Luận văn thạc sĩ tình hình nhiễm bệnh ngoài da do demodex sarcoptes nấm da trên chó nuôi tại thành phố thái nguyên và kết quả điều trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tình hình nhiễm bệnh ngoài da do Demodex, Sarcoptes và nấm trên chó tại Thái Nguyên, đánh giá hiệu quả điều trị.

• Tác giả: Nguyễn Văn Lịch
• Người hướng dẫn: T.S Phan Thị Hồng Phúc
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình hình nhiễm bệnh ngoài da do Demodex, Sarcoptes, nấm da trên chó nuôi tại thành phố Thái Nguyên và kết quả điều trị
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: CÔNG TÁC PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1. ĐIỀU TRA CƠ BẢN
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.1.2. Đặc điểm địa hình đất đai
• 1.1.1.3. Đặc điểm khí hậu thủy văn
• 1.1.1.4. Giao thông vận tải
• 1.1.1.5. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.1.1.5.1. Điều kiện xã hội
• 1.1.1.5.2. Điều kiện kinh tế
• 1.1.1.6. Tình hình chăn nuôi của tỉnh Thái Nguyên
• 1.1.1.6.1. Cơ cấu tổ chức của Chi cục thú y tỉnh Thái Nguyên
• 1.1.1.6.2. Tình hình phát triển sản xuất nông nghiệp
• 1.1.2. NỘI DUNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ PHỤC VỤ SẢN XUẤT
• 1.1.2.1. Nội dung công tác phục vụ sản xuất
• 1.1.2.2. Biện pháp thực hiện
• 1.1.2.3. Kết quả phục vụ sản xuất
• 1.1.3. KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ ĐỀ NGHỊ
• 2. PHẦN 2: CHUYÊN ĐỀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 2.1. Mục đích của đề tài
• 2.2. Ý nghĩa của đề tài
• 2.3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.3.1. Cơ sở khoa học
• 2.3.2. Cấu tạo da
• 2.3.3. Sự tuần hoàn và hệ thống thần kinh của da
• 2.3.4. Những hiểu biết về bệnh Demodex, Sarcoptes và nấm da trên chó
• 2.3.5. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.3.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.3.5.2. Tình hình nghiên cứu nước ngoài
• 2.4. ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.4.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.4.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.4.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.4.3.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4.3.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.4.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.5.1. Phương pháp đánh giá tỷ lệ nhiễm
• 2.4.5.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.4.5.3. Phương pháp xét nghiệm mẫu
• 2.4.5.4. Qui định độ tuổi và giống chó
• 2.4.5.5. Phương pháp xác định hiệu quả của thuốc điều trị
• 2.4.5.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.5. KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 2.5.1. Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da trên tổng số chó điều tra
• 2.5.2. Tỷ lệ chó mắc bệnh demodex, sarcoptes, nấm da trên chó mắc bệnh ngoài da
• 2.5.3. Tỷ lệ chó mắc bệnh do demodex, sarcoptes, nấm da theo giống
• 2.5.4. Tỷ lệ mắc bệnh do demodex, sarcoptes, nấm da theo tính biệt
• 2.5.5. Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da do demodex, sarcoptes, nấm da theo tuổi
• 2.5.6. Kết quả điều trị bệnh do demodex, sarcoptes, nấm da gây ra ở chó
• 2.6. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình nhiễm bệnh ngoài da trên chó

Nhiễm bệnh ngoài da do Demodex và Sarcoptes là một vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi chó tại Thái Nguyên. Theo kết quả điều tra, tỷ lệ mắc bệnh ngoài da ở chó nuôi tại thành phố Thái Nguyên khá cao, với nhiều trường hợp nhiễm Demodex và Sarcoptes. Các bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của chó mà còn gây ra thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Demodex là một loại ký sinh trùng gây ra bệnh viêm da, trong khi Sarcoptes gây ngứa ngáy và tổn thương da nghiêm trọng. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại. Theo một nghiên cứu, tỷ lệ chó mắc bệnh do Demodex chiếm khoảng 30% trong tổng số chó mắc bệnh ngoài da. Điều này cho thấy sự phổ biến của bệnh và cần có các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân và triệu chứng

Nguyên nhân chính gây ra nhiễm bệnh ngoài da ở chó là do ký sinh trùng Demodex và Sarcoptes. Demodex thường xuất hiện ở những chó có hệ miễn dịch yếu, trong khi Sarcoptes có thể lây lan nhanh chóng qua tiếp xúc trực tiếp. Triệu chứng của bệnh bao gồm ngứa ngáy, viêm da, rụng lông và có thể dẫn đến nhiễm trùng thứ phát. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này là rất quan trọng để có thể điều trị kịp thời và hiệu quả.

II. Phương pháp điều trị bệnh ngoài da

Điều trị bệnh ngoài da do Demodex và Sarcoptes cần phải được thực hiện một cách khoa học và có hệ thống. Các phương pháp điều trị bao gồm sử dụng thuốc chống ký sinh trùng, thuốc kháng viêm và thuốc kháng sinh nếu cần thiết. Việc sử dụng thuốc cần phải tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị để đạt hiệu quả cao nhất. Theo một nghiên cứu, việc điều trị bằng thuốc Ivermectin cho thấy hiệu quả cao trong việc loại bỏ Demodex. Bên cạnh đó, việc chăm sóc da cho chó cũng rất quan trọng, bao gồm tắm rửa thường xuyên và giữ cho môi trường sống sạch sẽ. Điều này không chỉ giúp giảm thiểu triệu chứng mà còn ngăn ngừa tái phát bệnh.

