Luận văn thạc sĩ về các nhân tố tác động đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam

Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kiều Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mạnh Hiệp
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Các nhân tố tác động đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Câu hỏi, đối tượng, phương pháp
• 1.5. Bố cục của đề tài
• 2. CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Cổ tức, chính sách trả cổ tức
• 2.1.1. Hình thức và quy định chi trả cổ tức
• 2.2. Lý thuyết nền tảng liên quan đến chính sách trả cổ tức
• 2.2.1. Giả định của Miller và Modiglani (1961)
• 2.2.2. Lý thuyết đại diện
• 2.2.3. Lý thuyết thông tin bất cân xứng
• 2.3. Một số nghiên cứu liên quan
• 2.3.1. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.3.2. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 2.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.4.1. Hiệu quả hoạt động (ROA)
• 2.4.2. Dòng tiền tự do (FCFF)
• 2.4.3. Khả năng thanh khoản (CURR)
• 2.4.4. Đòn bẩy tài chính (LEVERAGE)
• 2.4.5. Cơ hội tăng trưởng (TOBINQ)
• 2.4.6. Quy mô công ty (SIZE)
• 3. CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp phân tích
• 3.1.1. Thống kê mô tả
• 3.1.2. Phân tích tương quan
• 3.2. Phương pháp hồi quy
• 3.2.1. Phương pháp ước lượng mô hình
• 3.2.2. Phương pháp kiểm định và sự phù hợp của mô hình
• 3.3. Lựa chọn mẫu
• 3.4. Lựa chọn mô hình nghiên cứu
• 3.5. Mô tả biến - Giải thích biến của mô hình
• 3.5.1. Biến phụ thuộc – Tỷ suất chi trả cổ tức
• 3.5.2. Biến độc lập
• 4. CHƯƠNG IV: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân tích dữ liệu nghiên cứu
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Ma trận tương quan
• 4.2. Kết quả hồi quy chung
• 4.3. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.3.1. Kiểm định Breusch and Pagan
• 4.3.2. Kiểm định F-test
• 4.3.3. Kiểm định Hausman
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN
• 5.1. Khuyến nghị và hàm ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của khóa luận
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam

Chính sách cổ tức là một trong những quyết định quan trọng của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Nó không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của cổ đông mà còn tác động đến giá trị cổ phiếu trên thị trường. Doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc chi trả cổ tức và tái đầu tư để phát triển bền vững. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố tác động đến chính sách cổ tức, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm và vai trò của chính sách cổ tức

Chính sách cổ tức là quyết định của doanh nghiệp về việc phân chia lợi nhuận cho cổ đông. Nó có vai trò quan trọng trong việc thu hút và giữ chân nhà đầu tư, đồng thời phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp.

1.2. Tình hình chính sách cổ tức tại Việt Nam

Tại Việt Nam, chính sách cổ tức của các doanh nghiệp niêm yết thường bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như lợi nhuận, quy mô doanh nghiệp và tình hình thị trường. Nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì tỷ lệ cổ tức cao để thu hút nhà đầu tư.

II. Những thách thức trong việc xây dựng chính sách cổ tức hiệu quả

Việc xây dựng chính sách cổ tức hiệu quả đối mặt với nhiều thách thức. Doanh nghiệp cần cân nhắc giữa việc chi trả cổ tức và tái đầu tư để phát triển. Thêm vào đó, sự biến động của thị trường chứng khoán cũng ảnh hưởng đến quyết định này.

2.1. Tác động của thị trường chứng khoán đến chính sách cổ tức

Thị trường chứng khoán Việt Nam có sự biến động lớn, điều này ảnh hưởng đến quyết định chi trả cổ tức của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần theo dõi sát sao tình hình thị trường để đưa ra quyết định hợp lý.

2.2. Áp lực từ cổ đông và nhà đầu tư

Cổ đông và nhà đầu tư thường có những yêu cầu khác nhau về chính sách cổ tức. Doanh nghiệp cần cân nhắc để đáp ứng kỳ vọng của họ mà vẫn đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết

Nhiều nhân tố tác động đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm lợi nhuận, khả năng thanh khoản, và quy mô doanh nghiệp. Nghiên cứu sẽ phân tích chi tiết từng nhân tố.

3.1. Lợi nhuận và chính sách cổ tức

Lợi nhuận là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến chính sách cổ tức. Doanh nghiệp có lợi nhuận cao thường có xu hướng chi trả cổ tức lớn hơn để thu hút nhà đầu tư.

