Đặt Vấn Đề Cá Nheo Ictalurus punctatus (Rafinesque, 1818) là loài cá phân bố ở khắp lục địa châu Mỹ phía đông bờ biển Đại Tây Dương cũng như phần vùng núi phía tây. Ngày nay cá Nheo đã có mặt ở trên 35 quốc gia trên thế giới. Đây là loài cá ăn tạp và có giá trị dinh dưỡng cao. Với khả năng thích nghi cao nên ở hầu hết các nước di nhập cá Nheo đều phát triển nuôi tốt đặc biệt là Trung Quốc, sản lượng trung bình 255.
Ở Việt Nam cá Nheo đã được nghiên cứu thành công về sinh sản nhân tạo nhưng tỷ lệ ương nuôi còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu con giống đang ngày càng cao. Các nghiên cứu chỉ ra rằng hai nhân tốt mật độ và thức ăn đóng vai trò quan trọng quyết định đến tốc độ tăng trưởng cũng như tỷ lệ sống của cá Nheo khi ương nuôi từ giai đoạn cá bột lên cá giống (Brown và cs, 1970 [17]). Do đó các nghiên cứu tiếp theo đang hướng đến xác định mật độ và thức ăn tối ưu cho nuôi cá Nheo. Ở nước ta hiện nay thì cá nheo mỹ là loài có giá trị kinh tế cao, do chất lượng thịt thơm ngon nên được nhiều người ưa chuộng nên thu hút được nhiều thực khách.
Dự đoán trong vài năm tới sản lượng cá nheo mỹ sẽ tăng cao. Những thành quả đạt được và mục tiêu phấn đấu của nghề nuôi cá nheo mỹ rất hứa hẹn nhưng cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết thỏa đáng. Phong trào nuôi cá nheo mỹ đang phát triển mạnh mẽ, tuy nhiên chế độ dinh dưỡng ở giai đoạn cá giống với hàm lượng đạm như thế nào là phù hợp và khẩu phần ăn như thế nào là hợp lý cho cá đang còn là vấn đề mà người nuôi quan tâm. Để cho việc ương cá hương, cá giống đạt tỷ lệ sống cao và tăng trưởng tốt, thì cần phải nghiên cứu "Ảnh hưởng của các loại thức ăn, mật độ lên tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ sống của cá nheo mỹ trong giai đoạn cá c 2 giống", nhằm tạo nhiều cá giống hơn, chủ động cung cấp cho nghề nuôi, đa dạng cơ cấu giống loài thủy sản, tăng thêm nguồn thực phẩm cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu.
Nghề nuôi cá nheo mỹ hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về quy trình nuôi. Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn sản xuất và nhu cầu trên thị trường, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “xác định nhu cầu dinh dưỡng tối ưu của cá nheo mỹ trong giai đoạn nuôi cá giống tại trung tâm giống thủy sản nước ngọt miền bắc Phú Tảo - Hải Dương viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản I”. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích nghiên cứu - Thử nghiệm quy trình nuôi cá nheo mỹ ở giai đoạn giống.
- Xác định nhu cầu dinh dưỡng tối ưu cho cá nheo mỹ ở giai đoạn giống. - Đánh giá quá trình sinh trưởng và phát triển của cá khi sử dụng thức ăn tự chế qua ba công thức có độ đạm khác nhau. - Theo dõi một số bệnh thường gặp và cách chữa trị trong quá trình nuôi. Yêu cầu của đề tài -Tìm ra nhu cầu dinh dưỡng tối ưu cho cá nheo mỹ ở giai đoạn giống.
- Theo dõi quá trình sinh trưởng và phát triển của cá sử dụng loại thức ăn tự chế với ba công thức thức ăn có độ đạm khác nhau. - Theo dõi các chỉ tiêu môi trường nước ương như nhiệt độ, pH, Oxy… - Theo dõi một số bệnh thường gặp và cách chữa trị trong quá trình nuôi. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở đánh giá mức độ thích nghi, khả năng sinh trưởng cá nheo mỹ khi sử dụng thức ăn tự chế với ba công thức thức ăn có độ đạm khác nhau.
Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở để đánh giá xác định nhu cầu dinh dưỡng của cá nheo mỹ ở giai đoạn giống, là cơ sở để áp dụng vào thực tiễn sản xuất. Đánh giá được tốc độ sinh trưởng của cá nheo mỹ khi sử dụng thức ăn tự chế với ba công thức thức ăn có độ đạm khác nhau. c 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2.
