Khóa luận tố nghiệp nhiệm vụ niệm vụ quyền hạn của viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và thực tiễn thi hành tại thành phố hà nội

Khóa luận phân tích nhiệm vụ, quyền hạn của viện kiểm sát trong thực hành quyền công tố tại Hà Nội trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.

• Tác giả: Nguyễn Khánh Linh
• Người hướng dẫn: Th.S Ngô Thị Vân Anh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự và thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU
• LỜI MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 1.1.1. Khái niệm quyền công tố
• 1.1.2. Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 1.2. Ý nghĩa của việc quy định và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 1.3. Quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự của một số quốc gia khác
• 1.3.1. Bộ Luật tố tụng hình sự Nhật Bản
• 1.3.2. Bộ Luật tố tụng hình sự nước CHND Trung Hoa
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ
• 2.1. Quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 2.1.1. Quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 2.1.2. Quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố tại phiên toà xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 2.1.3. Quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn sau khi kết thúc phiên toà xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 2.2. Đánh giá quy định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự
• 2.2.1. Những bất cập trong quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đã được khắc phục trong Bộ luật tố tụng hình sự 2015
• 2.2.2. Những vấn đề chưa được khắc phục trong Bộ luật tố tụng hình sự 2015
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN THỰC HIỆN VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO THỰC HIỆN NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2016 đến năm 2021
• 3.1.1. Những kết quả đạt được
• 3.1.2. Những hạn chế, vướng mắc
• 3.1.3. Nguyên nhân của hạn chế, vướng mắc
• 3.2. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểm sát tại Hà Nội

Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) đóng vai trò quan trọng trong hệ thống tư pháp hình sự tại Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND không chỉ đảm bảo việc thực hiện công lý mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tại Hà Nội, VKSND thực hiện chức năng công tố, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong quá trình tố tụng hình sự, từ khởi tố đến xét xử. Điều này giúp nâng cao chất lượng công tác tư pháp và đảm bảo an ninh trật tự xã hội.

1.1. Khái niệm và vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự

Viện kiểm sát là cơ quan thực hiện quyền công tố, có nhiệm vụ truy tố tội phạm và bảo vệ lợi ích của Nhà nước. Vai trò của VKSND trong tố tụng hình sự là rất quan trọng, giúp đảm bảo tính khách quan và công bằng trong xét xử. VKSND không chỉ là bên buộc tội mà còn là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị cáo và người bị hại.

1.2. Quy trình thực hiện quyền công tố của Viện kiểm sát

Quy trình thực hiện quyền công tố của VKSND bao gồm các bước từ khởi tố vụ án, điều tra, truy tố đến xét xử. Mỗi giai đoạn đều có những nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể, đảm bảo việc thực hiện công lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc thực hiện đúng quy trình này là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác của VKSND.

II. Những thách thức trong nhiệm vụ của Viện kiểm sát tại Hà Nội

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Viện kiểm sát tại Hà Nội gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu hụt nguồn lực, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, và áp lực từ dư luận xã hội là những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả công tác của VKSND. Đặc biệt, việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố vẫn là một thách thức lớn.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và nhân sự

Viện kiểm sát tại Hà Nội đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn lực và nhân sự. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện nhiệm vụ công tố, dẫn đến việc không thể đảm bảo chất lượng trong các phiên tòa. Việc đào tạo và nâng cao trình độ cho kiểm sát viên là cần thiết để khắc phục tình trạng này.

2.2. Áp lực từ dư luận xã hội

Áp lực từ dư luận xã hội cũng là một thách thức lớn đối với Viện kiểm sát. Những vụ án gây chú ý đặc biệt có thể tạo ra áp lực lớn lên các kiểm sát viên, ảnh hưởng đến quyết định và chất lượng công tác của họ. Việc duy trì tính độc lập và khách quan trong công tác là rất quan trọng.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của Viện kiểm sát

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, Viện kiểm sát cần áp dụng các phương pháp cải cách và đổi mới trong công tác. Việc tăng cường đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho kiểm sát viên, cùng với việc cải thiện quy trình làm việc sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác của VKSND.

3.1. Đào tạo và nâng cao trình độ cho kiểm sát viên

Đào tạo và nâng cao trình độ cho kiểm sát viên là một trong những giải pháp quan trọng. Việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật, kỹ năng thực hành quyền công tố sẽ giúp kiểm sát viên nâng cao năng lực và hiệu quả công tác.

3.2. Cải cách quy trình làm việc của Viện kiểm sát

Cải cách quy trình làm việc của Viện kiểm sát là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ, tài liệu và quy trình làm việc sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng công việc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hà Nội

Nghiên cứu thực tiễn về nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểm sát tại Hà Nội cho thấy nhiều kết quả tích cực. Việc thực hiện quyền công tố đã được cải thiện, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Các số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ án trả điều tra bổ sung và án hủy vẫn còn cao, điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong công tác thực hành quyền công tố.

