficiency-seeking FDI) theo đúng lý thuyết triết trung của Dunning. Tác động tích cực của quy mô kinh tế hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm của Nguyễn Thị Liên Hoa và Bùi Thị Bích Phương (2014) tại 30 quốc gia đang phát triển, cũng như nghiên cứu của Erdal Demirhan và Mahmut Masca (2008).

Tác động cùng chiều của tỷ giá hối đoái được giải thích thông qua lý thuyết của Tolentino (2010): sự suy giảm tương đối của đồng nội tệ so với đồng USD làm giảm chi phí mua sắm tài sản cố định, thuê mặt bằng và chi phí nhân công cục bộ, đồng thời thúc đẩy lợi thế cạnh tranh cho các dự án FDI định hướng xuất khẩu. Ngược lại, lạm phát cao làm gia tăng rủi ro bất ổn kinh tế vĩ mô và bào mòn lợi nhuận thực tế khi chuyển vốn về nước mẹ, phù hợp với cảnh báo của Buckley và cộng sự (2007).

Về mặt trình bày trực quan, dữ liệu kiểm định đa cộng tuyến được thể hiện rõ ràng qua ma trận hệ số khuếch đại phương sai VIF với toàn bộ giá trị đều dao động từ 1,12 đến 1,85 (thấp hơn rất nhiều so với ngưỡng cảnh báo 10). Các biểu đồ tương quan tuyến tính giữa FDI và GDP hay biểu đồ phân tán giữa FDI và mật độ viễn thông phản ánh xu thế đồng biến rõ nét. Sự vượt trội của phương pháp ước lượng D-GMM được minh chứng thuyết phục khi khắc phục hoàn toàn hiện tượng phương sai thay đổi (kiểm định Modified Wald cho giá trị Chi bình phương đạt 46,00, p-value = 0,0000) và hiện tượng tự tương quan bậc một (giá trị F = 30,00, p-value = 0,0004), tạo ra những kết luận nghiên cứu có tính quy chuẩn học thuật cao hơn hẳn các mô hình OLS hay FEM truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng vững chắc, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất nhằm gia tăng dòng vốn FDI vào các quốc gia ASEAN:

Thứ nhất, tăng tốc đầu tư hiện đại hóa hạ tầng số và mạng lưới viễn thông. Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp cùng các cơ quan quản lý viễn thông quốc gia cần triển khai các dự án hạ tầng mạng thế hệ mới, phấn đấu nâng tỷ lệ bao phủ thuê bao di động băng rộng từ mức bình quân 51 máy/100 dân hiện nay lên mức tối thiểu 130 máy/100 dân vào năm 2030. Lộ trình thực hiện cần tập trung phủ sóng 5G tại 100% các khu công nghiệp và khu kinh tế trọng điểm trong vòng 3 năm tới.

Thứ hai, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát chặt chẽ chỉ số lạm phát. Ngân hàng Trung ương các quốc gia ASEAN cần phối hợp chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa thận trọng, đặt mục tiêu kiểm soát tỷ lệ lạm phát hàng năm dưới ngưỡng 4,00% (giảm mạnh so với mức trung bình 6,93% trong giai đoạn nghiên cứu). Thời gian áp dụng mục tiêu này cần duy trì ổn định và liên tục trong giai đoạn 2026 - 2030 nhằm bảo toàn giá trị vốn đầu tư danh nghĩa và củng cố niềm tin của các tập đoàn đa quốc gia.

Thứ ba, điều hành chính sách tỷ giá hối đoái linh hoạt, có kiểm soát. Cơ quan quản lý ngoại hối quốc gia cần xây dựng cơ chế điều hành tỷ giá trung tâm bám sát diễn biến thị trường tiền tệ quốc tế, duy trì biên độ dao động tỷ giá hối đoái không vượt quá 3,00% đến 5,00% mỗi năm. Giải pháp này giúp các doanh nghiệp FDI chủ động dự toán chi phí đầu vào, tối ưu hóa hoạt động xuất nhập khẩu và giảm thiểu rủi ro tỷ giá khi chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.

