Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ phân tích xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường.

• Tác giả: Nguyễn Thành Thái
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Phúc Thọ
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên cứu xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC SƠ ĐỒ
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể

Tóm tắt

I. Tổng quan về xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh

Cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn, là một trong những cửa khẩu quan trọng nhất trong hoạt động xuất nhập khẩu nông sản giữa Việt Nam và Trung Quốc. Với vị trí địa lý thuận lợi, cửa khẩu này đóng vai trò cầu nối giữa hai nền kinh tế lớn. Hoạt động xuất nhập khẩu nông sản tại đây không chỉ góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương mà còn tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết để tối ưu hóa hoạt động này.

1.1. Đặc điểm của cửa khẩu Tân Thanh và vai trò trong thương mại

Cửa khẩu Tân Thanh có vị trí chiến lược, là điểm giao thương chính giữa Việt Nam và Trung Quốc. Với lưu lượng hàng hóa lớn, cửa khẩu này chủ yếu phục vụ cho việc xuất khẩu nông sản như trái cây, rau củ và các sản phẩm nông nghiệp khác.

1.2. Thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu nông sản

Hoạt động xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh đã có những bước tiến đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp và thiếu thông tin thị trường.

II. Những thách thức trong xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh

Mặc dù có nhiều tiềm năng, hoạt động xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như quy trình thủ tục hải quan, sự cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu và các quy định của Trung Quốc đang gây khó khăn cho các doanh nghiệp Việt Nam.

2.1. Thủ tục hành chính và quy định hải quan

Thủ tục hành chính tại cửa khẩu Tân Thanh thường phức tạp và mất nhiều thời gian, gây khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc xuất khẩu nông sản.

2.2. Cạnh tranh từ hàng hóa nhập khẩu

Sự gia tăng hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc đã tạo ra áp lực lớn lên các sản phẩm nông sản Việt Nam, khiến cho việc xuất khẩu nông sản trở nên khó khăn hơn.

III. Phương pháp cải thiện hoạt động xuất nhập khẩu nông sản

Để nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, cần áp dụng một số phương pháp cải thiện. Việc cải cách thủ tục hành chính, đầu tư cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính sẽ giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các doanh nghiệp trong quá trình xuất khẩu nông sản.

3.2. Đầu tư cơ sở hạ tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng tại cửa khẩu Tân Thanh sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc lưu thông hàng hóa, từ đó thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu nông sản.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về hoạt động xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các doanh nghiệp đã có những bước tiến trong việc tiếp cận thị trường Trung Quốc, nhưng vẫn cần cải thiện hơn nữa để tối ưu hóa lợi ích.

4.1. Kết quả đạt được từ hoạt động xuất khẩu

Hoạt động xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh đã mang lại lợi nhuận đáng kể cho nhiều doanh nghiệp, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các doanh nghiệp cần học hỏi từ những kinh nghiệm thực tiễn để cải thiện quy trình xuất nhập khẩu nông sản, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của xuất nhập khẩu nông sản

Hoạt động xuất nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp.

5.1. Triển vọng phát triển trong tương lai

Với sự gia tăng nhu cầu tiêu thụ nông sản tại Trung Quốc, hoạt động xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu nông sản, giúp các doanh nghiệp vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động thương mại nông sản qua các cửa khẩu biên giới phía Bắc giữ vị trí đặc biệt xung yếu trong cán cân ngoại thương của Việt Nam. Cửa khẩu Tân Thanh thuộc tỉnh Lạng Sơn là tâm điểm giao thương với lưu lượng hàng nông sản chiếm tỷ lệ gần 90% tổng kim ngạch hàng hóa luân chuyển qua địa bàn. Với quy mô thị trường láng giềng gần 1,4 tỷ dân, nhu cầu tiêu thụ nông sản nhiệt đới là rất lớn; tính riêng 10 tháng đầu năm 2015, kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Trung Quốc đã đạt 436 triệu USD, tăng trưởng 44,1% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 29,2% tổng giá trị rau quả xuất khẩu cả nước.