Đặc điểm phân loại, phân bố, sinh học và tình hình nuôi cá Nheo Mỹ trong và ngoài nước - Vị trí phân loại Cá Nheo Mỹ thuộc bộ cá Nheo Siluriformes, bộ này có trên hai nghìn loài và phần lớn sống trong các thủy vực nước ngọt vùng nhiệt đới. Ở Mỹ, cá Nheo Mỹ thuộc họ Ictaluridae là loài cá bản địa của vùng Gulf và thung lũng Mississippi, họ này có khoảng 43 loài. Một số loài quan trọng trong họ này đang được nuôi thương phẩm rộng rãi là cá Nheo Mỹ xanh (I. furcatus), cá Nheo Mỹ trắng (I.
catus), cá Nheo Mỹ đầu vàng (I. natalis), cá Nheo Mỹ đầu nâu (I. nebulosus), cá Nheo Mỹ đầu đen (I. melas), cá Nheo Mỹ đầu bẹt (Pylodictis olivaris).
punctatus (Rafinesque, 1818) được nuôi phổ biến nhất ở Mỹ và thường được gọi là cá Nheo Mỹ. Cá Nheo Mỹ thuộc: Lớp: Actinopterygii Bộ cá Nheo: Siluriformes Họ: Ictaluridae Giống: Ictalurus Loài: Ictalurus punctatus (Rafinesque, 1818) Tên tiếng Anh: Channel Catfish Tên tiếng Việt: cá Nheo Mỹ, cá Trê Mỹ c 5 Hình 2.1 Cá Nheo Mỹ Ictalurus punctatus (Rafinesque, 1818) - Hình thái và phân loại Cá Nheo Mỹ (I. punctatus) có thân thon dài, không vẩy, tia vây trên các vây là tia vây mềm ngoại trừ tia vây trên vây lưng và ngực. Vây mỡ nằm giữa vây lưng và vây đuôi không có chứa tia vây.
Mắt cá nhỏ, miệng nằm phía trước có 4 đôi râu quanh miệng. Đuôi cá hình lưỡi mác, vây hậu môn hình vành khuyên (Ross, 2001)[32]. Vây hậu môn có 24-27 tia vây, vây lưng có 6-7 tia vây, vây ngực có 7-9 tia vây, vây bụng có 8-9 tia vây, có 13-18 lược mang (Ross, 2001)[32]. Màu sắc: Cá nhỏ thường có màu ánh bạc và màu trắng hồng.
Viền ngoài của vây lưng, vây mỡ, vây hậu môn và vây đuôi thường có màu đen. Cá giống khi đạt kích cỡ 6-7 cm bắt đầu xuất hiện chấm đen trên thân, các đốm này từ từ biết mất khi cá có tuổi đời lớn hơn 3 tuổi (Wellborn, 1988) [35]. Cá hương râu không màu, khi cá trưởng thành râu chuyển màu sáng bạc (Ross, 2001)[32]. Cá lớn có màu xanh đen dọc theo lưng, cá cái có màu sáng hơn cá đực.
