MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nghề nghiệp luôn được coi là một trong những yếu tố quan trọng quyết định tuơng lai của mỗi con người. Vì vậy để lựa chọn cho mình một ngành nghề phù hợp luôn là ước mơ của rất nhiều các bạn trẻ, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông. Hiện nay có rất nhiều sự chọn lựa cho các em sau khi tốt nghiệp THPT, học tiếp lên đại học, cao đẳng, học trung cấp chuyên nghiệp, học nghề hay đi làm lao động phổ thông.
các em học sinh chọn hướng đi nào sau tốt nghiệp? Theo thống kê của Bộ GD&ĐT, năm học 2010 - 2011 cả nước có khoảng 185.000 học sinh tốt nghiệp THPT nhưng không đỗ vào đại học, cao đẳng hoặc trung cấp chuyên nghiệp. Con số này tăng lên trong năm sau là 290. Cộng với số học sinh bỏ học và trượt tốt nghiệp THPT trong những năm qua thì ước tính mỗi năm có khoảng hơn 350.000 em không tiếp tục được đào tạo, thiếu công ăn việc làm [28]. Kỳ thi tuyển sinh vào đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp năm 2013, cả nước có 1,4 triệu thí sinh dự thi.
Trong số đó chỉ có 20% thí sinh có nguyện vọng thi vào các trường Cao đẳng, tỷ lệ vào trung cấp chuyên nghiệp lại càng hạn chế [29]. Những con số đó đã phần nào phản ánh rõ nét mong muốn cháy bỏng của các em sau 12 năm đèn sách và tâm lý coi trọng làm “thầy” hơn “thợ”. Hiện nay, để lựa chọn đúng đắn và thi đỗ vào trường đại học vẫn là mơ ước của đa số các em học sinh. Bởi thực tế, trong một xã hội coi trọng bằng cấp như hiện nay thì đối với nhiều người, tấm bằng đại học thực sự là tấm vé để nhiều bạn trẻ bước vào cuộc sống.
Bên cạnh đó các em cũng còn rất nhiều áp lực từ phía gia đình, nhà trường và xã hội. Do vậy, nhiều bạn trẻ có suy nghĩ rằng, chỉ khi bước vào cổng trường Đại học thì mới có được một tương lai tốt đẹp. Liệu đây có phải là lựa chọn duy nhất để có một nghề nghiệp ổn định sau này? Chính suy nghĩ này dẫn đến thực tế là có sự chênh lệch khá lớn giữa chỉ tiêu tuyển sinh vào đại học, cao đẳng và số hồ sơ đăng ký dự thi. Và không phải bất cứ học sinh nào cũng có đủ năng lực để vượt qua được kì thi đại học đầy cam go và tính cạnh tranh cao như thế.
Vậy lựa chọn nào là phù hợp đối với các em có học lực ở mức trung bình, và đảm bảo cho các em có một tương lai ổn định? Cuối cấp học, 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhiều học sinh luôn đứng ở giữa các ngã rẽ, không biết mình nên chọn trường CĐ- ĐH nào, thậm chí có nhiều học sinh không hề ý thức được mình sẽ làm gì trong tương lai. Kỳ thi tuyển sinh vào CĐ - ĐH hàng năm luôn là sự kiện quan trọng bậc nhất đối với mỗi học sinh. Thông tin tuyển sinh dù được đăng tải rất nhiều trên phương tiện truyền thông nhưng vẫn chưa đủ để các thí sinh yên tâm lựa chọn. Thành công trong cuộc sống vốn là ước muốn của mỗi người, thành công trong việc chọn trường, chọn ngành, chọn nghề là con đường dẫn chúng ta đến với thành công trong cuộc sống.
Trong quá trình lựa chọn trường CĐ - ĐH của học sinh THPT, có nhiều yếu tố tác động tới các em. Vậy những yếu tố đó là gì? Các em chọn trường CĐ - ĐH nào để dự thi? Dựa vào đâu để các học sinh chọn trường cho mình? giải pháp nào để phù hợp với nghề nghiệp tương lai của các em? Tất cả những vấn đề nêu trên khiến tôi quyết định chọn đề tài: “Nhận thức, nhu cầu và các yếu tố tác động đến lựa chọn trường Cao đẳng - Đại học của học sinh THPT hiện nay”. Từ đó đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao nhận thức đúng đắn và lựa chọn nghề nghiệp, chọn trường phù hợp với học sinh THPT. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 2.
Các nghiên cứu trên thế giới Có thể nói, những tư tưởng về định hướng nghề nghiệp cho thế hệ trẻ đã có từ thời cổ đại, tuy nhiên ở dưới dạng rất sơ khai và biểu hiện thông qua việc phân chia, phân cấp lao động tuỳ thuộc vào địa vị và nguồn gốc xuất thân của mỗi người trong xã hội. Điều này thể hiện rõ tính áp đặt của giai cấp thống trị và sự bất bình đẳng trong phân công lao động xã hội. Đến thế kỷ XIX, khi nền sản xuất xãhội phát triển cùng với những tư tưởng tích cực về giải phóng con người trên khắp thế giới thì khoa học hướng nghiệp mới thực sự trở thành một khoa học độc lập. Cuốn sách “Hướng dẫn chọn nghề” xuất bản năm 1949 ở Pháp được xem là một trong những cuốn sách đầu tiên nói về hướng nghiệp [6].
