Nhân Tố Quốc Tế Trong Cuộc Chiến Biên Giới Trung Quốc - Ấn Độ Năm 1962

Khám phá luận án về nhân tố quốc tế trong cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962, phân tích tác động và hệ quả lịch sử.

• Tác giả: Phạm Xuân Công
• Người hướng dẫn: PGS.TS Văn Ngọc Thành
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Nhân Tố Quốc Tế Trong Cuộc Chiến Biên Giới Trung Quốc - Ấn Độ Năm 1962
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN ÁN
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
• Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài
• 1.1.1. Các học giả Ấn Độ
• 1.1.2. Các học giả Trung Quốc
• 1.1.3. Các học giả nước ngoài khác
• 1.2. Các công trình nghiên cứu của học giả Việt Nam
• 1.3. Những vấn đề đã được nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án
• 1.4. Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu, giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: NHÂN TỐ QUỐC TẾ TRONG NGUYÊN NHÂN CỦA CUỘC CHIẾN TRANH BIÊN GIỚI TRUNG QUỐC - ẤN ĐỘ NĂM 1962
• 2.1. Khái quát lãnh thổ tranh chấp giữa Trung Quốc và Ấn Độ
• 2.1.1. Khu vực phía tây
• 2.1.2. Khu vực trung tâm
• 2.1.3. Khu vực phía đông
• 2.2. Bối cảnh quốc tế
• 2.3. Bối cảnh khu vực
• 2.4. Di sản của người Anh thời thuộc địa với vấn đề tranh chấp biên giới, lãnh thổ giữa Trung Quốc và Ấn Độ
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHÂN TỐ QUỐC TẾ TRONG DIỄN BIẾN CỦA CUỘC CHIẾN TRANH BIÊN GIỚI TRUNG QUỐC - ẤN ĐỘ NĂM 1962
• 3.1. Khái quát diễn biến cuộc chiến tranh
• 3.1.1. Chiến sự khu vực phía tây
• 3.1.2. Chiến sự khu vực phía đông
• 3.1.3. Ngừng bắn, rút quân
• 3.1.4. Thiệt hại của hai bên
• 3.2. Tác động của các nhân tố quốc tế trong diễn biến chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962
• 3.2.1. Mỹ và các đồng minh với diễn biến của cuộc chiến tranh
• 3.2.2. Liên Xô với diễn biến của cuộc chiến tranh
• 3.2.3. Các nước thuộc Phong trào Không liên kết
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHÂN TỐ QUỐC TẾ SAU CUỘC CHIẾN TRANH BIÊN GIỚI TRUNG QUỐC - ẤN ĐỘ NĂM 1962 VÀ VIỆC THÚC ĐẨY HÒA GIẢI QUAN HỆ TRUNG QUỐC - ẤN ĐỘ
• 4.1. Mỹ, Anh và các đồng minh
• 4.2. Hội nghị hòa giải Colombo của các nước Không liên kết
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: NHẬN XÉT VỀ NHÂN TỐ QUỐC TẾ TRONG CUỘC CHIẾN TRANH BIÊN GIỚI TRUNG QUỐC - ẤN ĐỘ NĂM 1962
• 5.1. Nhận xét chung về cuộc chiến tranh
• 5.2. Nhân tố quốc tế trong nguyên nhân của cuộc chiến tranh
• 5.3. Nhân tố quốc tế trong diễn biến cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962
• 5.4. Nhân tố quốc tế sau khi Trung Quốc rút quân và quá trình hòa giải
• 5.5. Đánh giá được và mất của Trung Quốc và Ấn Độ qua cuộc chiến tranh biên giới năm 1962
• 5.6. Tiểu kết chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhân tố quốc tế trong chiến tranh Trung Quốc Ấn Độ 1962

Cuộc chiến tranh biên giới giữa Trung Quốc và Ấn Độ năm 1962 không chỉ là một cuộc xung đột quân sự mà còn là một sự kiện có tác động sâu rộng đến quan hệ quốc tế. Nhân tố quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nguyên nhân và diễn biến của cuộc chiến. Sự cạnh tranh giữa các cường quốc như Mỹ và Liên Xô đã tạo ra bối cảnh phức tạp cho cuộc xung đột này.

1.1. Bối cảnh lịch sử và chính trị trước năm 1962

Trước khi cuộc chiến tranh nổ ra, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ đã bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố lịch sử. Sự phân chia lãnh thổ do di sản của thực dân Anh để lại đã tạo ra những tranh chấp không thể giải quyết. Bên cạnh đó, sự phát triển của chủ nghĩa bành trướng dân tộc cũng là một yếu tố quan trọng.

1.2. Vai trò của các cường quốc trong cuộc chiến

Mỹ và Liên Xô đã có những tác động mạnh mẽ đến cuộc chiến tranh này. Mỹ đã cung cấp viện trợ quân sự cho Ấn Độ, trong khi Liên Xô lại có những động thái ủng hộ Trung Quốc. Sự can thiệp của các cường quốc này đã làm gia tăng tính chất phức tạp của cuộc xung đột.

II. Những thách thức trong quan hệ Trung Quốc Ấn Độ trước chiến tranh

Trước khi cuộc chiến tranh biên giới nổ ra, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ đã gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề về biên giới, sự khác biệt về chính trị và văn hóa đã tạo ra một bầu không khí căng thẳng. Các yếu tố này đã dẫn đến những xung đột không thể tránh khỏi.

2.1. Tranh chấp lãnh thổ và biên giới

Tranh chấp lãnh thổ giữa hai nước chủ yếu tập trung vào khu vực Aksai Chin và Arunachal Pradesh. Những vấn đề này đã trở thành nguyên nhân chính dẫn đến cuộc chiến tranh năm 1962.