2.1. Các loại thuốc điều trị

Các loại thuốc điều trị cho chó mắc bệnh ngoài da do Demodex và Sarcoptes bao gồm Ivermectin, Selamectin và Amitraz. Ivermectin là một trong những thuốc phổ biến nhất, có tác dụng hiệu quả trong việc tiêu diệt ký sinh trùng. Selamectin cũng được sử dụng rộng rãi và có thể áp dụng dễ dàng qua đường bôi. Amitraz thường được sử dụng trong các trường hợp nặng hơn. Việc lựa chọn loại thuốc phù hợp cần dựa trên tình trạng sức khỏe của chó và mức độ nhiễm bệnh.

III. Đánh giá tình hình bệnh da chó tại Thái Nguyên

Tình hình bệnh da do Demodex và Sarcoptes trên chó tại Thái Nguyên đang có xu hướng gia tăng. Các yếu tố như khí hậu, điều kiện sống và chế độ dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của bệnh. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh ở chó nuôi tại các hộ gia đình chiếm tỷ lệ cao hơn so với chó nuôi trong các trang trại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về việc phòng ngừa và điều trị bệnh. Các biện pháp giáo dục và tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe cho chó cần được thực hiện thường xuyên để giảm thiểu tình trạng nhiễm bệnh.

3.1. Đề xuất giải pháp

Để cải thiện tình hình bệnh da ở chó, cần có các giải pháp đồng bộ như tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cho người chăn nuôi về các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh. Cần thiết lập các chương trình tiêm phòng định kỳ cho chó, đồng thời tổ chức các buổi hội thảo về chăm sóc sức khỏe cho chó. Ngoài ra, việc hợp tác giữa các cơ quan thú y và người dân trong việc phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp nhiễm bệnh cũng rất quan trọng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Thú y của sinh viên Nguyễn Văn Lịch (Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, 2013) nghiên cứu về tình hình bệnh ngoài da trên đàn chó nuôi tại địa bàn đô thị miền núi phía Bắc. Đề tài xuất phát từ thực tiễn nuôi dưỡng và chăm sóc chó cảnh, chó giữ nhà ngày càng phát triển tại thành phố Thái Nguyên khi đời sống kinh tế người dân được nâng cao. Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, mưa nhiều, các tác nhân ký sinh trùng và nấm da phát triển mạnh, làm phát sinh các bệnh ngoài da thường gặp như mò bao lông (Demodex canis), ghẻ ngầm (Sarcoptes scabiei var canis) và nấm sợi. Những bệnh này gây ngứa ngáy dữ dội, rụng lông, bong vảy, tạo điều kiện cho vi khuẩn phụ nhiễm sinh mủ, làm suy giảm nghiêm trọng thể trạng của động vật và có khả năng truyền lây sang người. Mặc dù số lượng chó nuôi tăng nhanh, công tác phòng ngừa, chẩn đoán căn nguyên và điều trị đặc hiệu các bệnh ngoài da cho chó tại địa phương vẫn chưa được chú trọng đúng mức.

Mục tiêu nghiên cứu được tác giả xác định cụ thể gồm hai nhiệm vụ chính:

1. Điều tra tình hình nhiễm Demodex, Sarcoptes và nấm da trên đàn chó nuôi tại các hộ gia đình thuộc thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
2. Xây dựng và đánh giá hiệu lực của các phác đồ điều trị bệnh ngoài da có hiệu quả trên lâm sàng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn chó nuôi tại các hộ gia đình ở thành phố Thái Nguyên, bao gồm cả giống chó nội và chó ngoại thuộc nhiều lứa tuổi và tính biệt khác nhau; các cá thể chó có biểu hiện lâm sàng của bệnh ngoài da và mẫu bệnh phẩm da, lông thu thập từ các cá thể này.
• Phạm vi không gian: Khảo sát lâm sàng tại 4 phường thuộc thành phố Thái Nguyên gồm Hoàng Văn Thụ, Đồng Quang, Phan Đình Phùng và Trưng Vương. Địa điểm phân lập, xét nghiệm mẫu bệnh phẩm được thực hiện tại Phòng thí nghiệm Khoa Chăn nuôi – Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; địa điểm theo dõi điều trị thực hiện tại Trạm Thú y thành phố Thái Nguyên và các hộ gia đình.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai từ ngày 01/06/2013 đến ngày 18/11/2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết của khóa luận dựa trên kiến thức giải phẫu - sinh lý học về da động vật và bệnh học thú y chuyên sâu về ký sinh trùng, nấm da:

• Da chó được cấu tạo từ ba lớp: biểu bì (lớp sừng hóa bảo vệ), chân bì (chứa lớp nhú, lớp bình diện, lớp dạng gân, mạng lưới mạch máu nông - sâu, các tuyến bã và tuyến mồ hôi) và hạ bì (mô mỡ liên kết). Hệ thống lông và các tuyến phụ có vai trò điều hòa thân nhiệt và ngăn cản tác nhân cơ học, sinh học xâm nhập.
• Về căn nguyên ký sinh trùng và nấm da:
  • Mò bao lông Demodex canis: Thuộc họ Demodicidae, bộ Acarina, lớp Arachnida. Ký sinh bên trong bao lông và tuyến bã nhờn, gây suy giảm miễn dịch lympho T, dẫn đến viêm da cục bộ quanh mắt, mặt hoặc viêm đỏ toàn thân rỉ dịch mủ do phụ nhiễm Staphylococcus aureus hoặc Pseudomonas spp.
  • Ghẻ ngầm Sarcoptes scabiei var canis: Thuộc họ Sarcoptidae, ký sinh đào rãnh dưới lớp biểu bì, ăn dịch lympho và tế bào biểu mô, gây ngứa ngáy dữ dội, rụng lông thành mảng, da đóng vảy dày cộm và sừng hóa nhăn nheo như da voi.
  • Bệnh nấm da: Căn nguyên chủ yếu là hai giống nấm sợi Microsporum (M. canis, M. gypseum) và Trichophyton (T. mentagrophytes, T. rubrum), thuộc bộ Onygenales, họ Gymnoascaceae. Nấm thủy phân chất sừng keratin trên bề mặt da và chân lông, làm sợi lông gãy rụng, da xuất hiện các đốm đỏ hình tròn đường kính 2-3 cm có phủ vảy xám.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và dịch tễ học thú y:

