PHẦN MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Trong những năm gần đây, ô nhiễm môi trường là một trong những vấn đề nóng bỏng nhất trên toàn cầu, đặc biệt là ô nhiễm môi trường do các loại rác thải bằng nhựa. Các quốc gia trên thế giới nói chung, Việt Nam nói riêng, đặc biệt là thủ đô Hà Nội đã và đang có những hành động cụ thể để giảm thiểu và cấm sử dụng một số sản phẩm nhựa không thân thiện môi trường. Theo báo cáo của Sở TN&MT Hà Nội, mỗi ngày hoạt động sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh trên toàn địa bàn thành phố Hà Nội thải ra từ 4.000 tấn rác, trong đó trung bình một ngày thải ra môi trường khoảng 80 tấn nhựa và túi nilon.
Thế nhưng, chỉ có 2% nhựa được tái chế, còn lại rác thải nhựa đều bị thải ra môi trường. Dù chưa có con số thống kê cụ thể về từng loại rác nhưng có thể hình dung trong khối lượng rác thải nhựa khổng lồ này, có không ít ống hút nhựa dùng một lần. Đây là vật dụng được nhiều người tiêu dùng thải ra hàng ngày cùng với ly nhựa và túi ni-lông sau khi tiêu thụ các sản phẩm đồ uống. Bởi vì độ bền của nó, tuổi thọ của nhựa được ước tính lên đến hàng trăm đến hàng nghìn năm.
Ống hút nhựa được xem là một trong những rác thải nhựa phổ biến, xếp thứ 6 trong các loại rác không thể phân huỷ. Bên cạnh đó, ống hút nhựa cũng nằm trong 10 cái tên được tìm thấy nhiều nhất khi nhắc đến vấn đề chất thải đại dương, nguyên nhân nghiêm trọng huỷ hoại hệ sinh thái biển của nhân loại. Thành phố Hà Nội đã và đang triển khai nhiều hoạt động nhằm giảm chất thải nhựa. Trong đó, tháng 11-2018, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã có công văn đề nghị các sở, ban, ngành, UBND quận, huyện, thị xã phát động phong trào chống rác thải nhựa.
Hiện, Sở Tài nguyên và Môi trường đang xây dựng dự thảo “Kế hoạch phòng chống rác thải nhựa và túi ni lông trên địa bàn thành phố Hà Nội”. Đồng thời, Hà Nội cũng thí điểm triển khai chương trình phân loại, thu gom và tái chế vỏ hộp sữa tại các trường học trên địa bàn các quận, huyện; xây dựng quy trình thu gom, phân loại và tái chế rác thải nhựa, đặc 6 Downloaded by vu quang (vuchinhhp20@gmail.com) lOMoARcPSD|21911340 biệt là tại những nơi kinh doanh giải khát.Bên cạnh đó đẩy mạnh tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải nhựa; hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần; khuyến khích sản xuất các sản phẩm thân thiện với môi trường thay thế sản phẩm nhựa truyền thống. Từ thực tế trên cho thấy, việc “Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng ống hút thiên nhiên” là điều hết sức cấp bách và cần thiết nhằm tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng ống hút thân thiện môi trường của người tiêu dùng, tìm được điểm chung cũng như những điểm không tương đồng trong quyết định đó và có thể sử dụng những thông tin này để làm cơ sở nghiên cứu tiếp về vấn đề sử dụng ống hút thân thiện môi trường. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.