2.2. Sự khác biệt về chính trị và tư tưởng

Sự khác biệt về hệ tư tưởng giữa chủ nghĩa xã hội của Trung Quốc và chủ nghĩa dân tộc của Ấn Độ đã tạo ra những rào cản trong quan hệ ngoại giao. Điều này đã làm gia tăng sự nghi ngờ và căng thẳng giữa hai quốc gia.

III. Diễn biến chính của cuộc chiến tranh biên giới 1962

Cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962 diễn ra trong bối cảnh căng thẳng gia tăng. Diễn biến của cuộc chiến đã cho thấy sự quyết liệt và tàn khốc của xung đột. Các trận đánh lớn đã diễn ra tại nhiều khu vực, gây thiệt hại nặng nề cho cả hai bên.

3.1. Các trận đánh lớn và chiến lược quân sự

Cuộc chiến tranh diễn ra với nhiều trận đánh lớn, trong đó có trận đánh tại Aksai Chin. Chiến lược quân sự của Trung Quốc đã cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng và khả năng tác chiến hiệu quả.

3.2. Tác động của cuộc chiến đến quan hệ quốc tế

Cuộc chiến tranh đã thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các cường quốc. Sự can thiệp của Mỹ và Liên Xô đã làm gia tăng tính chất phức tạp của cuộc xung đột.

IV. Hậu quả và tác động của cuộc chiến tranh 1962

Cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962 đã để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng. Không chỉ gây thiệt hại về người và của, cuộc chiến còn làm xấu đi mối quan hệ giữa hai quốc gia trong nhiều thập kỷ sau đó.

4.1. Thiệt hại về người và tài sản

Cuộc chiến đã cướp đi hàng ngàn sinh mạng và gây thiệt hại lớn về tài sản. Điều này đã tạo ra những vết thương khó lành trong lòng người dân hai nước.

4.2. Tác động đến quan hệ quốc tế và khu vực

Hậu quả của cuộc chiến đã làm thay đổi cục diện quan hệ quốc tế, đặc biệt là trong khu vực châu Á. Sự căng thẳng giữa Trung Quốc và Ấn Độ đã ảnh hưởng đến nhiều quốc gia khác trong khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quan hệ Trung Quốc Ấn Độ

Mặc dù đã trải qua hơn 60 năm kể từ cuộc chiến tranh biên giới năm 1962, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, cũng có những cơ hội để cải thiện quan hệ trong tương lai.

5.1. Những nỗ lực hòa giải và hợp tác

Cả hai quốc gia đã có những nỗ lực để cải thiện quan hệ, bao gồm các cuộc đàm phán và thỏa thuận về biên giới. Tuy nhiên, những thách thức vẫn còn tồn tại.

5.2. Triển vọng tương lai trong bối cảnh quốc tế

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, mối quan hệ giữa Trung Quốc và Ấn Độ có thể sẽ tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, sự cạnh tranh giữa các cường quốc vẫn là một yếu tố cần được xem xét.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về quan hệ quốc tế và xung đột địa chính trị nửa sau thế kỷ XX luôn xem cuộc chiến tranh biên giới Trung - Ấn năm 1962 (20/10/1962 – 21/11/1962) là một sự kiện bản lề, làm sụp đổ trật tự "Panchsheel" (Năm nguyên tắc cùng tồn tại hòa bình) và định hình lại cấu trúc an ninh Nam Á cũng như toàn bộ lục địa Á - Âu. Luận án tiến sĩ lịch sử "Nhân tố quốc tế trong cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962" của tác giả Phạm Xuân Công (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 2022; chuyên ngành Lịch sử thế giới, mã số 9.11, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Văn Ngọc Thành và PGS.TS. Đào Tuấn Thành) là công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu đầu tiên từ góc độ sử học Việt Nam giải mã toàn diện các biến số quốc tế tác động đa chiều đến cuộc chiến.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định rõ ràng: các công trình quốc tế trước đây chủ yếu phân cực giữa quan điểm dân tộc luận của Ấn Độ (nhấn mạnh dã tâm bành trướng của Trung Quốc) hoặc Trung Quốc (biện minh bằng "phản công tự vệ" trước chính sách tiến lên phía trước của New Delhi), hoặc các nghiên cứu phương Tây chỉ tiếp cận song phương hạn hẹp. Luận án đã lấp đầy khoảng trống này bằng cách đặt cuộc xung đột vào mạng lưới tương tác đa tầng của Trật tự hai cực Ianta, mâu thuẫn Trung - Xô, sự can dự của liên minh Anh - Mỹ, và phong trào Không liên kết.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và giả thuyết (Hypotheses - H) được thiết lập chặt chẽ:

