Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng Với Cổ Đông Trong Công Ty Niêm Yết Ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Trần Thanh Hải
• Người hướng dẫn: Pgs. Đinh Dũng Sỹ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng Với Cổ Đông Trong Công Ty Niêm Yết Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ BÌNH ĐẲNG ĐỐI VỚI CỔ ĐÔNG TRONG CÔNG TY NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm quản trị công ty
• 1.2. Công ty niêm yết và quyền lợi của các cổ đông trong công ty niêm yết
• 1.3. Khái niệm về công ty niêm yết theo pháp luật Việt Nam
• 1.4. Quyền lợi của các cổ đông trong công ty niêm yết
• 1.5. Nội dung và vai trò nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết
• 1.6. Nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết
• 1.7. Vai trò nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết
• 1.8. Những điểm đặc thù của Nguyên tắc đối xử bình đẳng trong Công ty niêm yết
• 1.9. Thông lệ quốc tế về nguyên tắc đối xử bình đẳng với các cổ đông
• 1.10. Nguyên tắc đối xử bình đẳng với các cổ đông tại Phi-líp-pin và Xing-ga-po
• 1.11. Các quy định của Đức về quản lý các giao dịch nội gián
• 1.12. Việc giám sát và thực thi các giao dịch với các bên có liên quan trong công ty niêm yết tại Hoa Kỳ
• 1.13. Nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông theo bộ Nguyên tắc của OECD
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VỀ NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ BÌNH ĐẲNG VỚI CÁC CỔ ĐÔNG TRONG CÔNG TY NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Pháp luật về nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết
• 2.2. Hệ thống các văn bản pháp luật về nguyên tắc đối xử bình đẳng
• 2.3. Quy định của pháp luật về nguyên tắc đối xử bình đẳng đối với các cổ đông trong công ty niêm yết ở Việt Nam
• 2.4. Thực tiễn áp dụng nguyên tắc đối xử bình đẳng với các cổ đông tại một số công ty niêm yết ở Việt Nam
• 2.5. Việc đảm bảo các cổ đông phải được đối xử bình đẳng trong các công ty niêm yết ở Việt Nam
• 2.6. Việc ngăn cấm giao dịch nội gián trong các công ty niêm yết ở Việt Nam
• 2.7. Việc thành viên HĐQT/BKS/BGĐ phải công bố thông tin về lợi ích
• 2.8. Một số yếu tố tác động đến việc áp dụng Nguyên tắc đối xử bình đẳng đối với các cổ đông trong các công ty niêm yết ở Việt Nam
• 2.9. Đánh giá pháp luật về nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết ở Việt Nam và kết quả thực hiện
• 2.10. Những thành tựu đạt được
• 2.11. Những mặt hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ BÌNH ĐẲNG VỚI CÁC CỔ ĐÔNG TRONG CÔNG TY NIÊM YẾT
• 3.1. Một số khuyến nghị nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông trong công ty niêm yết
• 3.2. Khuyến nghị nhằm đảm bảo các cổ đông phải được đối xử bình đẳng
• 3.3. Khuyến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về ngăn cấm giao dịch nội gián và lạm dụng quyền mua bán cá nhân
• 3.4. Khuyến nghị về việc công bố các thông tin về lợi ích của thành viên HĐQT/BKS/BGĐ và các nhân sự chủ chốt của công ty
• 3.5. Khuyến nghị về việc hoàn thiện cơ chế giám sát, thực thi
• 3.6. Khuyến nghị cho các công ty niêm yết
• 3.7. Nâng cao nhận thức về vai trò của QTCT nói chung và nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông nói riêng
• 3.8. Chuẩn bị cơ sở vật chất và nguồn nhân lực nhằm thực hiện nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông
• 3.9. Khuyến nghị về việc xây dựng khung thể chế cho doanh nghiệp nhằm thúc đẩy thực hiện nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng Với Cổ Đông

Nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông là một trong những yếu tố cốt lõi trong quản trị công ty, đặc biệt là đối với các công ty niêm yết tại Việt Nam. Nguyên tắc này không chỉ đảm bảo quyền lợi của các cổ đông mà còn góp phần tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư. Việc thực hiện nguyên tắc này giúp các công ty niêm yết duy trì sự minh bạch và công bằng trong các quyết định quản trị, từ đó nâng cao giá trị cổ phiếu và thu hút thêm vốn đầu tư.

