Chương 1 NHẬP MÔN VÀ KHÁI LƢỢC VỀ NGHIỆP VỤ CÔNG TÁC TỔ CHỨC, CÁN BỘ I. NHẬP MÔN NGHIỆP VỤ CÔNG TÁC TỔ CHỨC, CÁN BỘ 1. Khái niệm, vị trí môn học 1. Khái niệm Hiện nay có nhiều cách tiếp cận khoa học nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ.
Tùy theo mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu có thể đƣa ra những quan niệm, khái niệm khác nhau về nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ trong xây dựng tổ chức hệ thống tổ chức Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị - xã hội của cả hệ thống chính trị. Do đó có thể có những khái niệm, định nghĩa khác nhau về nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ cũng là điều tất yếu. Nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ có nội dung rộng vì nó bao hàm cả công tác tổ chức và công tác cán bộ. Công tác tổ chức là cách thức để tổ chức (bao gồm cả con ngƣời và chính tổ chức) thích ứng với sự thay đổi.
Đó là một chiến lƣợc phức tạp hƣớng đến thay đổi một số tiêu chí cụ thể của tổ chức nhƣ hành vi, niềm tin hay cách ứng xử. Đó cũng là quá trình làm cho tổ chức có thể tiếp nhận đƣợc những sự thay đổi của công nghệ, thị trƣờng và những thách thức mới. Điều mà tổ chức phải làm là tự mình phải vận động, tự bản thân tổ chức phải phân tích và đƣa ra cách ứng xử cần thiết nhằm làm cho tổ chức đạt đến sự phù hợp với những gì mà tổ chức đề ra và tồn tại, phát triển lâu dài trong môi trƣờng thị trƣờng đầy biến động. Công tác tổ chức, theo nghĩa rộng là hoạt động xác định mục tiêu, nguyên tắc tổ chức, thiết lập hệ thống tổ chức, cơ chế vận hành của một tổ chức nhất định cùng với việc bố trí, sắp xếp sử dụng con ngƣời và các nguồn lực tài chính, phƣơng tiện vật chất, kỹ thuật nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu của tổ chức.
8 Nghiệp vụ công tác tổ chức là quá trình vận dụng các chủ trƣơng, đƣờng lối, chính sách, pháp luật quy định của Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị- xã hội vào quá trình vận hành tổ chức của mình, làm cho tổ chức thích ứng một cách hiệu quả nhất những sự thay đổi của môi trƣờng bên trong và bên ngoài của tổ chức, nhằm làm cho tổ chức phát triển bền vững, ổn định cả trƣớc mắt và lâu dài. Nghiệp vụ công tác cán bộ bao hàm nhiều nội dung rất rộng nhƣ: tuyển dụng, bố trí cán bộ, thực hiện việc quản lý, sử dụng và phân công, phân cấp quản lý cán bộ; quy hoạch, đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ; nhận xét, đánh giá cán bộ hằng năm hoặc theo nhiệm kỳ; bổ nhiệm, miễn nhiệm cán bộ; khen thƣởng, kỷ luật, bãi nhiệm cán bộ; thực hiện chế độ, chính sách cán bộ; kiểm tra, giám sát công tác cán bộ; giải quyết khiếu nại, tố cáo cán bộ. nhằm phát huy năng lực đội ngũ cán bộ theo hƣớng bố trí số lƣợng hợp lý, nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức và trình độ chuyên môn, nghiệp vụ (vừa hồng vừa chuyên), đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu hoạt động của hệ thống chính trị trong tình hình mới. Công tác tổ chức, cán bộ là xác định chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức, phƣơng thức hoạt động, phân công và phối hợp trong mỗi tổ chức cũng nhƣ giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị; ban hành các quy định và tổ chức thực hiện việc tuyển dụng, đào tạo, bồi dƣỡng, đánh giá, quy hoạch, bố trí sử dụng và thực hiện chế độ, chính sách tiền lƣơng, đãi ngộ, khen thƣởng, kỷ luật đối với cán bộ, công chức, viên chức trong tổ chức.
Tóm lại, nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ là tổng hợp các hoạt động liên quan đến công tác tổ chức và công tác cán bộ của những người có thẩm quyền, trách nhiệm đối với tổ chức trong việc thiết kế xây dựng, vận hành tổ chức, lựa chọn, bố trí sử dụng cán bộ vận hành tổ chức theo quy chế sao cho tổ chức hoạt động có hiệu quả cao và đạt được mục tiêu chung của tổ chức để tồn tại, phát triển lâu dài. 9 Làm đƣợc tốt nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ sẽ xây dựng đƣợc tổ chức, cơ quan, đơn vị vững mạnh, trong sạch, góp phần tích cực khắc phục những yếu kém trong công tác tổ chức, cán bộ; khắc phục tình trạng sa sút, suy thoái về chính trị, tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên; ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, quan liêu và những tiêu cực xã hội. Thực hiện tốt chủ trƣơng chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội thực hiện tốt mục tiêu chung là dân giàu, nƣớc mạnh, công bằng, dân chủ văn minh đƣa cả nƣớc tiến lên chủ nghĩa xã hội. Vị trí môn học Môn học nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ gắn liền với nhiệm vụ xây dựng Đảng về tổ chức, trong đó môn học này đi sâu vào nghiệp vụ công tác tổ chức và nghiệp vụ công tác cán bộ trong việc thực hiện các chủ trƣơng, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc về công tác tổ chức và công tác cán bộ.