Tuy nhiên, thực tế giao thương tại Tân Thanh bộc lộ nghịch lý lớn khi trên 90% lượng hàng nông sản xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào phương thức tiểu ngạch biên mậu. Các giao dịch phần lớn thực hiện qua thỏa thuận miệng, không có hợp đồng ngoại thương ràng buộc và thanh toán chủ yếu bằng tiền mặt trao tay. Tình trạng này khiến các thương nhân Việt Nam thường xuyên đối mặt với rủi ro bị ép giá, chậm trễ thông quan và thiệt hại nặng nề trong những thời điểm chính vụ thu hoạch.

Nghiên cứu được triển khai nhằm phân tích toàn diện thực trạng xuất, nhập khẩu nông sản qua Cửa khẩu Tân Thanh trong giai đoạn 2013 - 2015, tập trung vào các mặt hàng xuất khẩu chủ lực như thanh long, dưa hấu, chuối, vải, nhãn và các mặt hàng nhập khẩu như táo, lê, cam, quýt, hành tỏi. Phạm vi nghiên cứu đặt tại Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn với diện tích quy hoạch 120 ha và hành lang giao thông kết nối tuyến biên giới dài 253 km. Kết quả nghiên cứu tạo lập cơ sở thực chứng để xây dựng các giải pháp giảm thiểu 20-30% thời gian thông quan, nâng cao năng lực bãi kiểm hóa vượt mức 100 phương tiện hiện tại và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu chính ngạch bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết thương mại quốc tế kinh điển, trọng tâm là Lý thuyết Lợi thế tuyệt đối của Adam Smith và Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo, kết hợp với mô hình Heckscher - Ohlin (H-O) về tỷ lệ các yếu tố sản xuất. Các lý thuyết này luận giải cơ sở trao đổi hàng hóa khi Việt Nam sở hữu lợi thế tự nhiên về các loại trái cây nhiệt đới thâm dụng lao động, trong khi Trung Quốc có lợi thế quy mô về các dòng nông sản ôn đới và công nghệ chế biến.

Khung phân tích tích hợp 4 khái niệm pháp lý và kinh tế căn bản:

1. Thương mại quốc tế và xuất nhập khẩu hàng hóa theo Luật Thương mại Việt Nam năm 2005.
2. Xuất nhập khẩu chính ngạch: Hình thức thương mại chính thức giữa các pháp nhân kinh tế có giấy phép kinh doanh, thực hiện qua hợp đồng ngoại thương, thanh toán qua ngân hàng bằng thư tín dụng chứng từ (L/C) hoặc chuyển tiền quốc tế, tuân thủ biểu thuế xuất nhập khẩu và kiểm dịch nghiêm ngặt.
3. Xuất nhập khẩu tiểu ngạch (biên mậu): Hoạt động trao đổi hàng hóa của cư dân biên giới với mức miễn thuế định mức theo quy định của Thủ tướng Chính phủ năm 2015 là không quá 2.000.000 đồng/người/ngày và không quá 4 lượt/tháng, mang tính chất linh hoạt nhưng hàm chứa rủi ro pháp lý cao.
4. Rào cản kỹ thuật và an toàn thực phẩm: Hệ thống tiêu chuẩn kiểm soát dư lượng hóa chất, quy chuẩn thực hành nông nghiệp tốt VietGAP, tiêu chuẩn phân tích mối nguy HACCP và các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS).

Mô hình ma trận SWOT cũng được thiết lập nhằm lượng hóa các điểm mạnh, điểm yếu nội tại kết hợp cùng cơ hội và thách thức từ môi trường chính sách biên mậu hai nước.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng quy trình thu thập dữ liệu đa nguồn trong giai đoạn 2013 - 2015. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo định kỳ của Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan Lạng Sơn, Chi cục Hải quan Cửa khẩu Tân Thanh và các niên giám thống kê liên quan.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp điều tra bảng hỏi cấu trúc với tổng quy mô mẫu là 120 phiếu khảo sát, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện:

