CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Trên thế giới c ng như ở Việt Nam, có nhiều tác giả đã nghiên cứu về các khía cạnh khác nhau của các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán tại các đơn vị công nói chung và các công ty dịch vụ công ích nói riêng. Chương này, sẽ thực hiện việc hệ thống hóa, phân tích, đánh giá các nghiên cứu đã thực hiện có liên quan đến đề tài nghiên cứu. Qua đó xác định khe hỏng nghiên cứu và đưa ra các định hướng nghiên cứu.1 Các nghiên cứ nước ngoài Cho đến nay, trên thế giới có nhiều nghiên cứu đã khám phá các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT dưới nhiều góc độ khác nhau. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu đó là: • “AIMQ: A Methodology for Information Quality Assessment” của Lee & ctg (2002) đã nghiên cứu về phương pháp luận gọi là AIMQ để xây dựng cơ cở cho việc đánh giá và nâng cao chất lượng thông tin.
Nghiên cứu này đã cung cấp một hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lượng thông tin làm nền tảng phương pháp luận cho nghiên cứu trong việc biện luận để xác định các thang đo, phương pháp đánh giá và nâng cao chất lượng thông tin nói chung và TTKT nói riêng. • Trong nghiên cứu của Xu & ctg (2003) qua bài viết “Key Issues Accounting Information Quality Management: Australian Case Studies”: ngoài việc cung cấp nền tảng cơ sở lý thuyết về khái niệm và thang đo đo lường chất lượng TTKT, qua phương pháp nghiên cứu định tính tác giả đã khám phá ra một số yếu tố tác động đến chất lượng TTKT, bao gồm các yếu tố bên trong như yếu tố con người và hệ thống (sự tương tác giữa con người với hệ thống máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống), các vấn đề liên quan đến tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); và yếu tố bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý). Thêm vào đó, các nghiên cứu tình huống trong nghiên cứu chủ yếu được thực hiện ở cả đơn vị thuộc khu vực tư và khu vực công, do đó kết quả của nghiên cứu này đã đóng góp vào hệ thống cơ sở lý luận rất hữu ích trong việc nghiên cứu vấn đề có liên quan trong khu vực công, c ng như có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 thể sử dụng các yếu tố khám phá này để kiểm định lại tại các quốc gia khác, chẳng hạn như tại Việt Nam. • Một số nghiên cứu khác c ng đi theo hướng nghiên cứu định lượng nh m kiểm định một số yếu tố tác động đến TTKT.
Cụ thể như, “The Impact Of Using Accounting Information Systems On The Quality Of Financial Statements Submitted To The Income And Sales Tax Department In Jordan” của Abdallah (2013) đã xác định được sự ảnh hưởng của yếu tố HTTTKT đến chất lượng của BCTC nộp cho Cơ quan thuế. Các yếu tố bao gồm: nguồn nhân lực có trình độ, ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thông kiểm soát nội bộ kết quả nghiên cứu 3 nhân tố này có tác động cùng chiều đối với chất lượng thông tin kế toán. • Nghiên cứu của Komala (2012) qua bài viết “The Influence of The Accounting Managers Knowledge and The Top Managements Support On The Accounting Information System and Its Impact On The Quality Of Accounting Information: A Case Of Zakat Institutions In Bandung” c ng đã kiểm định các yếu tố có tác động đến chất lượng của TTKT, đồng thời tác giả này c ng đã xây dựng mô hình một số yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng HTTTKT bao gồm: hiểu biết của giám đốc tài chính (Accounting Manager Knowledge) và hỗ trợ của ban quản lý cấp cao (Top management support). Kết quả kiểm định các yếu tố đó đều tác động tích cực đến chất lượng thông tin kế toán • Tương tự như Komala (2012), Rapina (2014) qua nghiên cứu “Factors Influencing The Quality Of Accounting Information System And Its Implications On The Quality Of Accounting Information” đã xác định thêm một số yếu tố như cam kết của ban quản trị, văn hóa công ty, và cơ cấu tổ chức tác động đến chất lượng HTTTKT và các yếu tố này tác động đến chất lượng TTKT.
Với nghiên cứu định lượng cho 194 công ty, tác giả đã đo lường được mức độ tác động mạnh nhất là cam kết của hội đồng quản trị đến chất lượng thông tin kế toán, tiếp đến là cơ cấu tổ chức và cuối cùng là văn hóa công ty. • Một vài bài viết khác tập trung đi vào nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng của HTTTKT, như trong nghiên cứu của Ismail (2009)“Factors Influencing AIS Effectiveness among Manufacturing SMEs: Evidence from LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Malaysia” thông qua việc tổng hợp lý thuyết nền, các nghiên cứu trước c ng như thực hiện pilot test đã khám phá ra một số yếu tố mới tác động đến chất lượng của HTTTKT đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, như trình độ hiểu biết kế toán của nhà quản trị, nhà cung cấp, và các công ty dịch vụ kế toán. Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì yếu tố sự tham gia của ban quản lý, trình độ hiểu biết về HTTTKT của nhà quản lý, các nhà tư vấn và cơ quan nhà nước có liên quan thì không ảnh hưởng đáng kể đến tính hiệu quả của HTTTKT, trong khi đó các yếu tố này có tác động mạnh đến tính hiệu quả của HTTTKT trong các nghiên cứu khác. • “Influence Organizational Commitment on The Quality of Accounting Information System” của Syaifulla (2014) qua nghiên cứu định lượng của 124 mẫu nghiên cứu tác giả phân tích khám phá và phân tích hồi quy, một lần nữa đã kiểm định r ng yếu tố cam kết của ban quản trị có ảnh hưởng đến chất lượng của HTTTKT.