• RQ1: Nhân tố quốc tế giữ vai trò gì trong việc hình thành mầm mống và châm ngòi cuộc tranh chấp biên giới lãnh thổ Trung - Ấn?
• RQ2: Cấu trúc Chiến tranh Lạnh và Khủng hoảng tên lửa Cuba tác động như thế nào đến thời điểm bùng nổ, quy mô và tiến trình chiến sự từ tháng 10 đến tháng 11/1962?
• RQ3: Phản ứng của các siêu cường (Mỹ, Liên Xô) và khối Không liên kết đã định hình tiến trình ngừng bắn, rút quân và nỗ lực hòa giải ngoại giao hậu chiến ra sao?
• RQ4: Cuộc chiến tái cấu trúc các mối quan hệ địa chính trị khu vực và trật tự toàn cầu như thế nào?
• H1: Xung đột biên giới Trung - Ấn năm 1962 không đơn thuần là tranh chấp song phương cục bộ mà là sản phẩm trực tiếp của sự va đập giữa di sản thuộc địa đế quốc Anh (imperial legacy) và sự phân hóa ý thức hệ - quyền lực trong Chiến tranh Lạnh.
• H2: Thời điểm phát động tấn công (20/10/1962) và quyết định đơn phương ngừng bắn (21/11/1962) của Trung Quốc hoàn toàn bị chi phối bởi "cửa sổ cơ hội chiến lược" (strategic window of opportunity) từ cuộc Khủng hoảng tên lửa Cuba giữa Mỹ và Liên Xô.
• H3: Cuộc chiến đóng vai trò chất xúc tác làm sâu sắc thêm sự chia rẽ Trung - Xô, đồng thời biến chính sách Không liên kết của Ấn Độ từ lý tưởng hóa sang thực dụng hóa gắn liền với hợp tác an ninh phương Tây.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp Chủ nghĩa hiện thực cấu trúc (Structural Realism), Lý thuyết cân bằng mối đe dọa (Balance of Threat Theory) và Lý thuyết hệ thống trong quan hệ quốc tế (Systems Theory), khảo sát toàn diện trên không gian địa lý hơn 125.000 km² lãnh thổ tranh chấp tại ba phân khu (phía Tây: Aksai Chin ~38.000 km²; Trung tâm: ~2.000 km²; phía Đông: NEFA/Arunachal Pradesh ~83.000–90.000 km²).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân tích mạch lạc qua bốn dòng học thuật chính:

Dòng học thuật Ấn Độ với các đại diện tiêu biểu như P. Athale (1992), Surjit Mansingh (1994), Parshotam Mehra (2007), Mohan Guruswamy & Zorawar Daulet Singh (2009), Jasjit Singh (2012), và PK Chakravorty (2017). Nhóm tác giả này bảo vệ lập trường rằng Trung Quốc theo đuổi chủ nghĩa bành trướng lãnh thổ xuống phía Nam sau khi sáp nhập Tây Tạng năm 1950, nhấn mạnh vai trò quyết định mang tính cá nhân của Mao Trạch Đông và coi hành động của Bắc Kinh là sự phản bội tình hữu nghị mà Thủ tướng Jawaharlal Nehru dày công xây dựng.

Dòng học thuật Trung Quốc với các công trình của Wang Hongwei (1989), Xu Yan (1993), Lưu Tuyết Thành (Xuecheng Liu, 1994), sách chuyên khảo của Nhà xuất bản Khoa học Quân sự Trung Quốc (1994), Triệu Vĩ Văn (Zhao Weiwen, 2000), và Hongzhou Zhang & Mingjiang Li (2013). Các học giả Trung Quốc tập trung cáo buộc Ấn Độ kế thừa chủ nghĩa đế quốc Anh, thực thi "Chính sách Tiến lên phía trước" (Forward Policy) từ năm 1961, dung túng cho lực lượng nổi dậy Tây Tạng và biến Tây Tạng thành vùng đệm chống Trung Quốc, buộc Bắc Kinh phải tiến hành "chiến tranh phản công tự vệ".

Dòng học thuật phương Tây và quốc tế mang tính phản biện, đa chiều hơn: Werner Levi (1963), Alastair Lamb (1964), Neville Maxwell (1971) với tác phẩm kinh điển "India's China War", Michael Brecher (1979), Hemen Ray (1988), Denis Kux (1992), Bruce Riedel (2015) với "JFK's Forgotten Crisis", và Stephen Westcott (2017). Các nghiên cứu này chỉ ra căn nguyên tranh chấp bắt nguồn từ "Cuộc chơi lớn" (The Great Game) giữa Anh và Nga thế kỷ XIX–XX, phân tích vai trò của CIA tại Tây Tạng và các toan tính chiến lược của Mỹ - Liên Xô.

Dòng học thuật Việt Nam ghi nhận các đóng góp bước đầu của Đinh Trung Kiên (1993), Lê Thế Cường (2011), Lê Thị Hằng Nga (2015), Huỳnh Thanh Loan (2019), và Nguyễn Tuấn Bình (2017). Tuy nhiên, các công trình này chỉ đề cập gián tiếp hoặc nghiên cứu quan hệ song phương riêng lẻ.

Luận án của Phạm Xuân Công định vị vị thế học thuật bằng việc vượt thoát khỏi các định kiến ý thức hệ và xung đột lợi ích quốc gia của hai bên tham chiến, thiết lập một khung đánh giá độc lập, trung lập dựa trên phương pháp luận lịch sử duy vật biện chứng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp quan trọng vào lý luận nghiên cứu lịch sử quan hệ quốc tế và xung đột biên giới thông qua việc làm sáng tỏ ba luận điểm lý thuyết cơ bản:

Thứ nhất, Mô hình va đập cấu trúc thuộc địa - hậu thuộc địa: Luận án chứng minh rằng các đường biên giới phân định thời kỳ thực dân không đơn thuần là đường vẽ địa lý mà là các cấu trúc an ninh đế quốc mang tính áp đặt. Khi các thực thể quốc gia - dân tộc hiện đại ra đời, sự đối lập giữa quan niệm chủ quyền kiểu phương Tây (ranh giới cứng) và cấu trúc biên viễn truyền thống châu Á (vùng đệm lỏng lẻo) tất yếu tạo ra khủng hoảng chủ quyền khi thiếu vắng cơ chế đàm phán bình đẳng.

Thứ hai, Lý thuyết Cửa sổ cơ hội chiến lược trong thế đối đầu lưỡng cực: Nghiên cứu mở rộng lý thuyết của Kenneth Waltz và Morton Kaplan bằng việc lượng hóa cách thức một cường quốc khu vực (Trung Quốc) tận dụng tình trạng tê liệt của cấu trúc quyền lực toàn cầu (Mỹ và Liên Xô bị trói buộc trong Khủng hoảng tên lửa Cuba từ 14/10 đến 28/10/1962) để thực hiện một chiến dịch quân sự quy mô hạn chế đạt mục tiêu chính trị tối đa mà không sợ bị trừng phạt hạt nhân hay can thiệp vũ trang quy mô lớn.