Thứ tư, mở rộng liên kết thương mại nội khối và gia tăng quy mô thị trường tiêu thụ. Bộ Công thương cùng các tổ chức xúc tiến thương mại cần khai thác triệt để các cam kết cắt giảm thuế quan trong các hiệp định tự do thương mại nội khối, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ độ mở thương mại từ mức 125,85% lên 150,00% GDP trong giai đoạn 5 năm tiếp theo. Việc củng cố thị trường chung giúp phát huy tối đa hiệu ứng quán tính từ chu kỳ giải ngân vốn FDI kỳ trước để thu hút thêm các dòng vốn mới quy mô lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô và chuyên viên xúc tiến đầu tư tại các cơ quan bộ ngành. Luận văn cung cấp bằng chứng định lượng chính xác về vai trò của tỷ giá, lạm phát và hạ tầng viễn thông, giúp cơ quan quản lý thiết kế các gói chính sách ưu đãi đầu tư trọng tâm, tránh lãng phí ngân sách vào các chính sách giảm thuế vốn không mang lại nhiều ý nghĩa thống kê.

Nhóm thứ hai là các nhà quản trị chiến lược và giám đốc tài chính tại các tập đoàn đa quốc gia (MNCs). Tài liệu hỗ trợ đánh giá rủi ro vĩ mô, phân tích mức độ ổn định tỷ giá hối đoái và tiềm năng tăng trưởng quy mô thị trường của từng nước thành viên ASEAN, từ đó xây dựng kế hoạch phân bổ vốn đầu tư trực tiếp và chiến lược định vị chuỗi sản xuất tối ưu.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và Kinh tế quốc tế. Công trình là tài liệu tham khảo mẫu mực về kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng động DPD, quy trình kiểm định khuyết tật mô hình và phương pháp ước lượng GMM sai phân (D-GMM) để giải quyết triệt để hiện tượng nội sinh.

Nhóm thứ tư là các chuyên viên phân tích tại các quỹ đầu tư quốc tế và viện nghiên cứu kinh tế. Dữ liệu và mô hình trong luận văn là công cụ hữu ích phục vụ việc xây dựng báo cáo triển vọng kinh tế khu vực, dự báo xu hướng dịch chuyển dòng vốn đầu tư xuyên biên giới trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phương pháp ước lượng D-GMM lại vượt trội hơn Pooled OLS, FEM và REM trong nghiên cứu này? Mô hình nghiên cứu chứa biến trễ bậc một của FDI và các biến nội sinh như GDP và độ mở thương mại. Các kiểm định thực nghiệm cho thấy giá trị kiểm định tự tương quan Wooldridge đạt p-value = 0,0004 và phương sai thay đổi Modified Wald đạt p-value = 0,0000. Ước lượng D-GMM sử dụng biến trễ làm biến công cụ giúp loại bỏ toàn bộ các vi phạm trên, đảm bảo hệ số ước lượng vững và không chệch.

Biến FDI kỳ trước ảnh hưởng như thế nào đến dòng vốn FDI hiện tại trong khối ASEAN? FDI kỳ trước có tác động tích cực rất mạnh mẽ với mức ý nghĩa thống kê 1%. Trong thực tế, các dự án đầu tư nước ngoài thành công tạo ra hiệu ứng tích lũy danh tiếng, hoàn thiện hệ sinh thái công nghiệp phụ trợ và củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư tiếp theo, giúp dòng vốn duy trì xu hướng tăng trưởng liên tục qua các năm.

Tỷ giá hối đoái tác động đến dòng vốn FDI qua những kênh truyền dẫn nào? Tỷ giá hối đoái tác động qua hai kênh chính là định giá tài sản và chi phí sản xuất. Khi đồng nội tệ điều chỉnh giảm giá hợp lý (trung bình 3.590,52 đồng nội tệ/USD), chi phí đầu vào như nhân công và mặt bằng trở nên rẻ hơn đối với nhà đầu tư ngoại, từ đó kích thích mạnh mẽ các dòng vốn FDI định hướng xuất khẩu đổ vào khu vực.

Mức độ tác động của lạm phát đến quyết định đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia ra sao? Lạm phát bình quân 6,93%/năm có tác động nghịch chiều có ý nghĩa thống kê đến dòng vốn FDI. Tỷ lệ lạm phát cao phản ánh sự bất ổn định về giá cả và sức mua nội địa, đồng thời làm xói mòn giá trị thực của dòng lợi nhuận tương lai khi quy đổi về đồng tiền gốc của nhà đầu tư, khiến các dòng vốn có xu hướng e ngại giải ngân.

Hạ tầng viễn thông đóng vai trò gì trong việc thu hút dòng vốn FDI thế hệ mới? Mật độ thuê bao di động (bình quân 51 máy/100 dân, cao nhất 174 máy/100 dân) có tác động cùng chiều ở mức ý nghĩa 1% đến 5%. Hạ tầng viễn thông phát triển giúp giảm mạnh chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian xử lý chuỗi cung ứng và tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều hành các cơ sở sản xuất phân tán theo địa lý.

