CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VE ĐẠO ĐỨC NGHE NGHIỆP KE TOÁN - KIEM TOÁN 1. Tổng quan các nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp kế toán — kiểm toán 1. Tổng quan các nghiên cứu Các bài nghiên cứu trong nước: Bài nghiên cứu của tác giả Mai Thị Quỳnh Như (2019) với tên đề tài “Các nhân tô ảnh hưởng đến nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của sinh viên chuyên ngành Kế toán tại các trường trên địa bàn Thành Phố Đà Nẵng”.
Bài nghiên cứu được thực hiện tại Thành Phố Đà Nẵng, Việt Nam, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp và số mẫu khảo sát là 300 sinh viên ở các bậc học khác nhau, đồng thời chỉ ra các nhân tô ảnh hưởng đến nhận thức bao gồm: Đạo đức cá nhân, quy định của Nhà nước và Pháp luật về ngành nghề, đạo đức công ty, năng lực hành nghề và hiểu biết về văn hoá xã hội. Kết quả cho thấy có hai nhân tố ảnh hưởng lớn nhất đến nhận thức của sinh viên là năng lực hành nghề và hiểu biết về văn hoá xã hội. Từ đó, tác giả đưa ra những kiến nghị dé nâng cao năng lực hành nghề và hiểu biết về văn hoá xã hội.” Bài nghiên cứu của tác giả Lê Thị Thu Hà (2021) với tên đề tài “Tổng quan nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp Kế toán — Kiểm toán”. Bài nghiên cứu được thực hiện tại Việt Nam, đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính nhằm hệ thống hoá các cơ sở lý luận và tổng quan các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp Kế toán — Kiểm toán.
Kết quả của bai nghiên cứu cho thay có nhiều nhân tố tác động đến đạo đức nghề nghiệp như: Độ tuổi, giới tính, kinh nghiệm làm việc,. Từ việc xác định các nhân tô tác động, tác giả cung 3 Mai Thị Quỳnh Như (2019), “Các nhân tổ ảnh hưởng đến nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của sinh viên chuyên ngành Kế toán tại các trường trên địa bàn Thành phố Da Nẵng”, Khoa kế toán Đại học Duy Tân. cấp thông tin tham khảo cho cơ quan quản lý, tổ chức, doanh nghiệp trong việc thực hiện các biện pháp nâng cao nhận thức đạo đức nghề nghiệp Kế toán — Kiểm toán. 4 Bài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Phước (2022) với tên đề tài “Tam quan trọng của đạo đức nghé nghiệp trong kiểm toán ở Việt Nam hiện nay” đã sử dung phương pháp nghiên cứu định tính nhăm hệ thống hoá các cơ sở lý luận về đạo đức nghề nghiệp, tác giả chỉ ra các nguyên tắc đạo đức, mục tiêu của đạo đức nghè nghiệp và nhân mạnh tầm quan trong đạo đức nghề nghiệp, từ đó đưa ra những giải pháp cho trường học, doanh nghiệp, nhà nước và những hướng dẫn ứng xử cho kiểm toán viên ở Việt Nam nhằm giúp kiểm toán viên tuân thủ tốt đạo đức nghề nghiệp.
° Bài nghiên cứu của nhóm tác giả Trần Phước, Phạm Thị Kim Ảnh, Phan Thị Minh Phương (2022) với tên đề tài “ Các nhân tô ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp người làm Kế toán Kiểm toán — Nghiên cứu Thực nghiệm tại Thanh phố Hồ Chí Minh”. Bài nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng nhằm nhận diện và đo lường ảnh hưởng của các nhân tô đến đạo đức nghè nghiệp người làm Kế toán, Kiểm toán với số mẫu là 265, đối tượng khảo sát là các kế toán viên, kiểm toán viên hành nghề ở mọi lứa tudi. Kết qua cho thay có các nhân tố ảnh hưởng đến đạo đức nghé nghiệp kế toán, kiểm toán bao gồm: Nhận thức về đạo đức; thu nhập cá nhân; độ tuổi; giới tính; kinh nghiệm làm việc; văn hoá; giá trị đạo đức doanh nghiệp; chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Hàm ý của bai nghiên cứu là cơ sở đê các cơ quan quản ly Nhà nước, các tô # Lê Thị Thu Hà (2021), “Tổng quan nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp Kế toán — Kiểm toán”, Tạp chí khoa học và đào tạo ngân hàng SỐ 277.
5 Nguyễn Thị Phước (2022), “Tam quan trong của đạo đức nghề nghiệp trong Kiểm toán ở Việt Nam hiện nay”, Tap chí Công thương — Các kết quả nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ. chức, doanh nghiệp điều chỉnh dé nâng cao nhận thức đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán.” Cac bài nghiên cứu ngoài nước: Bài nghiên cứu của nhóm tác giả Andrian Pratama, Ali DJamhuri (2020) với tên dé tài “The perception of Accounting Students toward professional accountant code of ethics”. Bai nghiên cứu được thực hiện tại trường Dai hoc Brawijaya, Indonesia, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng với 302 mẫu là các sinh viên Kế toán nhằm tìm hiểu nhận thức của sinh viên đối với chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và tìm sự khác biệt trong nhận thức giữa nam và nữ, giữa sinh viên kế toán đã học kiểm toán và sinh viên chưa học kiểm toán, kết quả của bài nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt đáng ké trong nhận thức của nam và nữ; tuy nhiên có sự khác biệt đáng kê trong nhận thức giữa sinh viên đã học kiểm toán so với sinh viên chưa học kiểm toán. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy rằng nhìn chung, sinh viên kế toán có nhận thức tích cực đối với Quy tắc đạo đức nghề nghiệp kế toán viên.