Nội dung cuốn sách đã đề cập đến sự phát triển đa dạng của các ngành nghề trong xã hội do sự phát triển của công nghiệp từ đó đã rút ra những kết luận coi giáo dục hướng nghiệp là một vấn đề quan trọng không thể thiếu khi xã hội ngày càng phát triển và cũng là nhân tố thúc đẩy xã hội phát triển. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Vào những năm 1940, nhà tâm lý học Mỹ J. Holland đã nghiên cứu và thừa nhận sự tồn tại của các loại nhân cách và sở thích nghề nghiệp.Tác giả đã chỉ ra rằng, tương ứng với mỗi kiểu nhân cách nghề nghiệp là một số những nghề nghiệp mà cá nhân có thể lựa chọn để đạt được kết quả làm việc cao nhất. Lý thuyết này của J.
Holland đã được sử dụng rộng rãi nhất trong thực tiễn hướng nghiệp trên thế giới. Trên cơ sở các luận điểm về hướng nghiệp của C.I Lênin, các nhà giáo dục Liên xô như B.Ia Batưsep, X.A Pôliacôp trong các tác phẩm và công trình nghiên cứu của mình đã chỉ ra mối quan hệ giữa hướng nghiệp và các hoạt động sản xuất xã hội. Họ cho rằng, nếu sớm thực hiện GDHN cho thế hệ trẻ thì đó sẽ là cơ sở để họ chọn nghề đúng đắn, có sự phù hợp giữa năng lực, sở thích cá nhân với nhu cầu xã hội [6]. Đồng thời, các tác giả này cũng đã trình bày những nguyên tắc, phương pháp thực hành lao động nghề nghiệp cho học sinh phổ thông tại các cơ sở học tập - lao động liên trường.
Mei Tang, Wei Pan và Mark D.Newmeyer [26] đã áp dụng mô hình lý thuyết phát triển xã hội nghề nghiệp (SCCT, Lent, Brown và Hackett, 1994) để khảo sát các yếu tố tác động đến xu hướng lựa chọn nghề nghiệp của HS trung học. Những phát hiện của nghiên cứu này đã chứng minh tầm quan trọng của các yếu tố như: kinh nghiệm học tập, tự đánh giá năng lực nghề nghiệp, lợi ích và kết quả mong đợi trong quá trình phát triển nghề nghiệp của học sinh trung học. Mối quan hệ của các yếu tố này có tính chất động. Vì vậy, để can thiệp thành công cần phải xem xét mối quanhệ phức tạp giữa các yếu tố và kết hợp một loạt các biện pháp can thiệp ở mức độ đa hệ thống.
Các nhà tư vấn nên góp phần vào sự phát triển và thực hiện một chương trình phát triển nghề nghiệp toàn diện giúp HS phát triển năng lực nghề nghiệp thông qua hoạt động học tập thiết thực. Nghiên cứu của Bromley H. Kniveton [23] được tiến hành trên cơ sở khảo sát 384 thanh thiếu niên (trong đó có 174 nam và 174 nữ) từ 14 đến 18 tuổi đã đã đưa ra kết luận: Cả nhà trường và gia đình đều có thể cung cấp những thông tin và hướng dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên. Giáoviên có thể xác định những năng khiếu và khả năng qua đó khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động ngoại khoá, tham gia lao động hướng nghiệp 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hoặc tham quan những cơ sở sản xuất.
Phụ huynh HS có ảnh hưởng rất lớn đến việc cung cấp những hỗ trợ thích hợp nhất định cho sự lưa chọn nghề nghiệp, ngoài ra còn cósự tác động của anh chị em trong gia đình, bạn bè. Michael Borchert [22], trên cơ sở khảo sát 325 học sinh trung học của trường Trung học Germantown, bang Wisconsin đã đưa ra nhận xét: trong ba nhóm yếu tố chính ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp là: Môi trường, cơ hội và đặc điểm cá nhân thì nhóm yếu tố đặc điểm cá nhân có ảnh hưởng quan trọng nhất đến sự chọn lựa nghề nghiệp của HS trung học. Các nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, giáo dục hướng nghiệp tuy được xếp ngang tầm quan trọng với các mặt giáo dục khác như đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục nhưng bản thân nó lại rất non trẻ, mới mẻ cả về nhận thức, lý luận và thực tiễn, rất thiếu về lực lượng, không mang tính chuyên nghiệp. Vì vậy, việc thực hiện không mang lại nhiều hiệu quả.
Vấn đề hướng nghiệp chỉ thực sự nóng lên và được xã hội quan tâm khi nền kinh tế đất nước bước sang cơ chế thị trường với sự đa dạng của các ngànhnghề và nhu cầu rất lớn về chất lượng nguồn nhân lực. Đảng và Nhà nước ta cũng rất quan tâm đến công tác hướng nghiệp.Điều này được thể hiện qua các chỉ thị, nghị quyết, văn kiện, các nguyên lý giáodục của Đảng và nhà nước. Có thể lấy ví dụ như nghị định 126/CP ngày 19/03/1981 của Chính phủ về công tác hướng nghiệp trong trường phổ thông vàviệc sử dụng hợp lý HS các cấp THCS và THPT tốt nghiệp ra trường.Trong văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX đã ghi rõ “Coi trọng công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh trung học, chuẩn bị cho thanh niên, thiếu niên đi vào lao động nghề nghiệp phù hợp với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong cả nước và từng địa phương”. Luật Giáo dục năm 2005 đã khẳng định: “Giáo dục THPT nhằm giúp cho học sinh củng cố và phát triển những kết quả của THCS, hoàn thiện học vấn để tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung học nghề nhiệp, học nghề, và đi vào cuộc sống laođộng”.
Chiến lược phát triển giáo dục năm 2001 - 2010 đã xác định rõ “Thực hiện chương trình phân ban hợp lý nhằm đảm bảo cho học sinh có học vấn phổ thông, cơ bản theo một chuẩn thống nhất, đồng thời tạo điều kiện cho sự phát huy 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.