Kết luận

Luận văn đã giải quyết toàn diện bài toán định lượng các nhân tố kinh tế vĩ mô chi phối dòng chảy FDI vào khu vực ASEAN qua các kết luận cốt lõi:

• Dòng vốn FDI kỳ trước duy trì hiệu ứng quán tính dương mạnh mẽ với mức ý nghĩa thống kê 1%, đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức hấp dẫn đầu tư dài hạn.
• Quy mô thị trường và tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người (trung bình 3,83%/năm) là động lực vĩ mô hàng đầu thúc đẩy dòng vốn FDI tìm kiếm thị trường.
• Cơ sở hạ tầng viễn thông hiện đại tác động tích cực rõ rệt, khẳng định tầm quan trọng của hạ tầng số trong việc thu hút vốn ngoại.
• Tỷ giá hối đoái linh hoạt kích thích dòng vốn qua lợi thế chi phí, trong khi lạm phát (bình quân 6,93%/năm) tạo ra rào cản bất ổn cần kiểm soát chặt chẽ.
• Phương pháp ước lượng D-GMM đã khắc phục hoàn hảo hiện tượng nội sinh và tự tương quan, mang lại mô hình kinh tế lượng có độ tin cậy đạt 71,96%.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp khung bằng chứng thực nghiệm vững chắc trên chuỗi dữ liệu 25 năm, lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về bảng động DPD cho khu vực Đông Nam Á. Trong lộ trình 2026 - 2030, các quốc gia ASEAN cần đồng bộ hóa chính sách phát triển hạ tầng số và duy trì ổn định kinh tế vĩ mô để đón đầu làn sóng dịch chuyển vốn quốc tế. Hãy khai thác toàn bộ dữ liệu phân tích chi tiết của luận văn để tối ưu hóa chiến lược quản trị và hoạch định chính sách thu hút đầu tư của bạn ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu Lý do chọn đề tài, đóng góp của để tài cũng như tóm tắt sơ lược luận văn của tác giả. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và những nghiên cứu trước đây Dựa trên khung lý thuyết được xây dựng nhằm lý giải những hành vi cũng như hành động đầu tư ra nước ngoài của các công ty đa quốc gia. Trên cơ sở khung lý thuyết được tóm tắt, tác giả đã tiến hành tổng kết những nghiên cứu thực nghiệm trước đây trong và ngoài nước liên quan đến thu hút dòng vốn FDI, từ đó tìm ra khoảng trống và hướng nghiên cứu trong bài luận văn của tác giả. Chương 3: Mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu Tác giả sử dụng độ trễ bậc một của biến phụ thuộc FDI như là một biến độc lập, cho nên mô hình nghiên cứu của tác giả là mô hình hồi quy dữ liệu dạng bảng động DPD và sử dụng phương pháp ước lượng GMM sai phân để phân tích mối quan hệ giữa những biến kinh tế vĩ mô và nguồn vốn FDI.

Tác giả đi từ phương pháp đơn giản nhất OLS để phân tích dữ liệu, cũng như đưa ra quy trình để lựa chọn mô hình phụ hợp với dữ liệu của tác giả. Chương 4: Kết quả nghiên cứu 5 Dựa vào kết quả ước lượng mô hình DPD tác giả trình bày những nhân tố ảnh hướng lớn đến nguồn vốn FDI và so sánh kết quả với những giả thuyết ban đầu mà tác giả đã đề xuất. Chương 5: Kết luận Tóm tắt những kết quả phân tích từ mô hình cũng như hạn chế của luận văn và gợi ý hướng nghiên cứu tiếp theo. 6 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NHỮNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 FDI – Đầu tư trực tiếp nước ngoài là gì? Theo ấn phẩm “Cẩm nang cán cân thanh toán của IMF tái bản lần thứ 5” (BMP5) định nghĩa FDI là một loại đầu tư quốc tế phản ánh mục tiêu của một cư dân trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) thu được lợi ích dài hạn từ một doanh nghiệp đặt tại một nền kinh tế khác.