3.2. Khả năng thanh khoản và chi trả cổ tức

Khả năng thanh khoản của doanh nghiệp cũng ảnh hưởng đến khả năng chi trả cổ tức. Doanh nghiệp cần đảm bảo có đủ tiền mặt để thực hiện nghĩa vụ với cổ đông.

3.3. Quy mô doanh nghiệp và chính sách cổ tức

Quy mô doanh nghiệp có thể ảnh hưởng đến chính sách cổ tức. Doanh nghiệp lớn thường có khả năng chi trả cổ tức ổn định hơn so với doanh nghiệp nhỏ.

IV. Phương pháp nghiên cứu và phân tích dữ liệu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích tác động của các nhân tố đến chính sách cổ tức. Dữ liệu được thu thập từ các doanh nghiệp niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ 2007 đến 2020.

4.1. Phương pháp hồi quy bội

Phương pháp hồi quy bội được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các nhân tố và chính sách cổ tức. Mô hình này giúp phân tích tác động của nhiều biến độc lập đến biến phụ thuộc.

4.2. Dữ liệu nghiên cứu

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các báo cáo tài chính của doanh nghiệp niêm yết. Số liệu này sẽ được phân tích để tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều nhân tố có tác động mạnh mẽ đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết. Những phát hiện này có thể được áp dụng để xây dựng chính sách cổ tức hợp lý hơn.

5.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ ra rằng lợi nhuận và khả năng thanh khoản là hai nhân tố chính ảnh hưởng đến chính sách cổ tức. Doanh nghiệp cần chú trọng đến những yếu tố này để tối ưu hóa chính sách cổ tức.

5.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp nên xây dựng chính sách cổ tức linh hoạt, cân nhắc giữa việc chi trả cổ tức và tái đầu tư. Điều này sẽ giúp thu hút nhà đầu tư và đảm bảo sự phát triển bền vững.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách cổ tức

Chính sách cổ tức sẽ tiếp tục là một vấn đề quan trọng trong quản trị tài chính doanh nghiệp. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về các nhân tố ảnh hưởng đến chính sách cổ tức tại Việt Nam.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã xác định được các nhân tố chính ảnh hưởng đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết. Những phát hiện này có thể giúp doanh nghiệp điều chỉnh chính sách cổ tức một cách hợp lý.

6.2. Triển vọng tương lai

Trong tương lai, doanh nghiệp cần tiếp tục nghiên cứu và điều chỉnh chính sách cổ tức để phù hợp với tình hình thị trường và nhu cầu của cổ đông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn 20 năm vận hành đã khẳng định vai trò là kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Trong bức tranh tài chính doanh nghiệp, chính sách cổ tức đóng vai trò là cầu nối cốt lõi giữa ban điều hành và các nhà đầu tư. Dữ liệu thực nghiệm từ 555 doanh nghiệp niêm yết trên hai sàn HOSE (260 doanh nghiệp) và HNX (295 doanh nghiệp) trong giai đoạn 14 năm từ 2007 đến 2020 với 4.654 quan sát cho thấy, quyết định phân phối lợi nhuận tác động trực tiếp đến giá trị doanh nghiệp và niềm tin thị trường.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực tiễn biến động mạnh mẽ của thị trường tài chính và áp lực bất cân xứng thông tin. Các doanh nghiệp thường đứng trước bài toán nan giải: phân phối lợi nhuận bằng tiền mặt để thỏa mãn kỳ vọng của cổ đông hiện hữu hay giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng của tác giả Nguyễn Thị Kiều Oanh tại Trường Đại học Ngoại thương tập trung lượng hóa các nhân tố tác động đến tỷ suất chi trả cổ tức (Dividend Yield - DY).