4.1. Kết quả thực hiện quyền công tố tại Hà Nội

Kết quả thực hiện quyền công tố tại Hà Nội cho thấy sự tiến bộ trong công tác của Viện kiểm sát. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vụ án chưa được xử lý kịp thời, dẫn đến tình trạng án tồn đọng. Việc phân tích các vụ án này sẽ giúp tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục.

4.2. Đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp

Đánh giá thực tiễn cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực hành quyền công tố. Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng, cùng với việc cải cách quy trình làm việc sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác của Viện kiểm sát.

V. Kết luận và tương lai của Viện kiểm sát tại Hà Nội

Kết luận, nhiệm vụ và quyền hạn của Viện kiểm sát tại Hà Nội là rất quan trọng trong việc đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tương lai của Viện kiểm sát phụ thuộc vào khả năng cải cách và nâng cao chất lượng công tác. Việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp Viện kiểm sát thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình trong thời gian tới.

5.1. Tương lai của Viện kiểm sát trong cải cách tư pháp

Tương lai của Viện kiểm sát trong cải cách tư pháp sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong hệ thống pháp luật. Việc nâng cao chất lượng công tác và cải cách quy trình làm việc sẽ là những yếu tố quyết định.

5.2. Định hướng phát triển của Viện kiểm sát tại Hà Nội

Định hướng phát triển của Viện kiểm sát tại Hà Nội trong thời gian tới sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, đảm bảo công lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất sẽ giúp Viện kiểm sát hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Chức năng thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân là một định chế hiến định xuyên suốt trong lịch sử lập hiến Việt Nam, được ghi nhận tại các bản Hiến pháp năm 1959, 1980, 1992 và tiếp tục được khẳng định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013. Thẩm quyền này được thể chế hóa chi tiết trong Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Pháp lệnh Kiểm sát viên năm 2002 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Trong tiến trình cải cách tư pháp theo các nghị quyết của Đảng, yêu cầu đặt ra đối với cơ quan tiến hành tố tụng là không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội và nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa.

Tuy nhiên, tác giả chỉ ra rằng thực tiễn thực hành quyền công tố của Viện kiểm sát nhân dân trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Một bộ phận Kiểm sát viên chưa thực hiện tốt vai trò của bên buộc tội; kỹ năng tranh luận và chất lượng thực hành quyền công tố tại phiên tòa chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu cải cách tư pháp. Tình trạng Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung, bản án bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do lỗi chủ quan vẫn còn phát sinh, làm ảnh hưởng đến quyền tự do, dân chủ của công dân. Tại thành phố Hà Nội – trung tâm chính trị, văn hóa, kinh tế của cả nước với số lượng án hình sự thụ lý hàng năm rất lớn – hoạt động thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm tuy đã có bước tiến bộ nhưng vẫn gặp những vướng mắc pháp lý và thực tiễn cần được luận giải, tổng kết một cách khoa học.

Từ bối cảnh nêu trên, khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

• Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận, quy định của pháp luật tố tụng hình sự hiện hành và đánh giá thực tiễn thi hành; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.

• Nhiệm vụ nghiên cứu:

  1. Nghiên cứu một số vấn đề lý luận về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
  2. Phân tích các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
  3. Đánh giá thực tiễn thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại thành phố Hà Nội, xác định nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng công tác này.

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự; hệ thống các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam điều chỉnh hoạt động này.

• Phạm vi nghiên cứu:

  • Về nội dung: Nghiên cứu các quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam (chủ yếu là Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, có đối chiếu với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003) và quy định pháp luật của một số quốc gia (Nhật Bản, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa).
  • Về không gian: Địa bàn thành phố Hà Nội.
  • Về thời gian: Thu thập số liệu, khảo sát thực tiễn áp dụng pháp luật trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết, pháp lý và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được triển khai dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật; các quan điểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước về cải cách tư pháp.

Về mặt lý thuyết, tác giả tổng hợp và phân loại các trường phái quan điểm khoa học pháp lý về khái niệm "quyền công tố" thành ba nhóm chính:

• Nhóm quan điểm thứ nhất: Đồng nhất quyền công tố với chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật, coi công tố chỉ là một quyền năng hoặc một hình thức thực hiện chức năng kiểm sát chung.
• Nhóm quan điểm thứ hai: Thu hẹp nội hàm quyền công tố vào hoạt động truy tố và duy trì sự buộc tội của Nhà nước trước Tòa án sơ thẩm.
• Nhóm quan điểm thứ ba: Mở rộng phạm vi quyền công tố sang cả lĩnh vực phi hình sự (dân sự, kinh tế, hành chính) nhân danh việc bảo vệ lợi ích công.

Trên cơ sở khắc phục sự phiến diện của các quan điểm trên, nghiên cứu định vị quyền công tố gắn liền với pháp luật tố tụng hình sự, từ đó làm rõ khái niệm thực hành quyền công tố và định chế nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong giai đoạn xét xử sơ thẩm.