1.1. Khái Niệm Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông được hiểu là việc tất cả các cổ đông, không phân biệt quy mô hay loại hình, đều được đối xử công bằng trong các quyết định của công ty. Điều này bao gồm quyền lợi về thông tin, quyền biểu quyết và quyền tham gia vào các quyết định quan trọng của công ty.

1.2. Vai Trò Của Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Nguyên tắc này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của cổ đông, đặc biệt là cổ đông thiểu số. Nó giúp ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyền lực từ phía ban lãnh đạo và đảm bảo rằng mọi quyết định đều được đưa ra dựa trên lợi ích chung của tất cả cổ đông.

II. Thách Thức Trong Việc Thực Hiện Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Mặc dù nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông đã được quy định trong pháp luật, nhưng việc thực hiện vẫn gặp nhiều thách thức. Các công ty niêm yết thường phải đối mặt với áp lực từ các cổ đông lớn, dẫn đến việc cổ đông thiểu số có thể bị thiệt thòi. Ngoài ra, sự thiếu minh bạch trong thông tin cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Áp Lực Từ Cổ Đông Lớn

Cổ đông lớn thường có sức ảnh hưởng lớn đến các quyết định của công ty, điều này có thể dẫn đến việc cổ đông thiểu số không được lắng nghe và bảo vệ quyền lợi. Việc này tạo ra sự bất bình đẳng trong quyền lợi giữa các cổ đông.

2.2. Thiếu Minh Bạch Trong Thông Tin

Nhiều công ty niêm yết chưa thực sự minh bạch trong việc công bố thông tin, điều này gây khó khăn cho cổ đông trong việc đưa ra quyết định đầu tư. Sự thiếu minh bạch này có thể dẫn đến sự nghi ngờ và mất niềm tin từ phía nhà đầu tư.

III. Phương Pháp Đảm Bảo Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Để đảm bảo nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông, các công ty niêm yết cần áp dụng một số phương pháp quản trị hiệu quả. Điều này bao gồm việc xây dựng các quy chế rõ ràng về quyền lợi của cổ đông, cũng như tăng cường công tác công bố thông tin.

3.1. Xây Dựng Quy Chế Rõ Ràng

Các công ty cần xây dựng quy chế rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của cổ đông, từ đó đảm bảo rằng mọi cổ đông đều được thông báo và tham gia vào các quyết định quan trọng của công ty.

3.2. Tăng Cường Công Bố Thông Tin

Việc công bố thông tin một cách đầy đủ và kịp thời sẽ giúp cổ đông có đủ dữ liệu để đưa ra quyết định đầu tư. Các công ty nên sử dụng các kênh truyền thông hiện đại để đảm bảo thông tin đến tay cổ đông một cách nhanh chóng và chính xác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Việc áp dụng nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là một chiến lược kinh doanh thông minh. Các công ty niêm yết tại Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc thực hiện nguyên tắc này, từ đó tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn hơn.

4.1. Các Công Ty Niêm Yết Tiêu Biểu

Nhiều công ty niêm yết tại Việt Nam đã thực hiện tốt nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông, từ đó nâng cao giá trị cổ phiếu và thu hút thêm vốn đầu tư. Các công ty này thường có quy trình công bố thông tin minh bạch và rõ ràng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tiễn

Các nghiên cứu cho thấy rằng những công ty thực hiện tốt nguyên tắc đối xử bình đẳng thường có hiệu suất tài chính tốt hơn và nhận được sự tin tưởng cao từ nhà đầu tư. Điều này chứng tỏ rằng việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ có lợi cho cổ đông mà còn cho chính công ty.

V. Kết Luận Về Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông là một yếu tố quan trọng trong quản trị công ty, đặc biệt là đối với các công ty niêm yết tại Việt Nam. Việc thực hiện nguyên tắc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của cổ đông mà còn góp phần tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư. Để đạt được điều này, các công ty cần nỗ lực hơn nữa trong việc xây dựng quy chế rõ ràng và tăng cường công bố thông tin.