• Mẫu khảo sát cán bộ quản lý: Gồm 60 phiếu phát cho công chức thuộc các lực lượng liên ngành tại Cửa khẩu Tân Thanh (Chi cục Hải quan, Đồn Biên phòng, Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VII, Chi cục Kiểm dịch động vật vùng Lạng Sơn và Trung tâm Kiểm dịch y tế).
• Mẫu khảo sát chủ thể kinh doanh: Gồm 60 phiếu, chia đều cho 20 doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu nông sản (trong đó có 17 đơn vị xuất nhập khẩu trực tiếp, 2 đại lý thủ tục hải quan, 1 đơn vị ủy thác) và 40 tư thương, tiểu thương thu mua nông sản tại cửa khẩu.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả (tính giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, tần suất) kết hợp biểu đồ radar là nhằm so sánh trực quan khoảng cách đánh giá giữa lực lượng thực thi công quyền và cộng đồng doanh nghiệp theo thang đo Likert 5 điểm. Phương pháp chuyên gia chuyên khảo giúp thẩm định các nút thắt chính sách và kiểm chứng tính khả thi của các mô hình quản lý đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu phương thức thương mại mất cân đối nghiêm trọng. Số liệu thực tế giai đoạn 2013 - 2015 chỉ ra rằng trên 90% lượng nông sản xuất khẩu của Việt Nam qua Tân Thanh đi bằng đường tiểu ngạch. Hơn 85% giao dịch hoàn toàn dựa trên hợp đồng trao đổi miệng, không mua bảo hiểm hàng hóa và sử dụng tiền mặt trực tiếp. Điều này đặt toàn bộ tổn thất về phía người bán Việt Nam khi thị trường Trung Quốc có biến động giá.

Thứ hai, biến động sản lượng và chủng loại mang tính mùa vụ sâu sắc. Nhóm hàng xuất khẩu tập trung cao độ vào trái cây tươi như thanh long, dưa hấu, chuối, nhãn và vải. Vào vụ thu hoạch rộ từ tháng 3 đến tháng 6 hàng năm, lượng xe nông sản đổ về Tân Thanh tăng đột biến lên hơn 300 xe/ngày. Ở chiều ngược lại, nông sản nhập khẩu từ Trung Quốc (như táo, lê, cam, quýt, cà rốt, hành tỏi) duy trì đều đặn quanh năm với mức giá rẻ hơn nông sản nội địa từ 20-30%, tương tự quy mô nhập khẩu 448 tấn/ngày ghi nhận tại các cửa khẩu lân cận của khu vực Đông Bắc.

Thứ ba, sự quá tải về hạ tầng kỹ thuật và bến bãi. Khu vực bãi kiểm hóa tập trung tại cửa khẩu chỉ có sức chứa đáp ứng khoảng hơn 100 xe tải trọng lượng trên 20 tấn. Khi lưu lượng vượt ngưỡng thiết kế trong mùa cao điểm, hiện tượng ùn tắc kéo dài từ 3 đến 5 ngày thường xuyên xảy ra, đẩy tỷ lệ nông sản hư hỏng, dập nát từ mức bình thường 5% lên mức 15-20% giá trị lô hàng.

Thứ tư, độ lệch nhận thức lớn về chất lượng dịch vụ công. Kết quả khảo sát lượng hóa cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa cán bộ quản lý và doanh nghiệp:

• Tiêu chí thời gian làm thủ tục hải quan: Cán bộ đánh giá đạt 4,2/5 điểm; doanh nghiệp và tư thương chỉ chấm 2,8/5 điểm.
• Tiêu chí chi phí dịch vụ và phụ phí bến bãi: Cán bộ đánh giá mức độ hợp lý đạt 3,9/5 điểm; doanh nghiệp chấm 2,1/5 điểm do phải chi trả hàng loạt phí bốc xếp, lưu kho và kiểm nghiệm phát sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của việc tồn tại phương thức tiểu ngạch kéo dài là do tập quán sản xuất nông nghiệp trong nước manh mún theo mô hình khoán hộ, thiếu các vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP tập trung quy mô lớn. Doanh nghiệp và tư thương chuộng hình thức biên mậu vì thủ tục nhanh gọn và tận dụng chính sách miễn thuế cư dân biên giới của nước bạn, bỏ qua các yêu cầu khắt khe về hợp đồng và truy xuất nguồn gốc.

Để trực quan hóa các dữ liệu này, công trình nghiên cứu đã xây dựng Biểu đồ Radar đa trục thể hiện 4 phương diện khảo sát (Thủ tục hành chính, Hạ tầng kho bãi, Chi phí lệ phí, Thái độ phục vụ) giúp nhận diện rõ nét khoảng cách đánh giá giữa bên cung cấp dịch vụ công và bên thụ hưởng. Đồng thời, Bảng thống kê luồng hàng theo 12 tháng minh họa rõ nét tính chu kỳ của các đỉnh ùn tắc giao thông tương ứng với các mùa thu hoạch dưa hấu miền Trung và thanh long miền Nam.