Thứ ba, Sự xói mòn chức năng của Phong trào Không liên kết (NAM): Luận án bổ sung luận điểm cho rằng tính trung lập đạo đức của các nước thuộc thế giới thứ ba hoàn toàn bất lực trước các xung đột địa chính trị sống còn; sự an toàn của các quốc gia không liên kết trong khủng hoảng vẫn bị chi phối sâu sắc bởi viện trợ an ninh và sự răn đe của các cường quốc truyền thống.

Khung phân tích độc đáo

Tác giả kiến tạo khung phân tích tích hợp đa tầng (Multi-level Analytical Framework):

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập nghiêm ngặt: giới hạn trong giai đoạn tiền đề 1949–1959, giai đoạn bùng nổ trực tiếp 1959–1962, và giai đoạn hòa giải hậu chiến 1962–1963, áp dụng cho bối cảnh địa chính trị lục địa đặc thù tại các vùng đèo núi hiểm trở có độ cao trên 4.500m của dãy Himalaya.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ lập trường nhận thức luận hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp chủ nghĩa duy vật lịch sử. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp định tính chuyên sâu (qualitative historical design), kết hợp chặt chẽ giữa hai phương pháp trụ cột của khoa học lịch sử:

• Phương pháp lịch sử: Phục dựng khách quan, chân thực và tuần tự toàn bộ tiến trình tương tác quốc tế từ các hiệp ước thế kỷ XIX (Amritsar 1846, Lhasa 1904, Simla 1913–1914) cho đến diễn biến chiến sự 32 ngày đêm trong tháng 10 và 11 năm 1962.
• Phương pháp logic: Phân tích các mối quan hệ nhân quả bản chất, bóc tách các biến số độc lập (bối cảnh Chiến tranh Lạnh, mâu thuẫn Trung - Xô, di sản thuộc địa) tác động đến biến số phụ thuộc (quyết định khai chiến, tiến trình chiến dịch và kết cục hòa giải).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình khảo cứu tư liệu đạt chuẩn mực học thuật cao với quy tắc tam giác hóa tứ giác (quadrilateral data triangulation):

Độ tin cậy và tính hợp lệ của luận án được bảo đảm thông qua việc đối chiếu chéo các văn bản ngoại giao gốc bằng tiếng Anh, tiếng Trung và tiếng Việt, loại trừ các sai lệch do thiên kiến tuyên truyền chính trị thời chiến.

Data và phân tích

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được khai thác đồ sộ:

• Toàn bộ hệ thống Bạch thư ngoại giao (White Papers) do Bộ Ngoại giao Ấn Độ ban hành từ năm 1959 đến 1963.
• Hồ sơ giải mật của Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) về chương trình do thám U-2 tại căn cứ Charbatia và các đánh giá tình báo quốc gia (NIEs) giai đoạn 1954–1974.
• Văn bản các hiệp định lịch sử: Hiệp ước Nam Kinh (1842), Hiệp ước Amritsar (1846), Công ước Lhasa (1904), Hiệp định Anh - Nga (1907), Công ước Simla (1914).
• Dữ liệu tổn thất quân sự, viện trợ hậu cần và tọa độ địa lý chiến trường tại các phân khu Kameng, Walong, Tawang (phía Đông) và Aksai Chin, Rezang La, Chushul (phía Tây).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1: Nghịch lý của sự đan cài giữa Khủng hoảng Cuba và Cuộc chiến Himalaya. Tác giả chứng minh cuộc tấn công ngày 20/10/1962 của Trung Quốc được ấn định chính xác vào thời điểm Liên Xô và Mỹ bước vào bờ vực chiến tranh hạt nhân tại vùng biển Caribe. Phát hiện này giải thích nguyên nhân Liên Xô ban đầu phải ra Tuyên bố Pravda (25/10/1962) ủng hộ lập trường đàm phán 3 điểm của Trung Quốc nhằm tìm kiếm sự ủng hộ của Bắc Kinh, nhưng ngay khi khủng hoảng Cuba hạ nhiệt (cuối tháng 10/1962), Moscow đã lập tức chuyển hướng trung lập và nối lại hợp tác quân sự với New Delhi.

Phát hiện 2: Sự đổ vỡ trên thực tế của Chính sách Không liên kết Ấn Độ. Khi đối đầu quân sự trực diện và bị quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc đẩy lùi sâu qua đường McMahon, Jawaharlal Nehru đã phải viết hai bức thư khẩn cấp (ngày 19/11/1962) cho Tổng thống Mỹ John F. Kennedy đề nghị viện trợ khẩn cấp 12 phi đoàn máy bay tiêm kích siêu âm cùng hệ thống radar hiện đại do phi công Mỹ trực tiếp vận hành. Điều này chứng minh rằng trước thách thức an ninh sinh tử, ranh giới giữa "không liên kết" và "liên minh phòng thủ" đã hoàn toàn bị xóa nhòa.

Phát hiện 3: Bản chất di sản địa chính trị của "Cuộc chơi lớn" (The Great Game). Luận án chứng minh người Anh đã để lại hai tiền đề ranh giới mâu thuẫn ở phía Tây: Đường Johnson (1865) đưa trọn Aksai Chin vào Kashmir và Đường Macartney-MacDonald (1899) nhượng phần lớn Aksai Chin cho Trung Quốc. Do Ấn Độ độc lập lựa chọn kế thừa đường Johnson tối đa hóa lãnh thổ, trong khi Trung Quốc kiên quyết giữ tuyến huyết mạch Tân Cương - Tây Tạng chạy qua Aksai Chin, cuộc chiến trở thành điều không thể tránh khỏi.