Mục tiêu cụ thể của công trình là xác định chiều hướng và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố nội tại doanh nghiệp như hiệu quả sinh lời, dòng tiền tự do, đòn bẩy tài chính, cơ hội tăng trưởng, quy mô và thuế thu nhập. Nghiên cứu đạt độ tin cậy thống kê cao ở các mức ý nghĩa 1%, 5% và 10%, tạo cơ sở khoa học giúp các nhà quản trị cân đối dòng vốn và giúp nhà đầu tư thiết lập danh mục sinh lời tối ưu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên hệ thống các nền tảng lý thuyết tài chính hiện đại:

• Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Theory): Khởi xướng bởi Berle và Means (1932), sau đó được hoàn thiện bởi Jensen và Meckling (1976). Lý thuyết lý giải mâu thuẫn lợi ích giữa chủ sở hữu (cổ đông) và người điều hành (ban quản trị), cũng như mâu thuẫn giữa cổ đông và chủ nợ. Chính sách chi trả cổ tức cao được xem là công cụ hữu hiệu nhằm giảm lượng tiền mặt nhàn rỗi, hạn chế hành vi chi tiêu tùy tiện của nhà quản lý.
• Lý thuyết tín hiệu (Signaling Theory): Phát triển bởi Lintner (1956) và Gordon (1963). Theo đó, thông tin về mức chi trả cổ tức là tín hiệu truyền tải triển vọng tăng trưởng vững chắc của doanh nghiệp đến thị trường, giúp thu hẹp khoảng cách thông tin.
• Lý thuyết thông tin bất cân xứng (Asymmetric Information Theory): Được xây dựng bởi George Akerlof (1970). Sự chênh lệch thông tin giữa bên trong và bên ngoài doanh nghiệp dẫn đến rủi ro đạo đức và sự lựa chọn đối nghịch. Việc chi trả cổ tức định kỳ giúp minh bạch hóa sức khỏe tài chính thực tế.
• Định đề Miller và Modigliani (1961): Đóng vai trò là lý thuyết đối chuẩn trong điều kiện thị trường vốn hoàn hảo không thuế và không chi phí giao dịch.

Các khái niệm chính được vận hành hóa trong mô hình gồm: Tỷ suất cổ tức (Dividend Yield - DY) làm biến phụ thuộc; các biến độc lập bao gồm Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), Dòng tiền thuần của doanh nghiệp (FCFF), Khả năng thanh toán hiện thời (CURR), Đòn bẩy tài chính (LEVERAGE), Cơ hội tăng trưởng (TOBINQ), Quy mô doanh nghiệp (SIZE) và Thuế thu nhập doanh nghiệp (TAX).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và hệ thống dữ liệu Vietstock của 555 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong 14 năm (2007 - 2020), tạo thành bộ dữ liệu bảng không cân bằng với 4.654 quan sát. Cỡ mẫu được phân bổ theo 9 nhóm ngành chính, tiêu biểu như nhóm công nghiệp (237 doanh nghiệp), hàng tiêu dùng (81 doanh nghiệp), nguyên vật liệu (80 doanh nghiệp) và dịch vụ tiêu dùng (60 doanh nghiệp).

Lý do lựa chọn phương pháp chọn mẫu loại trừ: Nghiên cứu chủ động loại bỏ các ngân hàng thương mại, công ty bảo hiểm, công ty chứng khoán và doanh nghiệp bất động sản. Nhóm này có cấu trúc bảng cân đối kế toán đặc thù với tỷ lệ nợ và chu kỳ quay vòng tài sản đột biến, dễ gây nhiễu kết quả ước lượng kinh tế lượng.

Quy trình phân tích định lượng trên phần mềm Stata 14 được thực hiện tuần tự qua các mô hình: Hồi quy bình phương bé nhất thông thường (Pooled OLS), Mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM). Các kiểm định kinh tế lượng chuẩn xác bao gồm:

• Kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier: So sánh lựa chọn giữa Pooled OLS và REM.
• Kiểm định F-Test: So sánh sự phù hợp giữa Pooled OLS và FEM.
• Kiểm định Hausman: Lựa chọn mô hình tối ưu giữa FEM và REM (với giá trị p-value < 0,05 chỉ ra mô hình FEM là phù hợp nhất).
• Kiểm định đa cộng tuyến: Hệ số phóng đại phương sai (VIF) của các biến đều nhỏ hơn 2,0, chứng minh mô hình không vi phạm hiện tượng đa cộng tuyến.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Từ kết quả hồi quy mô hình FEM với 4.654 quan sát, các phát hiện định lượng nổi bật bao gồm:

• Khả năng sinh lời (ROA) tác động cùng chiều mạnh nhất: Biến ROA đạt mức ý nghĩa thống kê 1% với hệ số dương (+). Doanh nghiệp có hiệu quả hoạt động vượt trội, tạo ra tỷ suất sinh lời trên tài sản cao thì tỷ suất chi trả cổ tức cho cổ đông càng lớn.
• Cơ hội tăng trưởng (TOBINQ) tác động ngược chiều rõ rệt: Biến TOBINQ mang dấu âm (-) với mức ý nghĩa thống kê 1%. Khi tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách tăng cao, doanh nghiệp có xu hướng giảm tỷ suất chi trả cổ tức để giữ lại nguồn vốn phục vụ các dự án mở rộng.
• Đòn bẩy tài chính (LEVERAGE) và Thuế (TAX) tác động cùng chiều (+): Biến TAX và LEVERAGE thể hiện mối quan hệ tỷ lệ thuận với tỷ suất chi trả cổ tức. Doanh nghiệp chịu nghĩa vụ thuế lớn và sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý vẫn duy trì cổ tức ổn định nhằm giữ vững uy tín với các bên cấp tín dụng.
• Dòng tiền tự do (FCFF) và Quy mô (SIZE) có mối quan hệ ngược chiều (-): Trong điều kiện thực nghiệm tại thị trường Việt Nam, dòng tiền thuần và quy mô tài sản thể hiện xu hướng tác động âm đến tỷ suất cổ tức, phản ánh đặc thù tích lũy nguồn lực nội bộ của các doanh nghiệp quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm củng cố vững chắc cho Lý thuyết tín hiệu và Lý thuyết chi phí đại diện tại thị trường mới nổi. Mối quan hệ cùng chiều giữa ROA và tỷ suất cổ tức chứng minh rằng các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả luôn dùng cổ tức làm công cụ phát tín hiệu về sự ổn định tài chính, tạo niềm tin cho nhà đầu tư bên ngoài. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu trước đây của Nguyễn Chí Cường và Đinh Bảo Ngọc (2014) tại Việt Nam, cũng như nghiên cứu của Patra và cộng sự (2012) tại Châu Âu và Jabbouri (2016) tại khu vực Trung Đông - Bắc Phi.

Ngược lại, tác động âm của biến cơ hội tăng trưởng (TOBINQ) phản ánh đúng bản chất chu kỳ kinh doanh: các doanh nghiệp đối mặt với cơ hội mở rộng lớn sẽ ưu tiên tái đầu tư nguồn vốn tự có thay vì phân phối tiền mặt, tương tự phát hiện của Le Thi Thai Ha và cộng sự (2019) tại khu vực ASEAN. Mối quan hệ giữa thuế và cổ tức cũng đồng thuận với kết quả của Trương Đông Lộc và Phạm Phát Tiến (2015).

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua đồ thị phân tán thể hiện tương quan tuyến tính giữa ROA và DY trong giai đoạn 2007 - 2020. Đồng thời, bảng ma trận tương quan Pearson và bảng so sánh giá trị trung bình giữa 9 nhóm ngành giúp minh họa rõ nét sự phân hóa chính sách tài chính giữa các nhóm doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, tiêu dùng và công nghệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm từ 4.654 quan sát, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm hoàn thiện chính sách cổ tức:

1. Nâng cao hiệu quả khai thác tài sản (ROA) và ổn định tỷ suất cổ tức: Ban điều hành và Hội đồng quản trị các doanh nghiệp niêm yết cần tập trung tái cấu trúc tài sản, đặt mục tiêu cải thiện ROA tăng trưởng từ 1,5% đến 3,0%/năm. Mục tiêu duy trì tỷ suất chi trả cổ tức bình quân từ 8% đến 12%/năm theo kế hoạch trung hạn 3 năm, giúp củng cố định vị thương hiệu trên thị trường vốn.
2. Kiểm soát dòng tiền tự do (FCFF) và giảm thiểu chi phí đại diện: Giám đốc Tài chính (CFO) và Ủy ban Kiểm toán cần thiết lập định mức phân bổ dòng tiền tự do chặt chẽ. Doanh nghiệp cần dành tối thiểu 35% đến 45% dòng tiền thuần hàng năm để phân phối cổ tức tiền mặt, tránh tình trạng ban lãnh đạo đầu tư dàn trải vào các dự án mạo hiểm kém hiệu quả. Lộ trình thực hiện áp dụng trong vòng 12 đến 24 tháng.
3. Hoạch định chính sách cổ tức linh hoạt theo cơ hội tăng trưởng (TOBINQ): Ban chiến lược cần điều chỉnh tỷ lệ chi trả linh hoạt dựa trên chỉ số TOBINQ. Khi TOBINQ vượt mức 1,5 lần (doanh nghiệp có nhiều cơ hội đầu tư giá trị), doanh nghiệp nên chuyển đổi 40% - 50% cơ cấu cổ tức sang hình thức cổ phiếu thưởng để giữ lại thặng dư vốn trong chu kỳ mở rộng 2 đến 3 năm.
4. Tăng cường minh bạch thông tin và giám sát tuân thủ pháp lý: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở giao dịch chứng khoán (HOSE, HNX) cần đẩy mạnh kiểm tra việc thực thi Điều 132 Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13. Cơ quan quản lý cần kiểm soát nghiêm ngặt thời hạn chi trả cổ tức trong vòng 6 tháng kể từ khi kết thúc Đại hội đồng cổ đông và yêu cầu công bố danh sách chốt quyền trước tối thiểu 30 ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Hội đồng quản trị và Giám đốc Tài chính (CFO) doanh nghiệp niêm yết: Tài liệu cung cấp căn cứ định lượng để xây dựng chính sách phân phối lợi nhuận tối ưu, giúp cân bằng giữa nghĩa vụ trả nợ, chi phí đại diện và nhu cầu vốn tái đầu tư dài hạn.
• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức trên thị trường chứng khoán: Cung cấp mô hình sàng lọc cổ phiếu giá trị dựa trên các chỉ số ROA, TOBINQ và lịch sử trả cổ tức thực tế của 555 mã chứng khoán để xây dựng danh mục nhận dòng tiền ổn định.
• Cơ quan quản lý thị trường và nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các kết quả nghiên cứu thực nghiệm giai đoạn 2007 - 2020 để hoàn thiện quy chế công bố thông tin, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cổ đông thiểu số.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu tài chính: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng phương pháp kinh tế lượng dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM) với cỡ mẫu lớn 4.654 quan sát trong nghiên cứu tài chính doanh nghiệp tại thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hiệu quả hoạt động (ROA) lại có tác động tích cực nhất đến tỷ suất cổ tức? Theo Lý thuyết tín hiệu, ROA phản ánh khả năng tạo ra lợi nhuận thực tế từ tổng tài sản của doanh nghiệp. Khi chỉ số ROA tăng, doanh nghiệp tích lũy được nguồn thặng dư sau thuế dồi dào, tạo nền tảng vững chắc để ban lãnh đạo chi trả tỷ suất cổ tức tiền mặt cao nhằm khẳng định vị thế và uy tín trên thị trường.

Chỉ số cơ hội tăng trưởng (TOBINQ) tác động như thế nào đến quyết định giữ lại lợi nhuận? Chỉ số TOBINQ cao thể hiện thị trường đang định giá doanh nghiệp vượt trội và kỳ vọng vào các dự án mở rộng trong tương lai. Do đó, ban quản trị sẽ ưu tiên giữ lại nguồn lợi nhuận nội bộ với chi phí vốn thấp để tài trợ cho các cơ hội đầu tư mới thay vì chi trả cổ tức bằng tiền mặt cho cổ đông.

Tại sao các doanh nghiệp ngân hàng và bất động sản bị loại khỏi mẫu nghiên cứu? Các tổ chức tín dụng, ngân hàng và doanh nghiệp bất động sản sở hữu cơ cấu bảng cân đối kế toán rất đặc thù với hệ số đòn bẩy nợ cao và các khoản tài sản biến động đột biến. Việc loại bỏ các ngành này khỏi mẫu 555 doanh nghiệp giúp loại trừ hiện tượng sai lệch dữ liệu và đảm bảo tính đại diện cho khối doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ.

Quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam về thời hạn chi trả cổ tức là gì? Căn cứ theo Điều 132 Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13, cổ tức phải được thanh toán đầy đủ cho cổ đông trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày kết thúc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên. Hội đồng quản trị phải lập danh sách cổ đông nhận cổ tức và thông báo thời gian, hình thức chi trả chậm nhất 30 ngày trước ngày thực hiện.

