Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Thuần Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) là một chỉ số quan trọng trong ngành ngân hàng, phản ánh khả năng… 111 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Trần Khả Vy
• Người hướng dẫn: TS. Dư Thị Lan Quỳnh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 1.7. KẾT CẤU CỦA KHÓA LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ TỶ LỆ THU NHẬP LÃI THUẦN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2. Khái niệm về tỷ lệ thu nhập lãi thuần
• 2.3. Ý nghĩa của tỷ lệ thu nhập lãi thuần
• 2.4. Lý thuyết nền về tỷ lệ thu nhập lãi thuần
• 2.5. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ LỆ THU NHẬP LÃI THUẦN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.5.1. Nhân tố tài chính
• 2.5.2. Nhân tố phi tài chính
• 2.6. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.6.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.6.2. Các nghiên cứu ngoài nước
• 2.7. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Quy mô ngân hàng
• 3.3.2. Chi phí hoạt động
• 3.3.3. Rủi ro tín dụng
• 3.3.4. Lo ngại rủi ro
• 3.3.5. Quy mô cho vay
• 3.3.6. Mức độ tập trung thị trường
• 3.3.7. Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế
• 3.3.8. Tỷ lệ lạm phát
• 3.3.9. Dịch bệnh Covid – 19
• 3.4. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ ƯỚC TÍNH MỨC ĐỘ TẬP TRUNG THỊ TRƯỜNG
• 4.2. Kết quả FEM của hàm chi phí
• 4.3. Kết quả REM của hàm chi phí
• 4.4. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.5. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.6. PHÂN TÍCH HỒI QUY
• 4.7. KIỂM ĐỊNH LỰA CHỌN MÔ HÌNH
• 4.8. KIỂM ĐỊNH CÁC KHUYẾT TẬT CỦA MÔ HÌNH REM
• 4.8.1. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.8.2. Kiểm định hiện tượng tự tương quan
• 4.8.3. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi
• 4.9. KHẮC PHỤC KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH
• 4.10. PHÂN TÍCH DẤU CỦA CÁC BIẾN
• 4.11. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.11.1. Chi phí hoạt động
• 4.11.2. Rủi ro tín dụng
• 4.11.3. Mức độ lo ngại rủi ro
• 4.11.4. Quy mô cho vay
• 4.11.5. Dịch bệnh Covid – 19
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài nghiên cứu
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) là một chỉ số quan trọng trong ngành ngân hàng, phản ánh khả năng sinh lời của ngân hàng thông qua chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động. Tại Việt Nam, NIM không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng mà còn tác động đến sự phát triển của nền kinh tế. Các nhân tố như chi phí hoạt động, rủi ro tín dụng và quy mô cho vay đều có thể ảnh hưởng đến NIM. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các ngân hàng tối ưu hóa hoạt động và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

1.1. Khái Niệm Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Thuần

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) được định nghĩa là chênh lệch giữa lãi thu nhập và chi phí lãi vay, chia cho tổng tài sản của ngân hàng. NIM là thước đo hiệu quả hoạt động của ngân hàng, cho thấy khả năng sinh lời từ các hoạt động cho vay và huy động vốn.

1.2. Ý Nghĩa Của Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi

NIM cao có thể chỉ ra rằng ngân hàng đang hoạt động kém hiệu quả, trong khi NIM thấp có thể phản ánh một hệ thống ngân hàng hiệu quả hơn. Việc theo dõi NIM giúp các ngân hàng điều chỉnh chiến lược kinh doanh và quản lý rủi ro tốt hơn.

II. Các Nhân Tố Tác Động Đến Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Của Ngân Hàng

Nhiều nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi của ngân hàng, bao gồm cả yếu tố tài chính và phi tài chính. Các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến khả năng cạnh tranh của ngân hàng trên thị trường. Việc phân tích các nhân tố này sẽ giúp ngân hàng có những chiến lược phù hợp để tối ưu hóa NIM.

2.1. Nhân Tố Tài Chính

Các nhân tố tài chính như chi phí hoạt động, quy mô cho vay và rủi ro tín dụng có tác động lớn đến NIM. Chi phí hoạt động cao có thể làm giảm lợi nhuận, trong khi quy mô cho vay lớn có thể tăng thu nhập lãi.

2.2. Nhân Tố Phi Tài Chính

Các yếu tố như chính sách tiền tệ, tình hình kinh tế và cạnh tranh trong ngành ngân hàng cũng ảnh hưởng đến NIM. Chính sách tiền tệ chặt chẽ có thể làm giảm khả năng cho vay, trong khi cạnh tranh gay gắt có thể dẫn đến việc giảm lãi suất cho vay.

III. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi

Ngành ngân hàng Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì tỷ lệ thu nhập lãi ổn định. Sự cạnh tranh gia tăng và các yếu tố kinh tế vĩ mô có thể làm biến động NIM. Các ngân hàng cần có những chiến lược hiệu quả để quản lý rủi ro và tối ưu hóa thu nhập.