Phát hiện 4: Tác động của mâu thuẫn Trung - Xô như một biến số thúc đẩy chiến tranh. Cuộc tấn công của Trung Quốc vừa nhằm trừng phạt Ấn Độ, vừa đóng vai trò "phép thử ý thức hệ" đối với Liên Xô, buộc Nikita Khrushchev phải bộc lộ lập trường giữa "người anh em XHCN" (Trung Quốc) và "người bạn tư sản" (Ấn Độ), đẩy nhanh sự rạn nứt khối cộng sản quốc tế.

Phát hiện 5: Giới hạn quyền lực hòa giải của Nhóm 6 nước Không liên kết tại Colombo. Hội nghị Colombo (tháng 12/1962 gồm Sri Lanka, Miến Điện, Campuchia, Ghana, Indonesia, Ai Cập) tuy đưa ra được giải pháp ngoại giao trung lập nhằm tạo vùng phi quân sự 20 km, nhưng không thể buộc hai bên ký kết hiệp ước biên giới vĩnh viễn do thiếu công cụ cưỡng chế thực thi và sự chia rẽ ngầm về lợi ích song phương với Bắc Kinh.

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật: Cung cấp một khung tham chiếu hoàn chỉnh cho giới nghiên cứu lịch sử thế giới và quan hệ quốc tế tại Việt Nam khi tiếp cận các cuộc chiến tranh cục bộ trong Chiến tranh Lạnh.
• Về mặt phương pháp luận: Minh chứng cho tính hiệu quả của việc kết hợp tư liệu lịch sử ngoại giao truyền thống với phân tích địa chính trị hiện đại và tài liệu tình báo giải mật.
• Về mặt thực tiễn và chính sách: Cung cấp những bài học địa chính trị vô giá cho các quốc gia láng giềng có chung đường biên giới đất liền và tranh chấp biển đảo phức tạp với Trung Quốc (đặc biệt là vấn đề Biển Đông hiện nay):
  1. Nhận diện các "cửa sổ cơ hội chiến lược" khi các siêu cường toàn cầu bị phân tâm trong các cuộc khủng hoảng quốc tế khác.
  2. Sự cần thiết của việc chuẩn bị nội lực phòng thủ vững chắc thay vì dựa dẫm vào các cam kết ngoại giao thuần túy hoặc nguyên tắc trung lập không có bảo đảm thực lực.
  3. Quản trị xung đột biên giới phải kết hợp kiên quyết bảo vệ thực địa với duy trì các kênh liên lạc ngoại giao thông suốt nhằm tránh bẫy tính toán sai lầm (miscalculation).

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp xuất sắc, luận án thẳng thắn ghi nhận một số giới hạn nghiên cứu nhất định:

• Giới hạn tiếp cận tư liệu lưu trữ cấp cao của Trung Quốc: Do tính bảo mật, các hồ sơ tác chiến nguyên bản và biên bản họp của Quân ủy Trung ương Trung Quốc chưa được giải mật hoàn toàn, tác giả chủ yếu tiếp cận qua các công trình tổng kết lịch sử chiến tranh đã qua biên tập chính thống.
• Phạm vi định lượng hóa tổn thất: Công trình tập trung vào khía cạnh lịch sử chính trị và ngoại giao, chưa xây dựng các mô hình định lượng chi tiết về dòng chảy vũ khí và tổn thất kinh tế vĩ mô của hai nước trong năm 1962.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối trong tương lai (Future Research Agenda) mở ra các hướng đi:

1. Nghiên cứu so sánh đối sánh mô hình tác chiến và tính toán ngoại giao của Trung Quốc trong ba cuộc chiến tranh biên giới: Chiến tranh Trung - Ấn 1962, Xung đột biên giới Trung - Xô tại đảo Trân Bảo 1969, và Chiến tranh xâm lược biên giới Việt Nam năm 1979.
2. Ứng dụng phương pháp phân tích diễn ngôn và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) trên kho lưu trữ điện tín ngoại giao giai đoạn 1959–1962 để giải mã các bước leo thang căng thẳng tâm lý của giới lãnh đạo chóp bu.
3. Đánh giá sự tiến hóa của Đường kiểm soát thực tế (LAC) từ năm 1962 đến các cuộc đụng độ đẫm máu tại thung lũng Galwan năm 2020 dưới lăng kính cạnh tranh chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (Indo-Pacific).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Trở thành công trình chuyên khảo nền tảng cho việc giảng dạy, biên soạn giáo trình Lịch sử quan hệ quốc tế, Lịch sử châu Á cận hiện đại tại các trường đại học sư phạm và khoa học xã hội nhân văn trên toàn quốc.
• Tác động hoạch định chính sách an ninh đối ngoại: Đóng góp các luận cứ lịch sử và chiến lược phục vụ công tác nghiên cứu tại Viện Chiến lược Ngoại giao (Học viện Ngoại giao), Viện Nghiên cứu Chiến lược (Bộ Quốc phòng) trong việc dự báo hành vi chiến lược của các nước lớn tại các khu vực tranh chấp chủ quyền.
• Ý nghĩa xã hội và quốc tế: Cung cấp cho công chúng và giới nghiên cứu một góc nhìn khách quan, khoa học, vượt qua những thiên kiến cảm tính, đóng góp vào sự hiểu biết sâu sắc về cấu trúc an ninh khu vực Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Lịch sử, Quan hệ quốc tế, Châu Á học: Tiếp cận hệ thống tư liệu dịch thuật chuẩn xác, khung phân tích đa tầng và danh mục tài liệu tham khảo đồ sộ.
• Các chuyên gia nghiên cứu chiến lược và an ninh quốc phòng: Nhận diện được các quy luật vận động của chiến tranh biên giới, nghệ thuật nghi binh ngoại giao và các kịch bản leo thang xung đột vũ trang.
• Các nhà ngoại giao và đàm phán biên giới: Rút ra các bài học đắt giá về kỹ thuật đàm phán, tính pháp lý của các văn kiện thuộc địa và cơ chế quản lý khủng hoảng đường ranh giới thực địa.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Hiện thực Cấu trúc của Kenneth Waltz bằng việc phát triển mô hình "Hành vi khai thác khủng hoảng kép" (Dual-Crisis Exploitation Model). Tác giả chứng minh các cường quốc tầm trung có thể chủ động kiến tạo một cuộc chiến tranh biên giới chớp nhoáng mang mục tiêu chính trị hạn chế bằng cách "bắt cóc thời cơ" khi hệ thống lưỡng cực toàn cầu rơi vào trạng thái tê liệt răn đe (Khủng hoảng tên lửa Cuba).