So sánh với kinh nghiệm quản lý mậu dịch nông sản tại Liên minh châu Âu (nơi Hà Lan đóng vai trò trung tâm logistics lạnh phân phối kiểm soát chặt chuẩn quốc tế) và Hoa Kỳ (áp dụng nghiêm ngặt các rào cản kỹ thuật như ISO, HACCP), hoạt động thương mại qua Tân Thanh còn thiếu vắng hệ thống kiểm soát chất lượng đồng bộ. Kết quả này khẳng định yêu cầu cấp bách phải thiết lập chuỗi logistics lạnh và chuyển hướng xuất khẩu chính ngạch để bảo vệ giá trị nông sản Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và thông quan điện tử.

• Hành động: Triển khai mở rộng hệ thống một cửa quốc gia và cơ chế thông quan tự động VNACCS/VCIS tại Chi cục Hải quan Tân Thanh, thực hiện phân luồng xanh ưu tiên cho các mặt hàng nông sản tươi sống dễ hư hỏng.
• Chỉ số mục tiêu: Rút ngắn 40% thời gian làm thủ tục thông quan cho mỗi lô xe chở nông sản (từ 15-20 phút xuống còn 5-8 phút/xe).
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2016 - 2018.
• Chủ thể thực hiện: Cục Hải quan tỉnh Lạng Sơn chủ trì, phối hợp với các cơ quan kiểm dịch chuyên ngành.

Thứ hai, đầu tư nâng cấp hạ tầng bến bãi và hệ thống logistics chuỗi lạnh.

• Hành động: Mở rộng diện tích bãi kiểm hóa tập trung, xây dựng phân khu kho lạnh bảo quản nông sản đạt chuẩn quốc tế tại khu vực thương mại cửa khẩu 120 ha.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng sức chứa bãi đỗ từ 100 xe lên tối thiểu 400-500 xe tải trọng lớn; kéo giảm tỷ lệ hao hụt nông sản do ùn ứ xuống dưới mức 3%.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2017 - 2020.
• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn và Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng - Lạng Sơn.

Thứ ba, thúc đẩy chuyển dịch từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch.

• Hành động: Ban hành cơ chế hỗ trợ pháp lý, hướng dẫn thương nhân ký kết hợp đồng ngoại thương chính thức, áp dụng phương thức thanh toán L/C qua hệ thống ngân hàng thương mại thay thế giao dịch tiền mặt.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu nông sản chính ngạch qua Tân Thanh lên mức 35-40% vào năm 2020.
• Thời gian thực hiện: Giai đoạn 2016 - 2020.
• Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Lạng Sơn.

Thứ tư, thiết lập hệ thống cảnh báo và nghiên cứu thị trường nông sản Trung Quốc.

• Hành động: Tổ chức bộ phận chuyên trách thu thập thông tin về biến động giá cả, thị hiếu tiêu dùng tại các chợ đầu mối Quảng Tây và cập nhật các thay đổi trong rào cản kỹ thuật kiểm dịch của nước bạn.
• Chỉ số mục tiêu: Cung cấp bản tin dự báo thị trường định kỳ hàng tuần cho 100% doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng đăng ký hoạt động tại cửa khẩu.
• Thời gian thực hiện: Bắt đầu triển khai từ quý I năm 2017.
• Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương tỉnh Lạng Sơn phối hợp với Thương vụ Việt Nam tại Trung Quốc.

Thứ năm, tăng cường kiểm soát kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu.

• Hành động: Thực hiện nghiêm quy trình lấy mẫu kiểm nghiệm an toàn thực phẩm với tần suất 10% tại cửa khẩu và kiểm tra hồ sơ truy xuất nguồn gốc vùng trồng đối với trái cây nhập khẩu.
• Chỉ số mục tiêu: Kiểm soát 100% các lô hàng rau củ quả nhập khẩu, ngăn chặn triệt để dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng cho phép xâm nhập thị trường nội địa.
• Thời gian thực hiện: Áp dụng thường xuyên từ năm 2016.
• Chủ thể thực hiện: Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng VII và Chi cục Kiểm dịch động vật Lạng Sơn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và đơn vị hoạch định chính sách thương mại (Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan, UBND tỉnh Lạng Sơn).