3.1. Cạnh Tranh Trong Ngành Ngân Hàng

Cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại ngày càng gia tăng, dẫn đến việc giảm lãi suất cho vay. Điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến NIM và lợi nhuận của ngân hàng.

3.2. Tác Động Của Tình Hình Kinh Tế

Tình hình kinh tế không ổn định, bao gồm lạm phát và suy thoái kinh tế, có thể làm giảm khả năng cho vay và ảnh hưởng đến NIM. Ngân hàng cần theo dõi sát sao các chỉ số kinh tế để điều chỉnh chiến lược kịp thời.

IV. Phương Pháp Nâng Cao Tỷ Lệ Thu Nhập Lãi Của Ngân Hàng

Để nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi, các ngân hàng cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả và tối ưu hóa chi phí hoạt động. Việc cải thiện chất lượng tín dụng và tăng cường quản lý tài sản cũng là những yếu tố quan trọng.

4.1. Quản Lý Rủi Ro Hiệu Quả

Quản lý rủi ro tín dụng và rủi ro hoạt động là rất quan trọng để duy trì NIM. Các ngân hàng cần xây dựng các chính sách quản lý rủi ro chặt chẽ để giảm thiểu tổn thất.

4.2. Tối Ưu Hóa Chi Phí Hoạt Động

Giảm chi phí hoạt động thông qua việc cải tiến quy trình và công nghệ có thể giúp ngân hàng tăng cường lợi nhuận. Việc đầu tư vào công nghệ thông tin cũng giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của ngân hàng thương mại Việt Nam đã chỉ ra rằng các yếu tố như chi phí hoạt động và rủi ro tín dụng có mối quan hệ ngược chiều với NIM. Kết quả này có thể giúp các ngân hàng điều chỉnh chiến lược kinh doanh của mình.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng cần chú trọng đến việc quản lý chi phí và rủi ro để duy trì NIM ở mức hợp lý. Các yếu tố như quy mô cho vay và lo ngại rủi ro cũng cần được xem xét.

5.2. Ứng Dụng Thực Tiễn

Các ngân hàng có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu để xây dựng các chiến lược kinh doanh hiệu quả hơn, từ đó nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi và cải thiện lợi nhuận.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Tỷ lệ thu nhập lãi thuần là một chỉ số quan trọng trong ngành ngân hàng, ảnh hưởng đến lợi nhuận và sự phát triển của ngân hàng. Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến NIM sẽ giúp các ngân hàng có những chiến lược phù hợp để tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.

6.1. Kết Luận

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nhân tố tài chính và phi tài chính đều có ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của ngân hàng. Việc quản lý hiệu quả các nhân tố này là rất cần thiết.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu để bao quát nhiều ngân hàng hơn và xem xét các yếu tố khác như công nghệ và chính sách tiền tệ.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống kinh tế thị trường, ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch của hệ thống trung gian tài chính. Hoạt động cấp tín dụng và cho vay là nguồn tạo ra thu nhập chủ yếu cho các ngân hàng tại Việt Nam. Do đó, hiệu quả cho vay và khả năng sinh lời từ hoạt động trung gian luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nhà quản trị ngân hàng cũng như cơ quan điều hành chính sách.

Một trong những chỉ tiêu then chốt để đo lường hiệu quả hoạt động và biên độ sinh lời ròng của ngân hàng là tỷ lệ thu nhập lãi thuần (Net Interest Margin - NIM), được xác định bằng chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi chia cho tổng tài sản sinh lời. Theo cơ sở lý luận kinh tế, tỷ lệ NIM trung bình trong hệ thống quá cao là biểu hiện của một cơ chế trung gian tài chính kém hiệu quả, đẩy chi phí vốn vay lên cao và gây khó khăn cho khu vực sản xuất kinh doanh tiếp cận tín dụng; ngược lại, tỷ lệ NIM quá thấp lại làm suy giảm lợi nhuận và đe dọa sự an toàn tài chính của hệ thống ngân hàng.

Sau giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và đặc biệt là biến động kinh tế do đại dịch COVID-19 trong giai đoạn 2020–2021, tỷ lệ thu nhập lãi thuần của hệ thống NHTM Việt Nam có sự biến động rõ rệt. Việc xác định các nhân tố tác động đến NIM và đo lường mức độ tác động của chúng là yêu cầu cấp thiết nhằm giúp các ngân hàng nhận diện nguyên nhân, kiểm soát rủi ro và điều chỉnh chính sách kinh doanh phù hợp.