Về cơ sở pháp lý, công trình khai thác trực tiếp các văn bản pháp luật thực định gồm:

• Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (Điều 107);
• Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 (Điều 3);
• Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (các Điều 4, 85, 157, 174, 232, 236, 238, 246, 262, 266, 268, 274, 276, 280, 285, 289, 298, 306, 307, 321, 336, 337, 345);
• Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 (các Điều 168, 170, 179, 189, 206, 273);
• Bộ luật Hình sự năm 2015 (Điều 16, Điều 29, Điều 91);
• Thông tư liên tịch số 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP;
• Quyết định số 505/QĐ-VKSTC ngày 18/12/2017 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành Quy chế công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử vụ án hình sự;
• Công văn số 328/NCPL ngày 22/6/1993 của Tòa án nhân dân tối cao;
• Bộ luật Tố tụng hình sự Nhật Bản (Điều 1, 8, 21, 36, 39, 49, 113-1, 142, 157, 191, 247, 256, 276, 291, 298-1, 301, 308, 309-1, 311, 312, 351);
• Bộ luật Tố tụng hình sự nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 2012 (Điều 5, các Điều 181 đến 215) và Quy tắc tố tụng hình sự Viện kiểm sát nhân dân Trung Quốc.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được sử dụng gồm: phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp tổng hợp tài liệu, phương pháp thống kê tư pháp và phương pháp so sánh luật học. Nguồn dữ liệu thực nghiệm được trích xuất từ Báo cáo số liệu điều tra, truy tố, xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2016 đến năm 2021 do Viện kiểm sát nhân dân tối cao phát hành năm 2021.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Chương 1 tập trung xây dựng nền tảng lý luận, phân tích khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa pháp lý của quyền công tố và việc thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm. Tác giả đưa ra định nghĩa: Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm là hệ thống những hoạt động mà Viện kiểm sát phải thực hiện và được thực hiện theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm việc truy cứu trách nhiệm hình sự và buộc tội đối với người phạm tội có căn cứ và hợp pháp.

Nghiên cứu khẳng định ba ý nghĩa cốt lõi của hoạt động này:

1. Góp phần bảo đảm việc thực thi quyền lực nhà nước thông qua việc nhân danh Nhà nước truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội.
2. Bảo đảm nguyên tắc tranh tụng trong xét xử; sự hiện diện của Kiểm sát viên tại phiên tòa sơ thẩm là điều kiện bắt buộc theo Điều 289 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (nếu Kiểm sát viên vắng mặt thì Tòa án bắt buộc phải hoãn phiên tòa).
3. Giúp Tòa án ban hành bản án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, từ đó bảo vệ quyền con người và hạn chế tình trạng oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm.

Phần luật so sánh phân tích hai mô hình tố tụng điển hình:

• Nhật Bản: Tiếp thu các yếu tố của mô hình tranh tụng. Trước khi mở phiên tòa, Công tố viên chỉ chuyển bản cáo trạng cho Tòa án mà không gửi kèm hồ sơ vụ án theo Điều 256 Bộ luật Tố tụng hình sự Nhật Bản, nhằm ngăn ngừa sự hình thành định kiến trước của Thẩm phán. Công tố viên nắm giữ độc quyền truy tố (Điều 247) và chịu trách nhiệm chứng minh tại phiên tòa. Bị cáo được pháp luật bảo đảm vị thế bình đẳng thông qua quyền có luật sư biện hộ và quyền giữ im lặng (Điều 301, Điều 311).
• Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa: Áp dụng mô hình thẩm vấn kết hợp tranh tụng. Viện kiểm sát là cơ quan tư pháp độc lập chịu sự giám sát của Đại hội Đại biểu nhân dân địa phương. Tại phiên tòa sơ thẩm, Kiểm sát viên giữ vai trò chủ động công bố cáo trạng, thẩm vấn bị cáo, xét hỏi nhân chứng, công bố chứng cứ và tranh luận (các Điều 184 đến 203 Bộ luật Tố tụng hình sự Trung Quốc năm 2012), trong khi Hội đồng xét xử không đứng ra gánh vác trách nhiệm buộc tội chính mà giữ vai trò điều khiển và kiểm tra chứng cứ khi có nghi vấn.

Chương 2: Quy định của pháp luật hiện hành về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Chương 2 phân tích cơ cấu các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 theo tiến trình tố tụng xét xử sơ thẩm:

• Giai đoạn chuẩn bị xét xử: Viện kiểm sát thực hiện quyền rút quyết định truy tố (rút một phần hoặc toàn bộ cáo trạng theo điểm c khoản 1 Điều 266 và Điều 285) khi có căn cứ không khởi tố vụ án theo Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự, hoặc căn cứ miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 16, Điều 29 và khoản 2 Điều 91 Bộ luật Hình sự năm 2015. Bên cạnh đó, Viện kiểm sát xử lý quyết định trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung của Tòa án (Điều 246, Điều 280), hoặc chủ động ra văn bản đề nghị Tòa án trả hồ sơ để tiến hành điều tra bổ sung chứng cứ theo khoản 2 Điều 280.
• Tại phiên tòa sơ thẩm: Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát được quy định tập trung tại Điều 266. Kiểm sát viên tiến hành công bố cáo trạng và trình bày ý kiến bổ sung không làm xấu đi tình trạng của bị cáo (Điều 306); bắt buộc tham gia xét hỏi sau khi Hội đồng xét xử đã hỏi (Điều 307); trình bày lời luận tội và đối đáp tranh luận (Điều 321).
• Giai đoạn sau phiên tòa: Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm đối với bản án sơ thẩm trong thời hạn 15 ngày (cùng cấp) hoặc 30 ngày (cấp trên trực tiếp); kháng nghị quyết định sơ thẩm trong thời hạn 07 ngày (cùng cấp) hoặc 15 ngày (cấp trên trực tiếp) theo Điều 337.

