PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài. Trẻ em là một khái niệm quen thuộc trong đời sống cũng như các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, mỗi lĩnh vực lại đề cập đến những vấn đề khác nhau mà hiện nay trẻ đang gặp phải như trẻ em lang thang, trẻ em khuyết tật, trẻ em mồ côi, chăm sóc sức khỏe cho trẻ em. Trong số những vấn đề về bệnh tật mà trẻ em thường gặp phải, có vấn đề rất phổ biến đó là bệnh tim bẩm sinh.
Bệnh tim bẩm sinh ở trẻ em tuy là loại bệnh có tỉ lệ mắc không cao, chỉ khoảng 0,3 đến 1% tổng số trẻ được sinh ra nhưng nó lại là một trong những loại dị tật gây ra nhiều hậu quả nặng nề nhất, đe doạ trực tiếp đến tính mạng của trẻ. [10] Theo thống kê của Bộ y tế ngày 11/12/2013 cả nước có khoảng 17.000 trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh, mỗi năm ước tính khoảng gần 1.000 trẻ ra đời bị bệnh tim bẩm sinh, trong đó có hơn 50% số trẻ thuộc các hộ gia đình nghèo, cận nghèo. [7] Đứng trước thực tế trên, đã có nhiều chương trình hỗ trợ phẫu thuật cho trẻ em bị tim bẩm sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn như chương trình “Trái tim cho em” của tổ chức Vinacapital phối hợp cùng Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam và Quỹ Bảo trợ trẻ em các tỉnh thực hiện. Hà Nội hiện có 1,7 triệu trẻ em trong đó có 13.325 trẻ có hoàn cảnh đặc biệt, 42.000 trẻ sống trong các gia đình thuộc diện hộ nghèo cần được quan tâm.
Từ thực tiễn sau 5 năm thực hiện chương trình phẫu thuật Tim bẩm sinh trên địa bàn thành phố Hà Nội. Quỹ BTTE Hà Nội nhận thấy Đảng và Nhà nước đã có những chính sách hỗ trợ tích cực cho trẻ em nghèo mắc bệnh tim bẩm sinh như quyết định 55a/2013/QĐ-TTg ngày 04/10/2013 của Thủ tướng Chính phủ : Về chính sách hỗ trợ phẫu thuật tim cho trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh…. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo số liệu của Quỹ BTTE Hà Nội, từ năm 2000 đến hết năm 2016, Quỹ đã thực hiện hỗ trợ kinh phí phẫu thuật cho 323 em bị bệnh tim bẩm sinh với tổng kinh phí trên 8 tỉ đồng. Sau phẫu thuật, nhiều em đã hồi phục nhanh nhưng cũng có những em vì hoàn cảnh gia đình khó khăn hay thiếu những kiến thức cần thiết, thiếu sự quan tâm từ chính quyền địa phương, chưa có đội ngũ cộng tác viên xã hội, trình độ chuyên môn về y tế còn hạn chế… nên chưa chăm sóc trẻ đúng cách, dẫn đến trẻ không hồi phục được một cách tốt nhất, thậm chí có trẻ đã tử vong sau khi phẫu thuật.[10] Với thành phố Hà Nội, đã có những hoạt động hỗ trợ phẫu thuật cho trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh như chương trình “Hà Nội vì trái tim trẻ thơ” được thực hiện theo quyết định số 52/QĐ-UBND do Quỹ Bảo trợ trẻ em Hà Nội thực hiện từ năm 2012-2015.