2. Điểm đổi mới về mặt phương pháp luận so với các công trình kinh điển quốc tế? Trả lời: So với tác phẩm của Neville Maxwell (1971) thiên về chỉ trích chính sách của Ấn Độ, hay Bruce Riedel (2015) tập trung vào vai trò nội bộ của Mỹ/CIA, luận án thực hiện thành công phương pháp tam giác hóa tư liệu tứ giác (Ấn - Trung - Mỹ/Anh - Xô/Không liên kết), đặt toàn bộ các chứng cứ lịch sử vào thế đối chiếu chéo khách quan từ vị thế trung lập của một nhà sử học Việt Nam.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu lịch sử của luận án là gì? Trả lời: Đó là sự thay đổi 180 độ mang tính thực dụng tột cùng trong lập trường của Liên Xô: Từ việc ủng hộ Trung Quốc bằng xã luận trên báo Pravda ngày 25/10/1962 (do Khrushchev cần sự hậu thuẫn của Mao Trạch Đông trước Mỹ ở Cuba), Moscow đã quay ngoắt sang lập trường trung lập vào ngày 05/11/1962 và đẩy mạnh cung cấp vũ khí (máy bay MiG-21, trực thăng vận tải Mi-4) cho Ấn Độ ngay sau khi dàn xếp xong việc rút tên lửa khỏi Cuba.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Toàn bộ nguồn văn kiện ngoại giao, số hiệu hồ sơ lưu trữ, các hiệp ước song phương và đơn phương từ năm 1842 đến 1962 đều được trích dẫn xuất xứ minh bạch, lập danh mục chi tiết với hệ thống tọa độ phân khu địa lý rõ ràng, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập thẩm định và tái lập quy trình phân tích sử liệu.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu tích hợp: Mở rộng giải mã tư liệu tình báo vệ tinh và viễn thám; phân tích so sánh chuỗi xung đột biên giới của Trung Quốc (1962, 1969, 1979); và mô hình hóa tác động của các liên minh hiện đại (như nhóm QUAD gồm Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản, Úc) đối với thế cân bằng chiến lược mới trên dãy Himalaya.

Kết luận

1. Luận án đã giải mã toàn diện và hệ thống vị trí, vai trò của nhân tố quốc tế trong toàn bộ tiến trình lịch sử của cuộc chiến tranh biên giới Trung - Ấn năm 1962: từ nguồn gốc di sản đế quốc Anh, bối cảnh Chiến tranh Lạnh, đến tiến trình tác chiến và đàm phán hòa giải hậu chiến.
2. Công trình khẳng định cuộc chiến không phải là một xung đột ngẫu nhiên cục bộ mà là kết quả tất yếu của sự va chạm giữa hai đồ án an ninh quốc gia đối lập, được kích hoạt bởi "cửa sổ cơ hội chiến lược" của cuộc Khủng hoảng tên lửa Cuba.
3. Nghiên cứu vạch trần giới hạn sinh tử của chính sách Không liên kết lý tưởng hóa, chỉ ra rằng an ninh quốc gia trong khủng hoảng đòi hỏi sự kết hợp biện chứng giữa thực lực quân sự tự thân và sự nhạy bén trong việc tận dụng các mâu thuẫn quyền lực quốc tế.
4. Tác phẩm mở ra ba dòng nghiên cứu mới: Sử học ngoại giao so sánh về xung đột biên giới châu Á; Lý thuyết quản trị khủng hoảng địa chính trị vùng đệm; và Nghiên cứu tác động của di sản thuộc địa đối với tranh chấp chủ quyền thế kỷ XXI.
5. Về mặt giá trị ứng dụng, luận án là nguồn tham khảo khoa học mẫu mực, cung cấp những bài học địa chiến lược sâu sắc và thiết thực cho công cuộc bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và duy trì môi trường hòa bình, ổn định của Việt Nam trong bối cảnh quốc tế đầy biến động hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Cuộc chiến tranh biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc vào năm 1962 để lại những hệ lụy to lớn không chỉ với hai nước mà với cả thế giới. Vì thế, sự kiện này càng thôi thúc các nhà khoa học đi sâu nghiên cứu. Hàng trăm công trình ở nhiều cấp độ, từ những bài viết đến những luận văn, luận án hay cả những cuốn sách chuyên khảo đã ra đời ngay sau khi chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ xảy ra năm 1962 và trong suốt hơn 60 năm qua các công trình vẫn tiếp tục được công bố.