Tác giả tổng hợp 8 điểm mới tiến bộ của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 so với Bộ luật năm 2003:

1. Bổ sung giải thích cụ thể thuật ngữ "Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng" tại điểm o khoản 1 Điều 4.
2. Quy định rõ 4 căn cứ Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung tại khoản 1 Điều 280 và bổ sung Điều 246 hướng dẫn trình tự Viện kiểm sát xử lý hồ sơ bị trả.
3. Xây dựng điều luật riêng quy định toàn diện về nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm (Điều 266).
4. Quy định rõ phạm vi ý kiến bổ sung của Kiểm sát viên sau khi đọc cáo trạng không được làm xấu đi tình trạng bị cáo (Điều 306).
5. Không giới hạn số lượng tối đa Kiểm sát viên tham gia các phiên tòa vụ án có tính chất phức tạp, nghiêm trọng (Điều 289 bãi bỏ mức khống chế 02 Kiểm sát viên tại Điều 189 luật cũ).
6. Hợp nhất thủ tục xét hỏi và tranh luận thành "Thủ tục tranh tụng tại phiên tòa" (Mục 5 Chương XXI) và sửa đổi quy định phân công thứ tự xét hỏi tại Điều 307.
7. Bổ sung điều luật độc lập về Luận tội của Kiểm sát viên tại Điều 321.
8. Bổ sung quy định Tòa án cấp sơ thẩm phải giao bản án cho Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp trong thời hạn 10 ngày (Điều 262).

Đồng thời, chương này chỉ ra 5 vướng mắc, bất cập chưa được giải quyết dứt điểm:

1. Thiếu sót và mâu thuẫn trong thẩm quyền kết luận tội danh: Điều 266 chỉ quy định nhiệm vụ, quyền hạn tại và sau phiên tòa, bỏ sót thời điểm trước phiên tòa. Điểm c khoản 1 Điều 266 cho phép "kết luận về tội khác bằng hoặc nhẹ hơn", nhưng khoản 3 Điều 321 lại giới hạn "kết luận về tội nhẹ hơn", còn Điều 25 Quy chế 505 lại quy định được "kết luận về khoản khác nhẹ hơn hoặc nặng hơn trong cùng một điều luật".
2. Quy định khống chế số lần trả hồ sơ điều tra bổ sung: Khoản 2 Điều 174 khống chế Thẩm phán chỉ được trả hồ sơ 1 lần và Hội đồng xét xử chỉ được trả 1 lần. Khi phát sinh chứng cứ mới quan trọng sau lần điều tra bổ sung thứ nhất, Tòa án không thể tiếp tục trả hồ sơ, dẫn đến nguy cơ giải quyết vụ án thiếu khách quan, toàn diện.
3. Bất cập về thứ tự xét hỏi: Điều 307 quy định Thẩm phán chủ tọa phiên tòa hỏi trước và hỏi chính, khiến Tòa án làm thay chức năng làm rõ chứng cứ buộc tội của Kiểm sát viên, làm mờ nhạt vai trò của Viện kiểm sát và suy giảm tính trung lập của cơ quan xét xử.
4. Xung đột thẩm quyền xét xử sơ thẩm: Khoản 3 Điều 298 cho phép Tòa án xét xử tội danh nặng hơn tội danh Viện kiểm sát truy tố nếu Viện kiểm sát giữ nguyên quan điểm. Quy định này dẫn đến khả năng Tòa án cấp huyện xét xử chuyển loại tội sang tội đặc biệt nghiêm trọng – loại tội vượt quá thẩm quyền xét xử của cấp huyện theo Điều 268, nhưng luật chưa có điều khoản xử lý việc chuyển vụ án theo Điều 274.
5. Hạn chế trong cơ chế kháng nghị: Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 chưa có điều luật quy định căn cứ kháng nghị phúc thẩm; thời hạn Tòa án giao bản án sơ thẩm (10 ngày) khiến Viện kiểm sát cùng cấp chỉ còn 5 ngày nghiên cứu kháng nghị; luật thiếu quy định về thời hạn Tòa án phải gửi quyết định sơ thẩm cho Viện kiểm sát.

Chương 3: Thực tiễn thực hiện và giải pháp đảm bảo thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự trên địa bàn thành phố Hà Nội

Về tổ chức, Viện kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội được thành lập theo Quyết định số 01/QĐ ngày 31/12/1960. Sau khi hợp nhất địa giới hành chính theo Nghị quyết số 15/2008/QH12 của Quốc hội, cơ cấu tổ chức gồm 45 đơn vị (30 Viện kiểm sát nhân dân quận, huyện, thị xã và 15 phòng nghiệp vụ).