Tổng quan nghiên cứu tài liệu nước ngoài Nghiên cứu của 2 tác giả Afzaal Ali và Israr Ahmad (2012). Ở nghiên cứu này 2 tác giả đã nghiên cứu và điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến ý thức và sự lựa chọn mua các sản phẩm xanh của người tiêu dùng Pakistan. Mô hình nghiên cứu đã phát hiện ra các ma trận tương quan, hồi quy để phát hiện ra những ảnh hưởng đến môi trường, từ đó rút ra được những kiến thức, nâng cao sự quan tâm về môi trường, sự ảnh hưởng của giá cả và chất lượng của những sản phẩm xanh đến người tiêu dùng. Với nghiên cứu của các tác giả Hosein Vazifehdoust, Mohammad Taleghan, Fariba Esmaeilpour, Kianoosh Nazari (2013) Mô hình nghiên cứu này đã đưa ra đề xuất với sự kết hợp giữa lý thuyết và hành động hợp lý (TRA) và hai loại biến, cá nhân và marketing để điều tra ra các yếu tố dẫn tới quyết định và thái độ của người tiêu dùng đến hành vi mua các sản phẩm xanh.
Thông qua mô hình cấu trúc tuyến SEM mô hình đã kiểm tra trên 374 người tiêu dùng từ tỉnh Guilan ở Iran. Kết quả của nghiên cứu này đã cho thấy thái độ của người tiêu dùng được quyết định bởi mối quan tâm về môi trường tới những sản phẩm xanh và marketing xanh. Kết quả của mô hình này cũng cho thấy thái độ tích cực đến việc mua các sản phẩm xanh và ý định sử dụng chúng. 7 Downloaded by vu quang (vuchinhhp20@gmail.com) lOMoARcPSD|21911340 Thông qua 2 mô hình nghiên cứu được đề cập ở trên đều đã đóng góp những khám phá và nhân tố tác động ảnh hưởng đến ý thức, sự quyết định của người tiêu dùng dựa trên: thái độ, kiến thức, nhận thức về môi trường, những lợi ích của sản phẩm thân thiện đến môi trường….
Chúng ta có thể tham khảo, kế thừa và bổ sung thêm những nhân tố khác nhằm phục vụ cho mục đích nghiên cứu của đề tài. Tổng quan tài liệu trong nước Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thế Khải và Nguyễn Lan Anh (2016) Với nghiên cứu này, hai tác giả đã phần nào làm rõ được các nhân tố ảnh hưởng quyết định tiêu dùng xanh của người dân trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Trong nghiên cứu này hai tác giả đã sử dụng phương pháp phân tích nhân tố khám phá (EFA) và hồi quy tuyến tính để phân tích các nhân tố ảnh hưởng. Hai tác giả nhận thấy là “Cảm nhận về sản phẩm” là yếu tố tác động lớn nhất.
Do vậy, muốn thúc đẩy ý định tiêu dùng xanh, cần nâng cao sự quan tâm và nhận thức của người tiêu dùng đến các vấn đề môi trường, khuyến khích lòng vị tha, đồng thời tận dụng hiệu ứng ảnh hưởng xã hội và khẳng định được tính hiệu quả trong cảm nhận của người dùng. Nghiên cứu Hoàng Trọng Hùng và cộng sự (2018) Nghiên cứu này đã được tác giả sử dụng mô hình phương trình cấu trúc tuyến tính (SEM) để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tiêu dùng xanh của người tiêu dùng ở thành phố Huế. Kết quả nghiên cứu cho thấy, có hai nhân tố ảnh hưởng đến ý định tiêu dùng xanh, qua đó tác động gián tiếp đến hành vi tiêu dùng xanh đó là “Thái độ đối với tiêu dùng xanh” và “Mối quan tâm đến môi trường”. Từ đó, nhóm nghiên cứu đề xuất cần nâng cao thái độ và sự hiểu biết quan tâm đến môi trường người tiêu dùng để tăng cường ý định tiêu dùng và thúc đẩy hành vi mua xanh của người dân.
Qua hai nghiên cứu trong nước cho ta thấy, các tác giả đã phần nào làm rõ được các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định của người tiêu dùng tại các địa bàn khác nhau và cũng đã đưa ra được các giải pháp riêng phù hợp đối với từng địa bàn trong nước. Đó là cơ sở, nguồn tài liệu tham khảo để chúng ta có thể nghiên 8 Downloaded by vu quang (vuchinhhp20@gmail.com) lOMoARcPSD|21911340 cứu thêm các nhân tố ảnh hưởng khác đến người tiêu dùng tại các địa bàn trong nước khác nhau. Từ đó đưa ra được các giải pháp hợp lý hướng đến mục tiêu xanh - bảo vệ môi trường. Khoảng trống nghiên cứu 1.