Đầu cá đực trưởng thành có màu xanh đen. c 6 - Các chỉ tiêu về tia vây Bảng 2.1 Công thức vây cá nheo mỹ Tia vây Tia vây Loại vây Ghi chú cứng mềm Vây lưng (D) I 6 Vây ngực I 9 Vây bụng 8 Vây hậu môn 26 Vây đuôi ( 11-11) + 2 Vây mỡ Nằm sau vây lưng và trước đuôi (Nguyễn Anh Hiếu,2014)[1] Công thức vây: Vây lưng: D=I, 6 Vây ngực: P=I, 9 Vây bụng: V= 8 Vây đuôi: C=(11-11) +2 Vây hậu môn: A=26 c 7 - Các chỉ số hình thái (N=30) Bảng 2.2 Các chỉ số hình thái của cá nheo mỹ Ký Chỉ tiêu đo (cm) Ký hiệu Chỉ tiêu đo (cm) hiệu TL Chiều dài toàn thân 51,5 ccd Chiều cao cán đuôi 4,5 Ls Chiều dài tới vây giữa 47 lD Chiều dài gốc vây 3,6 của vây đuôi lưng Lo Chiều dài cá bỏ đuôi 41 hD Chiều cao vây lưng 5,7 M Chiều dài đỉnh nắp mang 30 lA Chiều dài gốc vây hậu 11,6 -gốc vây đuôi môn Ot Chiều dài mắt-mõm 4 hA Chiều cao vây hậu 4,5 môn O Đường kính mắt 1,4 lP Chiều cao vây ngực 4,7 Op Phần sau mắt-đỉnh nắp 6,5 lV Chiều cao vây bụng 4,4 mang T Chiều dài mõm-đỉnh nắp 10,9 lC1 Chiều dài thùy dưới 8,5 mang vây đuôi hT Chiều cao đầu qua giữa 4 Lcm Chiều dài tia giữa của 4 mắt vây đuôi OO Khoảng cách 2 mắt 6,6 P-V Khoảng cách giữa vây 11,7 ngực và vây bụng H Chiều cao thân lớn nhất 9,7 V-A Khoảng cách giữa vây 5,2 bụng và vây hậu môn H Chiều cao thân nhỏ nhất 4,1 Chiều dày thân 8 Dm Khoảng cách trước vây 15 Chiều rộng đầu 8,8 lưng tới mõm Chiều rộng miệng 4,8 (Nguyễn Anh Hiếu,2014)[1] c 8 Hình 2.2: Đặc điểm hình thái ngoài (Nguyễn Anh Hiếu,2014)[1] Như vậy đặc điểm hình thái, định loại của cá Nheo Mỹ đang nuôi tại Viện 1 và nguồn cá Nheo Mỹ đang bán trên thị trường tương đồng về các đặc điểm hình thái định loại theo nghiên cứu của Wellborn (1988) [35] và Ross (2001) [32] về cá Nheo Mỹ đang nuôi tại Mỹ, qua đó có thể kết luận được rằng đây chính là loài Ictalurus punctatus (Rafinesque, 1818) đang được nuôi phổ biến tại Mỹ. - Phân bố tự nhiên, tình hình di nhập và khả năng thích nghi của cá Nheo Mỹ Cá Nheo Mỹ là loài cá bản địa của châu Mỹ, phân bố phía nam Canada và phía đông bắc Mỹ cũng như phía bắc của Mexico. Tình hình di nhập: Cá Nheo Mỹ có thể tìm thấy ở khắp lục địa châu Mỹ phía đông bờ biển Đại Tây Dương cũng như phần vùng núi phía tây (Wellborn, 1988) [35].
Ngày nay cá Nheo Mỹ đã có mặt ở trên 13 quốc gia trên thế giới (FAO, 2013). Cá Nheo Mỹ được giới thiệu đầu tiên tại Puerto Rico năm 1938, tiếp đó cá được đưa tới cộng hòa Dominican năm 1954, Bỉ và Anh năm 1968, Nigeria năm 1970, Hàn Quốc, Ukraine năm 1972, Philippines năm 1974, Trung Quốc năm 1984, Thái Lan năm 1989… Cá Nheo Mỹ là loài có khả năng thích nghi khá tốt. Theo Galasun (1984) [26], cá Nheo Mỹ nhập vào Ukraine năm 1972 thích nghi và sinh trưởng tốt trong điều kiện ao nuôi tại nước này. Sau 3 năm di nhập, sinh sản nhân tạo và c 9 ương nuôi ấu trùng đã được tiến hành thành công.
Ở Brazil, cá Nheo Mỹ giống nhập về được nuôi trong bể xi măng, ao đất với mật độ khác nhau cũng thích nghi biểu hiện qua sinh trưởng khác nhau (Esquivel và cs. Tại Trung Quốc, sau khi di nhập cá Nheo Mỹ được nuôi trong ao cho ăn thức ăn chính là đậu tương kết quả cho thấy cá thể hiện sinh trưởng tốt. Hiện nay Trung Quốc là một trong những quốc gia có sản lượng cá Nheo Mỹ lớn trên thế giới (Cremer và cs. - Đặc điểm sinh lý Theo Glodek (1980)[28], cá Nheo Mỹ phân bố rộng trên các hồ tự nhiên, hồ chứa, các dòng suối nước sạch nơi có hàm lượng ôxy cao, có thể tìm thấy trên các suối có tốc độ dòng chảy chậm và nước phù sa, thường thấy cá ở cuối nguồn của các đập nước, cũng có thể tìm thấy cá trong các vùng nước lợ.
Trong tự nhiên cá Nheo Mỹ hoạt động chủ yếu vào ban đêm.