Về số liệu thụ lý và xét xử trong 6 năm (2016 – 2021):

• Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội thụ lý sơ thẩm 40.644 bị cáo.
• Viện kiểm sát nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội đã thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm 38.923 bị cáo (đạt tỷ lệ 95,69% tổng số bị cáo thụ lý).
• Tòa án ra quyết định đình chỉ xét xử 280 vụ / 423 bị cáo; tạm đình chỉ xét xử 58 vụ / 114 bị cáo.
• Tổng số bị cáo do Viện kiểm sát truy tố là 38.519 bị cáo. So sánh với số lượng đưa ra xét xử sơ thẩm (38.923 bị cáo bao gồm cả số tồn đọng từ kỳ trước), tỷ lệ đưa ra xét xử sơ thẩm đạt 99,8% số vụ án và 99,09% số bị cáo.
• Bình quân mỗi năm, Kiểm sát viên Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hà Nội tham gia phiên tòa sơ thẩm, công bố cáo trạng và trình bày luận tội đối với 6.419 vụ / 10.820 bị cáo.

Tiêu chí thống kê	Tổng số (2016 - 2021)	Bình quân năm
Số bị cáo Tòa án thụ lý sơ thẩm	40.644 bị cáo	-
Số bị cáo Viện kiểm sát THQCT và KSXX sơ thẩm	38.923 bị cáo (chiếm 95,69%)	10.820 bị cáo
Số vụ án Tòa án đưa ra xét xử sơ thẩm	-	6.419 vụ
Số bị cáo Viện kiểm sát đã truy tố	38.519 bị cáo	-
Đình chỉ xét xử	280 vụ / 423 bị cáo	-
Tạm đình chỉ xét xử	58 vụ / 114 bị cáo	-
Tỷ lệ vụ án đưa ra xét xử sơ thẩm so với truy tố	99,8%	-
Tỷ lệ bị cáo đưa ra xét xử sơ thẩm so với truy tố	99,09%	-

Trong giai đoạn này, ngành kiểm sát Thủ đô đã thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm nhiều vụ án lớn, đặc biệt nghiêm trọng, điển hình như: vụ án Nguyễn Đức Kiên cùng đồng phạm (truy tố về các tội Kinh doanh trái phép, Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả nghiêm trọng, Trốn thuế, Lừa đảo chiếm đoạt tài sản); vụ án mua bán trái phép chất ma túy do Đỗ Tuấn Anh thực hiện; các vụ án thuộc diện theo dõi của Ban Chỉ đạo Trung ương, Thường trực Thành ủy và các vụ án phát sinh trong công tác phòng, chống dịch COVID-19 năm 2021. Đồng thời, việc thi hành Thông tư liên tịch số 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP đã giúp kiểm soát chặt chẽ và giảm dần tỷ lệ Tòa án trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung.

Các giải pháp và kiến nghị được tác giả đề xuất tập trung vào hai nhóm:

1. Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự: Bổ sung nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong giai đoạn chuẩn bị xét xử vào Điều 266; thống nhất quy định về hướng kết luận tội danh tại Điều 266, Điều 321 và Quy chế 505; sửa đổi Điều 307 theo hướng để Kiểm sát viên xét hỏi trước Hội đồng xét xử; bổ sung cơ chế xử lý chuyển vụ án khi Tòa án xét xử tội danh nặng hơn vượt thẩm quyền sơ thẩm tại Điều 298; luật hóa căn cứ kháng nghị phúc thẩm và quy định bắt buộc thời hạn Tòa án chuyển giao quyết định sơ thẩm cho Viện kiểm sát.
2. Giải pháp thực thi: Tăng cường kỹ năng tranh tụng cho đội ngũ Kiểm sát viên; chuẩn bị kỹ đề cương xét hỏi và dự thảo bản luận tội; củng cố công tác phối hợp liên ngành giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án hai cấp.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đạt được các kết quả cụ thể và đóng góp khoa học sau:

• Hệ thống hóa lý luận: Phân loại rõ ràng ba trường phái học thuật về quyền công tố; chuẩn hóa khái niệm thực hành quyền công tố trong giai đoạn xét xử sơ thẩm và làm rõ ba ý nghĩa trụ cột về quyền lực nhà nước, nguyên tắc tranh tụng và bảo vệ quyền con người.
• Phân tích luật so sánh: Cung cấp luận cứ so sánh thông qua việc nghiên cứu quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự Nhật Bản (nguyên tắc không gửi hồ sơ trước phiên tòa, độc quyền truy tố của Công tố viên) và Bộ luật Tố tụng hình sự Trung Quốc năm 2012 (vai trò chủ động của Kiểm sát viên trong mô hình tố tụng thẩm vấn kết hợp tranh tụng).
• Đánh giá quy định pháp luật thực định: Chỉ ra 8 sửa đổi tiến bộ mang tính lập pháp của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 so với năm 2003; đồng thời bóc tách 5 điểm nghẽn pháp lý thực tế (mâu thuẫn hướng kết luận tội danh, hạn chế số lần trả hồ sơ tại Điều 174, thứ tự xét hỏi tại Điều 307, nguy cơ vượt thẩm quyền tại Điều 298, và các bất cập về thời hạn, căn cứ kháng nghị).
• Đóng góp thực tiễn: Tổng hợp và phân tích toàn diện bức tranh số liệu xét xử sơ thẩm tại địa bàn trọng điểm Hà Nội giai đoạn 2016 – 2021 với quy mô 38.923 bị cáo được Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm, minh chứng cho tính hiệu quả cũng như những khó khăn của công tác công tố tại phiên tòa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi tài liệu:

• Về phạm vi thực nghiệm: Số liệu phân tích thực tế chỉ giới hạn trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2016 – 2021; chưa có điều kiện khảo sát, thu thập dữ liệu so sánh trên phạm vi các địa phương khác có tính chất địa bàn và cơ cấu tội phạm đặc thù.
• Về hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến các vướng mắc của Điều 266, Điều 298, Điều 307; mở rộng khảo sát kỹ năng tranh tụng của Kiểm sát viên đối với các nhóm tội phạm công nghệ cao và các vụ án kinh tế phức tạp phát sinh sau năm 2021.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn cho các đối tượng và mục đích sau:

• Sinh viên, học viên cao học ngành Luật: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu cho môn học Luật Tố tụng hình sự Việt Nam, Luật So sánh và chuyên đề Cải cách tư pháp; đặc biệt hữu ích cho việc xây dựng đề cương luận văn về chế định quyền công tố.
• Cán bộ thực tiễn (Kiểm sát viên, Thư ký, Thẩm phán, Luật sư): Cung cấp các phân tích đối chiếu điều luật chi tiết giữa Bộ luật năm 2003 và năm 2015; các hướng dẫn xử lý hồ sơ trả điều tra bổ sung theo Thông tư liên tịch số 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP và Quy chế số 505/QĐ-VKSTC.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Hệ thống phân tích 5 bất cập chưa được khắc phục của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 tại Chương 2 và Bảng số liệu tổng hợp công tác thực hành quyền công tố tại Tòa án nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội tại Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Quyền rút quyết định truy tố của Viện kiểm sát trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm được thực hiện dựa trên các căn cứ nào?

Căn cứ theo Điều 285 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Viện kiểm sát có quyền rút một phần hoặc toàn bộ quyết định truy tố khi có các căn cứ:

• Có một trong các căn cứ không khởi tố vụ án quy định tại Điều 157 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (ví dụ: hành vi không cấu thành tội phạm, người thực hiện hành vi chưa đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự).
• Người phạm tội tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội theo quy định tại Điều 16 Bộ luật Hình sự năm 2015.
• Người phạm tội được miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 29 Bộ luật Hình sự năm 2015 do có sự chuyển biến của tình hình tội phạm hoặc chính sách pháp luật.
• Người dưới 18 tuổi phạm tội đáp ứng các điều kiện miễn trách nhiệm hình sự theo quy định tại khoản 2 Điều 91 Bộ luật Hình sự năm 2015.

2. Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đã khắc phục hạn chế về số lượng Kiểm sát viên tham gia phiên tòa sơ thẩm so với luật năm 2003 như thế nào?

Điều 189 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 trước đây giới hạn tối đa không quá 02 Kiểm sát viên được tham gia phiên tòa sơ thẩm, gây khó khăn cho việc duy trì tranh tụng tại các phiên tòa có đông bị cáo và nhiều luật sư bào chữa. Khắc phục hạn chế này, Điều 289 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 quy định: đối với những vụ án có tính chất nghiêm trọng, phức tạp thì có thể có nhiều Kiểm sát viên tham gia thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử tại phiên tòa, không còn bị khống chế mức trần 02 người.

3. Tác giả đã chỉ ra bất cập gì về trình tự xét hỏi tại Điều 307 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015?

Điều 307 quy định Thẩm phán chủ tọa phiên tòa là người điều hành và trực tiếp hỏi trước, hỏi chính, sau đó mới đến lượt Hội thẩm, Kiểm sát viên và những người khác. Tác giả đánh giá quy định này khiến Tòa án vô hình trung làm thay nhiệm vụ của Kiểm sát viên trong việc làm rõ chứng cứ buộc tội, làm mất đi vị thế trọng tài trung lập của Hội đồng xét xử và làm mờ nhạt vai trò công tố của Kiểm sát viên tại phiên tòa.

4. Trong giai đoạn 2016 – 2021, Viện kiểm sát hai cấp thành phố Hà Nội đã thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm bao nhiêu bị cáo?

Theo số liệu từ Viện kiểm sát nhân dân tối cao, trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2021, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp thành phố Hà Nội đã thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử sơ thẩm đối với 38.923 bị cáo trên tổng số 40.644 bị cáo mà Tòa án sơ thẩm đã thụ lý (đạt tỷ lệ 95,69%).

5. Điểm xung đột pháp lý về giới hạn xét xử sơ thẩm tại khoản 3 Điều 298 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 là gì?