• Lợi ích: Tiếp cận các số liệu khảo sát thực chứng và mô hình ma trận SWOT về hoạt động biên mậu.
• Trường hợp sử dụng: Hoàn thiện quy chế quản lý thương mại biên giới, quy hoạch mở rộng phân khu chức năng tại Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng và điều tiết luồng phân luồng giao thông chống ùn tắc phương tiện trong mùa cao điểm.

Nhóm 2: Doanh nghiệp, hợp tác xã và thương nhân kinh doanh xuất nhập khẩu nông sản.

• Lợi ích: Nắm vững quy trình nghiệp vụ xuất nhập khẩu chính ngạch, phương thức thanh toán L/C và các tiêu chuẩn kiểm nghiệm kiểm dịch.
• Trường hợp sử dụng: Chuyển đổi mô hình kinh doanh từ buôn bán tiểu ngạch rủi ro sang ký kết hợp đồng thương mại quốc tế dài hạn, giảm thiểu tổn thất tài chính khi thị trường biến động.

Nhóm 3: Các vùng sản xuất nông nghiệp, hiệp hội ngành hàng (thanh long, dưa hấu, vải thiều).

• Lợi ích: Hiểu rõ các yêu cầu về quy chuẩn đóng gói, mã số vùng trồng và tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm từ phía thị trường tiêu thụ.
• Trường hợp sử dụng: Định hướng người nông dân canh tác theo quy chuẩn VietGAP, GlobalGAP, tổ chức liên kết sản xuất tập trung để đáp ứng tiêu chí thông quan chính ngạch.

Nhóm 4: Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp và Kinh doanh quốc tế.

• Lợi ích: Tham khảo phương pháp luận khoa học, cách tiếp cận điều tra xã hội học với bộ công cụ 120 mẫu khảo sát và mô hình phân tích biểu đồ radar.
• Trường hợp sử dụng: Phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế cửa khẩu, chuỗi cung ứng nông sản và chính sách thương mại song phương Việt Nam - Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao phần lớn nông sản Việt Nam xuất sang Trung Quốc qua Cửa khẩu Tân Thanh vẫn duy trì hình thức tiểu ngạch?

Phương thức tiểu ngạch vẫn chiếm trên 90% do quy trình thông quan nhanh, không đòi hỏi hợp đồng phức tạp và được hưởng chính sách miễn thuế cư dân biên giới (hạn mức 2.000.000 đồng/người/ngày). Thêm vào đó, nông sản trong nước sản xuất manh mún nên thương nhân dễ gom hàng bán đứt đoạn bằng tiền mặt hơn là hoàn thiện hồ sơ chính ngạch.

Nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng ùn ứ xe chở nông sản tại Cửa khẩu Tân Thanh vào mùa vụ thu hoạch là gì?

Nguyên nhân trực tiếp là sự mất cân đối hạ tầng khi bãi kiểm hóa chỉ chứa được hơn 100 xe tải trên 20 tấn, trong khi thời điểm thu hoạch cao điểm có trên 300 xe đổ dồn về mỗi ngày. Việc thiếu hệ thống kho lạnh bảo quản tại chỗ và phụ thuộc vào thỏa thuận miệng khiến xe hàng phải chờ người mua nhận hàng kéo dài từ 3 đến 5 ngày.

Việc nhập khẩu nông sản qua Cửa khẩu Tân Thanh tác động như thế nào đến sản xuất nông nghiệp nội địa?

Nông sản nhập khẩu từ Trung Quốc như táo, lê, cam, quýt và hành tỏi có giá thành rẻ hơn hàng trong nước từ 20-30% nhờ quy mô sản xuất lớn quanh năm và mức thuế suất ưu đãi 0%. Lưu lượng hàng nhập lớn tạo sức ép cạnh tranh trực tiếp, làm suy giảm thị phần và giá bán của các sản phẩm nông sản cùng phân khúc tại thị trường Việt Nam.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị những điều kiện gì để chuyển đổi thành công sang xuất khẩu nông sản chính ngạch?