Ngoài ra, còn bổ sung thêm yếu tố cam kết của nhân viên kế toán c ng có ảnh hưởng đến chất lượng của HTTTKT.2 Các nghiên cứ tr n nước Tại Việt Nam, nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT vẫn chưa nhận được nhiều quan tâm cho cả khu vực tư lẫn khu vực công. Một số nghiên cứu điển hình như: - Một nghiên cứu nổi bật về vấn đề này đã được công bố là luận án tiến sĩ 2012 của tác giả Nguyễn Thị Bích Liên “Xác định và kiểm soát các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trong môi trường ứng dụng hệ thống hoạch định nguồn nhân lực (ERP)”. Nghiên cứu này đã cung cấp tổng quan về hệ thống lý luận liên quan đến chất lượng TTKT, đã xác định và kiểm định được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT. Tuy nhiên, phạm vi của nghiên cứu này là xác định và kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT cho các đơn vị ứng dụng ERP.
- Phan Minh Nguyệt (2014) “Xác định và đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến chất lượng TTKT trình bày trên BCTC của các công ty niêm yết ở Việt Nam”: nghiên cứu này đã tổng kết được cơ sở lý thuyết liên quan đến chất lượng TTKT và c ng đã xác định và đo lường được các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT trình bày trên BCTC. B ng phương pháp nghiên cứu định lượng với 214 mẫu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 nghiên cứu sử dụng phần mềm SPSS để xử lý dữ liệu. Kết quả nghiên cứu đã xác định và đo lường được các nhân tố nguồn nhân lực có trình độ và ứng dụng công nghệ thông tin là các nhân tố tác động mạnh đến chất lượng TTKT. - Nguyễn Thị Hồng Nga (2014) “Tiêu chuẩn đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng TTKT”: Đây c ng là một nghiên cứu cho khu vực tư, tác giả đã tổng hợp được lý thuyết liên quan khái niệm về chất lượng TTKT và thang đo đo lường chất lượng TTKT.
Đồng thời nghiên cứu c ng đã kiểm định được một số yếu tố tác động đến chất lượng TTKT. Tuy nhiên, chưa xây dựng các thang đo đo lường các yếu tố tác động. Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã tổng hợp được những lý thuyết đã có về vấn đề chất lượng TTKT, bao gồm các khái niệm, vai trò, đặc điểm và các thang đo chất lượng TTKT theo nhiều quan điểm khác nhau. Các tác giả c ng đã đi vào nghiên cứu được một số yếu tố tác động đến chất lượng TTKT dưới nhiều góc độ khác nhau.
Tuy nhiên, mỗi bài viết chỉ tập trung đi sâu vào nghiên cứu một vài yếu tố. Trong khi đó, nghiên cứu về vấn đề này cho khu vực công thì vẫn đang còn là một khoảng trống lớn, và cho đến nay tại Việt Nam vẫn chưa có nghiên cứu nào được thực hiện - nơi có đặc điểm hoạt động và các quy định pháp lý khá khác biệt với khu vực tư và rất khác biệt giữa các quốc gia.3 Một số nhận xét về các công trình nghiên cứu Sau khi tìm hiểu các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã được công bố có liên quan một cách tương đối đến đề tài của luận án, tác giả xác định được một số những điểm cơ bản như sau: 1.1 Nhữn điểm kế thừa của các nghiên cứu trướ đ y Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng HTTTKT gồm có: con người; cơ sở hạ tầng; môi trường tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và pháp luật). Trong đó, các yếu tố bên trong là con người, cơ sở hạ tầng, cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, còn yếu tố bên ngoài là các chính sách và pháp luật. Những yếu tố này sẽ tác động trực tiếp đến việc vận hành HTTTKT để tạo ra TTKT có chất lượng.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 Trình độ bao gồm kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn, nhận thức về tổ chức hệ thống thông tin kế toán (bao gồm cả kế toán tài chính và kế toán quản trị), và phải có năng lực về quản trị (Jarvepaa & Ives 1991; Ang & ctg 2001, Mcleod & Shell 2007; Laudon & Laudon 2005; Noor Azizi 2009, theo Komala 2012). Một HTTTKT được điều hành bởi kế toán trưởng có trình độ và nhận được sự hỗ trợ từ những nhà quản lý cấp cao sẽ là một HTTTKT có chất lượng (Komala 2012). Theo nghiên cứu của Ahmad & ctg (2013), con người tham gia trực tiếp vào HTTTKT bao gồm: Ban quản lý cấp cao, kế toán trưởng và nhân viên kế toán.