phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị , danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục khác , nội dung chính của luận văn sẽ được trình bày trong 3 chương : Chƣơng 1 : Cơ sở lý luận Chƣơng 2: Tổ chức và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu bàn về nhận thức sức khỏe tâm thần và hành vi tìm kiếm trợ giúp 1.Nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu của Francois Dabins và Jean – Claude Desenclos chỉ ra rằng nhu cầu về nhận thức của xã hội, của những người cầm quyền, cũng như là nhận thức về tình trạng sức khỏe trong dân số, hay nhu cầu dự báo trước các nguy cơ và khả năng phản ứng trong những trường hợp khủng hoảng do vấn đề vệ sinh sức khỏe ngày càng trở lên cấp bách. Những câu hỏi đặt ra với sức khỏe môi trường, những chấn thương và những bệnh mãn tính ngày càng trở lên phức tạp.
Do đó nhu cầu nhận thức về vấn đề sức khỏe tâm thần ngày càng cao. Đã có rất nhiều nghiên cứu tìm hiểu về quan niệm, nhận thức của cộng đồng về các biểu hiện và nguyên nhân tổn thương sức khỏe tâm thần trên thế giới. Như nghiên cứu của Mc Kenvey và David Sang trên 283 bậc cha mẹ người Việt Nam cho thấy nhận thức các biểu hiện tổn thương sức khỏe tâm thần của trẻ được các cha mẹ xác định gồm các triệu chứng nặng như : mất định hướng, hoang tưởng, ảo giác, ý tưởng tự sát…các biểu hiện hành vi khác ít được chú ý hơn, 10% cha mẹ xác định các biểu hiện như : đánh nhau, rối loạn ăn uống, bỏ nhà đi, ăn cắp, lạm dụng chất là các biểu hiện tổn thương sức khỏe tâm thần. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng 50% cha mẹ cho rằng nếu con có biểu hiện tổn thương sức khỏe tâm thần thì cần tìm đến bác sỹ tâm thần, nhà tâm lý, hay các cơ sở chăm chữa khác [30, tr.Có một số cha mẹ khác tin vào các phương pháp không có bằng chứng khoa học như dùng thảo dược, tâm linh, châm cứu, bấm huyệt.
Hầu hết các nghiên cứu về tổn thương sức khỏe tâm thần đều cho thấy nhận thức chung trong cộng đồng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com về các biểu hiện tổn thương sức khỏe tâm thần là các dấu hiệu nặng: nói điều vô lý, cười nói một mình, bỏ nhà đi lang thang (Van der Ham et all. Nghiên cứu của Gur K Sener và cộng sự trên 260 giáo viên cũng cho thấy giáo viên đánh giá các biểu hiện nguy hiểm là các biểu hiện tổn thương sức khỏe tâm thần. Các biểu hiện khác: kỹ năng xã hội kém, thu mình, xấu hổ ít là các dấu hiệu tổn thương sức khỏe tâm thần [23]. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng phần lớn bộ phận người dân còn định kiến về sức khỏe tâm thần và thiếu sự tìm kiếm điều trị.
Nghiên cứu của Kelly và cộng sự (2007) chỉ ra rằng hầu hết các trường hợp không tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp hoặc chỉ tìm tới sau khi khởi phát một thời gian dài [dẫn theo 4,tr 29].Số lượng lớn thanh thiếu niên có vấn đề về sức khỏe tâm thần không nhận được sự can thiệp chuyên nghiệp cần có (Patel và cs, 2007)[ dẫn the 4,tr29]. Điều này càng rõ rệt ở các nước có thu nhập thấp và thu nhập trung bình (WHO, 2001).Thống kê lý do cho thực trạng này là sự thiếu kiến thức, các định kiến liên quan đến rối loạn tâm thần, và khó khăn trong tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc (Kieling và cs, 2011) [dẫn theo 4, tr29]. Nghiên cứu của Merritt và cs (Anh, 2007)[dẫn theo 4,tr 29-37] trên 3313 sinh viên nhằm nâng cao nhận thức về trầm cảm, gồm nhận diện triệu chứng, hiểu biết về điều trị và chiến lược tìm kiếm trợ giúp cho thấy có 69% đọc tờ rơi, ít hơn ½ số đó cho rằng trầm cảm có thể chữa, không có khác biệt đáng kể giữa hai nhóm. Tuy nhiên, nhóm thực nghiệm có xu hướng nhận diện triệu chứng tốt hơn và biết thuốc chống trầm cảm không gây nghiện (dẫn theo Đặng Hoàng Minh và Hồ Thu Hà) [dẫn theo 4, tr 29-37] 1.