Nghiên cứu về các nhân tố quốc tế trong cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962, chúng tôi đã tiếp cận một nguồn sử liệu rất phong phú. Do có nhiều tác phẩm vừa bàn về cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc – Ấn Độ năm 1962, vừa bàn về các nhân tố quốc tế với cuộc chiến tranh này, chúng tôi chọn cách phân chia các tác phẩm theo nghiên cứu ở trong và ngoài nước theo tiến trình thời gian xuất bản.Trong khuôn khổ luận án cũng như những tài liệu chưa tiếp cận được hết, chúng tôiphân tích một số công trình tiêu biểu sau đây. Các công trình nghiên cứu của học giả nước ngoài 1. Các học giả Ấn Độ Các học giả Ấn Độ đã dành nhiều thời gian và công sức tìm hiểu cuộc chiến tranh với Trung Quốc năm 1962 và công bố rất nhiều công trình khoa học.

Có thể điểm qua một số tác giả với các công trình tiêu biểu sau: Trong cuốn “History of the conflict with China, 1962” (Lịch sử cuộc xung đột với Trung Quốc năm 1962), History Division Ministry of Defence Government of India, New Delhi, 1992 của P. Athale,các tác giả cho rằng ngay từ khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ra đời, Đảng Cộng sản Trung Quốcluôn mong muốn mở rộng lãnh thổ xuống phía namvì phía bắc bị chặn bởi Liên Xô.Để thực hiện dã tâm này, năm 1950, Trung Quốc đã sáp nhập Tây Tạng vào lãnh thổ của mình, xây dựng đường nối Tân Cương với Tây Tạng chạy qua Aksai Chin, quân đội Trung Quốc liên tiếp xâm lấn lãnh thổ Ấn Độ. Các tác giảcũng trình bày khá chi tiết so sánh lực lượng, diễn biến tại từng vị trí. Các tác giả cũng phân tíchmột số phản 8 ứng,các khoản viện trợ quân sự và hợp tác quốc phònggiữa Mỹ và phương Tây với Ấn Độ; sự chuyển biến về lập trường của Liên Xô từ ủng hộ Trung Quốc sang ủng hộ Ấn Độ.

Dalal trong Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học và Nghệ thuật quân sự được bảo vệ vào năm 1993 tại Đại học Madras với tiêu đề “China – India Disputes: India’s Current Option” (Tranh chấp Trung Quốc – Ấn Độ: Các lựa chọn hiện tại của Ấn Độ) đã nghiên cứu khá kĩ lịch sử tranh chấp lãnh thổ Ấn Độ - Trung Quốc, đặc biệt là cuộc chiến tranh biên giới năm 1962 và những lựa chọn để giải quyết tranh chấp giữa hai nước. Tác giả đã cung cấp nhiều thông tin về quan điểm của Ấn Độ liên quan đến tranh chấp biên giới, lãnh thổ giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Trong bài “India-China Relations in the Post-Cold War Era” (Quan hệ Ấn Độ-Trung Quốc trong thời kìsau Chiến tranh lạnh), đăng trên Asian Survey, Vol 34, No.3, March 1994,Surjit Mansingh cho rằng Ấn Độ có đầy đủ chứng cứ về các vùng đất tranh chấp; Trung Quốc đã gây ra cuộc chiến tranh biên giới với Ấn Độ năm 1962; Trung Quốc đã phản bội tình hữu nghị mà J. Nehru đã giúp đỡ trong những năm 1950, đặc biệt là việc Ấn Độ vận động để Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa trở thành trong 5 nước thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Cuốn “Essays in frontier history: India, China, and the disputed border”(Tuyển tập về Lịch sử Biên giới: Ấn Độ, Trung Quốcvà tranh chấp biên giới)do Parshotam Mehra chủ biên (2007), cho rằng Ấn Độ và Trung Quốc có một cuộc chiến tranh tàn bạo, cay đắng và tốn kém dọc theo dãy Himalaya năm 1962. Cuộc chiến này là nguyên nhân của sự thay đổi căn bản trong chính sách quốc phòng của Ấn Độ theo chiều hướng hiện đại hóa. Cuốn sách cũng cho thấy, kể từ 1980 trở đi Ấn Độ và Trung Quốc có những hoạt động để giải quyết tranh chấp lãnh thổ, cải thiện quan hệ song phương và đã có những tiến bộ nhất định. Tuy nhiên, hai nước chưa thể đạt được thỏa thuận phân định biên giới do còn nhiều bất đồng.

Ấn Độ kiên quyết từ chối công nhận lãnh thổ Trung Quốc tuyên bố ở Arunachal Pradesh. Ngược lại, Trung Quốc cũng không cần phải vội vã giải quyết tranh chấp với Ấn Độ. 9 Trong cuốn “India–China Relations: The Border Issue and Beyond” (Quan hệ Ấn Độ - Trung Quốc: Vấn đề biên giới và hơn nữa), hai học giả Mohan Guruswamy và Zorawar Daulet Singh đã phân tích nguồn gốc và nhận thức tranh chấp biên giới, lãnh thổ giữa Ấn Độ và Trung Quốc theo tiến trình lịch sử dưới góc nhìn hiện đại khi Trung Quốc và Ấn Độ đều là những cường quốc đang nổi. Theo các tác giả, Trung Quốc và Ấn Độ lao vào cuộc chiến tranh biên giới năm 1962 là do chưa thấu hiểu về tâm lý và chiến lược biên giới của nhau.

Sau cuộc chiến này, Ấn Độ đã phát triển mạnh cơ sở hạ tầng để có thể chống lại những hoạt động của Trung Quốc. Trong khi đó, Trung Quốc đầu tư quy mô lớn vào Tây Tạng. Các tác giả cũng cho rằng, quan hệ Trung Quốc – Ấn Độ hiện nay được cải thiện khá nhiều do gia tăng nhu cầu quan hệ kinh tế, thương mại và sự hợp tác tại các diễn đàn quốc tế của hai nước nhưng tranh chấp lãnh thổ vẫn chưa thể giải quyết. Bhutani trong bài viết “Sino-Indian War, 1962 and the Role of Great Powers” (Chiến tranh Trung Quốc -Ấn Độnăm 1962 và vai trò của các cường quốc) đăng trên Journal of Defence Studies, Vol-6, Issue-4.pp- 109-124, 2012, cho rằng, nguyên nhân xung đột, chiến tranh Trung Quốc – Ấn Độ là do nhận thức và hành động của cả Ấn Độ và Trung Quốc.