Khóa luận xác định các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu cụ thể như sau:

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam, từ đó đưa ra những hàm ý chính sách giúp nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các ngân hàng trong thời gian tới.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.
  2. Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.
  3. Đưa ra những hàm ý chính sách giúp nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam bị tác động bởi các nhân tố nào?
2. Mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đối với tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam là bao nhiêu?
3. Những hàm ý chính sách nào giúp các NHTM Việt Nam nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi thuần?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 20 NHTM tại Việt Nam đang niêm yết và giao dịch trên các sàn chứng khoán HOSE, HNX và UPCOM.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2013 đến năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng khung phân tích dựa trên hai lý thuyết nền tảng chính trong kinh tế học ngân hàng và tổ chức ngành:

1. Mô hình đại lý (Dealership Model): Được khởi xướng bởi Ho và Saunders (1981), sau đó được mở rộng bởi Demirguc-Kunt & Huizinga (1999) và Maudos & Fernandez de Guevara (2004). Mô hình xem ngân hàng như một đại lý trung gian chấp nhận tiền gửi ở một mức giá (lãi suất huy động) và cung cấp tín dụng ở một mức giá khác (lãi suất cho vay). Do sự bất đối xứng về thời điểm phát sinh giữa dòng tiền gửi và nhu cầu vay, ngân hàng phải đối mặt với các rủi ro lãi suất và rủi ro thanh khoản, từ đó thiết lập biên độ chênh lệch lãi suất để bù đắp các chi phí và mức độ lo ngại rủi ro.
2. Lý thuyết Cấu trúc – Hành vi – Hiệu suất (Structure – Behavior – Performance - SCP): Được phát triển bởi Mason (1937) và Bain (1951, 1956). Lý thuyết giả định rằng cấu trúc thị trường (đặc biệt là mức độ tập trung thị trường) quyết định hành vi ứng xử cạnh tranh hoặc thông đồng của các doanh nghiệp, qua đó quyết định hiệu quả hoạt động và tỷ suất lợi nhuận của toàn ngành.

Khóa luận sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng (panel data) để kiểm định mô hình kinh tế lượng:

$$\text{NIM}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{OpEx}{it} + \beta_3 \text{CR}{it} + \beta_4 \text{RA}{it} + \beta_5 \text{LAR}{it} + \beta_6 \text{MC}_{it} + \beta_7 \text{INF}_t + \beta_8 \text{GDP}_t + \beta_9 \text{COVID}t + \varepsilon{it}$$

Ký hiệu biến	Tên biến	Đo lường / Diễn giải	Loại biến
$\text{NIM}$	Tỷ lệ thu nhập lãi thuần	(Thu nhập lãi - Chi phí lãi) / Tổng tài sản sinh lời	Phụ thuộc
$\text{SIZE}$	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của tổng tài sản	Độc lập
$\text{OpEx}$	Chi phí hoạt động	Chi phí hoạt động / Tổng tài sản	Độc lập
$\text{CR}$	Rủi ro tín dụng	Dự phòng rủi ro cho vay / Tổng dư nợ cho vay	Độc lập
$\text{RA}$	Lo ngại rủi ro	Vốn chủ sở hữu / Tổng tài sản	Độc lập
$\text{LAR}$	Quy mô cho vay	Tổng cho vay khách hàng / Tổng tài sản	Độc lập
$\text{MC}$	Mức độ tập trung thị trường	Chỉ số Lerner ước tính thông qua hàm chi phí	Độc lập
$\text{INF}$	Tỷ lệ lạm phát	Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) hàng năm	Độc lập
$\text{GDP}$	Tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng trưởng GDP hàng năm của Việt Nam	Độc lập
$\text{COVID}$	Dịch bệnh Covid-19	Tỷ lệ số ca nhiễm Covid-19	Độc lập

Phương pháp xử lý dữ liệu:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 20 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013–2022; dữ liệu vĩ mô thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Ước lượng mức độ tập trung thị trường (chỉ số Lerner) qua hàm chi phí xuyên logarit (translog cost function) bằng mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM).
• Sử dụng phần mềm Stata 17.0 để thực hiện thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định lựa chọn mô hình giữa Pooled OLS, FEM và REM (kiểm định F-test, Breusch-Pagan Lagrange Multiplier, Hausman test).
• Kiểm định các khuyết tật mô hình (hiện tượng tự tương quan qua kiểm định Wooldridge, hiện tượng phương sai sai số thay đổi qua kiểm định Modified Wald test).
• Sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS/GLS) để khắc phục hoàn toàn hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan nhằm đảm bảo ước lượng không chệch và hiệu quả.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập nền tảng và định hướng nghiên cứu của khóa luận. Tác giả nêu rõ tính cấp thiết của việc nghiên cứu biên lãi ròng của các NHTM Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập, áp lực cạnh tranh gia tăng và các cú sốc vĩ mô sau khủng hoảng tài chính 2008 cũng như đại dịch COVID-19. Chương này xác định rõ 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu tương ứng, xác lập đối tượng nghiên cứu và giới hạn phạm vi khảo sát gồm 20 NHTM niêm yết trong giai đoạn 2013–2022. Ngoài ra, chương 1 cũng phác thảo sơ bộ phương pháp nghiên cứu định lượng, ý nghĩa thực tiễn của đề tài đối với công tác quản trị ngân hàng và kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước

Chương 2 tập trung phân tích khung lý thuyết học thuật và tổng thuật các tài liệu thực nghiệm. Tác giả làm rõ khái niệm tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM), cấu trúc thu nhập lãi thuần và tài sản sinh lời; phân tích vai trò của NIM trong việc đánh giá hiệu quả trung gian và độ ổn định hệ thống tài chính theo quan điểm của García-Herrero (2009), Saksonova (2014), Jobst & Lin (2016). Chương này trình bày chi tiết hai lý thuyết nền: "Mô hình đại lý" của Ho & Saunders (1981) và lý thuyết "Cấu trúc - Hành vi - Hiệu suất (SCP)" của Mason (1937) và Bain (1956).

