Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chính sách kế toán và thao túng báo cáo tài chính. Chương 2: Thực trạng việc vận dụng chính sách kế toán trong thao túng báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Chương 3: Một số giải pháp nhằm nâng cao khả năng ngăn ngừa và phát hiện thao túng báo cáo tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Tổng quan tài liệu nghiên cứu a Hành vi quản trị lợi nhuận đối với thông tin lợi nhuận công bố trên BCTC Đề tài “ Luan van 5 – “ .v… “ đăng trên trang tinnhanhchungk - - Luan van 6 b Report to the nations on occupational fraud and abuse c Learning from the success of others case studies in financial statement fraud “Financial Statement Manipulation An Ever-Present Problem For Investors Financial Statement Manipulation: The Schemes Tracy Coenen, “Manipulating the Financial Statements Extras.
“ ” Luan van 7 Luan van 8 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN VÀ THAO TÚNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN VIỆT NAM 1. Khái niệm chính sách kế toán Chính sách kế toán là các nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp dụng trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính. : Chu n các ng cá i thông tin trình bày trên các báo cáo tài chính hay thông tin ngoài.
Lựa chọn chính sách kế toán Lựa chọn chính sách kế toán là việc chọn lựa có cân nhắc nằm trong khuôn khổ của chuẩn mực kế toán về các nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán mà doanh nghiệp có thể áp dụng trong các trường hợp khác nhau nhằm phục vụ cho mục đích chủ quan của nhà quản trị. Luan van 9 L nghiệp. - - : nhập doanh nghiệp nhập trước xuất trước (FIFO) (Theo V. Các yếu tố ảnh hƣởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán Các yếu tố sau được tổng hợp từ nghiên cứu của TS.
Đường Nguyễn Hưng, Đề tài NCKH: "Quản trị lợi nhuận thông qua lựa chọn chính sách kế toán trong các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam", năm 2012: - Trình độ của kế toán viên: Trên góc độ vận dụng chuẩn mực kế toán, trình độ của kế toán viên ảnh hưởng đến khả năng lựa chọn các kỹ thuật, các chính sách kế toán phù hợp vào điều kiện cụ thể của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có trình độ kế toán cao, sẽ có điều kiện vận dụng các phương pháp kế toán phức tạp hơn và vận dụng đúng đắn hơn các phương pháp kế toán. - Mức độ phức tạp của các chuẩn mực: Vấn đề này về cơ bản cũng liên quan đến trình độ của kế toán viên, khả năng thu thập và xử lý thông tin, lựa chọn chính sách kế toán với kết quả hữu dụng của thông tin kế toán có được. - Nhận thức, mục tiêu quản trị của chủ doanh nghiệp: Mục tiêu quản trị của doanh nghiệp ảnh hưởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán.
Đây là ảnh hưởng quan trọng. Chẳng hạn, chuẩn mực kế toán hiện nay cho phép các doanh nghiệp có quyền nhất định trong trong việc lựa chọn các phương pháp khấu hao tài sản cố định cũng như sự linh động trong việc dự tính thời gian sử dụng hữu ích của tài sản cố định. Theo đó, các doanh nghiệp có thể lựa chọn một phương pháp khấu hao cho mục đích kế toán khác với phương pháp khấu hao cho mục đích thuế. Điều này giúp cho các nhà Luan van 11 quản trị doanh nghiệp tính toán mức độ khấu hao hợp lý để đảm bảo thời gian thu hồi lượng vốn đầu tư vào tài sản cố định, chủ động trong việc đổi mới nhanh chóng máy móc thiết bị, hiện đại hóa quy trình sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, cần có sự kết hợp hài hòa vấn đề đó với mục tiêu lợi nhuận, phù hợp với chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp trong từng thời kỳ, từng loại sản phẩm và từng thị trường. Trên khía cạnh này chính sách khấu hao trở thành một chính sách quan trọng của doanh nghiệp. - Quy mô và loại hình kinh doanh của doanh nghiệp: + Loại hình kinh doanh: Với mỗi loại hình doanh nghiệp thường có các lựa chọn chính sách kế toán khác nhau. Chẳng hạn, các doanh nghiệp sản xuất thường quan tâm đến việc lựa chọn các phương pháp tính giá thành sản phẩm, các doanh nghiệp thương mại lại thường quan tâm đến phương pháp kê khai hàng tồn kho hay phương pháp tính giá hàng xuất kho, các công ty tín dụng thì quan tâm đến các chính sách cho vay, tỷ giá… + Quy mô doanh nghiệp: Trong nhiều nghiên cứu về kế toán, quy mô được coi là nhân tố ảnh hưởng đáng kể đến việc lựa chọn chính sách kế toán của doanh nghiệp.
Các doanh nghiệp có quy mô lớn thường hoạt động trên nhiều lĩnh vực khác nhau, mức độ phức tạp của các nghiệp vụ kinh tế cao và do vậy yêu cầu của việc lựa chọn các chính sách kế toán phù hợp cho doanh nghiệp cao hơn các doanh nghiệp có quy mô hoạt động nhỏ. Ở khía cạnh khác, các doanh nghiệp có quy mô lớn thường có nhiều nguồn lực tài chính để thực hiện các chuẩn mực kế toán cũng như thực hiện việc lựa chọn các chính sách kế toán mới. Doanh nghiệp nhỏ hơn lại thấy rằng lợi ích từ việc thực hiện các chuẩn mực, thay đổi chính sách không đủ để bù đắp các nguồn lực bỏ ra để mua phần mềm, tư vấn hay đào tạo nhân viên. Luan van 12 - Ảnh hưởng của tổ chức kiểm toán hay vai trò của thanh tra, kiểm tra: Al- Baskeki (1995) cho rằng công ty kiểm toán có ảnh hưởng đáng kể đến quyết định của doanh nghiệp trong việc lựa chọn các chuẩn mực kế toán.