• Phương pháp điều tra lâm sàng: Khảo sát ngẫu nhiên 141 cá thể chó tại 4 phường, kiểm tra trạng thái bên ngoài của da lông, phát hiện các triệu chứng ngứa, rụng lông, mụn mủ, vảy sừng và ghi chép thông tin dịch tễ (địa bàn, giống, lứa tuổi, tính biệt).
• Phương pháp thu thập và xét nghiệm bệnh phẩm:
  • Mẫu bệnh phẩm chẩn đoán ký sinh trùng (Demodex, Sarcoptes): Dùng dao cạo vô trùng cạo sâu tại đường ranh giới tiếp giáp giữa vùng da bệnh và da lành đến khi rớm máu. Mẫu da cạo được phết lên phiến kính, nhỏ dung dịch lactophenol (hoặc dung dịch NaOH 10%), đậy lamen và soi tươi dưới kính hiển vi quang học ở độ phóng đại 10x10 để tìm ấu trùng và con trưởng thành.
  • Mẫu bệnh phẩm chẩn đoán nấm: Sát trùng vùng da, cạo biểu bì và nhổ chân lông cho vào túi vô trùng bảo quản trong phích đá. Cấy mẫu lên môi trường thạch Sabouraud agar có bổ sung 0,5 g kháng sinh Pen-strep trên bề mặt để diệt vi khuẩn tạp nhiễm, ủ trong tủ ấm 37°C. Theo dõi tốc độ phát triển sau 6 ngày và giám sát hình thái khuẩn lạc, bào tử nấm sau 15 ngày.
• Phương pháp thử nghiệm điều trị lâm sàng:
  • Phác đồ trị Demodex: Dùng Nova Mectin 0,25% tiêm dưới da liều 0,2 mg/kg thể trọng (2 tuần/lần, điều trị trong 2 tháng), kết hợp tắm xà phòng diệt ghẻ Nova-Pink Shampoo (3 lần/tuần) và dùng kháng sinh chống phụ nhiễm, thuốc bổ trợ.
  • Phác đồ trị Sarcoptes: Dùng Nova Mectin 0,25% tiêm dưới da liều 0,2 mg/kg thể trọng (2 tuần/lần trong 2 tháng), kết hợp tắm Nova-Pink Shampoo (3 lần/tuần) và dùng thuốc tăng cường sức đề kháng.
  • Phác đồ trị nấm da: Bôi dung dịch sát trùng Vimekon 1/100 lên vùng tổn thương, tiêm bắp Penstrep-suspension (1 ml/10 kg thể trọng/ngày trong 3 ngày) và cho uống thuốc kháng nấm Griseofulvin 250 mg (liều 250 mg/20 kg thể trọng/ngày trong 4-6 tuần).
• Nguồn dữ liệu và phân tích thống kê: Số liệu từ 141 cá thể điều tra dịch tễ và 30 cá thể đưa vào thử nghiệm điều trị được xử lý bằng các công thức tính tỷ lệ nhiễm, tỷ lệ khỏi bệnh theo phương pháp thống kê sinh học trong thú y của Nguyễn Văn Thiện (2008).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Công tác phục vụ sản xuất

Phần này phản ánh quá trình rèn luyện tay nghề và phục vụ thực tế chăn nuôi thú y của sinh viên tại Trạm Thú y thành phố Thái Nguyên:

• Khảo sát điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và cơ cấu tổ chức mạng lưới thú y tỉnh Thái Nguyên: Khí hậu nhiệt đới gió mùa phân chia hai mùa rõ rệt, nhiệt độ trung bình 23,2°C; cơ cấu tổ chức gồm Chi cục Thú y, 9 trạm thú y huyện/thành/thị và 180 tổ trưởng thú y xã/phường/thị trấn.
• Thực hiện công tác tiêm phòng dịch tễ bắt buộc 2 đợt/năm cho đàn gia súc, gia cầm đạt tỷ lệ an toàn 100%: Tiêm vắc xin tụ huyết trùng trâu bò (50 con), vắc xin cúm gia cầm (200 con), vắc xin tụ - dấu lợn (150 con), vắc xin dịch tả lợn (200 con), vắc xin lở mồm long móng trâu bò (50 con), vắc xin lở mồm long móng lợn (200 con) và vắc xin dại trên chó (250 con).
• Trực tiếp chẩn đoán và điều trị bệnh nội khoa, truyền nhiễm gia súc: Điều trị bệnh phân trắng lợn con do vi khuẩn E. coli bằng Colivet dạng bột uống kết hợp Enroflox-T và vitamin B1 tiêm (khỏi 35/40 con, tỷ lệ khỏi 87,5%); điều trị bệnh tụ huyết trùng trâu bò bằng Kanamycin (20 mg/kg thể trọng), Anagil 30% và cafein trợ sức (khỏi 3/3 con, tỷ lệ 100%); điều trị chướng hơi dạ cỏ ở bò bằng dung dịch MgSO4 nhuận tràng, nước tỏi giã hòa rượu 12°C ức chế lên men, nước giải khát Coca kích thích ợ hơi và cafein trợ sức (khỏi 2/2 con, tỷ lệ 100%).
• Tham gia các công tác khác gồm thiến hoạn 30 lợn đực con lúc 7 ngày tuổi, tẩy giun sán cho 5 trâu bò và phun hóa chất tiêu độc sát trùng 200 m² chuồng trại.