5.1. Tương Lai Của Nguyên Tắc Đối Xử Bình Đẳng

Trong tương lai, việc thực hiện nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ. Các công ty cần tiếp tục cải thiện quy trình quản trị để đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Công Ty Niêm Yết

Các công ty niêm yết nên xem xét việc áp dụng các thông lệ quản trị tốt nhất từ các quốc gia phát triển, từ đó nâng cao chất lượng quản trị và bảo vệ quyền lợi của cổ đông một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc với hơn 700 công ty cổ phần niêm yết trên hai Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Hà Nội (HNX). Sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007 cùng với tác động từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008, các doanh nghiệp trong nước đã bộc lộ nhiều lỗ hổng trong quản trị công ty. Tình trạng vi phạm công bố thông tin, thao túng giá, giao dịch nội gián và bất bình đẳng đối với cổ đông thiểu số diễn biến phức tạp, làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin của giới đầu tư.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: Làm thế nào để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi nguyên tắc đối xử bình đẳng với các cổ đông trong công ty niêm yết tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và đề xuất giải pháp khả thi nhằm thiết lập môi trường đầu tư minh bạch.

Phạm vi nghiên cứu bao quát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và thực tiễn quản trị tại các công ty niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn từ năm 2007 đến năm 2015, có đối chiếu với báo cáo Thẻ điểm Quản trị công ty của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC). Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao vốn điều lệ đạt chuẩn tối thiểu 120 tỷ đồng đối với HOSE và 30 tỷ đồng đối với HNX, đồng thời thúc đẩy tỷ trọng giao dịch thỏa thuận của nhà đầu tư nước ngoài từng đạt đỉnh 43,74% trên toàn thị trường tiếp tục tăng trưởng bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp của hai nền tảng lý thuyết quản trị kinh điển:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Giải thích xung đột lợi ích cố hữu giữa ban điều hành (người đại diện) và cổ đông (người ủy quyền), cũng như giữa nhóm cổ đông nắm quyền kiểm soát với nhóm cổ đông thiểu số khi xuất hiện sự bất cân xứng thông tin.
• Bộ nguyên tắc quản trị công ty của OECD (năm 1999, sửa đổi năm 2004): Xác lập 4 giá trị cốt lõi toàn cầu, trong đó nguyên tắc đối xử bình đẳng khẳng định mọi cổ đông nắm giữ cùng một loại cổ phần phải có quyền lợi, nghĩa vụ và vị thế ngang nhau.

Luận văn làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

1. Quản trị công ty (Corporate Governance): Hệ thống các cơ chế, quy tắc định hướng và kiểm soát doanh nghiệp nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu.
2. Công ty niêm yết: Công ty cổ phần có cổ phiếu được niêm yết, giao dịch công khai trên các sở giao dịch chứng khoán tập trung.
3. Cổ đông thiểu số (Minority Shareholders): Cổ đông hoặc nhóm cổ đông nắm giữ tỷ lệ sở hữu thấp, không có quyền chi phối các nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông.
4. Giao dịch nội gián (Insider Trading): Hành vi sử dụng thông tin nội bộ chưa công bố có thể tác động đến giá chứng khoán nhằm thực hiện giao dịch tư lợi.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp đa tầng:

• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Luật Doanh nghiệp 2005, Luật Chứng khoán 2006 sửa đổi 2010, Nghị định 58/2012/NĐ-CP, Thông tư 121/2012/TT-BTC).
• Báo cáo đánh giá Thẻ điểm Quản trị công ty khu vực ASEAN do IFC và Ngân hàng Phát triển Châu Á công bố trong 3 năm 2010, 2011 và 2012.
• Dữ liệu giao dịch khớp lệnh và thỏa thuận từ HOSE trong giai đoạn 2012 - 2014.