Đánh giá các nghiên cứu trước Nhìn chung tất cả các nghiên cứu trong và ngoài nước đều đã góp phần không nhỏ vào việc khám phá được các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tiêu dùng của người dân. Các nghiên cứu đấy không chỉ là nguồn tài nguyên làm bước đệm cho các nghiên cứu sau này. Mà còn làm một nguồn thông tin hữu ích để các nhà, tổ chức sản xuất kinh doanh được tiếp cận truyền bá thông tin, giúp cho các tổ chức, nhà sản xuất cải thiện được các sản phẩm của mình, cũng như nâng cao được các hiệu ứng marketing. Đối với người tiêu dùng là cơ sở để điều chỉnh nâng cao nhận thức hành vi tiêu dùng xanh để bảo vệ môi trường của chúng ta.
Khoảng trống nghiên cứu Tổng quan các công trình trong nước và trên thế giới chỉ ra rằng nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng hành vi người tiêu dùng trong việc sử dụng các loại ống hút từ thiên nhiên không phải là điều mới. Tuy nhiên, tác giả nhận thấy có một số khoảng trống sau: Thứ nhất, các sản phẩm ống hút từ thiên nhiên đã và đang có những đóng góp quan trọng cho sự phát triển của nền kinh tế cũng như góp phần bảo vệ môi trường. Nhưng hiện nay, các nghiên cứu trong nước chuyên biệt về hoạt động sản xuất các loại ống hút trong các doanh nghiệp còn tương đối hạn chế. Thứ hai, nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều doanh nghiệp tiên phong trong việc thay đổi từ ống hút nhựa sang các loại ống hút thân thiện với môi trường, nhưng về nguồn cung lâu dài và chi phí hợp lý cho doanh nghiệp cũng là một vấn đề lớn cần đặt ra nghiên cứu.
Thứ ba, có nhiều nghiên cứu về giá thành các loại ống hút thiên nhiên trên thị trường, tuy nhiên nghiên cứu sâu về công nghệ sản xuất, quy trình các giai đoạn phức tạp tạo nên sản phẩm chưa nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà 9 Downloaded by vu quang (vuchinhhp20@gmail.com) lOMoARcPSD|21911340 nghiên cứu vì vậy khách hàng chưa thực sự hiểu được giá trị lao động của mặt hàng này. Thứ tư, phần lớn việc sản xuất ống hút bảo vệ môi trường hiện nay là được làm thủ công. Vì vậy, việc công nghiệp hóa ngành nghề này để giải quyết vấn đề chi phí cho người dân và doanh nghiệp cũng là một chủ đề đáng quan tâm và nghiên cứu. Thứ năm, việc nghiên cứu chỉ mới tập trung ở một số địa bàn lớn, chưa nghiên cứu sâu được tất cả các địa bàn vì vậy còn nhiều yếu tố hạn chế chưa được khắc phục.
Thứ sáu, đối tượng khách hàng của các doanh nghiệp chưa được xác định một cách cụ thể. Các nhà nghiên cứu thường tập trung sự chú ý vào các yếu tố khách hàng có độ tuổi trung niên hoặc học sinh trong khi người lớn tuổi cũng rất quan tâm đến vấn đề sức khỏe và quan tâm đến mặt hàng này. Thứ bảy, các doanh nghiệp sản xuất ống hút bảo vệ môi trường chưa thực sự nhiều, đặc biệt là các địa bàn vùng sâu vùng xa. Đây là một mặt hạn chế cần các nhà nghiên cứu tìm hiểu sâu thêm về bối cảnh cũng như giải pháp cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ tám, tuy được biết đến rộng rãi tuy nhiên quy mô sử dụng chưa nhiều.