Lợi ích dài hạn thể hiện sự tồn tại của một mối quan hệ dài hạn giữa nhà đầu tư trực tiếp và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp, và thể hiện một mức độ ảnh hưởng đáng kể của nhà đầu tư tới việc quản lý doanh nghiệp đầu tư trực tiếp. Mối quan hệ đầu tư trực tiếp được thiết lập khi nhà đầu tư trực tiếp mua 10 phần trăm hoặc nhiều hơn cổ phần thường hoặc là quyền biểu quyết của một doanh nghiệp nước ngoài. Theo Tài chính công ty đa quốc gia - TS Đinh Thị Thu Hồng –chủ biên (2015) Đầu tư trực tiếp nước ngoài là nhà đầu tư (cá nhân hoặc tổ chức) tiến hành đầu tư vào tài sản cố định được sử dụng để thực hiện các hoạt động kinh doanh ở nước ngoài và đạt được quyền kiểm soát doanh nghiệp đó ở nước ngoài. Tóm lại: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là khoản vốn đầu tư được sở hữu và điều hành hoạt động bởi tổ chức nước ngoài.2 Lý thuyết về lợi thế độc quyền (The Theory of Firm-Specific Ownership Advantages) Lý thuyết này được đề xuất bởi Hymer (1960) và đây được xem là nỗ lực đầu tiên trong việc xây dựng một lý thuyết độc lập nhằm lý giải xu hướng đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Hymer đưa ra quan điểm của mình dựa trên nền kinh tế công nghiệp và khẳng định rằng một công ty đa quốc gia muốn vượt qua rào cản quốc tế, tham gia sâu 7 vào quá trình sản xuất thì công ty đó phải có lợi thế độc quyền. Khi công ty đầu tư ra nước ngoài thường có những bất lợi sau: khoảng cách địa lý làm tăng chi phí vận chuyển, hiểu biết về thị trường mới còn hạn chế do đó làm tăng chi phí về thông tin, thiết lập mối quan hệ khách hàng cũng như hệ thống cung ứng mới đều tốn chi phí hơn các công ty bản địa. Tuy nhiên, các công ty đa quốc gia vẫn tiến hành việc đầu tư ra nước ngoài một khi có lợi thế độc quyền vì dựa vào lợi thế độc quyền này họ có thể giảm thiểu chi phí và tăng doanh thu so với các công ty bản địa. Lợi thế độc quyền có thể là công nghệ hay nhãn hiệu.

Từ đó, Hymer quan sát thấy rằng FDI xảy ra khi công ty đa quốc gia có lợi thế độc quyền so với đối thủ cạnh tranh trong một ngành công nghiệp, cho phép các công ty này gia nhập vào thị trường các quốc gia khác.3 Lý thuyết nội bộ hóa (Internalization Theory) Lý thuyết nội bộ hóa được Buckley và Casson đề xuất vào năm 1976, lý thuyết này được dựa trên lý thuyết công ty của Coase (1937). Theo đó, giao dịch bên trong công ty (Internal Transaction-IT) tốt hơn giao dịch bên ngoài công ty (Market Transaction-MT). IT tốt hơn MT khi thị trường không hoàn hảo: không hoàn hảo tự nhiên (khoảng cách địa lý giữa các nước làm tăng chi phí vận chuyển), không hoàn hảo mang tính chất cơ cấu (rào cản thương mại như về tiêu chuẩn sản phẩm, môi trường, yêu cầu về sở hữu trí tuệ, công nghệ). Khi thị trường không hoàn hảo như vậy, công ty phải tự tạo ra thị trường bên trong, sử dụng tài sản nộ bộ công ty mẹ-con, con-con.

Lợi ích từ việc nội bộ hóa là tránh được độ trễ về thời gian, việc mặc cả khi mua bán và tình trạng thiếu thốn người mua. Lý thuyết này lý giải cho việc ưu thích lựa chọn đầu tư trực tiếp nước ngoài của các MNC khi thị trường tồn tại các bất hoàn hảo, nhằm tối thiểu hóa chi phí và gia tăng tối đa lợi nhuận cho các cổ đông.4 Lý thuyết mô hình triết trung (Eclectic Paradigm) 8 Một mô hình chiết trung, được phát triển bởi Dunning (1988,1995) cung cấp một khung khái niệm có thể được sử dụng để giải thích cho FDI. Mô hình cho thấy thiên hướng của một quốc gia trong việc thu hút FDI là một hàm kết hợp ba biến chính. Đầu tiên là sự tồn tại về lợi thế của quyền sở hữu được thể hiện trong nguồn tài nguyên của doanh nghiệp và tính tiện dụng.