Đồng thời, chương 2 phân loại các nhóm nhân tố tác động thành nhóm tài chính vi mô (SIZE, OpEx, CR, RA, LAR, MC) và nhóm phi tài chính vĩ mô (INF, GDP, COVID-19). Phần tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm tổng hợp các công trình tiêu biểu trong nước (Lê Hoàng Vinh & Nguyễn Trịnh Trí Hiếu, 2021; Nguyễn Kim Chi & Nguyễn Thị Minh Ngọc, 2022; Nguyễn Đình An & Tô Thị Hồng Gấm, 2020; Nguyễn Thị Kim Thu & Đỗ Thị Thanh Huyền, 2014; An & Hương, 2013; Hoàng & Vũ, 2015) và các công trình quốc tế (Ho & Saunders, 1981; Sharma & Gounder, 2011; Kansoy, 2012; Maudos & Guevara, 2004; Demirguc-Kunt & Huizinga, 1999; Tarawneh et al., 2021; Rohman et al., 2022). Cuối chương, tác giả chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về việc cập nhật chuỗi dữ liệu kéo dài đến năm 2022 và đánh giá tác động của đại dịch COVID-19 đối với các NHTM niêm yết tại Việt Nam.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu chuẩn hóa gồm 8 bước từ xác định đề tài, tổng quan lý thuyết, xây dựng mô hình đến xử lý số liệu và thảo luận kết quả. Tác giả thiết lập mô hình hồi quy đa biến và phát biểu 6 giả thuyết nghiên cứu chính:

• H1: Quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$) có tác động cùng chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.
• H2: Chi phí hoạt động ($\text{OpEx}$) có tác động cùng chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.
• H3: Rủi ro tín dụng ($\text{CR}$) có tác động cùng chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.
• H4: Lo ngại rủi ro ($\text{RA}$) có tác động cùng chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.
• H5: Quy mô cho vay ($\text{LAR}$) có tác động cùng chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.
• H6: Mức độ tập trung thị trường ($\text{MC}$) có tác động cùng chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.

Chương này cũng xác định rõ công thức tính toán cho từng biến số, quy trình trích xuất dữ liệu từ báo cáo tài chính và phương pháp tiếp cận kinh tế lượng trên phần mềm Stata 17.0.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là phần thực nghiệm cốt lõi của khóa luận:

• Ước lượng mức độ tập trung thị trường qua chỉ số Lerner dựa trên hàm chi phí bằng mô hình FEM và REM.
• Trình bày thống kê mô tả các biến nghiên cứu và ma trận hệ số tương quan giữa các biến nhằm kiểm tra sơ bộ mối liên hệ tuyến tính.
• Thực hiện ước lượng mô hình ban đầu qua Pooled OLS, FEM và REM; sử dụng các kiểm định F-test, Breusch-Pagan LM và Hausman test để lựa chọn mô hình phù hợp (mô hình REM được ưu tiên qua kiểm định Hausman).
• Thực hiện kiểm định chẩn đoán khuyết tật: kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến (hệ số VIF đều ở mức an toàn), kiểm định hiện tượng tự tương quan (phát hiện có tự tương quan) và hiện tượng phương sai thay đổi (phát hiện có phương sai sai số thay đổi).
• Áp dụng phương pháp hồi quy GLS (FGLS) để khắc phục triệt để các khuyết tật mô hình, đảm bảo tính vững của kết quả ước lượng.
• Phân tích dấu và mức ý nghĩa thống kê của từng biến, thảo luận chuyên sâu kết quả thực nghiệm và đối chiếu với các nghiên cứu trước đó.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện chính từ kết quả hồi quy tại chương 4. Trên cơ sở thực nghiệm, tác giả đề xuất các hàm ý chính sách và khuyến nghị quản trị cụ thể cho các NHTM Việt Nam nhằm nâng cao tỷ lệ thu nhập lãi thuần và năng lực cạnh tranh. Cuối cùng, chương này nêu rõ các mặt hạn chế của đề tài và định hướng các hướng nghiên cứu mở rộng trong tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Kết quả hồi quy mô hình GLS (khắc phục khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan) trên mẫu dữ liệu 20 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022 cho thấy:

Biến độc lập	Ký hiệu	Tác động thực nghiệm đến NIM	Mức độ phù hợp với giả thuyết ban đầu
Lo ngại rủi ro	$\text{RA}$	Cùng chiều ($+$), có ý nghĩa thống kê	Phù hợp với giả thuyết H4
Quy mô cho vay	$\text{LAR}$	Cùng chiều ($+$), có ý nghĩa thống kê	Phù hợp với giả thuyết H5
Dịch bệnh Covid-19	$\text{COVID}$	Cùng chiều ($+$), có ý nghĩa thống kê	Có tác động
Chi phí hoạt động	$\text{OpEx}$	Ngược chiều ($-$), có ý nghĩa thống kê	Trái với giả thuyết kỳ vọng H2
Rủi ro tín dụng	$\text{CR}$	Ngược chiều ($-$), có ý nghĩa thống kê	Trái với giả thuyết kỳ vọng H3
Quy mô ngân hàng	$\text{SIZE}$	Không có ý nghĩa thống kê	Không có mối quan hệ
Mức độ tập trung thị trường	$\text{MC}$	Không có ý nghĩa thống kê	Không có mối quan hệ
Tỷ lệ lạm phát	$\text{INF}$	Không có ý nghĩa thống kê	Không có mối quan hệ
Tỷ lệ tăng trưởng kinh tế	$\text{GDP}$	Không có ý nghĩa thống kê	Không có mối quan hệ

Phân tích chi tiết các tác động:

• Lo ngại rủi ro (RA) và Quy mô cho vay (LAR): Tác động cùng chiều đến NIM. Các ngân hàng có tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao (ngại rủi ro hơn) và tỷ trọng cho vay trên tổng tài sản lớn có khả năng tạo ra biên thu nhập lãi thuần cao hơn nhờ gia tăng tài sản sinh lời và chuyển chi phí sử dụng vốn vào lãi suất cho vay.
• Dịch bệnh Covid-19 (COVID): Tác động cùng chiều đến NIM trong mẫu nghiên cứu, phản ánh nỗ lực duy trì biên lãi ròng và tái cấu trúc danh mục tài sản sinh lời trong giai đoạn đại dịch.
• Chi phí hoạt động (OpEx) và Rủi ro tín dụng (CR): Tác động ngược chiều đến NIM. Việc chi phí hoạt động tăng cao làm xói mòn hiệu quả quản lý, đồng thời khi rủi ro tín dụng tăng (tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro trên nợ cho vay tăng), ngân hàng phải chịu gánh nặng tổn thất nợ xấu, làm giảm thu nhập lãi thực thu.
• Quy mô ngân hàng, mức độ tập trung thị trường, lạm phát và tăng trưởng GDP: Không cho thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống kê đối với NIM của 20 NHTM trong giai đoạn nghiên cứu.

Hàm ý chính sách và giải pháp đề xuất

Dựa trên kết quả thực nghiệm, tác giả đưa ra các nhóm khuyến nghị quản trị:

1. Kiểm soát chi phí hoạt động: Tối ưu hóa bộ máy vận hành, ứng dụng công nghệ để cắt giảm chi phí trung gian và nâng cao hiệu quả quản trị chi phí nhằm ngăn chặn sự sụt giảm của biên lãi thuần.
2. Tăng cường quản trị rủi ro tín dụng: Nâng cao chất lượng thẩm định và giám sát sau cấp tín dụng, giảm tỷ lệ nợ xấu và áp lực trích lập dự phòng tổn thất cho vay nhằm bảo toàn thu nhập lãi ròng.
3. Củng cố hệ số an toàn vốn và mức độ e ngại rủi ro: Duy trì bộ đệm vốn chủ sở hữu vững chắc để tăng khả năng chống chịu rủi ro và tối ưu hóa cấu trúc chi phí vốn.
4. Mở rộng quy mô cho vay hợp lý: Đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng đi đôi với kiểm soát chất lượng tài sản sinh lời để khai thác hiệu quả quy mô tài sản.
5. Chủ động thích ứng với biến động dịch bệnh và thị trường: Xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt trước các cú sốc bất thường như dịch bệnh COVID-19 để duy trì biên lợi nhuận ổn định.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật về các yếu tố quyết định NIM của hệ thống NHTM Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2013–2022), bao quát cả giai đoạn phục hồi kinh tế và thời kỳ đại dịch COVID-19.
• Áp dụng quy trình ước lượng kinh tế lượng chặt chẽ, kết hợp đo lường mức độ cạnh tranh thị trường thông qua chỉ số Lerner và xử lý các khuyết tật dữ liệu bảng bằng phương pháp hồi quy GLS.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế nhất định xuất phát từ giới hạn phạm vi và tính chất dữ liệu:

• Hạn chế về mẫu nghiên cứu: Mẫu dữ liệu mới chỉ giới hạn ở 20 NHTM niêm yết trên các sàn chứng khoán (HOSE, HNX, UPCOM), chưa bao quát toàn bộ các NHTM cổ phần chưa niêm yết và ngân hàng liên doanh, ngân hàng 100% vốn nước ngoài do hạn chế về khả năng tiếp cận và công khai đầy đủ số liệu báo cáo tài chính.
• Hạn chế về khoảng thời gian và biến số: Giai đoạn nghiên cứu từ 2013 đến 2022 chịu sự chi phối của các đặc thù chính sách tiền tệ từng thời kỳ; một số biến phi tài chính và biến vi mô khác chưa được đưa vào mô hình do rào cản dữ liệu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại tại Việt Nam khi dữ liệu tài chính được chuẩn hóa và công bố đầy đủ hơn.
• Xem xét bổ sung thêm các biến kiểm soát vi mô (như chất lượng quản trị, cơ cấu sở hữu nhà nước/nước ngoài) và các công cụ kinh tế lượng nâng cao (như mô hình GMM để kiểm soát hiện tượng nội sinh) trong các giai đoạn tiếp theo.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu học thuật có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế: Tham khảo phương pháp tiếp cận nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng, quy trình xây dựng mô hình hồi quy đa biến, cách kiểm định và xử lý khuyết tật mô hình (đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan) bằng phần mềm Stata.
• Các nhà nghiên cứu về hiệu quả trung gian tài chính: Tham khảo tổng thuật lý thuyết mô hình đại lý (Ho & Saunders), mô hình SCP, cách ước lượng chỉ số Lerner qua hàm chi phí và các thảo luận đối chiếu kết quả thực nghiệm tại thị trường ngân hàng Việt Nam.
• Cán bộ quản trị và phân tích chính sách tại các NHTM: Sử dụng các phát hiện thực nghiệm về mối quan hệ giữa chi phí hoạt động, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, tỷ lệ an toàn vốn đối với biên lãi ròng (NIM) để xây dựng chiến lược kinh doanh và định giá lãi suất cho vay phù hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận sử dụng mô hình lý thuyết nền tảng nào để giải thích tỷ lệ thu nhập lãi thuần?
Khóa luận sử dụng hai lý thuyết nền tảng là "Mô hình đại lý" (Dealership Model) do Ho và Saunders (1981) phát triển (ngân hàng đóng vai trò trung gian định giá tiền gửi và cho vay trước sự không chắc chắn về thời gian và chi phí) và lý thuyết "Cấu trúc – Hành vi – Hiệu suất" (SCP) của Mason (1937) và Bain (1956) (cấu trúc thị trường quyết định hành vi cạnh tranh và hiệu quả sinh lời).

2. Mẫu nghiên cứu và giai đoạn thu thập dữ liệu của khóa luận là bao nhiêu?
Nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 20 NHTM Việt Nam niêm yết trên 3 sàn chứng khoán (HOSE, HNX, UPCOM) trong khoảng thời gian 10 năm, từ năm 2013 đến năm 2022.

3. Phương pháp kinh tế lượng nào được sử dụng để khắc phục các khuyết tật của mô hình?
Sau khi phát hiện mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) gặp phải hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi qua các kiểm định chẩn đoán, tác giả đã sử dụng phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS/FGLS) để khắc phục triệt để các khuyết tật, đảm bảo kết quả ước lượng thu được có độ tin cậy cao.

4. Những nhân tố nào có tác động cùng chiều và ngược chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) theo kết quả hồi quy?
Kết quả hồi quy GLS chỉ ra rằng: các biến lo ngại rủi ro ($\text{RA}$), quy mô cho vay ($\text{LAR}$) và dịch bệnh Covid-19 ($\text{COVID}$) có mối quan hệ cùng chiều ($+$) với NIM; trong khi đó, chi phí hoạt động ($\text{OpEx}$) và rủi ro tín dụng ($\text{CR}$) có mối quan hệ ngược chiều ($-$) với NIM.

5. Các nhân tố nào không có ý nghĩa thống kê đối với NIM trong nghiên cứu này?
Các biến độc lập bao gồm: quy mô ngân hàng ($\text{SIZE}$), mức độ tập trung thị trường ($\text{MC}$ - chỉ số Lerner), tỷ lệ lạm phát ($\text{INF}$) và tỷ lệ tăng trưởng kinh tế ($\text{GDP}$) không cho thấy mối quan hệ có ý nghĩa thống kê đối với tỷ lệ thu nhập lãi thuần của 20 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013–2022.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Khả Vy đã phân tích một cách hệ thống các nhân tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) của 20 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022 bằng phương pháp định lượng dữ liệu bảng. Bằng việc áp dụng mô hình hồi quy GLS để khắc phục các khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan, nghiên cứu khẳng định vai trò thúc đẩy NIM của mức độ lo ngại rủi ro, quy mô cho vay và yếu tố dịch bệnh, đồng thời chỉ ra tác động tiêu cực của chi phí hoạt động và rủi ro tín dụng. Các kết quả thực nghiệm cung cấp cơ sở khoa học quan trọng giúp ban điều hành các NHTM tối ưu hóa chi phí vận hành, kiểm soát chất lượng tín dụng và nâng cao hiệu quả hoạt động trung gian tài chính trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TỶ LỆ THU NHẬP LÃI THUẦN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 TRẦN KHẢ VY TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TỶ LỆ THU NHẬP LÃI THUẦN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 Họ và tên sinh viên: TRẦN KHẢ VY Mã số sinh viên: 030135190744 Lớp sinh hoạt: HQ7 - GE06 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

DƢ THỊ LAN QUỲNH TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 i TÓM TẮT Đề tài "Các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam" đƣợc thực hiện dựa trên tình hình kinh tế Việt Nam đang phát triển và hội nhập trong giai đoạn 2013 đến 2022. Mục tiêu mà tác giả hƣớng đến khi thực hiện đề tài là phân tích mức độ tác động của các nhân tố đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. Bằng cách sử dụng PPNC định lƣợng và sử dụng dữ liệu thu thập đƣợc từ BCTC của 20 NHTM, tác giả đã tìm ra các biến bao gồm: lo ngại rủi ro, quy mô cho vay và dịch bệnh Covid – 19 có mối quan hệ cùng chiều với tỷ lệ thu nhập, đồng thời các biến chi phí hoạt động và rủi ro tín dụng có mối quan hệ ngƣợc chiều với tỷ lệ thu nhập lãi thuần.