Bài nghiên cứu của nhóm tác giả Dian Fitria Handayani, Ade Elsa Betavia (2020) với tên dé tài “Accounting Students’ Perception in the Code of Ethics for Professional Accountants, Based on Gender and Level of Education”. Bai nghién cứu được thực hiện tai trường Dai hoc Negeri Padang, tác gia đã sử dung phương pháp nghiên cứu định lượng chỉ ra sự ảnh hưởng của giới tính và trình độ học vấn tới nhận thức của sinh viên, dữ liệu sơ cấp bằng cách thu thập 250 bảng câu hỏi được phan phát cho các sinh viên chuyên ngành kế toán, thang đo được sử dụng dé phan tích là thang đo Likert 5 cấp độ. Kết quả của bài nghiên cứu cho thấy giới tính nữ có ° Trần Phước, Phạm Thị Kim Ánh, Phan Thị Minh Phương (2022), “Các nhân tố ảnh hướng đến đạo đức nghề nghiệp người làm Kế toán Kiểm toán —N ghiên cứu thực nghiệm tại Thành phố Hồ Chi Minh”, 7ap chi khoa học công nghệ và thực pham 22. nhận thức về đạo đức nghề nghiệp tốt hơn giới tính nam, và không có sự khác biệt về nhận thức giữa cấp bậc học của sinh viên.
Bài nghiên cứu của Amran Harun (2020) với tên đề tài “Analysis of Accounting Student Perceptions on the Professional Ethics of Accounting: Case Study at Higher Education in Medan”. Bài nghiên cứu được thực hiện tai trường đại học tai Medan, dir liệu được thu thập băng cách phân phối bảng câu hỏi cho 374 sinh viên kế toán. Mục đích của nghiên cứu này là xác định xu hướng nhận thức của sinh viên kế toán tại Medan về đạo đức nghề nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy đối với nhận thức dao đức dựa trên giới tính, có thay sự khác biệt đáng ké giữa giới tính nam và nữ ở tính chính trực và tư cách nghề nghiệp; các van đề đạo đức có ảnh hưởng nhiều hơn đối với những sinh viên đã đi làm so với sinh viên chưa đi làm.
Từ những kết luận trên, tác giả khuyến nghị tiếp tục nâng cao nội dung đạo đức trong chương trình giảng dạy kế toán, đặc biệt là đối với sinh viên chưa đi làm để họ không vi phạm đạo đức khi đi làm sau này. Khoảng trong và những định hướng cho nghiên cứu Tính đến nay, các bài nghiên cứu về nhận thức của sinh viên Kế toán — Kiểm toán vẫn còn hạn chế. Các bài nghiên cứu trong nước đa phần sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính, bài nghiên cứu chủ yếu đưa ra các nguyên tắc đạo đức nghè nghiệp Kế toán - Kiểm toán, từ đó đề xuất khuyến nghị nâng cao nhận thức đạo đức nghề nghiệp. Đối với các bài nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, đa phần các tác giả phân tích các yêu tô bên ngoài có tác động đến nhận thức của sinh viên như môi trường, văn hoá xã hội và đôi tượng là những kê toán viên, kiêm toán viên hành nghê.
10 Các bài nghiên cứu ngoài nước đều đã nghiên cứu sâu về cơ sở lý thuyết của đạo đức nghề nghiệp và nêu được tầm quan trọng của đạo đức nghé nghiệp, đồng thời đưa ra được các khuyến nghị cho sinh viên về nhận thức đạo đức nghề nghiệp. Tuy nhiên các bài nghiên cứu chỉ dừng lại ở đối tượng là sinh viên khoa Kế toán - Kiểm toán, chưa có sự đánh giá của giảng viên và doanh nghiệp để có cái nhìn sâu rộng hơn về nhận thức của sinh viên. Bên cạnh đó, đối tượng khảo sát cũng là sinh viên trong một trường đại học, không mở rộng ra các trường khác. Định hướng cho nghiên cứu tiếp theo: + Mở rộng phạm vi khảo sát, khảo sát sinh viên đến từ các trường khác nhau.
+ Mở rộng đối tượng khảo sát, xây dựng bảng câu hỏi với đối tượng là giảng viên và doanh nghiệp. Cơ sở lý thuyết về đạo đức nghề nghiệp kế toán — kiểm toán 1. Khái niệm Theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13, Kế toán là việc thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động. Theo Luật Kiểm toán nhà nước số 81/2015/QH13, Kiểm toán là việc đánh giá và xác nhận tính đúng đắn, trung thực của các thông tin tài chính công, tài sản công hoặc báo cáo tài chính liên quan đến quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công: việc chấp hành pháp luật và hiệu quả trong việc quản lý, sử dụng tài chính công, tài sản công.
Ở mức độ học thuật và khoa học, một số khái niệm về Kế toán — Kiểm toán: Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) định nghĩa: Kế toán là một nghệ thuật ghi chép, phân loại và tổng hợp theo phương pháp riêng về những hoạt động kinh tế tài lãi chính, từ đó trình bày tổng quát tình hình kết quả hoạt động kinh tế. Kiểm toán là việc các Kiểm toán viên độc lập kiểm tra, trình bày ý kiến về báo cáo tài chính. Viện Kế toán Công chứng Mỹ (AICPA) định nghĩa: Kế toán là quá trình xác định, đo lường, và truyền đạt thông tin kinh tế, tài chính làm căn cứ nhằm giup người sử dụng đánh giá, đưa ra các quyết định kinh tế.