Từ năm 2016 thực hiện hỗ trợ theo quyết định số 55ª/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ về hỗ trợ kinh phí phẫu thuật cho trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh. Tuy nhiên, các hoạt động hỗ trợ mới chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ kinh phí phẫu thuật cho trẻ, chưa có chương trình hay dự án hỗ trợ cho trẻ và gia sình sau khi phẫu thuật để giúp các em có cơ hội phục hồi và phát triển. Cần có nghiên cứu đánh giá nhu cầu của trẻ và gia đình nhằm xây dựng giải pháp hỗ trợ được nhiều hơn về số lượng và chất lượng cho trẻ, gia đình trong việc chăm sóc, phục hồi sức khỏe cho trẻ sau phẫu thuật tim bẩm sinh để trẻ có cơ hội sức khỏe và cơ hội hòa nhập cộng đồng tốt hơn. Do đó tác giả tiến hành nghiên cứu “Nhu cầu hỗ trợ sau phẫu thuật của gia đình và trẻ em bị bệnh tim bẩm sinh” (Nghiên cứu trường hợp trẻ được nhận hỗ trợ của Quỹ Bảo trợ trẻ em Hà Nội) nhằm đánh giá nhu cầu và xây dựng dự án hỗ trợ cho trẻ và gia đình sau phẫu thuật tim bẩm sinh giúp trẻ có cơ hội phục hồi và phát triển tốt hơn.Tổng quan vấn đề nghiên cứu.
Trẻ em hiện đang là đối đượng yếu thế trong xã hội, trẻ em là đối tượng của lạm dụng tình dục, lạm dụng sức lao động.và việc hỗ trợ chăm sóc và 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giáo dục trẻ em hiện nay đã được Đảng và Nhà nước rất quan tâm. Đã có rất nhiều những chính sách được ban hành để trợ giúp, hỗ trợ cho trẻ em như Luật bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004, những chính sách về hỗ trợ, trợ cấp hàng tháng cho trẻ em mồi côi, hay những chính sách về chăm sóc sức khỏe cho trẻ em như Quyết định số 55ª/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ về chính sách hỗ trợ phẫu thuật tim cho trẻ em bị tim bẩm sinh. Vấn đề chăm sóc sức khỏe trẻ em đã và đang là vấn đề được xã hội quan tâm từ trước tới nay. Có rất nhiều những nghiên cứu đề cập tới vấn đề chăm sóc sức khỏe trẻ em ở các khía cạnh khác nhau.
Dưới đây là một số những nghiên cứu về hỗ trợ trẻ em và chăm sóc sức khỏe cho trẻ em mà tác giả đã tìm hiểu được trong quá trình nghiên cứu đã được sử dụng làm tổng quan cho đề tài nghiên cứu của tác giả. Một số nghiên cứu về hoạt động hỗ trợ hòa nhập cho trẻ em. Hoạt động hỗ trợ hòa nhập cho trẻ em là một trong những hoạt động quan trọng đối với các vấn đề mà trẻ gặp phải. Trong quá trình nghiên cứu, tác giả tìm hiểu được một số công trình nghiên cứu về hoạt động hỗ trợ hòa nhập cho trẻ em sau đây để có cái nhìn tổng quan về vấn đề hỗ trợ cho trẻ em hiện nay: (Trần Thị Hà, 2014; Ông Thị Mai Huyền, 2014; Phạm Thị Kiều Lê, 2014).
Nhìn chung, những nghiên cứu về hoạt động hỗ trợ hòa nhập cho trẻ đã mô tả được thực trạng hỗ trợ hòa nhập cho trẻ em tại các trung tâm bảo trợ xã hội, các trung tâm dạy nghề và trường học dành cho trẻ em bị khuyết tật, và đưa ra những giải pháp giúp nâng cao hiệu quả của các hoạt động hỗ trợ nói trên. Tuy nhiên, những nghiên cứu này chưa đề cập tới khía cạnh nhận diện nhu cầu của trẻ để đánh giá hiệu quả của các hoạt động. Dưới đây là một số nghiên cứu tác giả đã tìm hiểu được trong quá trình nghiên cứu. Luận văn nghiên cứu về “Mô hình giáo dục hòa nhập cho trẻ em khiếm thính tại trường phổ thông cơ sở Xã Đàn-Hà Nội” của tác giả Trần Thị Hà, năm 2014.