Nghiên cứu khảo sát toàn diện gần 700 doanh nghiệp niêm yết, chọn mẫu chuyên sâu nhóm 60 doanh nghiệp quy mô lớn thuộc rổ chỉ số VN30 và HNX30 theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Việc lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh, tổng hợp logic và đối chiếu quy chuẩn quốc tế (Hoa Kỳ, Đức, Singapore, Philippines) giúp luận văn đánh giá khách quan độ vênh giữa pháp luật thực định Việt Nam với thông lệ thế giới trong toàn bộ tiến trình từ năm 2007 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng thực hiện nguyên tắc đối xử bình đẳng tại Việt Nam:

• Rào cản tiếp cận quyền lực của cổ đông nhỏ: Quy định tại Luật Doanh nghiệp 2005 yêu cầu cổ đông hoặc nhóm cổ đông phải nắm giữ liên tục trên 10% tổng số cổ phần phổ thông trong 6 tháng mới có quyền xem sổ biên bản HĐQT, đề cử nhân sự hoặc yêu cầu triệu tập Đại hội đồng cổ đông. Dù Nghị định 102/2010/NĐ-CP đã mở ra quyền khởi kiện phái sinh với ngưỡng 1% sở hữu trong 6 tháng, các điều kiện tố tụng phức tạp khiến quyền này hầu như chưa đi vào thực tế.
• Bất cân xứng thông tin với nhà đầu tư ngoại: Tỷ lệ giao dịch khớp lệnh của khối ngoại từng đạt 12,5% năm 2012 và giao dịch thỏa thuận chiếm 43,74% năm 2013, song số lượng doanh nghiệp cung cấp báo cáo thường niên và tài liệu họp bằng tiếng Anh còn rất thấp. Điều này tạo ra sự phân biệt đối xử gián tiếp về mặt thời gian và khả năng tiếp cận dữ liệu so với cổ đông trong nước.
• Chế tài xử lý giao dịch nội gián chưa đủ sức răn đe: Luật Chứng khoán 2006 và các nghị định xử phạt vi phạm hành chính chủ yếu áp dụng phạt tiền ở mức thấp, chưa có tiền lệ khởi tố hình sự nghiêm khắc đối với tội phạm chứng khoán như tại Đức (quy định mức án phạt tù lên đến 5 năm) hay cơ chế thưởng hàng triệu USD cho người tố giác (whistleblower) của Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC).
• Điểm số quản trị tụt hậu trong khu vực: Theo đánh giá thẻ điểm quản trị công ty ASEAN, trong khi Philippines đạt mức 71,4% về chỉ số đối xử bình đẳng với cổ đông nhờ quy định biểu quyết từng phần và tài liệu song ngữ bắt buộc, thì điểm trung bình của các doanh nghiệp Việt Nam trong 3 năm liên tiếp 2010, 2011 và 2012 vẫn duy trì ở mức thấp dưới 50%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung trước năm 1987 sang kinh tế thị trường, khiến tư duy quản trị doanh nghiệp gia đình hoặc sở hữu nhà nước chi phối vẫn còn bám rễ sâu sắc. Khung pháp lý bắt đầu từ Luật Công ty 1990 với vỏn vẹn 15 điều luật sơ khai đến Luật Doanh nghiệp 1999 và 2005 đã có những bước tiến lớn, nhưng chưa theo kịp tốc độ phát triển của thị trường vốn.

+-------------------------------------------------------------------------+
|     SO SÁNH CÁC CHỈ SỐ QUẢN TRỊ VÀ BẢO VỆ CỔ ĐÔNG QUỐC TẾ VÀ VIỆT NAM   |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+
| Tiêu chí so sánh         | Thông lệ quốc tế      | Thực trạng Việt Nam  |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+
| Ngưỡng đề cử HĐQT        | 1% - 5% sở hữu        | 10% trong 6 tháng    |
| Tài liệu họp song ngữ    | Bắt buộc 100%         | Dưới 30% doanh nghiệp|
| Xử lý giao dịch nội gián | Tù đến 5 năm / SEC    | Phạt hành chính nhẹ  |
| Điểm Thẻ điểm ASEAN      | Philippines đạt 71,4% | Đạt dưới 50,0%       |
+--------------------------+-----------------------+----------------------+

Để làm rõ hơn thực trạng này, các dữ liệu khảo sát trong luận văn được minh họa trực quan qua 2 dạng công cụ: Bảng so sánh kết quả thẻ điểm quản trị qua 3 năm và Biểu đồ cột thể hiện biến động giá trị giao dịch của khối ngoại giai đoạn 2012 - 2014. Sự kết hợp giữa các bảng biểu này giúp phân định rõ nét mối tương quan giữa mức độ minh bạch thông tin và tính thanh khoản trên thị trường chứng khoán.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược nhằm nâng tầm quản trị công ty tại Việt Nam:

• Hạ thấp điều kiện bảo vệ cổ đông thiểu số: Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần sửa đổi Luật Doanh nghiệp theo hướng giảm tỷ lệ sở hữu từ 10% xuống mức 5% hoặc 1% để thực hiện quyền tiếp cận hồ sơ, đề cử nhân sự HĐQT/Ban Kiểm soát và yêu cầu triệu tập Đại hội đồng cổ đông. Lộ trình thực hiện cần hoàn tất trong giai đoạn 2015 - 2016 nhằm đạt mục tiêu nâng hạng thị trường.
• Tăng cường chế tài hình sự hóa hành vi giao dịch nội gián: Bộ Tư pháp phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước áp dụng khung phạt tù nghiêm khắc lên đến 5 năm theo kinh nghiệm của Đức, đồng thời nâng mức phạt tài chính gấp 3 - 5 lần giá trị khoản lợi bất chính thu được từ giao dịch nội gián giai đoạn 2016 - 2018.
• Chuẩn hóa nghĩa vụ công bố thông tin song ngữ và biểu quyết điện tử: Sở Giao dịch Chứng khoán HOSE và HNX ban hành quy chế bắt buộc 100% doanh nghiệp niêm yết phát hành tài liệu họp Đại hội đồng cổ đông bằng tiếng Anh trước ít nhất 21 ngày và tích hợp cổng bỏ phiếu điện tử (e-voting) cho nhà đầu tư nước ngoài từ năm 2016.
• Xây dựng cơ chế khởi kiện tập thể và tố tụng phái sinh linh hoạt: Tòa án nhân dân tối cao ban hành nghị quyết hướng dẫn riêng về thủ tục tố tụng dẫn xuất của cổ đông theo thông lệ Hoa Kỳ, cho phép áp dụng cơ chế trích thưởng án phí từ tài sản thu hồi cho luật sư đại diện nhằm tạo động lực bảo vệ lợi ích công ty trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học xác thực cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính và Ban soạn thảo Luật Doanh nghiệp sửa đổi trong việc hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn về quản trị công ty đại chúng.
• Hội đồng quản trị và Ban Kiểm soát công ty niêm yết: Tài liệu chuẩn hóa giúp hơn 700 doanh nghiệp niêm yết rà soát, tái cấu trúc Điều lệ mẫu, xây dựng quy chế nội bộ về ngăn ngừa xung đột lợi ích và kiểm soát giao dịch với các bên liên quan.
• Nhà đầu tư cá nhân và các định chế tài chính quốc tế: Cẩm nang pháp lý hữu ích giúp các nhà đầu tư nắm rõ công cụ tự bảo vệ quyền sở hữu, cách thức dồn phiếu bầu cử và quy trình khởi kiện bảo vệ tài sản khi xảy ra vi phạm.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Luật Kinh tế: Nguồn tư liệu học thuật phong phú phục vụ giảng dạy, nghiên cứu sâu về pháp luật chứng khoán, quản trị rủi ro pháp lý và thông lệ thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

• Nguyên tắc đối xử bình đẳng theo chuẩn OECD bao gồm những trụ cột nào?
  Nguyên tắc bao gồm 4 nội dung trọng yếu: mọi cổ đông sở hữu cùng loại cổ phần đều hưởng quyền lợi ngang nhau; bảo vệ triệt để cổ đông thiểu số khỏi sự lạm dụng của cổ đông lớn; nghiêm cấm tuyệt đối giao dịch nội gián; và buộc các nhà quản trị phải công khai toàn bộ lợi ích liên quan trong mọi giao dịch kinh doanh.

• Cổ đông thiểu số tại Việt Nam có quyền khởi kiện thành viên Hội đồng quản trị không?
  Theo Điều 25 Nghị định 102/2010/NĐ-CP, cổ đông hoặc nhóm cổ đông nắm giữ từ 1% cổ phần phổ thông liên tục trong 6 tháng có quyền yêu cầu Ban Kiểm soát hoặc trực tiếp khởi kiện trách nhiệm dân sự đối với thành viên HĐQT, Ban Giám đốc khi họ vi phạm nghĩa vụ trung thực, gây thiệt hại cho công ty.