Mô hình kinh tế lượng nào được chứng minh là tối ưu nhất trong nghiên cứu này? Mô hình hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model - FEM) được xác định là tối ưu nhất thông qua kiểm định Hausman với giá trị p-value < 0,05. Mô hình FEM giúp kiểm soát triệt để các đặc điểm riêng biệt không quan sát được của từng doanh nghiệp và các yếu tố thay đổi theo thời gian trong suốt giai đoạn 2007 - 2020.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện các nhân tố tác động đến tỷ suất cổ tức của 555 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX qua 4.654 quan sát trong giai đoạn 14 năm (2007 - 2020).
• Chứng minh mối quan hệ tỷ lệ thuận có ý nghĩa thống kê cao giữa hiệu quả hoạt động (ROA), thuế (TAX), đòn bẩy tài chính (LEVERAGE) với tỷ suất cổ tức.
• Xác nhận tác động nghịch chiều rõ rệt của cơ hội tăng trưởng (TOBINQ) và dòng tiền tự do (FCFF) đến chính sách phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp.
• Ứng dụng thành công hệ thống kiểm định kinh tế lượng vững chắc (FEM, REM, F-test, Hausman, VIF < 2,0) trên phần mềm Stata 14, đảm bảo tính chuẩn xác cho các phát hiện thực nghiệm.
• Đề xuất 4 nhóm khuyến nghị hành động thiết thực cho ban quản trị doanh nghiệp, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý thị trường tài chính Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bức tranh thực nghiệm quy mô lớn và chuyên sâu về hành vi chi trả cổ tức tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới, các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng chuỗi dữ liệu sau năm 2020 và tích hợp thêm các chỉ số quản trị công ty (Corporate Governance). Quý độc giả, nhà quản trị và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo chi tiết luận văn để ứng dụng hiệu quả các mô hình định lượng vào chiến lược tài chính của mình ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Với tình hình thị trƣờng chứng khoán biến động mạnh mẽ nhƣ hiện nay, với mục đích đánh giá tổng quan về chính sách cổ tức của doanh nghiệp chịu sự chi phối của những nhân tố nào nhằm góp phần phục hồi nền kinh tế khi đƣa ra đƣợc những giải pháp và chiến lƣợc thúc đẩy các nhà đầu tƣ thực hiện đầu tƣ mạnh dạn hơn vào thị trƣờng, doanh nghiệp thì khôi phục và củng cố đƣợc lòng tin sau những đợt biến động thị trƣờng căng thẳng thời gian vừa qua. Để doanh nghiệp có đƣợc một chính sách chi trả cổ tức đáp ứng nhiều kỳ vọng của các bên liên quan, trong công tác quản trị tài chính doanh nghiệp thì quyết định xây dựng, chi trả nhƣ thế nào về cổ tức chiếm vị trí hàng đầu. Các chủ đề xoay quanh tài chính doanh nghiệp thì các nhà nghiên cứu sẽ chọn chủ đề chính sách tổ tức khá là nhiều, những chính sách thực hiện chi trả cổ tức của doanh nghiệp có khá nhiều tác giả nghiên cứu trên thế giới. Miller và Modigliani (1961) nghiên cứu ở thị trƣờng vốn hoàn hảo thì quyền lợi của các cổ đông không ảnh hƣởng tới tỷ suất cổ tức.

Bên cạnh đó, có những kết quả khác, trong những điều kiện khác nhau sẽ cho kết quả khác nhau nhƣ: Miller và Scholes (1978) đƣa ra lý thuyết rằng các cổ đông luôn có các yêu cầu không giống nhau về chính sách nên doanh nghiệp cần xây dựng chính sách khác nhau một cách linh hoạt về hình thức thực hiện các mức thuế suất khác nhau. Partington (1985), Baskin (1989) đƣa ra lý thuyết giữa sự tác động của chính sách cổ tức và sự biến động giá cổ phiếu. Nghiên cứu Franklin Muthusamy (2010) nghiên cứu cho ra kết quả tồn tại giữa chính sách cổ tức và ROA là mối quan hệ tỷ lệ nghịch. Các doanh nghiệp đƣợc niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) vẫn chƣa có nhiều các bài nghiên cứu định lƣợng về những nhân tố nào tác động đến chính sách cổ tức tại Việt Nam.