Phần 2 - Mục 1 & 2: Tổng quan tài liệu, đối tượng và phương pháp nghiên cứu

• Tổng hợp cơ sở lý luận bệnh học ngoài da ở chó: Phân tích cơ chế suy giảm miễn dịch do mò bao lông Demodex, cơ chế đào rãnh kích ứng của ghẻ Sarcoptes và hoạt tính sinh học của men keratinase ở các loài nấm sợi Microsporum, Trichophyton.
• Đánh giá tình hình nghiên cứu: Đối chiếu các công bố trong nước của Nguyễn Vũ Thị Hồng Loan (2003), Phạm Sỹ Lăng (2006, 2009), Bùi Thị Tho (2003) và nghiên cứu nước ngoài của Currier (2011), Quinn (1994), Ron Hines (2013) về đặc điểm lâm sàng, quy trình chẩn đoán và phác đồ điều trị bệnh ngoài da bằng hóa dược.
• Thiết lập quy chuẩn phân nhóm nghiên cứu: Quy định lứa tuổi thành 3 nhóm (dưới 6 tháng tuổi, từ 6 tháng đến 2 năm, trên 2 năm); phân loại giống theo nhóm chó nội và giống chó ngoại. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật lấy mẫu da cạo sâu đến rớm máu và phương pháp đổ đĩa cấy nấm Sabouraud có bổ sung kháng sinh Pen-strep.

Phần 2 - Mục 3: Kết quả nghiên cứu và phân tích

• Kết quả điều tra tỷ lệ nhiễm bệnh ngoài da chung: Trong 141 cá thể chó kiểm tra, phát hiện 36 con mắc bệnh ngoài da, chiếm tỷ lệ 25,53%. Tỷ lệ mắc cao nhất tại phường Đồng Quang (26,83%), tiếp đến là Phan Đình Phùng (28,57% trong 28 con điều tra), Trưng Vương (24,32%) và thấp nhất tại Hoàng Văn Thụ (22,86%).
• Xác định cơ cấu căn nguyên gây bệnh: Trong 36 con mắc bệnh ngoài da, tỷ lệ nhiễm do Demodex chiếm ưu thế lớn nhất với 66,67% (24 con); bệnh do nấm da chiếm 19,44% (7 con); bệnh ngoài da do nguyên nhân khác (rối loạn nội tiết, dị ứng, chấn thương) chiếm 11,11% (4 con); bệnh do Sarcoptes chiếm tỷ lệ thấp nhất là 2,78% (1 con). Tổng tỷ lệ mắc bệnh do ba căn nguyên ký sinh trùng và nấm chiếm 88,89%.
• Khảo sát sự phân bố bệnh theo giống, tính biệt và lứa tuổi (trên 32 ca nhiễm xác định):
  • Theo giống: Chó nội có tỷ lệ nhiễm Demodex (78,95%) và nấm da (21,05%) cao hơn chó ngoại (nhiễm Demodex 69,23%, nấm da 23,08%). Riêng Sarcoptes chỉ phát hiện trên chó ngoại (7,69%), không gặp trên chó nội.
  • Theo tính biệt: Chó đực mắc Demodex chiếm 81,0% (17/21 con), cao hơn chó cái (63,7%). Ngược lại, chó cái có tỷ lệ nhiễm nấm da cao hơn (27,3% so với 19,0% ở chó đực) và cá thể duy nhất nhiễm Sarcoptes thuộc về chó cái.
  • Theo lứa tuổi: Lứa tuổi 6 tháng - 2 năm có tỷ lệ nhiễm Demodex cao nhất (81,8%), lứa tuổi trên 2 năm đạt 77,0% và dưới 6 tháng tuổi đạt 75,0%. Bệnh do nấm da xuất hiện nhiều nhất ở lứa tuổi 6 tháng - 2 năm (27,3%), tiếp theo là trên 2 năm (23,0%) và dưới 6 tháng (12,5%). Cá thể nhiễm Sarcoptes được phát hiện ở giai đoạn dưới 6 tháng tuổi.
• Thử nghiệm lâm sàng và đánh giá hiệu lực điều trị:
  • Điều trị Demodex bằng Nova Mectin 0,25% kết hợp xà phòng Nova-Pink Shampoo trên 24 cá thể, chữa khỏi 22 con, đạt tỷ lệ 91,6%.
  • Điều trị Sarcoptes bằng Nova Mectin 0,25% trên 1 cá thể, khỏi hoàn toàn, đạt tỷ lệ 100%.
  • Điều trị nấm da bằng phác đồ kết hợp Vimekon 1/100, Penstrep-suspension và Griseofulvin trên 5 cá thể, chữa khỏi 3 con, đạt tỷ lệ 60%.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu cung cấp số liệu thực nghiệm toàn diện về tình hình nhiễm và hiệu quả điều trị bệnh ngoài da ở chó nuôi tại thành phố Thái Nguyên:

Chỉ tiêu khảo sát	Số cá thể điều tra/theo dõi	Số ca mắc/khỏi bệnh	Tỷ lệ (%)
Tỷ lệ mắc bệnh ngoài da chung	141	36	25,53
Phường Hoàng Văn Thụ	35	8	22,86
Phường Đồng Quang	41	11	26,83
Phường Phan Đình Phùng	28	8	28,57
Phường Trưng Vương	37	9	24,32
Cơ cấu nguyên nhân (trên 36 chó bệnh)
Bệnh do Demodex canis	36	24	66,67
Bệnh do Sarcoptes scabiei	36	1	2,78
Bệnh do nấm da (Microsporum, Trichophyton)	36	7	19,44
Bệnh ngoài da khác (dị ứng, nội tiết, cơ học)	36	4	11,11
Cơ cấu mầm bệnh theo giống (trên 32 ca)
Chó nội: Nhiễm Demodex	19	15	78,95
Chó nội: Nhiễm nấm da	19	4	21,05
Chó ngoại: Nhiễm Demodex	13	9	69,23
Chó ngoại: Nhiễm Sarcoptes	13	1	7,69
Chó ngoại: Nhiễm nấm da	13	3	23,08
Kết quả điều trị thử nghiệm
Phác đồ trị Demodex (Nova Mectin + Nova-Pink)	24	22	91,60
Phác đồ trị Sarcoptes (Nova Mectin + Nova-Pink)	1	1	100,00
Phác đồ trị nấm da (Griseofulvin + Penstrep + Vimekon)	5	3	60,00

Các giải pháp và kiến nghị kỹ thuật do tác giả đề xuất:

• Biện pháp phòng chống: Thực hiện nuôi cách ly nghiêm ngặt giữa chó khỏe và chó bị bệnh để ngăn chặn lây nhiễm chéo; chủ nuôi cần duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối để nâng cao sức đề kháng, thường xuyên tắm chải bằng xà phòng chuyên dụng cho thú cưng và tránh dùng xà phòng có độ kiềm cao làm tổn thương hàng rào bảo vệ của da.
• Biện pháp điều trị: Sau khi liệu trình kết thúc, bắt buộc phải tiến hành xét nghiệm mẫu da cạo hoặc nuôi cấy kiểm tra để khẳng định động vật đã sạch hoàn toàn mầm bệnh trước khi ngừng cách ly; đối với các trường hợp viêm da có phụ nhiễm vi khuẩn sinh mủ nặng, cần làm kháng sinh đồ để lựa chọn kháng sinh nhạy cảm, tránh tình trạng kháng thuốc và rút ngắn thời gian điều trị.

Đóng góp của khóa luận so với các nghiên cứu trước:

• Bổ sung dữ liệu dịch tễ thú y thực tế về cơ cấu bệnh ngoài da tại địa bàn thành phố Thái Nguyên, xác nhận Demodex canis là mầm bệnh ký sinh trùng chiếm ưu thế tuyệt đối (66,67% tổng số ca bệnh ngoài da).
• Làm sáng tỏ sự khác biệt về tỷ lệ cảm nhiễm giữa các nhóm giống chó: Khác với nhận định thông thường cho rằng chó ngoại mẫn cảm hơn (như nghiên cứu của Nguyễn Vũ Thị Hồng Loan năm 2003), nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ nhiễm Demodex ở chó nội (78,95%) cao hơn chó ngoại (69,23%), nguyên nhân do chó ngoại được chủ nuôi quan tâm chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn và thường xuyên áp dụng các biện pháp phòng ngừa ngoại ký sinh trùng.
• Kiểm chứng thực nghiệm hiệu lực cao của hoạt chất Ivermectin (Nova Mectin 0,25%) trong phác đồ điều trị Demodex (91,6%), đồng thời ghi nhận thực tế lâm sàng về tác dụng phụ gây tổn thương viêm gan của Griseofulvin khi dùng đường uống kéo dài trên chó bệnh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Quy mô mẫu thử nghiệm điều trị đối với bệnh do Sarcoptes (1 ca) và bệnh do nấm da (5 ca) còn nhỏ do số lượng chó mắc các bệnh này thu thập được trong thời gian điều tra hạn chế, chưa đủ cơ sở để đánh giá sâu về mặt thống kê sinh học.
• Thời gian nghiên cứu giới hạn trong đợt thực tập tốt nghiệp (hơn 5 tháng), khiến việc theo dõi các ca bệnh nấm da mạn tính gặp khó khăn; một số chủ nuôi không tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị dài ngày hoặc tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng ngoài da thuyên giảm.
• Chưa triển khai được các xét nghiệm sinh hóa máu chuyên sâu để đánh giá mức độ suy giảm chức năng gan, thận trên những cá thể sử dụng kháng nấm Griseofulvin dài ngày.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng số lượng cá thể thử nghiệm điều trị nấm da và ghẻ ngầm Sarcoptes nhằm hoàn thiện phác đồ chuẩn hóa cho từng lứa tuổi.
• Nghiên cứu ứng dụng kháng sinh đồ định kỳ đối với các chủng vi khuẩn phụ nhiễm sinh mủ (Staphylococcus, Pseudomonas) kết hợp với các chế phẩm kháng nấm thế hệ mới ít gây độc gan.
• Thiết lập quy trình xét nghiệm giám sát chức năng gan thận song song trong suốt phác đồ điều trị nội khoa kéo dài ở thú nhỏ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên các ngành Thú y, Chăn nuôi Thú y, kỹ thuật viên phòng thí nghiệm chẩn đoán và các bác sĩ thú y đang hành nghề lâm sàng điều trị thú nhỏ:

• Quy trình lấy mẫu cạo da sâu đến mức rớm máu và kỹ thuật soi tươi lam kính với dung dịch lactophenol là tài liệu hướng dẫn chuẩn xác cho việc chẩn đoán phân biệt nhanh giữa mò Demodex và ghẻ Sarcoptes tại phòng khám thú y.
• Phương pháp phân lập nấm da bằng môi trường thạch Sabouraud agar có bổ sung kháng sinh Pen-strep giúp sinh viên nắm vững kỹ thuật ức chế vi khuẩn tạp nhiễm trong nuôi cấy vi nấm thú y.
• Phác đồ sử dụng Nova Mectin 0,25% tiêm dưới da định kỳ kết hợp dầu tắm Nova-Pink Shampoo và các lưu ý lâm sàng về kiểm soát độc tính gan của Griseofulvin cung cấp cơ sở kê đơn an toàn cho người làm nghề thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận xác định tỷ lệ mắc bệnh ngoài da chung trên đàn chó tại thành phố Thái Nguyên là bao nhiêu? Qua điều tra ngẫu nhiên trên 141 cá thể chó tại 4 phường thuộc thành phố Thái Nguyên, nghiên cứu ghi nhận 36 cá thể có biểu hiện bệnh ngoài da, chiếm tỷ lệ chung là 25,53%.

Trong các căn nguyên gây bệnh ngoài da được phân lập, tác nhân nào xuất hiện với tần suất cao nhất? Mầm bệnh chiếm tỷ lệ cao nhất là mò bao lông Demodex canis, xuất hiện ở 24 trong tổng số 36 chó mắc bệnh ngoài da (chiếm 66,67%). Tiếp theo là nấm da chiếm 19,44% (7 con), bệnh ngoài da khác chiếm 11,11% (4 con) và ghẻ ngầm Sarcoptes chiếm 2,78% (1 con).

Phác đồ điều trị bệnh do Demodex được tác giả thiết lập như thế nào và tỷ lệ chữa khỏi đạt bao nhiêu? Phác đồ điều trị Demodex sử dụng thuốc tiêm Nova Mectin 0,25% (liều 0,2 mg/kg thể trọng, tiêm dưới da 2 tuần một lần, duy trì trong 2 tháng), kết hợp tắm bằng xà phòng Nova-Pink Shampoo (3 lần/tuần) và dùng kháng sinh chống phụ nhiễm mủ cùng vitamin trợ sức. Phác đồ này đạt tỷ lệ chữa khỏi 91,6% (22/24 con).

Tỷ lệ nhiễm Demodex giữa giống chó nội và chó ngoại có sự khác biệt như thế nào trong nghiên cứu? Tỷ lệ mắc Demodex ở chó nội là 78,95% (15/19 con), cao hơn so với chó ngoại là 69,23% (9/13 con). Tác giả lý giải nguyên nhân là do chó ngoại có giá trị cao nên được chủ nuôi đầu tư chăm sóc dinh dưỡng tốt hơn và thường xuyên sử dụng thuốc phòng trừ ngoại ký sinh trùng.

Tác giả ghi nhận hiện tượng bất lợi nào đối với cơ thể chó khi sử dụng phác đồ điều trị nấm da kéo dài? Trong quá trình điều trị nấm da kéo dài từ 4 đến 6 tuần bằng thuốc Griseofulvin liều 250 mg/20 kg thể trọng, tác giả ghi nhận có trường hợp chó bị tổn thương viêm gan. Do đó, nghiên cứu lưu ý người điều trị cần theo dõi, kiểm tra chức năng gan thận của vật nuôi khi sử dụng loại kháng sinh trị nấm này.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Văn Lịch đã phản ánh cụ thể tình hình dịch tễ bệnh ngoài da trên đàn chó nuôi tại thành phố Thái Nguyên, xác định Demodex canis là căn nguyên chủ yếu gây bệnh với tỷ lệ 66,67% trong số các ca bệnh ngoài da. Nghiên cứu khẳng định hiệu lực điều trị đạt 91,6% của phác đồ Ivermectin kết hợp dầu tắm chuyên dụng đối với bệnh do Demodex, đồng thời chỉ ra tỷ lệ chữa khỏi bệnh nấm da đạt 60% kèm theo cảnh báo tác dụng phụ gây viêm gan của Griseofulvin. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thú y và quy trình chẩn đoán, điều trị thực tiễn có giá trị ứng dụng cao cho công tác phòng trừ bệnh ngoại ký sinh trùng trên thú cảnh tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Từ lâu chó đã trở thành con vật gần gũi với đời sống con người. Khác hẳn với các loài vật nuôi khác, chó có các giác quan rất phát triển, đặc biệt là khả năng thị giác, thính giác cao hơn rất nhiều so với con người, do đó từ xưa con người đã biết thuần hóa, huấn luyện, nuôi chó với nhiều mục đích khác nhau: làm cảnh, giữ nhà, làm bạn, làm chó nghiệp vụ, săn thú…. Chó được nuôi ở tất cả các nước trên thế giới. Tại các nước phát triển, chó được nuôi, chăm sóc, khám chữa bệnh rất cẩn thận và có cả những quy định bảo vệ chó.

Ở nước ta, những năm gần đây, khi kinh tế phát triển, đời sống nhân dân ngày càng được cải thiện, người dân đã quan tâm nhiều hơn đến việc nuôi chó để làm cảnh, làm bạn thân thiết của con người và phục vụ những mục đích kinh tế khác nhau. Chó được nuôi nhiều thì vấn đề dịch bệnh xảy ra trên chó cũng ngày càng nhiều hơn. Bệnh dịch không những gây thiệt hại cho chó mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Ngoài những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại cho chó như các bệnh dại, Carê, bệnh xoắn khuẩn, bệnh do Parvovirus…bệnh do ký sinh trùng cũng gây nhiều thiệt hại cho chó, đặc biệt là đặc điểm khí hậu nóng ẩm ở nước ta tạo điều kiện thuận lợi cho các loại mầm bệnh ký sinh trùng tồn tại và phát triển.