• Kinh nghiệm của Đức trong xử lý giao dịch nội gián có điểm gì đặc biệt?
  Đạo luật của Đức phân định rõ người nội bộ sơ cấp (ban quản lý, cổ đông lớn) và thứ cấp (người tiếp nhận thông tin gián tiếp). Mọi hành vi mua bán, rò rỉ thông tin hoặc đưa ra khuyến nghị đều bị cấm triệt để, đồng thời áp dụng khung hình phạt nghiêm khắc tới 5 năm tù giam.

• Vì sao việc công bố tài liệu họp Đại hội đồng cổ đông bằng tiếng Anh lại mang tính bắt buộc?
  Với tỷ trọng giao dịch thỏa thuận của nhà đầu tư nước ngoài chiếm tới 43,74% tại sàn HOSE, tài liệu song ngữ gửi trước 15 đến 21 ngày là điều kiện tiên quyết giúp khối ngoại hiểu rõ nội dung biểu quyết, xóa bỏ rào cản địa lý và đảm bảo quyền tiếp cận thông tin công bằng.

• Biện pháp nào giúp kiểm soát giao dịch với bên có liên quan theo mô hình Hoa Kỳ?
  Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ yêu cầu các công ty công bố thường niên toàn bộ giao dịch với bên liên quan có giá trị từ 120.000 USD trở lên, đồng thời các giao dịch này bắt buộc phải được thẩm định và thông qua bởi đa số thành viên Hội đồng quản trị độc lập.

Kết luận

• Đóng góp học thuật: Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị công ty, làm sáng tỏ nội hàm nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông theo chuẩn mực quốc tế OECD.
• Giá trị thực tiễn: Nhận diện chính xác các khoảng trống pháp lý của Việt Nam giai đoạn 2005 - 2014 về bảo vệ cổ đông nhỏ, giao dịch nội gián và công bố thông tin song ngữ.
• Giải pháp lập pháp: Đề xuất sửa đổi Luật Doanh nghiệp và Luật Chứng khoán theo hướng hạ ngưỡng sở hữu khởi kiện xuống 1% và áp dụng chế tài hình phạt tù lên đến 5 năm.
• Lộ trình thực thi: Đưa ra các mốc thời gian cụ thể từ năm 2015 đến năm 2020 cho các cơ quan quản lý và hơn 700 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX.
• Lời kêu gọi hành động: Các nhà lập pháp và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng hoàn thiện khung khổ quản trị chuẩn mực để lấy lại niềm tin của nhà đầu tư, thúc đẩy thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn dài hạn vững mạnh cho nền kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC ĐỐI XỬ BÌNH ĐẲNG ĐỐI VỚI CỔ ĐÔNG TRONG CÔNG TY NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM 1. Khái niệm quản trị công ty “Quản trị công ty” là một thuật ngữ vô cùng phổ biến trong hoạt động kinh tế toàn cầu hiện nay. Có thể nói không quá rằng “quản trị công ty” là một thước đo đánh giá hoạt động của một công ty nói riêng, và là một phần vô cùng quan trọng giúp các nhà đầu tư cá nhân hay tổ chức quốc tế đánh giá môi trường đầu tư của một quốc gia có hấp dẫn hay không. QTCT là một chủ đề rộng, bao gồm tất cả các khía cạnh có liên quan đến các cổ đông, các nhà quản lý, điều hành, các kiểm toán viên, và các bên liên quan khác trong công ty.

Có thể hiểu về “quản trị công ty” theo nghĩa rộng và hẹp như sau: Theo nghĩa rộng: “QTCT là tất cả các quy định, cơ chế nhằm tổ chức công ty một cách có hiệu quả, vì lợi ích của chủ sở hữu công ty và của xã hội” [16, tr. Theo cách tiếp cận này QTCT không liên quan đến hoạt động tác nghiệp điều hành các công việc hàng ngày của công ty, mà chủ yếu chỉ xác định quyền lợi và trách nhiệm của các chủ thể quản lý, giám sát công ty, cũng như cơ chế đảm bảo thực hiện các quyền lợi và nghĩa vụ này. Theo nghĩa hẹp: QTCT được hiểu là chế định về quản lý nội bộ công ty. Chúng điều chỉnh các quan hệ giữa các chủ thể quản lý, giám sát trong công ty với nhau và với chủ sở hữu công ty, qua đó ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực và chức vụ, giảm thiểu những rủi ro không cần thiết cho công ty và chủ sở hữu công ty [16, tr.