Theo tác giả, Trung Quốc cho rằng Ấn Độ tìm cách can thiệp và ủng hộ lực lượng nổi dậy ở Tây Tạng năm 1959, tố cáo Ấn Độlo sợsự thay đổi chính trịở Tây Tạngvà cố gắng giữTây Tạng như làmộtvùng đệm giữa Ấn Độ và Trung Quốc, Ấn Độphải chịu trách nhiệm đối vớicuộc nổi dậy củaTây Tạngvào năm 1959vàẤn Độ thực hiện “Chính sách Tiến lên phía trước” càng đẩy quan hệ hai nước căng thẳng hơn. Tác giả cũngphân tích sự chuyển biến trong phản ứng ngoại giao, viện trợ quân sự của Anh và Mỹ cho Ấn Độ, sự thay đổi trong quan điểm của Liên Xô đối với xung đột và chiến tranh Trung Quốc – Ấn Độ. Cuốn “China’s India War 1962 looking back to see the future” (Cuộc chiến tranh với Ấn Độ của Trung Quốc năm 1962: Nhìn lại để hướng tới tương lai), của Jasjit Singh, tập hợp các bài viết của nhiều học giả Ấn Độ.Tác giả Jasjit Singh trong bài “China’sIndia war: Causes of the war” (Cuộc chiến tranh với Ấn Độ của Trung Quốc: Nguyên nhân chiến tranh) cho rằng, những nguyên nhân chính dẫn đến chiến 10 tranh Trung Quốc – Ấn Độ 1962, đó là: Thứ nhất,Tây Tạng – sự phát triển bên trong và xung quanh Tây Tạng từ năm 1950.Thứ hai, tranh chấp biên giới, lãnh thổ, sự thất bại của đàm phán vào tháng 3/1961.Thứ ba, vai trò lãnh đạo và nhân cách của Mao Trạch Đông, chính sách tham vọngvà hành động của Trung Quốc.Thứ tư, chính sách và hành động của Ấn Độ.Sujit Dutta trong bài “Mao, the Cold War and the War against India” (Mao, Chiến tranh lạnh và cuộc chiến chống lại Ấn Độ)cho rằng,Mao Trạch Đônglà người có vai trò chính trong việc ra quyết định tại Trung Quốc và việc ông thực hiện một cuộc chiến chống cánh tả cực đoan và chủ nghĩa dân tộc trong thời kỳ 1957 – 1970 ở Trung Quốc là nguyên nhân quan trọng cho việc quyết định tấn công Ấn Độ.Bài viết “Sino-Indian War of 1962: US Perception and Response” (Chiến tranh Trung Quốc – Ấn Độ năm 1962: Nhận thức và phản ứng của Mỹ) của Chintamani Mahapatra cung cấp nhiều thông tin về những nhận thức, phản ứng và các khoản viện trợ của Mỹ cho Ấn Độ. Trong bài viết “Sino-Indian War of 1962” đăngtrên Indian Historical Review 44, 2017 (2), tr 285–312, PK Chakravorty cho rằng nguyên nhân cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962 gồm vấn đề Tây Tạng; tranh chấp biên giới Ấn Độ - Trung Quốc; tham vọng cũng như các chính sách, hành động và tính cách của Mao Trạch Đông; chính sách và hành động của Ấn Độ.

Từ việc phân tích các công trình của các học giả Ấn Độ, có thể rút ra quan điểm chung cho rằng, nguyên nhân chủ yếu củacuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độcó nguyên nhân chủ yếu là do chính sách bành trướng của Trung Quốc, nhất là vai trò cá nhân của Mao Trạch Đông. Bên cạnh đó, do chính sách không dứt khoát của Ấn Độ đối với Tây Tạng cũng là một yếu tố gây mâu thuẫn với Trung Quốc. Một số rất ít học giả có điểm qua một cách sơ lược nhưng không đánh giá mức độ tác động của các phản ứng của Mỹ, Liên Xô và Đồng minh đến toàn bộcuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962. Các học giả Trung Quốc Rất nhiều học giả Trung Quốc nghiên cứu, tìm hiểu về tranh chấp lãnh thổ với Ấn Độ, có thể kể tới một số học giả sau: 11 Trong bài viết “Historical background of the Sino-Indian border problem and the 1962 Sino-Indian border war” (Bối cảnh lịch sử của vấn đề biên giới Trung Quốc-Ấn Độ và cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc -Ấn Độ năm 1962), in trong Ya tai ziliao (Asia Pacific materials),Số.

1, 18/3/1989, Wang Hongwei cho rằng,Ấn Độ hỗ trợ quân nổi dậyTây Tạng vào năm 1959; huấn luyện quân sự chophiến quânTây Tạngvà cho phép họthực hiện các hoạt động chống Trung Quốctrên lãnh thổ Ấn Độ. Bên cạnh đó, Ấn Độcòn tiếnvàolãnh thổ Trung Quốc. Đó là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến Trung Quốc tấn công Ấn Độ vào năm 1962. Cuốn “History of the Sino-India border self defensive war” (Lịch sử cuộc chiến tranh phòng thủ tự vệ biên giới Trung Quốc -Ấn Độ), của Zhong Yin Bianjiang Ziwei Fanji Zuozhanshi.

Đây là một công trình khá đồ sộ đề cập tới hầu hết các vấn đề của cuộc chiến tranh biên giới Trung Quốc - Ấn Độ năm 1962 từ nguyên nhân, diễn biến đến sự can dự của các nước lớn.