Sau khi tìm hiểu kĩ những bài nghiên cứu có liên quan đến các nhân tố ảnh hƣởng đến chính sách cổ tức và những kỳ vọng của thị trƣờng Việt Nam để đi sâu tìm hiểu các nhân tố ảnh hƣởng đến chính sách cổ tức của các doanh nghiệp trên Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) của 555 doanh nghiệp với 4654 quan sát trong thời gian từ giai đoạn năm 2007 đến năm 2020, tôi mong muốn có thêm các 2 bằng chứng thực nghiệm đa dạng hơn để tìm ra các đề xuất và giải pháp đúng trọng tâm có tầm nhìn về thị trƣờng chứng khoán để giúp doanh nghiệp thực hiện chi trả cổ tức cho các nhà đầu tƣ đúng hạn với mực lợi nhuận cao nhất, góp phần thoã mãn đƣợc các yêu cầu khó tính của thị trƣờng để doanh nghiệp ngày càng phát triển lớn mạnh. Bởi vì chính sách cổ tức của doanh nghiệp là chính sách quan trọng cần đƣợc cân nhắc kĩ lƣỡng, có sự đầu tƣ nghiên cứu để phù hợp với chiến lƣợc phát triển trong ngắn hạn và dài hạn của doanh nghiệp, bên cạnh đó chính sách cổ tức luôn đƣợc các nhà đầu tƣ đặc biệt quan tâm, nghiên cứu để thực hiện đầu tƣ có hiệu quả, thu về đƣợc nguồn lợi cổ tức cao nhất. 3 CHƢƠNG I: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Một trong những quyết định của ban điều hành phải đƣa ra đƣợc những chính sách chiến lƣợc về cổ tức để DN có quá trình hoạt động lâu dài và bền vững, hiệu quả hoạt động cao nhất với chi phí thấp nhất để thu hút những nguồn vốn mới tiềm năng. Chính sách cổ tức của DN đƣơc niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam của sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) luôn là câu chuyện nóng đƣợc các cổ đông quan tâm cách mở rộng vốn nhƣ thế nào để giảm mức thấp nhất tổn thất trong thời điểm hiện nay.

Cổ tức mà cổ đông nhận đƣợc khi mua cổ phiếu của DN luôn là một trong nhân tố mà cổ đông, những ngƣời đã mở rộng vốn tại DN cũng nhƣ những đối tác tƣơng lai sẽ luôn quan tâm, tìm hiểu kĩ lƣỡng khi thực hiện mua bán cổ phiếu trên thị trƣờng. Chính vì vậy, DN luôn tìm xây dựng định mức trả tỷ suất cổ tức cân đối lợi nhuận để chi trả cho cổ đông và tái đầu tƣ để đáp ứng tối đa đƣợc những yêu cầu khó tính của nhiều cổ đông nhất để thu hút đƣợc nhiều nguồn vốn mà vẫn cân đối đối đƣợc nhu cầu vồn để DN phát triển mạnh mẽ nhất. Cân đối nguồn lợi nhuận để thực hiện nghĩa vụ với cổ đông nhƣng sẽ không ảnh hƣởng đến cơ cấu nguồn vốn cho kế hoạch mở rộng vốn trong dài hạn của DN và trả cổ tức cần có chính sách hợp lý có thể đảm bảo kế hoạch và lợi nhuận mang lại trong tƣơng lai nhƣng không chi phối quyền lợi của cổ đông đang mở rộng nguồn vốn cho DN. Nhƣ vậy, ban điều hành công ty nên dựa vào những nhân tố nào để xây dựng định mức chi trả cổ cổ tức tối ƣu nhât cho cả cổ đông và DN.

Nhiều nghiên cứu trƣớc đây đƣa ra những kết quả đa dạng, phong phú khi điều kiện nghiên cứu không tƣơng đồng nhƣ Wibowo and Bana (2020) thông số nghiên cứu trong 3 năm liên tiếp 2016 đến 2018 của công ty. Thể hiện cho ta thấy quy mô (SIZE) có ảnh hƣởng thuận chiều (dƣơng) trong khi tính thanh khoản (LIQ), dòng tiền (CF), cơ hội tăng trƣởng (GROW) và đòn bẩy (LEV) lại không tìm đƣợc mối quan hệ với tỷ suất cổ tức mà các cổ đông nhận đƣợc. Mauris và Rizal (2020) cũng tìm ra đƣợc mức ảnh hƣởng giữa đòn bẩy tài chính, tính thanh khoản, và khả năng sinh lời của doanh nghiệp đến tỷ suất cổ tức; tác giả dùng dữ liệu nghiên cứu bao 4 gồm 124 quan sát của 31 doanh nghiệp từ năm 2016 đến năm 2019 ở Indonesia, nghiên cứu cho thấy kết quả tăng trƣởng tài sản ròng, tính thanh khoản, đòn bẩy tài chính có sự tác động ngƣợc chiều nhƣng không tìm thấy ý nghĩa đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp. Do vậy, xác định nhân tố nào tác động dƣơng hay âm, có mức ý nghĩa thống kê cao hay thấp tới tỷ suất cổ tức trong giai đoạn này là cần thiết, điều này sẽ giúp cho các nhà quản trị có đƣợc cơ sở hoạch định cho doanh nghiệp một chính sách chi trả cổ tức phù hợp và cân đối đƣợc nguồn lợi nhuận trong xu thế phát triển của thị trƣờng nhiều biến động phức tạp, tạo tiền đề cho sự tăng trƣởng bền vững.