Bệnh do Demodex, Sarcoptes, nấm da là một trong những bệnh thường xảy ra trên chó, chó khi mắc bệnh thường ngứa ngáy, khó chịu, viêm nhiễm kế phát kèm theo. Trong những năm gần đây, chó được nuôi ở thành phố Thái Nguyên khá nhiều. Tuy nhiên, việc phòng trị bệnh ký sinh trùng, đặc biệt là bệnh ngoài da cho chó còn ít được chú ý. Xuất phát từ nhu cầu của thực tế nuôi chó ở thành n 17 phố Thái Nguyên, chúng em thực hiện đề tài: "Tình hình nhiễm bệnh ngoài da do Demodex, Sarcoptes, nấm da trên chó nuôi tại thành phố Thái Nguyên và kết quả điều trị” 2.

Mục đích của đề tài - Điều tra tình hình nhiễm Demodex, Sarcoptes, nấm da trên chó nuôi tại các hộ gia đình thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên. - Xây dựng phác đồ điều trị bệnh có hiệu quả. Ý nghĩa của đề tài - Kết quả của đề tài là cơ sở phục vụ cho nghiên cứu và học tập của sinh viên ngành Chăn nuôi thú y các khóa tiếp theo. - Đánh giá được tình hình nhiễm Demodex, Sarcoptes, nấm da trên chó nuôi tại các hộ gia đình thành phố Thái Nguyên tỉnh Thái Nguyên và biện pháp điều trị bệnh có hiệu quả.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Cấu tạo da Theo Nguyễn Xuân Hoạt, Phạm Đức Lộ (1980) [7], da gồm có 3 lớp: - Biểu bì: + Biểu bì là biểu mô lát kép hóa keratin (sừng) mạnh. Bề dày của lớp này thay đổi tùy nơi.

Thường dày ở những chỗ không có lông và có sự cọ sát mạnh. Lớp này không có mạch máu, dinh dưỡng thực hiện nhờ sự nhờ sự thẩm thấu từ các mao mạch bên dưới. Lớp này có tác dụng: .Lót mặt ngoài và bảo vệ cơ thể nhờ sự sừng hóa.Chứa sắc tố bào, là những tế bào tạo ra sắc tố có tác dụng bảo vệ cơ thể chống lại các tia bức xạ. Biểu bì không chứa mạch máu nên vi khuẩn không xâm nhập vào cơ thể nếu vết thương chưa sâu đến lớp chân bì.

- Chân bì Chân bì là mô liên kết sợi vững chắc, có nhiều mạch máu và thần kinh. Chân bì thường lồi lên biểu bì và tạo thành những nhú chân bì. Chân bì được phân ra 3 lớp: n 18 + Lớp nhú: ngay sát biểu bì. Mỗi nhú là một khối mô liên kết thưa không có hướng nhất định, ở đó ngoài thành phần mô liên kết còn chứa tương bào và một số bạch cầu.

Đôi khi có những bó cơ trơn tạo thành cơ dựng lông. + Lớp bình diện: là phần mô liên kết nằm song song với bề mặt da, lớp này chứa nhiều sợi keo và sợi đàn hồi, mạch máu, mạch bạch huyết, các sợi thần kinh và đầu thần kinh như tiểu thể Meissner, tiểu thể Golgi Mazzoni. + Lớp dạng gân: tạo bởi mô liên kết với nhiều sợi chạy song song bề mặt da và nén chặt nhau. Ở đây chỉ có mạch máu chạy xuyên qua chứ không phân nhánh cũng có những đầu thần kinh có bao.

- Hạ bì Hạ bì là mô liên kết mỡ được ngăn thành nhiều thùy và tiểu thùy bởi những bó sợi tạo keo. Trong hạ bì chứa những động mạch, tiểu tĩnh mạch và mạch bạch huyết, dây thần kinh, đầu thần kinh trần và đầu thần kinh bọc như tiểu thể Ruffini. Sự tuần hoàn và hệ thống thần kinh của da * Mạch máu Những động mạch hay tĩnh mạch của da nối với nhau thành lưới mạch máu chạy song song với bề mặt da. Chính nhờ cấu trúc này mà da đảm nhận được nhiều chức năng.

Hệ động mạch và tĩnh mạch sẽ tạo thành 2 lưới mạch: lưới nông và lưới sâu. * Lưới mạch máu sâu Những mạch máu từ lớp dưới da tiến vào hạ bì rồi lên đến lớp dưới chân bì và phân nhánh tạo ra dưới dạng động mạch sâu, cũng là một hệ thống tĩnh mạch ngược lại. * Lưới mạch máu nông Từ lưới động mạch sâu sẽ phân nhánh tạo ra những động mạch nhỏ xuyên qua lớp dạng gân của chân bì lên tới lớp dưới nhú và tạo thành lưới mao mạch nông. Lớp này lại phân nhánh để tạo ra những mao mạch hình quai để tiếp xúc với tĩnh mạch của nhú.

