CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NHIỆM VỤ, QUYỀN HẠN VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA KIỂM SÁT VIÊN KHI THAM GIA KIỂM SÁT PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự https://tailieuluatkinhte. Khái niệm về nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự 1. Khái niệm phiên tòa sơ thẩm dân sự Để pháp luật trở thành công cụ hữu hiệu trong việc bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp cho các chủ thể trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại, lao động thì cần có những biện pháp nhằm xử lý đúng đắn và kịp thời các tranh chấp, vi phạm phát sinh giữa các chủ thể từ các quan hệ này.
Tòa án, với tư cách là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có nhiệm vụ xét xử những vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, hành chính và giải quyết việc khác theo quy định của pháp luật để góp phần bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích của cơ quan, tổ chức, cá nhân; giáo dục mọi người nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật. Vì vậy, mỗi khi quyền và lợi ích hợp pháp về dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động của các cá nhân, pháp nhân và các chủ thể khác bị xâm phạm hoặc có tranh chấp thì các chủ thể này theo thủ tục tố tụng do pháp luật quy định có quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ. Pháp luật dân sự hiện hành của Việt Nam áp dụng nguyên tắc hai cấp xét xử là sơ thẩm và phúc thẩm. Tuy nhiên trong phạm vi của bài viết này, tôi chỉ xin đề cập tới phiên tòa sơ thẩm dân sự để tập trung phân tích làm rõ về khái niệm này.
Trước hết, để làm rõ được khái niệm “phiên tòa sơ thẩm dân sự” thì chúng ta cần bắt đầu tìm hiểu “phiên tòa” là gì. Theo Từ điển tiếng Việt “phiên tòa” là “ lần họp để xét xử của Tòa án”. “Phiên” là “lần mà mỗi người theo thứ tự làm cùng một loại việc như người trước và sau mình để đảm bảo sự liên tục” hoặc “lần họp, lần làm việc theo quy https://tailieuluatkinhte.com/ định của pháp luật”1. Nói một cách chung nhất thì “phiên tòa” là một phiên họp của Tòa án.
Dưới góc độ pháp lý, theo Từ điển luật học Việt Nam, “phiên tòa” được hiểu “là hình thức hoạt động xét xử của Tòa án”2. Theo Thạc sĩ Ngô Thị Minh Ngọc, phiên tòa được hiểu “là một phiên họp đặc biệt và các trình tự của phiên họp này do pháp luật về tố tụng quy định chặt chẽ, mà ở đó Hội đồng xét xử sơ thẩm vụ án không thể tùy tiện thêm, bớt các bước trong quá trình xét xử hoặc làm sai các trình tự này”3. Dưới góc độ là một thủ tục tố tụng, phiên tòa sơ thẩm dân sự là một thủ tục sơ thẩm dân sự. Dưới góc độ là một giai đoạn tố tụng, phiên tòa sơ thẩm dân sự là một giai đoạn của quá trình sơ thẩm dân sự.
Vì vậy, để xây dựng khái niệm “phiên tòa sơ thẩm dân sự” cần thiết phải làm rõ khái niệm “sơ thẩm dân sự”4. Theo Đại từ điển tiếng Việt thì “sơ thẩm” là “ xét xử lần đầu một vụ án ở cấp xử thấp nhất”5. Theo đó, sơ thẩm dân sự dùng để chỉ hoạt động xét xử lần đầu đối với các vụ việc dân sự. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, để giải quyết một vụ việc dân sự ở cấp sơ thẩm không phải mọi trường hợp Tòa án đều phải thực hiện việc xét xử.
Từ các khái niệm đã nêu trên có thể đưa ra khái niệm về phiên tòa sơ thẩm dân sự là phiên họp công khai lần đầu của Tòa án với sự tham gia của những người tham gia tố tụng theo những thủ tục tố tụng và nguyên tắc nhất định để Tòa án ra phán quyết về toàn bộ vụ việc dân sự. 1 Viện ngôn ngữ học: Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng – Trung tâm Từ điển học, Hà Nội – Đà Nẵng, 2005, tr.779 2 Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp: Từ điển Luật học, NXB Từ điển Bách Khoa – NXB Tư pháp, Hà Nội, 2006, tr. 3 Ngô Thị Minh Ngọc: Thủ tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên tòa sơ thẩm, Luận văn thạc sĩ luật học, Hà Nội, 2000, tr11. 4 TS Bùi Thị Huyền: Phiên tòa sơ thẩm dân sự - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị quốc gia – sự thật, Hà Nội, 2011.