Theo định nghĩa này QTCT có phạm vi hẹp hơn, chỉ tập trung chủ yếu vào việc xác định quyền hạn, trách nhiệm của các bên quản lý và giám sát trong công ty, đồng thời xây dựng mối quan hệ giữa các bên này với nhau và với chủ sở hữu của công ty. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hệ thống pháp lý của Việt Nam cũng đã từng đưa ra khái niệm về QTCT tại Điểm a Khoản 1 Điều 2 Quy chế QTCT áp dụng cho các công ty niêm yết ban hành kèm theo Quyết định số: 12/2007/QĐ-BTC về việc ban hành quy chế QTCT áp dụng cho các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán/trung tâm giao dịch chứng khoán, theo đó: “QTCT là hệ thống các quy tắc để đảm bảo cho công ty được định hướng điều hành và được kiểm soát một cách có hiệu quả vì quyền lợi của cổ đông và những người liên quan đến công ty…” [2, Điều 2]. Pháp luật về QTCT của Việt Nam được xây dựng trên cơ sở vận dụng Các nguyên tắc quản trị của tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) ban hành lần đầu năm 1999 và được sửa đổi bổ sung năm 2004. Tính đến nay, khái niệm về QTCT được OECD đưa ra trong bộ nguyên tắc là khái niệm rộng nhất và được áp dụng phổ biến nhất về QTCT, theo đó: QTCT bao gồm việc thiết lập các mối quan hệ giữa BGĐ, HĐQT, cổ đông và các bên có quyền lợi liên quan khác.

QTCT cũng thiết lập cơ cấu qua đó giúp xây dựng mục tiêu của công ty, xác định phương tiện để đạt được các mục tiêu đó, và giám sát hiệu quả thực hiện mục tiêu [18, tr.13] Như vậy, có thể thấy QTCT tập trung vào các cơ cấu và các quy trình của công ty nhằm đảm bảo sự bình đẳng, tính minh bạch, trách nhiệm và tính giải trình, xuất phát từ việc tách rời quyền sở hữu và quyền kiểm soát. QTCT thường hay bị nhầm lẫn với quản lý công ty, tuy nhiên, khác với hoạt động quản trị, quản lý công ty tập trung vào các công cụ cần thiết để điều hành doanh nghiệp. QTCT có vị trí cao hơn trong việc đảm bảo công ty được quản lý theo cách thức nhằm đem lại lợi ích cao nhất cho các cổ đông. Công ty niêm yết và quyền lợi của các cổ đông trong công ty niêm yết 1.

Khái niệm về công ty niêm yết theo pháp luật Việt Nam Theo Điểm b Khoản 1 Điều 2 Quy chế QTCT áp dụng cho các công ty niêm yết ban hành kèm theo Quyết định số: 12/2007/QĐ-BTC về việc ban hành quy chế QTCT áp dụng cho các công ty niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán/trung tâm giao dịch chứng khoán, công ty niêm yết được định nghĩa như sau: “Công ty niêm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] yết là công ty cổ phần được chấp thuận niêm yết cổ phiếu trên Sở Giao dịch Chứng khoán/ Trung tâm Giao dịch Chứng khoán trên lãnh thổ Việt Nam” [2, Điều 2]. Như vậy, Công ty niêm yết được hiểu trước hết là công ty cổ phần, và thỏa mãn các điều kiện để được niêm yết cổ phiếu trên các trung tâm giao dịch chứng khoán hoặc Sở giao dịch chứng khoán tại Việt Nam. Hiện nay tại Việt Nam có hai sở giao dịch chứng khoán: Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX). Điều kiện để được niêm yết cổ phiếu tại hai sở chứng khoán được quy định tại Nghị định 58/2012/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Chứng khoán và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật chứng khoán.