Khoản 3 Điều 298 cho phép Tòa án xét xử bị cáo theo tội danh nặng hơn tội danh Viện kiểm sát truy tố nếu Tòa án đã trả hồ sơ mà Viện kiểm sát vẫn giữ nguyên quan điểm. Bất cập phát sinh khi Tòa án cấp huyện xét xử và xác định tội danh nặng hơn đó lại thuộc loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng – loại tội thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp tỉnh theo Điều 268. Trường hợp này vượt quá thẩm quyền cấp huyện, nhưng Điều 298 chưa có quy định hướng dẫn giải quyết việc chuyển vụ án theo Điều 274.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Khánh Linh đã giải quyết một cách toàn diện cả về mặt lý luận, lập pháp và thực tiễn thi hành nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Thông qua việc phân tích chuyên sâu các quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 đối chiếu với Bộ luật năm 2003 và luật pháp quốc tế, công trình đã làm nổi bật 8 bước tiến cùng 5 điểm nghẽn pháp lý cần tiếp tục tháo gỡ. Đồng thời, nguồn số liệu thực chứng giai đoạn 2016 – 2021 tại thành phố Hà Nội là cơ sở thực tế có giá trị phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu học thuật và kiến nghị hoàn thiện thể chế tố tụng hình sự Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN CỦA VIỆN KIỂM SÁT KHI THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ TRONG XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 1. Khái niệm quyền công tố Lịch sử tư pháp hình sự trên thế giới đã cho thấy, về cơ bản khái niệm quyền công tố đã được biết đến từ thời đại xa xưa của xã hội loài người.

Tùy từng kiểu Nhà nước trong từng thời kỳ nhất định với những điều kiện về tự nhiên, kinh tế, xã hội, con người, truyền thống chính trị của mỗi quốc gia mà bộ máy nhà nước được thiết lập khác nhau. Do vậy, quyền công tố cũng có những khác biệt nhất định, đi đôi với việc hoàn thiện thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia thì việc hoàn thiện chế định quyền công tố cũng ngày càng thể hiện rõ nét. Trong khoa học luật tố tụng hình sự, việc xác định quyền công tố và thực hành quyền công tố có ý nghĩa lý luận và thực tiễn rất quan trọng. Ở nước ta Hiến pháp năm 1980 đề cập đến quyền công tố, THQCT khi quy định chức năng của VKS tại Điều 138 Hiến pháp 1992; Điều 137 Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2002) và điều 107 Hiến pháp 2013 đã khẳng định lại sự tồn tại của thuật ngữ quyền công tố, THQCT trong chức năng của Viện kiểm sát nhân dân.

Vậy “quyền công tố” là gì? Mặc dù các học giả và các nhà hoạt động thực tiễn trong lĩnh vực pháp luật đã tập trung nghiên cứu, tuy nhiên vẫn chưa có cách hiểu, quan điểm thống nhất về khái niệm trên. Dưới góc độ ngôn ngữ học, “công tố” là một từ ghép Hán – Việt. Theo Từ điển Tiếng Việt, “công” có nghĩa là “thuộc về nhà nước chung cho mọi người, khác với “tư”, còn “tố” có nghĩa là “nói công khai cho mọi người biết việc làm sai trái, phạm pháp của người khác”. Từ đó, công tố có nghĩa là “điều tra, truy tố, buộc tội bị cáo và phát biểu ý kiến trước Tòa án, nhân danh nhà nước”1.

Nghiên cứu các tài liệu hiện hành có thể thấy một số quan điểm về quyền công tố như sau: Quan điểm thứ nhất: đồng nhất khái niệm quyền công tố với hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật của VKSND. Quan điểm này cho rằng công tố không 1 Viện ngôn ngữ học (1994), Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội, tr. 5 phải là một chức năng độc lập của Viện kiểm sát mà chỉ là một quyền năng, một hình thức thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật2.

Những người theo quan điểm này đã coi quyền công tố chỉ là một quyền năng, một hình thức để thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật. Tuy nhiên, chức năng công tố và chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật không phải là một mà chúng hoàn toàn độc lập và có mối quan hệ tác động qua lại với nhau. Không phải trong mọi hoạt động của kiểm sát viên đều bao hàm hai chức nằng này; có hoạt động chỉ là thực hiện chức năng công tố và ngược lại có hoạt động chỉ thực hiện chức năng kiểm sát mặc dù chúng đề do một kiểm sát viên thực hiện trong cùng một thời gian. Quan điểm thứ hai: cho rằng Quyền công tố là quyền của Nhà nước giao cho VKS truy tố kẻ phạm tội ra Tòa án, thực hiện sự buộc tội tại phiên tòa.

Nội dung của quyền công tố là đưa ra những lời buộc tội những cá nhân cụ thể về những tội danh cụ thể trong bản cáo trạng và hoạt động chứng minh tính có căn cứ và tính hợp pháp của cáo trạng đó tại phiên tòa sơ thẩm3. Những người theo quan điểm này cho rằng việc thực hiện quyền công tố như vậy mới có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cho hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân. Quan điểm này quá thu hẹp khái niệm, nội dung cũng như phạm vi của quyền công tố. Về lý luận cũng như trên thực tế, hoạt động THQCT của VKS tại Tòa án chỉ là một bộ phận trong nhiều hoạt động thực hiện chức năng THQCT của Viện kiểm sát.

