CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM VỀ CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN 1. Khái niệm về chính sách kế toán Theo chuẩn mực kế toán số 29 ban hành và công bố theo Quyết định số 12/2005/QĐ-BTC ngày 15 tháng 02 năm 2005 của Bộ trưởng Bộ Tài chính thì thuật ngữ “Chính sách kế toán” được hiểu như sau: Chính sách kế toán là các nguyên tắc, cơ sở và phương pháp kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp dụng trong quá trình xử lý và công bố thông tin kế toán trên báo cáo tài chính. Ngoài các chính sách kế toán cụ thể được sử dụng trong báo cáo tài chính, điều quan trọng là người sử dụng phải nhận thức được cơ sở đánh giá được sử dụng (như nguyên giá, giá hiện hành, giá trị thuần có thể thực hiện được, giá trị hợp lý hoặc giá trị hiện tại) bởi vì các cơ sở này là nền tảng để lập báo cáo tài chính.
Khi doanh nghiệp sử dụng nhiều cơ sở đánh giá khác nhau để lập báo cáo tài chính, như trường hợp một số tài sản được đánh giá lại theo Luan van ( Word Converter - Unregistered ) http://www.word-pdf-converter.com quy định của nhà nước, thì phải nêu rõ các tài sản và nợ phải trả áp dụng mỗi cơ sở đánh giá đó. Khi quyết định việc lựa chọn và sử dụng chính sách kế toán cụ thể trong báo cáo tài chính Giám đốc (hoặc người đứng đầu) doanh nghiệp phải xem xét xem việc diễn giải này có giúp cho người sử dụng hiểu được cách thức phản ánh các nghiệp vụ giao dịch và các sự kiện trong kết quả hoạt động và tình hình tài chính của doanh nghiệp. Các chính sách kế toán doanh nghiệp thường đưa ra gồm: Ghi nhận doanh thu; Nguyên tắc hợp nhất, kể cả hợp nhất công ty con và công ty liên kết; Hợp nhất kinh doanh; Các liên doanh; Ghi nhận và phân bổ khấu hao tài sản cố định, phân bổ chi phí trả trước và lợi thế thương mại; vốn hóa các khoản chi phí đi vay và các khoản chi phí khác; hàng tồn kho; các khoản dự phòng;. Các chuẩn mực kế toán khác sẽ quy định một cách cụ thể việc trình bày chính sách kế toán trong các lĩnh vực trên.
Mỗi doanh nghiệp cần xem xét bản chất của các hoạt động và các chính sách của mình mà người sử dụng muốn được trình bày đối với loại hình doanh nghiệp đó. Khi một doanh nghiệp thực hiện những nghiệp vụ quan trọng ở nước ngoài hoặc có những giao dịch quan trọng bằng ngoại tệ, thì những người sử dụng sẽ mong đợi có phần diễn giải về các chính sách kế toán đối với việc ghi nhận các khoản lãi và lỗ chênh lệch tỷ giá hối đoái và việc dự phòng rủi ro hối đoái. Trong báo cáo tài chính hợp nhất phải trình bày chính sách kế toán được sử dụng để xác định lợi thế thương mại và lợi ích của cổ đông thiểu số. Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng có thể linh hoạt lựa chọn cho mình các chính sách kế toán phù hợp.
Một chính sách kế toán có thể được coi là quan trọng thậm chí khi các số liệu được trình bày trong các niên độ hiện tại và trước đây không mang tính trọng yếu. Việc diễn giải các chính sách không Luan van ( Word Converter - Unregistered ) http://www.word-pdf-converter.com được quy định trong các chuẩn mực kế toán hiện hành, nhưng được lựa chọn và áp dụng phù hợp phải nằm trong khuôn khổ của pháp luật quy định. Đặc trưng chính sách kế toán Chính sách kế toán là những nguyên tắc: Kế toán phải tuân thủ các nguyên tắc kế toán khi lập báo cáo. Đây là những nguyên tắc chung mà tất cả mọi doanh nghiệp phải áp dụng, như nguyên tắc kỳ kế toán, nguyên tắc phù hợp, nguyên tắc giá gốc, cơ sở dồn tích.
Tuân thủ các nguyên tắc trong hạch toán ít có khả năng thay đổi thông tin trình bày trên báo cáo tài chính hay khó đáp ứng được mục tiêu của đơn vị trong việc cung cấp thông tin. Tuy nhiên, việc áp dụng các nguyên tắc kế toán cũng có một vài nguyên tắc có thể thay đổi thông tin cung cấp ra bên ngoài, ví dụ: tùy thuộc thời điểm ghi nhận chi phí vào niên độ phát sinh hay phân bổ cho một số kỳ theo nguyên tắc phù hợp mà chi phí phát sinh trong kỳ sẽ khác nhau, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận trong kỳ. Chính sách kế toán là những lựa chọn: Chuẩn mực kế toán cho phép doanh nghiệp có thể lựa chọn các phương pháp kế toán khác nhau cho phù hợp với đặc điểm và mục tiêu của doanh nghiệp. Việc lựa chọn và áp dụng các phương pháp khác nhau trong một chính sách kế toán sẽ làm thay đổi thông tin trình bày trên các báo cáo tài chính hay thông tin cung cấp ra bên ngoài.