Nghiên cứu đã mô tả thực trạng hoạt động hỗ trợ của mô hình giáo 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục hòa nhập cho trẻ em khiếm thính tại trường trung học cơ sở Xã Đàn. Bên cạnh đó cũng đánh giá được thực trạng mô hình giáo dục cho trẻ em khiếm thính tại trường phổ thông cơ sở Xã Đàn – Hà Nội và đưa ra những khuyến nghị giúp nâng cao chất lượng dịch vụ của mô hình nhằm hỗ trợ tốt hơn cho đối tượng yếu thế là trẻ em khiếm thính tại trường trung học cơ sở Xã Đàn nói riêng và trẻ em khiếm thính trên địa bàn thành phố Hà Nội nói chung. Đề tài nghiên cứu về “Hoạt động hỗ trợ trẻ em khuyết tật hòa nhập cộng đồng tại trung tâm dạy nghề người tàn tật Nghệ An”của tác giả Ông Thị Mai Huyền năm 2014 đã mô tả được thực trạng của hoạt động hỗ trợ trẻ em khuyết tật hòa nhập cộng đồng tại trung tâm dạy nghề tỉnh Nghệ An. Nêu được nhiệm vụ và vai trò của nhân viên xã hội trong trung tâm, nghiên cứu cũng chỉ rõ những hoạt động được thực hiện trong trung tâm chủ yếu là nuôi dưỡng, dạy văn hóa và dạy nghề cho trẻ.
Tuy nhiên, những nhu cầu của trẻ như nhu cầu hỗ trợ tâm lý, tư vấn định hướng nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm cho trẻ em vẫn chưa được được đáp ứng do nhân viên xã hội trong trung tâm là những nhân viên của trung tâm kiêm nhiệm, không có chuyên môn, nghiệp vụ về công tác xã hội nên chưa đáp ứng được nhu cầu của các em. Nghiên cứu cũng đưa ra được những khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động hỗ trợ từ nhiều khía cạnh khác nhau nhằm giúp cho trẻ em nói chung và trẻ em khuyết tật nói riêng được nhận sự hỗ trợ toàn diện hơn, giúp các em có cuộc sống tốt đẹp hơn, hòa nhập được với cộng đồng. Đề tài thực trạng hỗ trợ việc làm cho trẻ em khuyết tật tại trung tâm dạy nghề Quỳnh Hoa của tác giả Phạm Thị Kiều Lê. Nghiên cứu đã chỉ ra được hoạt động hỗ trợ dạy nghề, tìm kiếm việc làm cho trẻ em khuyết tật tại trung tâm dạy nghề từ thiện Quỳnh Hoa.
Trung tâm đào tạo nghề miễn phí cho trẻ em và người khuyết tật, đồng thời sau khi đào tạo nghề trung tâm cũng giới thiệu trẻ tới các cơ sở, doanh nghiệp để làm việc. Tuy nhiên nghiên cứu cũng chỉ ra những điểm còn hạn chế trong việc hỗ trợ đó là những nghề đào 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tạo còn đơn giản chưa có nhân viên xã hội để định hướng, giải quyết những vấn đề về tâm lý, hòa nhập cộng đồng cho trẻ. Nghiên cứu cũng định hướng đến việc cần có nhân viên công tác xã hội trong các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp để hỗ trợ người lao động, cũng như hỗ trợ cho trẻ em và trẻ em sau khi đào tạo nghề và được nhận vào làm việc tại các doanh nghiệp. Một số nghiên cứu về chăm sóc sức khỏe trẻ em.
Chăm sóc sức khỏe trẻ em là một trong những đề tài được đề cập nhiều trong các lĩnh vực y tế, tâm lý và công tác xã hội. Dưới đây là một số công trình nghiên cứu về chăm sóc sức khỏe cho trẻ em mà tác giả đã tìm hiểu được trong quá trình nghiên cứu: lĩnh vực công tác xã hội (Mai Kim Thanh- 2003, Phạm Thị Phượng- 2014), dưới góc độ tâm lý học (Ngô Thanh Huệ và Lê Thị Mai - 2013), dưới góc độ y học (Lê Kim Tuyến - 2014), dưới góc độ chính quyền địa phương (Lê Thành Vinh-2016, Quỹ Bảo trợ trẻ em Hà Nội).