Quan điểm thứ ba: Quyền công tố là quyền của VKS thay mặt Nhà nước bảo vệ lợi ích công (Nhà nước, xã hội và công dân) khi có các vi phạm pháp luật.Vì vậy, VKS thực hành quyền công tố không chỉ trong tố tụng hình sự mà cả trong lĩnh vực tố tụng khác nhau như dân sự, kinh tế và các hoạt động tư pháp khác4. Theo quan điểm này thì quyền công tố là một nội dung của hoạt động chức năng của VKSND trong lĩnh vực TTHS, TTDS và các lĩnh vực tư pháp khác, nhằm đảm bảo mọi hành vi vi phạm pháp luật, hành vi phạm tội đều bị phát hiện, điều tra, xử lý theo pháp luật, không để lọt tội phạm, không làm oan người vô tội, tăng cường pháp chế. Quan điểm này quá mở rộng quyền công tố, dẫn đến xóa nhòa ranh giới và tính đặc thù giữa TTHS và các lĩnh vực tố tụng khác; đồng nhất quyền công tố với các quyền năng khác của VKS trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự, kinh doanh thương mại, lao động. 6 Các quan điểm trên đều có hạn chế là không phân định rõ ràng khái niệm, bản chất, nội dung, phạm vi quyền công tố.

Quyền công tố chỉ có thể được xem xét trong mối liên hệ với lĩnh vực pháp luật TTHS; không thể tách rời với việc nhân danh Nhà nước (nhân danh công quyền) “chống lại” hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Bởi tội phạm là vi phạm pháp luật nguy hiểm nhất; kẻ phạm tội xâm phạm trước hết đến lợi ích của Nhà nước, lợi ích xã hội (an ninh, trật tự xã hội), sau đó mới đến lợi ích của người bị hại. Nhà nước nhân danh xã hội để trừng trị kẻ phạm tội. Để đưa ra được quan niệm đúng về quyền công tố, cần phải xem xét nó trong mối liên hệ với tính đặc thù của một lĩnh vực pháp luật cụ thể.

Từ những phân tích trên, có thể rút ra định nghĩa: Quyền công tố là quyền Nhà nước giao cho VKS truy cứu trách nhiệm hình sự và thực hiện việc buộc tội đối với người phạm tội, trên cơ sở bảo đảm việc thu thập đầy đủ chứng cứ để xác định tội phạm và người phạm tội. Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự * Khái niệm thực hành quyền công tố Khái niệm THQCT là khái niệm có liên hệ mật thiết với khái niệm quyền công tố bởi lẽ khi có hành vi phạm tội xảy ra, mối quan hệ giữa Nhà nước với người thực hiện hành vi phạm tội sẽ phát sinh. Từ điển Luật học giải thích “Thực hành quyền công tố là việc sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử”. Để hiểu một cách đầy đủ về THQCT cần phải xác định rõ phạm vi, đối tượng, nội dung của THQCT.

Hiện nay, theo quy định pháp luật của nước Việt Nam, VKSND là cơ quan duy nhất được giao chức năng thực hành quyền công tố, khoản 1 Điều 107 Hiến pháp 2013 đã quy định rõ vấn đề này: “Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp”. Và theo khoản 1 điều 3 Luật tổ chức VKSND năm 2014 thì “Thực hành quyền công tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự”. Vậy có thể kết luận: “Thực hành quyền công tố là việc sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố để thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trong các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử” pg. 7 * Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Theo từ điển Tiếng Việt, “nhiệm vụ” là công việc phải làm, phải gánh vác.

Theo cách giải nghĩa này, “nhiệm vụ” nói chung là công việc mang tính bắt buộc đối với chủ thể phải thực hiện. Tư cách của chủ thể trong mối quan hệ xã hội sẽ gắn với nhiệm vụ kèm theo của chủ thể đó khi tham gia vào quan hệ pháp luật cụ thể được pháp luật quy định. Như vậy, nhiệm vụ của cơ quan nhà nước nói chung và cơ quan tư pháp nói riêng được hiểu là những hoạt động cụ thể của từng cơ quan đó, trong một thời gian nhất định nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của ngành để cùng thực hiện nhiệm vụ chung của cả bộ máy nhà nước là bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật chống mọi hành vi phạm tội, đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm5. Còn “quyền hạn” theo từ điển Tiếng Việt được hiểu là quyền theo cương vị, chức vụ cho phép.

Quyền hạn thường gắn chủ thể với một cương vị, tư cách cụ thể. Trong khoa học pháp lý, quyền hạn được gắn liền với cơ quan, tổ chức trong bộ máy nhà nước hoặc của người có thẩm quyền của cơ quan, tổ chức đó. Có thể thấy nhiệm vụ và quyền hạn là hai khái niệm khác nhau nhưng cũng mang tính tương đối thống nhất. Pháp luật tố tụng hình sự trao cho VKS những quyền hạn nhất định chính là công cụ để VKS thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn mà pháp luật đã quy định phải thực hiện6.

Theo từ điển Luật học, “xét xử sơ thẩm là một từ Hán Việt, có nghĩa là lần đầu tiên đưa vụ án ra xét xử tại một Toà án có thẩm quyền”7.