Nghiên cứu trong nước. Ở Việt Nam có một số công trình nghiên cứu về nhận thức của cha mẹ về các vấn đề tổn thương sức khỏe tâm thần nói chung như nghiên cứu của tác giả Trần Thành Nam năm 2003 “Quan niệm của các bậc cha mẹ về tổn thương sức khỏe tâm thần ở trẻ em ” cho thấy 78,8% hiểu tổn thương SKTT như các biểu hiện của tâm thần phân liệt ( bệnh nhân ít nhiều có biểu hiện của 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bệnh tan rã nhân cách như mất ý thức, không nhận thức được người thân, kích động đập phá, áo giác , hoang tưởng…, chỉ có khoảng 11,8 % số người trả lời quan niệm tổn thương SKTT là các rối nhiễu ở thể nhẹ , có ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của trẻ (không có khả năng học tập, tính khí thất thường, hay quên, ít nói…). Trong nghiên cứu này Trần Thành Nam cũng chỉ ra rằng cha mẹ có xu hướng nhận diện tổn thương SKTT thiên về các dấu hiệu cơ thể như rối loạn ngủ, kích động đập phá, hành vi tự sát, cáu kỉnh, chán ăn… nên cha mẹ thường đưa trẻ đến các bác sỹ chuyên khoa khác chứ không đưa trẻ đến bác sỹ chuyên khoa tâm thần , đặc biệt ít đưa đến các nhà tâm lý học [9]. Đa số phụ huynh nghĩ, chỉ khi học sinh có biểu hiện nặng như tổn thương về não, viêm não, mất ý thức, đần độn, kích động đập phá, có ảo giác, hoang tưởng, tự kỷ.
mới là bị bệnh. Trong nghiên cứu của tác giả Đặng Thị Thanh Tùng về “Nhận thức và hành vi ứng xử của cha mẹ về biểu hiện, nguyên nhân tổn thương sức khỏe tâm thần ở trẻ em” chỉ ra rằng cha mẹ thường có xu hướng nhận diện các dấu hiệu tổn thương SKTT và bệnh tâm thần nặng nhiều hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng 70% trở lên cha mẹ không nhận diện được các vấn đề như chống đối xã hội, nghiện game,stress, lo lắng,đau đầu, đau bụng là tổn thương sức khỏe tâm thần. Cha mẹ nhận thức nguyên nhân gây ra bệnh/ vấn đề sức khỏe tâm thần chủ yếu là do các yếu tố sinh học và sang chấn tâm lý trong cuộc đời.
Số liệu cũng cho thấy cha mẹ có xu hướng không đồng ý yếu tố động cơ cá nhân hoặc yếu tố xã hội, tương tác liên cá nhân là nguyên nhân dẫn đến các bệnh tâm thần. Chính vì vậy, họ có xu hướng không thừa nhận các vấn đề hành vi vi phạm pháp luật, chống đối xã hội, nghiện game, béo phì là các bệnh/ vấn đề SKTT. Tuy nhiên, so sánh với các nghiên cứu đi trước, nhận thức của cha mẹ về nguyên nhân các bệnh tâm thần có sự chuyển biến theo hướng tích cực ở chỗ cha mẹ phần lớn không cho rằng yếu tố tâm linh là nguyên nhân gây ra bệnh tâm thần. Việc lựa chọn điều trị cũng mang tính khoa học hơn, phần lớn cha mẹ lựa chọn và tin vào hiệu quả trị liệu dùng thuốc (Tây Y) và sau đó là trợ giúp từ nhà trường [16,tr290-297].