Trong điều kiện Việt Nam, nếu báo cáo tài chính của một doanh nghiệp được kiểm toán thì mức độ tuân thủ và vận dụng các chuẩn mực kế toán sẽ cao hơn những doanh nghiệp không bắt buộc kiểm toán. - Ảnh hưởng của thuế: Công việc ghi nhận và đo lường kế toán thường dựa trên cơ sở qui định của thuế, dẫn đến không có sự khác biệt giữa lợi nhuận kế toán và thuế. Nhận thức đó đã ăn sâu và tác động rất lớn vào hành vi của người làm kế toán, dù những cải cách gần đây đã thay đổi tác động của thuế với kế toán. Thuế ảnh hưởng rất lớn đến việc lựa chọn chính sách kế toán.
Vì mục đích giảm tiền thuế phải nộp, doanh nghiệp sẽ lựa chọn những chính sách kế toán phù hợp sao cho giảm lợi nhuận trên báo cáo tài chính xuống. - Khả năng sinh lời: Các nghiên cứu về ảnh hưởng của nhân tố này cũng không nhất quán. Tuy vậy, ở Việt Nam cần xem xét nhân tố này để xem xét hành vi của người kế toán để đảm bảo chất lượng thông tin của báo cáo tài chính. Cơ sở của vấn đề là nhiều ý kiến cho rằng, mối quan tâm của chủ doanh nghiệp là làm sao tối thiểu số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.
Điều này sẽ dẫn đến tình trạng vận dụng sai lệch đáng kể chế độ kế toán theo hướng tiêu cực. Những yếu tố trên được TS. Đường Nguyễn Hưng tổng hợp từ nghiên cứu của TS. Trần Đình Khôi Nguyên (2010) về việc lựa chọn chính sách kế toán ở các doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam.
Tuy nhiên TS Đường Nguyễn Hưng có phân tích thêm: “Trên đây là tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn các chính sách kế toán của doanh nghiệp. Cần chú ý rằng các yếu tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn chính sách kế toán trên được xem xét với Luan van 13 đối tượng áp dụng là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong nghiên cứu này, đối tượng là các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Do vậy, tác động của các yếu tố có thể theo chiều hướng khác với nhận định của TS.
Trần Đình Khôi Nguyên. Chúng tôi cho rằng các yếu tố như Trình độ của kế toán viên; Mức độ phức tạp của các chuẩn mực; Ảnh hưởng của thuế và Khả năng sinh lời là những yếu tố ít có tác động đến việc lựa chọn chính sách kế toán của các doanh nghiệp niêm yết bởi vì quy mô của các doanh nghiệp niêm yết lớn hơn nhiều, đồng thời, yếu tố quan trọng là các doanh nghiệp niêm yết phải tuân thủ rất nhiều các chuẩn mực kế toán, các yêu cầu công bố thông tin cũng như các quy định pháp lý khác của cơ quan quản lý nhà nước. Các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán cũng là đối tượng bắt buộc của kiểm toán. Theo chúng tôi, dù có nhiều yếu tố tác động đến việc lựa chọn các chính sách kế toán, các yếu tố trên mang tính chất khách quan là chủ yếu.
Trong khi đó, yếu tố quan trọng và có thể nói là đóng vai trò quyết định đến việc lựa chọn chính sách kế toán chính là đánh giá chủ quan của nhà quản lý của doanh nghiệp. Từ đó, chất lượng các thông tin trên báo cáo tài chính cũng chịu ảnh hưởng lớn từ yếu tố chủ quan nay. Nếu nhà quản lý doanh nghiệp có động lực muốn làm thay đổi số liệu kế toán nhằm một mục đích nhất định, chính sách kế toán sẽ được lựa chọn để phục vụ mục đích này”. Một số chính sách kế toán chủ yếu doanh nghiệp thƣờng vận dụng trong thao túng báo cáo tài chính Có nhiều chính sách kế toán được pháp luật cho phép các doanh nghiệp vận dụng trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, qua thực tiễn nghiên cứu, tác giả đưa ra một số chính sách kế toán thường được các doanh nghiệp vận dụng nhằm thực hiện hành vi thao túng báo cáo tài chính như sau: Luan van 14 a. Chính sách ghi nhận doanh thu Theo nguyên tắc kế toán doanh thu được ghi nhận khi lợi nhuận và chi phí của doanh nghiệp được ghi nhận và xác định. Có bốn tiêu chí để doanh thu có thể được ghi nhận như sau: - Có bằng chứng rõ ràng về thỏa thuận mua bán giữa bên khách hàng và bên Công ty cung cấp sản phẩm hay dịch vụ. - Sản phẩm, dịch vụ của Công ty đã được chuyển giao cho khách hàng; - Giá cả sản phẩm, dịch vụ đã được xác định.
- Công ty cung cấp sản phẩm dịch vụ có thể tương đối chắc chắn về khả năng thu tiền thanh toán từ khách hàng. Doanh thu thường được ghi nhận khi sản phẩm hoặc dịch vụ đã được chuyển giao đầy đủ cho khách hàng.