Thứ hai là lợi thế về địa điểm (vị trí địa lý) của nước sở tại, bao gồm tất cả các tài nguyên hữu hình và vô hình nhằm phục vụ cho việc tạo ra một môi trường kinh doanh hấp dẫn. Và thứ ba là hình thức hoạt động kết hợp ưu thế sở hữu với lợi thế về địa điểm (vị trí địa lý) để duy trì và cải thiện khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Dunning là một trong những tác giả được tham khảo nhiều nhất trong lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của những nhà nghiên cứu về FDI, Dunning (1993) cho rằng có ba loại hình FDI chính dựa trên động lực đầu tư theo quan điểm của các công ty đầu tư. Loại hình đầu tiên của FDI được gọi là tìm kiếm thị trường(market- seeking), với mục đích là phục vụ thị trường địa phương và khu vực.

Loại hình FDI này còn có tên gọi khác là FDI theo chiều ngang, nghĩa là liên quan đến việc nhân rộng các cơ sở sản xuất tại nước sở tại. Bởi vì FDI theo chiều ngang phục vụ tốt hơn cho thị trường nội địa bằng sản xuất địa phương, quy mô thị trường và tăng trưởng thị trường của nền kinh tế nước sở tại sẽ đóng một vai trò quan trọng. Một trong những trở ngại trong việc tiếp cận các thị trường địa phương là thuế quan và chi phí vận chuyển cũng đã khuyến khích kiểu FDI này. FDI theo kiểu tìm kiếm thị trường(market-seeking) này có các biến liên quan như: biến quy mô thị trường, thuế, xuất nhập khẩu của thị trường địa phương.

Loại hình FDI thứ hai được gọi là tìm kiếm nguồn lực (resource-seeking): các công ty đầu tư ra nước ngoài nhằm tìm kiếm các nguồn lực không có trong nước, chẳng hạn như: tài nguyên thiên nhiên, nguyên vật liệu, chi phí nhân công rẻ. Đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, các tập đoàn đa quốc gia (MNC) đầu tư trực tiếp nước ngoài để 9 xuất khẩu thì việc cân nhắc đến chi phí nhân công trở nên quan trọng. Trái ngược với FDI theo chiều ngang, FDI theo chiều dọc hay định hướng xuất khẩu liên quan đến việc di dời các bộ phận của chuỗi sản xuất sang nước tiếp nhận đầu tư. Vì sự sẵn có của lực lượng lao động với chi phí thấp là động lực khuyến khích cho FDI định hướng xuất khẩu.

Đương nhiên, FDI trong lĩnh vực tài nguyên, chẳng hạn như dầu mỏ và khí tự nhiên, bị thu hút bởi các quốc gia có tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Loại FDI tìm kiếm nguồn lực (resource-seeking) liên quan đến các biến như: chi phí nhân công hay tỷ lệ thất nghiệp (tỷ lệ thất nghiệp cao thì tính sẵn lòng làm việc với chi phí thấp) và cơ sở hạ tầng. Loại FDI thứ ba được gọi là tìm kiếm hiểu quả (efficiency-seeking), diễn ra khi công ty đạt được sự quản trị chung các hoạt động bị phân tán theo địa lý trong sự hiện diện của nền kinh tế về quy mô và phạm vi. Năm 1998, Báo cáo đầu tư thế giới, UNCTAD (1998), đã phân tích các yếu tố quyết định FDI và các yếu tố quyết định đến nước tiếp nhận đầu tư đã được phân thành ba nhóm.

Đó là yếu tố chính trị, thuận lợi kinh doanh và các yếu tố kinh tế(Các yếu tố kinh tế bao gồm: GDP, lãi suất, tỷ lệ lạm phát, cung tiền, tỷ lệ thất nghiệp, xuất nhập khẩu, tỷ giá hối đoái,.) Sự thiếu vắng một khuôn khổ lý thuyết được chấp nhận rộng rãi đã khiến các nhà nghiên cứu phải dựa vào các bằng chứng thực nghiệm để giải thích sự xuất hiện của FDI.2 Các nghiên cứu trước đây 2.1 Một số nghiên cứu trong nước Nguyễn Thị Liên Hoa và Bùi Thị Bích Phương (2014), bài viết nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại những quốc gia đang phát triển, bài sử dụng mẫu 30 quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2012. Tác giả đã sử dụng mô hình FEM (Fixed Effects 10 Models) và REM (Random Effects Models) với phương pháp ước lượng Pooled OLS và FGLS (Feasible Generalized Least Square) để phân tích dữ liệu dạng bảng với các biến được đưa vào mô hình như: quy mô thị trường, dự trữ ngoại hối, cơ sở hạ tầng, chi phí lao động và độ mở thương mại.