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Những nghiên cứu về nhận thức về nhóm bệnh cụ thể chủ yếu tập trung vào nhận thức về tự kỷ, nhận thức về lo âu, trầm cảm như “Nhận thức về tự kỉ của sinh viên năm cuối các nghành chăm sóc sức khỏe tâm thần” của Trịnh Thanh Hương- năm 2013; “Nhận thức của sinh viên về rối loạn trầm cảm” của Nguyễn Thị Bình- năm 2015. Có rất ít nghiên cứu bàn về nhận thức về tăng động giảm chú ý. Có thể tóm lại các kết quả chính một số nghiên cứu trên thế giới và trong nước trong bảng dưới đây Bảng 1. Một số điểm luận về các nghiên cứu bàn về nhận thức sức khỏe tâm thần và hành vi tìm kiếm trợ giúp trên thế giới và ở Việt Nam Tác giả Số mẫu Nhận thức Hành vi tìm kiếm trợ giúp Biểu hiện tổn thương sức 50% cha mẹ cho rằng nếu khỏe tâm thần của trẻ được con có biểu hiện tổn Mc Kenvey 283 cha các cha mẹ xác định gồm các thương sức khỏe tâm thần và David mẹ triệu chứng nặng như : mất thì cần tìm đến bác sỹ tâm Sang định hướng, hoang tưởng, ảo thần, nhà tâm lý, hay các giác, ý tưởng tự sát [30] cơ sở chăm chữa khác [30] Biểu hiện tổn thương sức Van der khỏe tâm thần là các dấu hiệu Ham et nặng: nói điều vô lý, cười nói all.2011 một mình, bỏ nhà đi lang thang [25] 260 Biểu hiện nguy hiểm là các Gur K Sener giáo biểu hiện tổn thương sức et all viên khỏe tâm thần [23] Hầu hết các trường hợp Kelly và không tìm kiếm sự trợ giúp cộng sự chuyên nghiệp hoặc chỉ tìm (2007) tới sau khi khởi phát một thời gian dài Số lượng lớn thanh thiếu niên có vấn đề về sức khỏe Patel và cs, tâm thần không nhận được 2007 sự can thiệp chuyên nghiệp cần có 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhận thức về trầm cảm, gồm nhận diện triệu chứng, hiểu biết Merritt và 3313 về điều trị và chiến lược tìm cs (Anh, sinh kiếm trợ giúp cho thấy có 69% 2007) viên đọc tờ rơi, ít hơn ½ số đó cho rằng trầm cảm có thể chữa 78,8% hiểu tổn thương SKTT như các biểu hiện của tâm thần phân liệt (bệnh nhân ít nhiều có biểu hiện của bệnh tan rã nhân Cha mẹ thường đưa trẻ đến cách như mất ý thức, không các bác sỹ chuyên khoa Trần Thành nhận thức được người thân, 309 phụ khác chứ không đưa trẻ đến Nam năm kích động đập phá, áo giác, huynh bác sỹ chuyên khoa tâm 2003 hoang tưởng).
Cha mẹ có xu thần, đặc biệt ít đưa đến hướng nhận diện tổn thương các nhà tâm lý học [9] SKTT thiên về các dấu hiệu cơ thể như rối loạn ngủ, kích động đập phá, hành vi tự sát, cáu kỉnh, chán ăn [9] Cha mẹ thường có xu hướng nhận diện các dấu hiệu tổn thương SKTT và bệnh tâm Phần lớn cha mẹ lựa chọn thần nặng nhiều hơn.