Theo đó tại Khoản 1 Điều 53 của Nghị định này, điều kiện để một công ty được niêm yết cổ phiếu tại sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh bao gồm: a) Là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký niêm yết từ 120 tỷ đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán; b) Có ít nhất 02 năm hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần tính đến thời điểm đăng ký niêm yết (ngoại trừ doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa gắn với niêm yết); tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm gần nhất tối thiểu là 5% và hoạt động kinh doanh của hai năm liền trước năm đăng ký niêm yết phải có lãi; không có các khoản nợ phải trả quá hạn trên 01 năm; không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký niêm yết; tuân thủ các quy định của pháp luật về kế toán báo cáo tài chính; c) Công khai mọi khoản nợ đối với công ty của thành viên HĐQT, BKS, Giám đốc (Tổng Giám đốc), Phó Giám đốc (Phó Tổng Giám đốc), Kế toán trưởng, cổ đông lớn và những người có liên quan; d) Tối thiểu 20% cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty do ít nhất ba trăm (300) cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ, trừ trường hợp doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi thành công ty cổ phần theo quy định của Thủ tướng Chính phủ;… [7, Điều 53]. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Điều kiện để một công ty được niêm yết cổ phiếu tại sở giao dịch chứng khoán Hà Nội theo quy định tại khoản 1 Điều 54 của Nghị định này: a) Là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp tại thời điểm đăng ký niêm yết từ 30 tỷ đồng Việt Nam trở lên tính theo giá trị ghi trên sổ kế toán; b) Có ít nhất 01 năm hoạt động dưới hình thức công ty cổ phần tính đến thời điểm đăng ký niêm yết (ngoại trừ doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa gắn với niêm yết); tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu (ROE) năm liền trước năm đăng ký niêm yết tối thiểu là 5%; không có các khoản nợ phải trả quá hạn trên 01 năm, không có lỗ lũy kế tính đến thời điểm đăng ký niêm yết; tuân thủ các quy định của pháp luật về kế toán báo cáo tài chính; c) Tối thiểu 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết của công ty do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ, trừ trường hợp doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi thành công ty cổ phần theo quy định của Thủ tướng Chính phủ;… [7, Điều 54]. Qua các điều kiện trên có thể thấy các công ty niêm yết là các công ty có quy mô lớn cả về số lượng cổ đông, vốn điều lệ, hiểu quả hoạt động sản xuất kinh doanh và có yêu cầu chặt chẽ hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay. Ở một khía cạnh nào đó có thể đánh giá các công ty niêm yết là các công ty tốt tiêu biểu của nền kinh tế.

Thông qua các công ty niêm yết có thể xác định được trình độ QTCT của các công ty tại Việt Nam nói chung, và mức độ phù hợp của các quy định pháp lý về lĩnh vực này. Quyền lợi của các cổ đông trong công ty niêm yết Trước hết, cổ đông trong các công ty niêm yết sẽ có đầy đủ các quyền như cổ đông trong các công ty cổ phần được quy định trong Luật Doanh nghiệp (2005) và các văn bản hướng dẫn thi hành. Một số quyền cơ bản của cổ đông phổ thông được quy định tại Điều 79 Luật Doanh nghiệp 2005. Ngoài các quyền được quy định tại Luật Doanh nghiệp 2005, các cổ đông trong công ty niêm yết còn có các quyền quy định trong Luật chứng khoán 2006; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật chứng khoán năm 2010; và các văn bản hướng dẫn thi hành, đặc biệt là các quyền được quy định trong Thông tư số 121/2012/TT-BTC của Bộ Tài chính Quy định về QTCT áp dụng cho các công ty đại chúng và Điều lệ mẫu kèm theo thông tư này.

Nổi bật trong đó là các quyền: a) Quyền tự do chuyển nhượng cổ phần đã được thanh toán đầy đủ và được ghi trong sổ cổ đông của công ty, trừ một số trường hợp bị hạn chế chuyển nhượng theo quy định của pháp luật, Điều lệ công ty và quyết định của ĐHĐCĐ; b) Quyền được đối xử bình đẳng: Mỗi cổ phần của cùng một loại đều tạo cho cổ đông sở hữu các quyền, nghĩa vụ và lợi ích ngang nhau.