ĐẶT VẤN ĐỀ Đầu tƣ xây dựng cơ bản (XDCB) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế tại Việt Nam. Các dự án đầu tƣ đƣợc thực hiện chủ yếu bằng nguồn vốn ngân sách nhà nƣớc với khối lƣợng vốn rất lớn. Để phát huy hiệu quả của vốn đầu tƣ, bất kể dự án nào cũng phải đạt đƣợc yêu cầu về cả 3 tiêu chí là thời gian, chất lƣợng và chi phí. Tuy nhiên, tại Việt Nam, tỷ lệ các dự án đầu tƣ XDCB bị chậm tiến độ là rất lớn.391 dự án chậm tiến độ, chiếm 9,59% số dự án thực hiện trong kỳ.
Tuy tỷ lệ này đã thấp hơn con số 11,77% của năm 2012 và 11,55% của năm 2011, nhƣng theo Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, việc các dự án chậm tiến độ là một trong những nguyên nhân chủ yếu làm tăng chi phí, giảm, hoặc không còn hiệu quả đầu tƣ, tác động tiêu cực đến nền kinh tế”1. Là một trong 13 tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Vĩnh Long nằm ở hạ nguồn lƣu vực sông Mêkông, giữa hai dòng Tiền Giang và Hậu Giang, giữa hai trung tâm kinh tế lớn là thành phố lớn TP. Hồ Chí Minh và TP. Cần Thơ nên Vĩnh Long sẽ đóng vai trò là một nhịp cầu lớn của con đƣờng phát triển kinh tế của vùng ĐBSCL và cả nƣớc.
1 “Hàng loạt dự án đầu tƣ công chậm tiến độ, lãng phí” tại http://vov.vn/kinh- te/hang-loat-du-an-dau-tu-cong-cham-tien-do-lang-phi-322797.vov LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Đầu tƣ xây dựng cơ bản giữ vai trò là động lực phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Vĩnh Long. Thực tế công tác quản lý dự án đầu tƣ XDCB tại Vĩnh Long trong thời gian qua cho thấy, mặc dù đã đạt đƣợc một số kết quả nhất định, tuy nhiên nhiều dự án vẫn chậm tiến độ, tăng chi phí và chậm đƣa vào khai thác là một trong những cản trở lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, làm giảm lợi thế cạnh tranh của tỉnh Vĩnh Long. Làm thế nào để cải thiện tiến độ hoàn thành các dự án đầu tƣ XDCB trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long hiện tại và trong thời gian tới đang là vấn đề bức thiết nhằm tạo ra môi trƣờng kinh doanh thuận lợi để thu hút đầu tƣ. Do vậy, cần thiết phải có một nghiên cứu thực nghiệm để tìm ra các nhân tố ảnh hƣởng đến tiến độ hoàn thành dự án sử dụng vốn NSNN trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long.Từ những lý do trên đã thôi thúc bản thân chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành dự án đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách nhà nước: trường hợp tỉnh Vĩnh Long” để nghiên cứu.
MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu chung Tìm ra các nhân tố ảnh hƣởng đến tiến độ hoàn thành dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tỉnh Vĩnh Long, từ đó đề xuất giải pháp cải thiện tiến độ hoàn thành các dự án đầu tƣ XDCB trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long trong thời gian tới. Mục tiêu cụ thể - Mục tiêu 1: Nhận diện một số nhân tố ảnh hƣởng đến tiến độ hoàn thành dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tại tỉnh Vĩnh Long. - Mục tiêu 2: Xác định mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố chính đến tiến độ hoàn thành dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tại tỉnh Vĩnh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
- Mục tiêu 3: Đề xuất các giải pháp cải thiện tiến độ hoàn thành dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tại tỉnh Vĩnh Long. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU - Câu hỏi 1: Các nhân tố nào ảnh hƣởng đến sự biến động tiến độ hoàn thành dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tại tỉnh Vĩnh Long? - Câu hỏi 2: Những nhân tố này tác động nhƣ thế nào đến tiến độ hoàn thành dự án dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tại tỉnh Vĩnh Long? - Câu hỏi 3: Giải pháp nào giúp cải thiện tiến độ hoàn thành dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tại tỉnh Vĩnh Long? 1. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Đối tƣợng nghiên cứu Tiến độ hoàn thành các dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN tỉnh Vĩnh Long là đối tƣợng nghiên cứu của đề tài này.
Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu của đề tài bao gồm các dự án đầu tƣ XDCB đã thực hiện và hoàn thành trên 08 huyện/thị xã/thành phố thuộc tỉnh Vĩnh Long trong giai đoạn 2010 - 2014. Vốn NSNN tỉnh Vĩnh Long gồm vốn ngân sách Trung ƣơng, ngân sách cấp tỉnh, cấp huyện và cấp xã. Các dự án đầu tƣ XDCB sử dụng vốn NSNN đƣợc nghiên cứu của đề tài là dự án sử dụng 100% vốn NSNN. Trong nghiên cứu này chỉ tập trung nghiên cứu các chủ thể chính bao gồm: (1) Chủ đầu tƣ; (2) Nhà thầu chính thi công xây dựng công trình; (3) Tƣ vấn (tƣ vấn thiết kế, tƣ vấn giám sát, tƣ vấn quản lý).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Các chủ thể khác nhƣ tƣ vấn kiểm định chất lƣợng, các nhà cung cấp thiết bị, cơ quan quản lý nhà nƣớc tham gia dự án ở các công đoạn khác nhau trong quá trình thực hiện không phải là đối tƣợng của nghiên cứu này. BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI Ngoài phần phụ lục và các vấn đề có liên quan thì bố cục chính của đề tài gồm 5 chƣơng, đƣợc chia nhƣ sau: - Chƣơng 1: Giới thiệu. - Chƣơng 2: Tổng quan. - Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu và dữ liệu.
- Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. - Chƣơng 5: Kết luận và hàm ý chính sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 2. TỔNG QUAN Chương này trình bày cơ sở lý luận về dự án đầu tư xây dựng và lược khảo một số tài liệu nghiên cứu có liên quan.
Tổng hợp vai trò của tiến độ trong sự thành công của dự án và các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của dự án qua các nghiên cứu trước kết hợp các quy định pháp luật đối với dự án sử dụng NSNN tại Việt Nam và ý kiến các chuyên gia là cơ sở lý thuyết để hình thành mô hình nghiên cứu đối với các dự án sử dụng nguồn vốn NSNN ở tỉnh Vĩnh Long. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỰ ÁN 2. Dự án đầu tƣ xây dựng 2. Định nghĩa dự án xây dựng Thuật ngữ dự án xây dựng đƣợc định nghĩa theo nhiều cách khác nhau.
Tùy theo mục đích mà nhấn mạnh một khía cạnh nào đó. - Dự án đầu tƣ xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lƣợng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định. Dự án đầu tƣ xây dựng công trình bao gồm phần thuyết minh và phần thiết kế cơ sở (Luật Xây dựng 2003). - Dự án là sự nỗ lực tạm thời để tạo ra một sản phẩm hoặc dịch vụ đặc thù.
Một dự án đƣợc hình thành khi một nhóm các nhà tài trợ (tổ chức, công ty, chính phủ) cần có một sản phẩm (hoặc dịch vụ), (chúng ta sẽ gọi chung là sản phẩm) mà sản phẩm này không có sẵn trên thị trƣờng; sản phẩm này cần phải đƣợc làm ra. Nhƣ vậy, dự án là tên gọi chung cho một nhóm các hoạt động (tiến trình) với mục tiêu duy nhất là tạo ra đƣợc sản phẩm theo mong muốn của các nhà tài trợ (PMBOK® Guide 2000, tr. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các đặc điểm của dự án xây dựng Mỗi dự án đều có điểm khởi đầu và điểm kết thúc.
Thời điểm bắt đầu có thể phần nào chƣa rõ ràng, tuy nhiên, phải xác định rõ thời điểm kết thúc, sao cho tất cả những ngƣời tham gia dự án đều đạt thỏa thuận về các việc cần hoàn tất. Mỗi dự án đều tạo ra kết quả là một sản phẩm hữu hình duy nhất: toà nhà, cây cầu, đƣờng xá,…; Đƣợc thực hiện bởi con ngƣời - là nhân tố quyết định của nguồn lực; Bị ràng buộc bởi nguồn lực giới hạn: kinh phí, thời gian,… Các hoạt động của dự án mang tính chất tạm thời, đặc thù và tinh chỉnh: - Tính chất tạm thời: Dự án luôn luôn có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc. Dự án kết thúc khi các mục tiêu của dự án đã đạt đƣợc, hoặc sau một thời gian thực hiện, các mục tiêu của dự án đƣợc nhận thức rõ là không thể thực hiện đƣợc hoặc không còn cần thiết nữa. - Tính chất đặc thù: mỗi dự án đều có nhiệm vụ cụ thể cần phải thực hiện theo một phƣơng pháp riêng, trong khuôn khổ nguồn lực riêng, kế hoạch tiến độ cụ thể nhằm tạo ra sản phẩm mới.
- Sự tinh chỉnh từng bƣớc: Sự tinh chỉnh từng bƣớc là một quá trình hoàn thiện dần kết quả qua nhiều bƣớc thực hiện để tạo ra sản phẩm ngày càng phù hợp với yêu cầu đã đặt ra cho sản phẩm. Phân loại dự án xây dựng Có hai cách phân loại dự án xây dựng: Một là, theo quy mô và tính chất: dự án quan trọng quốc gia; theo quy mô về vốn, chẳng hạn nhƣ nhóm A,B,C (Nghị định 12/2009/NĐ-CP). Hai là, theo nguồn vốn đầu tƣ: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 + Dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nƣớc; Dự án sử dụng vốn tín dụng do Nhà nƣớc bảo lãnh, vốn tín dụng đầu tƣ phát triển của Nhà nƣớc; + Dự án sử dụng vốn đầu tƣ phát triển của doanh nghiệp nhà nƣớc; + Dự án sử dụng vốn khác: vốn tƣ nhân hoặc sử dụng hỗn hợp nhiều nguồn vốn khác nhau. Khái niệm quản lý dự án Quản lý dự án vừa là một nghệ thuật vừa là một khoa học (Nghệ thuật gắn chặt với các khía cạnh giữa cá nhân với cá nhân – công việc lãnh đạo con ngƣời.
Khoa học bao gồm sự hiểu biết các tiến trình, các công cụ và các kỹ thuật) nhằm phối hợp thiết bị, vật tƣ, kinh phí để thực hiện dự án đạt chất lƣợng, đảm bảo thời gian và sử dụng nguồn kinh phí hợp lý nhất. Quản lý dự án là ứng dụng kiến thức, kỹ năng, công cụ và kỹ thuật vào các hoạt động dự án để thỏa mãn các yêu cầu của dự án (Theo PMI Project Management Body of Knowledge 2000, tr. 6) Quản lý dự án đảm bảo các yêu cầu hoàn thành đúng thời gian, trong phạm vi ngân sách đã đƣợc duyệt, đảm bảo chất lƣợng, đạt đƣợc mục tiêu cụ thể của dự án và các mục đích đề ra (Wikipedia).