* Mạch bạch huyết Bắt nguồn từ những mao mạch kín đầu nằm trong nhú chân bì sau đó đổ vào lưới mao mạch bạch huyết dưới nhú đến tầng sâu của chân bì tạo n 19 thành lưới bạch huyết trong chân bì, nằm giữa hai lưới mạch máu nông và sâu. Từ lưới này lại đỗ vào tĩnh mạch bạch huyết rồi xuyên qua hạ bì để đến tĩnh mạch bạch huyết dưới da. * Thần kinh Những nhánh thần kinh của da có 2 nguồn gốc: giao cảm và não tủy. Chúng tạo thành đám rối nằm ở hạ bì và có 2 loại: - Đám rối thần kinh có myelin: là những nhánh của thần kinh cảm giác, đuôi gai của nó tạo thành những tiểu thể Vater - Pacini, Ruffini hay Golgi-Mazzoni.

- Đám rối thần kinh không có myelin: gồm những sợi thần kinh giao cảm tiếp xúc quanh mạch máu và các tuyến dưới da. * Những tuyến phụ của da + Tuyến bã Tuyến bã là tuyến chế tiết ra chất làm mềm da và lông gọi là chất bã. + Tuyến mồ hôi Tuyến mồ hôi là những tuyến ống nằm sâu trong lớp chân bì và các tuyến cuộn lại thành bó. Tuyến mồ hôi thường được chia thành 3 đoạn: + Tiểu cầu mồ hôi Đoạn ống này cong nằm trong hạ bì, đó là phần chế tiết ra mồ hôi, đường kính lớn hơn ống bài xuất, cao 20-25 µm.

Vách ống cấu tạo bởi hai hàng tế bào: Tế bào tuyến: nằm bên trong, tùy giai đoạn hoạt động mà tế bào có hình khối hay trụ đơn. Nhân tế bào to, bào tương chứa nhiều bào quan và các chất vùi glycogen, lipid, hạt sắc tố. Có hai loại tế bào tuyến loại sẫm màu có hạt ưa base và loại sáng màu có hạt ưa acid, kích thước hạt nhỏ hơn. Tế bào cơ, biểu mô nằm ngoài: những tế bào này có khả năng co bóp để đẩy chất tiết ra khỏi tiểu cầu.

Những tuyến nhỏ không có tế bào cơ biểu mô. + Ống bài xuất Đoạn này chạy xuyên qua chân bì đến lớp mầm của biểu bì. Vách của ống được cấu tạo bởi hai hàng tế bào nằm trong màng đáy. Cả hai loại đều là khối đơn.

Tế bào ở hàng ngoài sẫm màu. n 20 Tế bào ở trong có tính bắt màu acid mạnh, đỉnh tế bào có ngấm một chất mỡ có tác dụng bảo vệ. + Đường mồ hôi Đoạn ống này xoắn ốc trong biểu bì lên đến mặt da, tùy theo tính chất của chất tiết, tuyến mồ hôi được phân thành hai loại: Dịch loãng không mùi: thường có ở vùng ít lông hay không có lông. Dịch đậm đặc: có nhiều hạt protid và có mùi riêng biệt đối với từng loại, có khi với từng cá thể.

Loại này có lòng ống rộng, đổ ra bẹ lông và phân bố trên toàn bộ mặt da. + Tuyến sữa Tuyến sữa là loại tuyến mồ hôi biến đổi để thích ứng với chức phận tạo ra sữa. Tuyến này chỉ phát triển mạnh ở thú cái. Tuyến sữa là một khối tròn dẹt nằm trong hạ bì, đẩy da phồng lên.

Tùy loại thú mà vị trí và số lượng tuyến thay đổi. * Lông Là sự biến dạng của lớp biểu bì. Biểu bì chạy lồng vào lớp bì và các tế bào của nó bị hóa sừng. Lông có hình trụ dài, cắm sâu vào trong da và gồm có phần: thân lông và chân lông.

+ Thân lông Trồi lên trên mặt da, cấu tạo gồm có: Tủy lông: ở chính giữa trục lông, chứa những tế bào chưa hóa sừng, còn nhân, nếu ở gia súc lông lớn và có màu sắc thì tế bào có chứa những hạt sắc tố. Giữa các tế bào có khoang chứa không khí, nhờ vậy lông có tính không dẫn nhiệt. Màng vỏ lông: cấu tạo bởi những tế bào dẹp xếp thành lớp đã hóa sừng, không có nhân, không có sắc tố. Hình thái và cách sắp xếp của vảy này tùy loại gia súc.

+ Chân lông Nằm sâu trong da, đó là vùng dinh dưỡng sinh trưởng của lông. Thân lông không cắm chéo đối với bề mặt da. Phần tận cùng của chân lông phình to gọi là củ lông. Cắt dọc theo chân lông có 2 phần: Ngoài cùng là bao sợi liên kết n 21 Trong là bẹ lông, là phần kéo dài của biểu bì da * Chức năng sinh lý của da Da bao bọc cơ thể và có 2 lớp chính (biểu bì và bì).

Chức năng của da gồm: - Bảo vệ cơ thể không bị tổn thương bởi các tác nhân cơ học và hoá học - Ngăn ngừa mất nước của cơ thể - Ngăn chặn vi sinh vật xâm nhập - Điều hoà thân nhiệt - Cung cấp cảm giác về áp lực, nhiệt độ, đau, tiếp xúc. - Truyền các tín hiệu hoá học ra xung quanh - Dự trữ mỡ và nước - Tổng hợp 7- dehydrocholesterol để chuyển thành vitamin D3 bởi tia cực tím từ mặt trời. - Bảo vệ những mô bên dưới da trách khỏi tác dụng bất lợi của tia cực tím từ mặt trời. Những hiểu biết về bệnh Demodex, Sarcoptes và nấm da trên chó 2.