Các lựa chọn kế toán bao gồm lựa chọn phương pháp tính giá hàng xuất kho, lựa chọn phương pháp khấu hao tài sản cố định, lựa chọn phương pháp đánh giá sản phẩm dở dang, lựa chọn phương pháp tính giá thành… Chính sách kế toán là ước tính kế toán: Ước tính kế toán là các nguyên tắc đo lường đối tượng kế toán mà công ty tự xây dựng do chuẩn mực không thể bao quát hóa mọi vấn đề phát sinh ở các đơn vị cơ sở. Các khoản ước tính kế toán gồm có ước tính liên quan đến khấu hao tài sản cố định, cách xác định Luan van ( Word Converter - Unregistered ) http://www.word-pdf-converter.com dự phòng giảm giá, ước tính giá trị sản phẩm dở dang, các ước tính kế toán khác liên quan đến phân bổ hay trích trước chi phí, các ước tính liên quan đến các khoản dự phòng phải trả ở công ty. Vai trò của chính sách kế toán trong công tác kế toán ở doanh nghiệp Chính sách kế toán đóng vai trò rất lớn trong công các kế toán ở doanh nghiệp cụ thể: Chính sách kế toán đảm bảo được tính linh hoạt của kế toán viên trong công tác kế toán, gắn với đặc điểm từng loại hình doanh nghiệp và chiến lược hoạt động của từng công ty. Chính sách kế toán là cơ sở để đo lường tài sản, công nợ, doanh thu, chi phí và lợi nhuận của doanh nghiệp.
Chính sách kế toán đảm bảo thông tin công bố trên báo cáo tài chính là trung thực và hợp lý. CÁC MỤC TIÊU CỦA DOANH NGHIỆP ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN TẠI DOANH NGHIỆP 1. Mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp Quản trị lợi nhuận là hành động điều chỉnh lợi nhuận kế toán của nhà quản trị doanh nghiệp nhằm đạt được lợi nhuận mục tiêu thông qua công cụ kế toán. Kế toán được xem là một công cụ của người quản lý để kiểm tra, giám sát mọi hoạt động và vận hành doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả.203] Nếu nhà quản trị coi trọng vai trò của kế toán đối với công tác quản lý thì có Luan van ( Word Converter - Unregistered ) http://www.word-pdf-converter.com thể yêu cầu kế toán sử dụng các chính sách kế toán phù hợp để đạt được mục tiêu lợi nhuận của doanh nghiệp.
Tùy thuộc vào mục tiêu điều chỉnh tăng hay giảm lợi nhuận mà kế toán sẽ vận dụng các chính sách kế toán phù hợp để điều chỉnh lợi nhuận theo yêu cầu của nhà quản trị doanh nghiệp. Mặt khác, khi nhà quản trị cần những thông tin của kế toán để cung cấp ra bên ngoài cho các đối tác của doanh nghiệp thì cũng có thể yêu cầu kế toán vận dụng các chính sách kế toán sao cho thông tin cung cấp có lợi nhất cho doanh nghiệp. Mục tiêu về thuế thu nhập doanh nghiệp Nếu mức thuế suất của thuế thu nhập doanh nghiệp thay đổi thì các doanh nghiệp có xu hướng vận dụng các chính sách kế toán sao cho mức thuế suất phải nộp là ít nhất, hoặc nếu mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp không thay đổi thì các doanh nghiệp cũng sẽ vận dụng các chính sách kế toán sao cho số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp hiện tại ít hơn so với tương lai để sử dụng khoản thuế chậm nộp đầu tư vào các nhu cầu khác của doanh nghiệp. Theo các tài liệu nghiên cứu thì thuế luôn là yếu tố quyết định đến việc vận dụng các chính sách kế toán.
Đây là nhân tố mạnh mẽ nhất. Các nghiên cứu của Wolfson (1993), Cloyd (1996) và Bosnyák (2003) tại Hungary về lựa chọn chính sách kế toán của các tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhỏ đã xác nhận phát hiện của mình về tác động của thuế đến kế toán, thuế luôn là yếu tố mạnh mẽ nhất ảnh hưởng đến sự lựa chọn chính sách kế toán. Các doanh nghiệp luôn có xu hướng giảm thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp ở mức có thể. Tuy nhiên nhiều kế toán ở nước ta lại chưa nghĩ đến Luan van ( Word Converter - Unregistered ) http://www.word-pdf-converter.com việc vận dụng các chính sách kế toán khác nhau để điều chỉnh tăng giảm thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.
CÁC CHÍNH SÁCH KẾ TOÁN CỤ THỂ Ở DOANH NGHIỆP Chính sách kế toán của doanh nghiệp là những nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán cụ thể được doanh nghiệp áp dụng trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính. Lựa chọn chính sách kế toán là việc chọn lựa có cân nhắc nằm trong khuôn khổ của chuẩn mực kế toán về các nguyên tắc, cơ sở và các phương pháp kế toán mà doanh nghiệp có thể áp dụng trong các trường hợp khác nhau nhằm phục vụ cho mục đích chủ quan của nhà quản trị. Các chính sách kế toán của doanh nghiệp phân thành các loại sau: 1. Chính sách kế toán liên quan đến hàng tồn kho 1.
Xác định giá vốn của hàng xuất kho Theo chuẩn mực số 02 ban hành và công bố theo quyết định số 143/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của Bộ trưởng Bộ tài chính việc tính trị giá xuất kho được áp dụng 1 trong 4 phương pháp sau: phương pháp nhập trước – xuất trước, phương pháp nhập sau – xuất trước, phương pháp thực tế đích danh, phương pháp bình quân gia quyền. Với mỗi phương pháp mà đơn vị áp dụng sẽ ảnh hưởng khác nhau tới các chỉ tiêu trên các báo cáo tài chính. Phương pháp thực tế đích danh: là phương án tốt nhất trong các phương pháp tính giá xuất kho, nó tuân thủ nguyên tắc phù hợp của kế toán; chi phí thực tế phù hợp với doanh thu thực tế. Giá trị của hàng xuất kho đem bán phù hợp với doanh thu mà nó tạo ra.
Hơn nữa, giá trị hàng tồn kho được phản ánh trên báo cáo tài chính đúng theo giá trị thực tế của nó.