5 Viện ngôn ngữ học: Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng – Trung tâm Từ điển học, Hà Nội – Đà Nẵng, 2005 https://tailieuluatkinhte. Khái niệm nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự Theo từ điển tiếng Việt, “nhiệm vụ” là “công việc do cơ quan, đơn vị hoặc tổ chức giao cho phải làm vì một mục đích và trong một thời gian nhất định” 6. Dưới góc độ pháp lý, từ điển Luật học có nêu “nhiệm vụ” là “nhóm các công việc có liên quan tạo thành một phạm vi làm việc trong mỗi vị trí việc làm”. Thông qua các khái niệm này ta có thể đưa ra khái niệm về “nhiệm vụ của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự” là nhóm các công việc có liên quan được pháp luật quy định mà Kiểm sát viên phải làm trong một thời gian nhất định khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự để thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp phiên tòa dân sự sơ thẩm của Ngành Kiểm sát nhân dân.
Xét đến khái niệm “quyền hạn của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự”. “Quyền hạn” được quy định trong Từ điển tiếng Việt, là “quyền được xác định trong phạm vi cho phép”. Còn theo Từ điển Luật học thì “quyền hạn” là “quyền của một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được xác định theo phạm vi nội dung, lĩnh vực hoạt động, cấp và chức vụ, vị trí công tác và trong phạm vi không gian, thời gian nhất định theo quy định của pháp luật”.Từ khái niệm quyền hạn dưới góc độ giải nghĩa của từ theo từ điển tiếng Việt và cả dưới góc độ pháp lý thì tôi đưa ra khái niệm về “quyền hạn của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự” là quyền mà pháp luật quy định và giới hạn cho Kiểm sát viên được làm khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự để thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong tố tụng dân sự nói chung cũng như trong phiên tòa dân sự sơ thẩm nói riêng. Tiếp đến chúng ta cùng làm rõ khái niệm “hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự”.
Từ điển luật học không đề cập đến khái niệm “hoạt động” là gì, còn theo Từ điển tiếng Việt thì “hoạt động” là 6 Viện ngôn ngữ học: Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng – Trung tâm Từ điển học, Hà Nội – Đà Nẵng, 2005 https://tailieuluatkinhte.com/ “thực hiện một chức năng nào đó trong một chỉnh thể”. Tuy nhiên, đặt trong mối tương quan giữa hoạt động và nhiệm vụ, quyền hạn thì “hoạt động” là việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn. Theo từ điển Luật học (tr651) thì quyền hạn của một chủ thể được pháp luật quy định đồng thời cũng là nhiệm vụ của chủ thể đó được sử dụng để thực hiện các chức năng, trách nhiệm nhất định của chủ thể. Từ trên có thể khái quát khái niệm hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự là việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các chủ thể trong việc xét xử vụ án dân sự bắt đầu từ trước khi mở phiên tòa, tại phiên tòa và sau khi kết thúc phiên tòa, nhằm đảm bảo hoạt động xét xử sơ thẩm vụ án dân sự của TAND kịp thời, đúng căn cứ pháp luật; đảm bảo các quyền, lợi ích hợp pháp cho các chủ thể khi tham gia vào quan hệ tố tụng dân sự.
Đặc điểm nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự Khi nói đến nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động của Kiểm sát viên khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự, mặc dù rất khái quát tuy nhiên nó cũng được đặc trưng qua những đặc điểm sau đây: 1. Kiểm sát viên được phân công- chủ thể thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự Đặc điểm đầu tiên được thể hiện qua chủ thể thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động khi tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự được nhắc đến ở đây là Kiểm sát viên. Kiểm sát viên là một chức danh tư pháp của Ngành Kiểm sát nhân dân. Kiểm sát viên phải là công dân Việt Nam trung thành với Tổ quốc và Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có phẩm chất đạo đức tốt, liêm khiết và trung thực, có trình độ cử nhân luật, đã được đào tạo về nghiệp vụ kiểm sát, có tinh thần kiên quyết bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, có thời gian làm công https://tailieuluatkinhte.com/ tác thực tiễn theo quy định, có sức khoẻ bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Tuy nhiên không phải tất cả các Kiểm sát viên đều nghiễm nhiên được trao nhiệm vụ, quyền hạn để thực hiện hoạt động này mà Kiểm sát viên đó phải được Lãnh đạo Viện kiểm sát phân công tham gia phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự. Chỉ khi có Quyết định phân công Kiểm sát viên tham gia phiên tòa dân sự sơ thẩm vụ án dân sự thì lúc này mới phát sinh những nhiệm vụ, quyền hạn và hoạt động đó của Kiểm sát viên.