Nhất là đối với đội ngũ cán bộ làm công tác tổ chức trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị của Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị- xã hội. Môn học nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ cung cấp cho ngƣời học những kỹ năng, nghiệp vụ cơ bản về công tác tổ chức và công tác cán bộ nhƣ: Việc thiết kế xây dựng tổ chức mới hoặc điều chỉnh, hoàn thiện tổ chức đang vận hành nhƣng có nhiều vấn đề cần phải sắp xếp điều chỉnh, chuyển đổi chức năng, nhiệm vụ hoặc sáp nhập, giải thể tổ chức; xây dựng và thực hiện quy chế hoạt động của tổ chức; vận hành tổ chức thông qua các hoạt động sinh hoạt, hội nghị, đại hội tổ chức; công tác lựa chọn quy hoạch, đào tạo, bồi dƣỡng cán bộ; công tác luân chuyển, điều động cán bộ; công tác bổ nhiệm, bố trí sử dụng cán bộ; công tác đánh giá, phân loại tổ chức, cán bộ trong các tổ chức của cả hệ thống chính trị. Công tác tổ chức, cán bộ có vai trò quan trọng trong việc thiết kế hệ thống chính trị nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa tính chính trị và tính khoa 10 học. Tổ chức cán bộ là công tác có quan hệ trực tiếp đối với con ngƣời, do đó đòi hỏi phải có sự kết hợp hài hòa giữa tính khoa học và tính nghệ thuật nhằm bảo đảm hiệu quả cao nhất trong thiết kế tổ chức và sử dụng nhân lực.
Thực tiễn xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính trị gần 90 năm qua ở nƣớc ta dƣới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy, công tác tổ chức, cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nƣớc và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng nói riêng và xây dựng hệ thống chính trị nói chung. Kế thừa và phát triển chiều sâu của môn học xây dựng Đảng về tổ chức, môn học nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ là môn học thuộc khoa học chủ nghĩa Mác- Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Môn học có mối quan hệ chặt chẽ với các môn khoa học xã hội khác nhƣ triết học Mác- Lênin, khoa học tổ chức, khoa học lãnh đạo, quản lý, tâm lý học, xã hội học. Đối tƣợng, nhiệm vụ, phƣơng pháp nghiên cứu 2.
Đối tương nghiên cứu môn học Nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ có nội dung rộng trong đó bao hàm cả nghiệp vụ công tác tổ chức và nghiệp vụ công tác cán bộ trong quá trình thiết kế xây dựng, vận hành các tổ chức trong hệ thống chính trị. Do đó, đối tƣợng nghiên cứu của môn học cũng rất rộng, bao hàm nhiều nội dung, trong đó có nhiều nội dung trùng với nội dung của một số môn học liên quan. Tuy nhiên, cần xác định rõ đối tƣợng của môn học để phân biệt và trang bị cho ngƣời học những kiến thức, kỹ năng cần thiết sau khi học xong có thể tham mƣu hoặc trực tiếp thực hiện nghiệp vụ công tác tổ chức hoặc nghiệp vụ công tác cán bộ trong các tổ chức của các tổ chức, cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị nƣớc ta. Tóm lại, đối tƣợng nghiên cứu môn học nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ là những vấn đề phổ biến, mang tính quy luật và quy luật của việc thực 11 hiện và vận dụng thực hiện các chủ trƣơng, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc vào trong các tổ chức, cơ quan, đơn vị nhằm đảm bảo công bằng quyền lợi và nghĩa vụ của mỗi thành viên trong tổ chức.
Tạo động lực để mỗi thành viên trong tổ chức thực hiện chức trách, nhiệm vụ của mình một cách tự giác với trách nhiệm cao nhất với tổ chức nhằm góp phần làm cho tổ chức thực hiện tốt, hiệu quả mục tiêu chung của tổ chức. Nhiệm vụ nghiên cứu môn học Trên cơ sở mục đích, yêu cầu của chƣơng trình đào tạo cử nhân chuyên ngành Xây dựng Đảng và Chính quyền nhà nƣớc, môn học nghiệp vụ công tác tổ chức, cán bộ giúp sinh viên nắm đƣợc những kiến thức cơ bản về công tác tổ chức, cán bộ của Đảng nhƣ: Xây dựng đƣợc quy chế hoạt động của một tổ chức; tổ chức sinh hoạt chi bộ, đảng bộ; tổ chức đại hội chi bộ, đảng bộ; đánh giá, phân loại tổ chức cơ sở đảng; tổ chức sinh hoạt và đại hội đoàn thể chính trị - xã hội; xây dựng tiêu chuẩn cán bộ; công tác quy hoạch, luân chuyển, điều động, lựa chọn và bổ nhiệm cán bộ; công tác quản lý, đánh giá cán bộ. Rèn luyện cho sinh viên một số kỹ năng về tổ chức và công tác tổ chức, công tác cán bộ của Đảng nhằm nâng cao năng lực tham mƣu giúp cho cấp ủy, ban thƣờng vụ và thƣờng trực cấp ủy về công tác tổ chức, công tác cán bộ của Đảng; phục vụ sự lãnh đạo của các cơ quan lãnh đạo, quản lý của Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị- xã hội trong điều kiện Đảng cầm quyền lãnh đạo xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nƣớc.