Do đó em đã nghiên cứu về đề tài “Các nhân tố tác động đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam”.2 Bối cảnh nghiên cứu Trong tình hình biến động kinh tế hỗn loạn, khó kiểm soát thị trƣờng chứng khoán nhƣ hiện nay. Đầu tƣ lúc này sẽ lo sợ giá cổ phiếu sẽ rớt thảm, chỉ dám đầu cơ lƣớt sóng trong thời gian ngắn thì DN kích cầu nền kinh tế, lấy niềm tin của nhà đầu tƣ tiềm năng. Chính sách cổ tức thể hiện rõ trả lợi nhuận cho cổ đông hoặc giữ lại lợi nhuận để tái đầu tƣ. Nguồn lợi nhuận giữ lại của doanh nghiệp sẽ chi trả cổ tức, hoặc doanh nghiệp sẽ tái đầu tƣ, tăng giá trị doanh nghiệp, tăng giá cổ phiếu thì cổ tức nhận đƣợc trong tƣơng lai sẽ tăng.

Xác đinh rõ đƣợc nguyên nhân chính sách cổ tức , điều này sẽ giúp cho những nhà quản lí hoạch định đƣợc chính sách cổ tức thoã mãn đƣợc yêu cầu của nhiều bên liên quan, phù hợp với giá trị và định hƣớng phát triển của doanh nghiệp, tạo tiền đề cho sự tăng trƣởng ổn định và bền vững. Do đó em đã chọn đề tài “Các nhân tố tác động đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp niêm yết trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam”. Tôi nghiên cứu khái quát về chính sách cổ tức, lý thuyết Đại diện và tổng quan của nhiều tác giả về sự tác động giữa tỷ suất hiệu quả hoạt động, tính thanh khoản, cơ hội, quy mô, thuế với chính sách cổ tức của DN để phân tích tác động đến chính sách cổ tức của DN Việt Nam. Nhiều nghiên cứu liên quan đến chính sách cổ tứcT của công ty đƣa ra những kết quả đa dạng, phong phú khi điều kiện nghiên cứu không tƣơng đồng hoặc cho ra nhận xét về một số nghiên cứu khác hẳn với nghiên 5 cứu lý thuyết.

Chính vì thế, tôi mong muốn đƣa ra cơ sở lý thuyết và bằng chứng hoàn chỉnh để tìm ra biến sẽ ảnh hƣởng tới chính sách cổ tức tại Việt Nam trong những thời điểm đa dạng, phong phú, để tạo tiền đề cho sự tăng trƣởng ổn định và bền vững cho DN tại Việt Nam hoạch định cho mình một chính sách cổ tức hài hoà nhất, phù hợp với chiến lƣợc và xu thế cạnh tranh mạnh mẽ nhƣ hiện nay.3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu: Mục đích nghiên cứu là tìm ra tác động của những nhân tố ảnh hƣởng đến chính sách cổ tức của DN đƣợc niêm yết trên 2 sàn giao dịch chứng khoán, nghiên cứu về chính sách cổ tức và biến tác động tại DN niêm yết tại Việt Nam trong mối quan hệ với chi phí đại diện và dòng tiền tự do của DN với mong muốn kết quả sẽ cung cấp bằng chứng cho những lập luận trong lý thuyết về dòng tiền tự do và lý thuyết về chi phí đại diện, để tôi tìm đƣợc sự tác động của các biến đến chính sách cổ tức của DN niêm yết trong thực tế phục vụ cho cổ đông bên ngoài đƣa ra những quyết định trong mua cổ phiếu; ban điều hành DN xây dựng chính sách cổ tức ngắn hạn và dài hạn cho DN đƣợc niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) tại Việt Nam.