Còn lại các biến quy mô ngân hàng, mức độ tập trung thị trƣờng, tỷ lệ lạm phát và tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế không có mối quan hệ với tỷ lệ thu nhập lãi thuần. ii ABSTRACT The topic "Factors affecting the ratio of net interest margin of Vietnamese commercial banks" is carried out based on Vietnam's economic development and integration in the period 2013 to 2022. Objectives The author's aim when implementing the topic is to analyze the impact of these factors on the net interest income ratio of Vietnamese commercial banks. By using quantitative PPNC and using data collected from financial statements of 20 commercial banks, the author found that variables including: risk aversion, loan size and Covid-19 epidemic have a relationship.

has the same direction with the ratio of income, and the variables of operating expenses and credit risk have a negative relationship with the ratio of net interest income. The remaining variables of bank size, market concentration, inflation rate and economic growth rate have no relationship with the net interest income ratio. iii LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan toàn bộ khoá luận tốt nghiệp ―Các nhân tố ảnh hƣởng đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần của các Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam‖ là sản phẩm của bản thân đã thực hiện dƣới sự hƣớng dẫn của TS. Dƣ Thị Lan Quỳnh.

Các cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trƣớc tác giả đã liệt kê trong đề tài nghiên cứu đều đƣợc trích dẫn đầy đủ tại tài liệu tham khảo. Thành phố Hồ Chí Minh, ngày…… tháng …. năm 2023 Sinh viên thực hiện TRẦN KHẢ VY iv LỜI CẢM ƠN Em xin chân thành cảm ơn tất cả Thầy, Cô trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh đã giảng dạy, truyền đạt những kiến thức quý báu cho em trong suốt bốn năm học tập và rèn luyện tại trƣờng. Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến giảng viên hƣớng dẫn – TS.

Dƣ Thị Lan Quỳnh đã hộ trợ nhiệt tình để giúp em hoàn thiện khoá luận tốt nghiệp. Với vốn kiến thức hạn hẹp và khoá luận tốt nghiệp đƣợc thực hiện trong thời gian ngắn nên khoá luận tốt nghiệp của em còn nhiều những thiếu sót. Em rất mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp, phê bình của quý Thầy, Cô để giúp em hoàn thành đề tài trọn vẹn và tạo tiền đề cho hƣớng nghiên cứu trong tƣơng lai. Em xin chân thành cảm ơn.

v MỤC LỤC TÓM TẮT. II LỜI CAM ĐOAN. III LỜI CẢM ƠN. IV MỤC LỤC.

V DANH MỤC BẢNG. XI DANH MỤC HÌNH ẢNH. XII CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU.

ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU .1 Đối tƣợng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI. KẾT CẤU CỦA KHÓA LUẬN .6 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC.

TỔNG QUAN VỀ TỶ LỆ THU NHẬP LÃI THUẦN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Khái niệm về tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Ý nghĩa của tỷ lệ thu nhập lãi thuần. Lý thuyết nền về tỷ lệ thu nhập lãi thuần.

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN TỶ LỆ THU NHẬP LÃI THUẦN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Nhân tố tài chính. Nhân tố phi tài chính. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC.

Các nghiên cứu trong nƣớc. Các nghiên cứu ngoài nƣớc. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU TRƢỚC .27 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU.

MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Quy mô ngân hàng. Chi phí hoạt động.

Rủi ro tín dụng. Lo ngại rủi ro. Quy mô cho vay. Mức độ tập trung thị trƣờng.

Tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế. Tỷ lệ lạm phát. Dịch bệnh Covid – 19. DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU.41 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

PHÂN TÍCH KẾT QUẢ ƢỚC TÍNH MỨC ĐỘ TẬP TRUNG THỊ TRƢỜNG ……………………………………………………………………………. Kết quả FEM của hàm chi phí. Kết quả REM của hàm chi phí. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ.

PHÂN TÍCH TƢƠNG QUAN. PHÂN TÍCH HỒI QUY. KIỂM ĐỊNH LỰA CHỌN MÔ HÌNH. KIỂM ĐỊNH CÁC KHUYẾT TẬT CỦA MÔ HÌNH REM.

Kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến. Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan. Kiểm định hiện tƣợng phƣơng sai thay đổi. KHẮC PHỤC KHUYẾT TẬT MÔ HÌNH.

PHÂN TÍCH DẤU CỦA CÁC BIẾN. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Chi phí hoạt động. Rủi ro tín dụng.

Mức độ lo ngại rủi ro. Quy mô cho vay. Dịch bệnh Covid – 19. 61 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH.

HÀM Ý CHÍNH SÁCH. HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO. Hạn chế của đề tài nghiên cứu. Hƣớng nghiên cứu tiếp theo.

66 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 74 ix DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa Tiếng Việt BCTC Financial Statement Báo cáo tài chính COVID – 19 Dịch bệnh Covid – 19 CPI Cosumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng CR Credit Risk Rủi ro tín dụng FEM Fixed Effects Model Mô hình tác động cố định GDP Gross Demestic Product Tăng trƣởng kinh tế Phƣơng pháp bình phƣơng tối GLS Generalized Least Squares thiểu tổng quát Sở giao dịch Chứng khoán Hà HNX Hanoi Stock Exchang Nội Sở giao dịch Chứng khoán Hồ HOSE Ho Chi Minh Stock Exchange Chí Minh INF Inflation Tỷ lệ lạm phát LAR Loan to Asset Ratio Quy mô cho vay MC Market Conentration Mức độ tập trung thị trƣờng MHNC Research models Mô hình nghiên cứu Chất lƣợng quản lý doanh MQ Management Quality nghiệp NHTM Commercial Bank Ngân hàng thƣơng mại NIM Net interest margin Tỷ lệ thu nhập lãi thuần OECD Organization for Economic Tổ chức Hợp tác và Phát triển x Cooperation and Development Kinh tế Bình phƣơng nhỏ nhất thông OLS Ordinary Least Square thƣờng OpEx Operating Expenses Chi phí hoạt động PPNC Financial Statement Phƣơng pháp nghiên cứu RA Risk Averse Lo ngại rủi ro REM Random Effects Model Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Return on assets Tỷ số lợi nhuận trên tài sản ROE Return on equity Lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu Structure – Behavior – SCP Cấu trúc – Hành vi – Hiệu suất Performance SIZE Quy mô ngân hàng xi DANH MỤC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp các nghiên cứu trƣớc .1: Tóm tắt biến phụ thuộc và các biến độc lập .1: Kết hồi quy theo mô hình FEM của hàm chi phí .2: Kết quả hồi quy theo mô hình REM của hàm chi phí .3: Phân tích thống kê mô tả .4: Phân tích tƣơng quan .5: Kết quả hồi quy OLS, FEM và REM .6: Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình .7: Kết quả kiểm định đa cộng tuyến .8: Kết quả hồi quy GLS .9: Kết quả hồi quy của các biến độc lập .57 xii DANH MỤC HÌNH ẢNH Hình 3.1: Quy trình nghiên cứu. 30 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Ngân hàng Thƣơng mại luôn đóng vai trò hết sức quan trọng trong nền kinh thế thị trƣờng.

Đối với các NHTM hoạt động cho vay là nguồn thu nhập chính của ngân hàng. Vì vậy, hiệu quả cho vay là một nội dung đặc biệt quan trọng thu hút sự quan tâm của các NHTM. Ở Việt Nam hiệu quả của vốn vay ngân hàng quan trọng và phức tạp hơn so với các nƣớc phát triển. Việc đối mặt với khó khăn và thách thức luôn tồn tại đối với các NHTM Việt Nam do sự cạnh tranh gay gắt giữa các ngân hàng.

Bên cạnh đó các NHTM trong nƣớc và có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài đang hoạt động tại Việt Nam, ngân hàng nào hoạt động kém hơn sẽ nhƣờng lại sân chơi cho các ngân hàng hoạt động và không ngừng gia tăng chính sách để tồn tại theo quy định của luật ngân hàng (Nguyễn Văn Tiến, 2013). Các ngân hàng đƣợc đánh giá là hoạt động có hiệu quả dựa trên nhiều chỉ tiêu, bao gồm tỷ lệ thu nhập lãi thuần và tỷ lệ này đƣợc xác định bằng mức chênh lệch giữa mức thu nhập lãi và mức chi phí lãi mà ngân hàng nhận đƣợc chia cho tổng tài sản có lời mà ngân hàng phải trả (đƣợc gọi tắt là NIM). NIM đƣợc tính bằng chênh lệch giữa tổng lãi cho vay và tổng lãi tiền gửi so với tổng tài sản sinh lãi của một ngân hàng riêng lẻ (Dumičić và Ridzak, 2012). Đây cũng là định nghĩa đƣợc sử dụng trong các nghiên cứu khác về NIM (Claeys và Vander Vennet, 2007; Kalluci, 2012; Tarus và cộng sự, 2012).

Thông thƣờng, NIM trung bình cao hơn trong ngành ngân hàng cho thấy dấu hiệu của một hệ thống trung gian tài chính kém hiệu quả (Sensarma và Ghosh, 2004). NIM cao hơn trực tiếp chuyển thành lãi suất tiền gửi, cũng nhƣ lãi suất cho vay cao hơn, khiến các doanh nghiệp có nhu cầu khó tiếp cận tín dụng hơn.