Doanh nghiệp cần đăng ký mã số kinh doanh xuất nhập khẩu, ký kết hợp đồng ngoại thương có điều khoản thanh toán bằng L/C, mua bảo hiểm hàng hóa và đáp ứng chứng nhận nguồn gốc xuất xứ C/O. Ngoài ra, nguồn nông sản phải được kiểm định đạt tiêu chuẩn VietGAP hoặc HACCP, đóng gói bao bì có mã số vùng trồng rõ ràng trước khi vận chuyển lên cửa khẩu.

Phương pháp phân tích biểu đồ radar trong luận văn đem lại giá trị thực tiễn gì cho công tác điều hành cửa khẩu?

Biểu đồ radar giúp lượng hóa và trực quan hóa khoảng cách đánh giá trên thang điểm 1-5 giữa 60 cán bộ công chức và 60 chủ thể kinh doanh. Kết quả chỉ ra sự chênh lệch lớn nhất nằm ở thời gian thông quan (4,2 điểm so với 2,8 điểm) và chi phí dịch vụ (3,9 điểm so với 2,1 điểm), cung cấp cơ sở dữ liệu chính xác cho công tác cải cách hành chính.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mậu dịch biên giới, làm rõ sự khác biệt bản chất giữa hai hình thức xuất nhập khẩu chính ngạch và tiểu ngạch đối với các mặt hàng nông sản tươi sống.
• Phản ánh trung thực bức tranh thương mại giai đoạn 2013 - 2015 tại Cửa khẩu Tân Thanh: Nông sản chiếm gần 90% lưu lượng luân chuyển nhưng trên 90% lại phụ thuộc vào tiểu ngạch với giao dịch tiền mặt và hợp đồng miệng đầy rủi ro.
• Nhận diện chính xác các nút thắt hạ tầng thông qua khảo sát thực địa 120 mẫu, chỉ rõ năng lực bãi kiểm hóa 100 xe tải không thể đáp ứng lưu lượng đỉnh điểm trên 300 xe/ngày trong mùa cao điểm thu hoạch.
• Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ 5 nhóm chính sách: Cải cách hải quan điện tử, mở rộng kho bãi chuỗi lạnh, hỗ trợ pháp lý chính ngạch, dự báo thị trường Trung Quốc và siết chặt kiểm soát kỹ thuật hàng nhập khẩu.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ lộ trình nâng cao năng lực cạnh tranh và giảm thiểu tổn thất sau thu hoạch cho nông sản Việt Nam giai đoạn tiếp theo.

Công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thành Thái là tài liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cao đối với công tác điều hành kinh tế cửa khẩu. Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản xuất khẩu sang thị trường 1,4 tỷ dân, các nhà hoạch định chính sách, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp cần nhanh chóng phối hợp thực thi đồng bộ các khuyến nghị cải cách trên ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THÀNH THÁI NGHIÊN CỨU XUẤT, NHẬP KHẨU NÔNG SẢN QUA CỬA KHẨU TÂN THANH, TỈNH LẠNG SƠN Chuyên ngành: Quản lý kinh tế Mã số: 60 34 04 10 Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Phúc Thọ NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thành Thái i LỜI CẢM ƠN Trước hết với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tôi xin gửi tới thầy TS.

Nguyễn Phúc Thọ, người đã định hướng, trực tiếp hướng dẫn và đóng góp ý kiến cụ thể cho kết quả cuối cùng để tôi hoàn thiện luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy giáo, cô giáo Bộ môn Kinh tế và Phát triển, Học viện Nông nghiệp Việt Nam cùng toàn thể các thầy, cô giáo đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Cho phép tôi được gửi lời cảm ơn tới Tổng cục Hải quan, Cục Hải quan Lạng Sơn, Chi cục Hải quan cửa khẩu Tân Thanh và các doanh nghiệp, thương nhân hoạt động xuất, nhập khẩu nông sản tại cửa khẩu Tân Thanh đã cung cấp số liệu, thông tin giúp tôi hoàn thành luận văn. Xin cảm ơn sự giúp đỡ, động viên của tất cả bạn bè, đồng nghiệp, gia đình và những người thân đã là điểm tựa về tinh thần và vật chất cho tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thành Thái ii MỤC LỤC Lời cam đoan.ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục sơ đồ.

vii Danh mục biểu đồ. vii Trích yếu luận văn.viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận & thực tiễn. Một số khái niệm. Nội dung xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu biên giới.

Đặc điểm của nông sản xuất, nhập khẩu qua biên giới. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất, nhập khẩu nông sản. Cơ sở thực tiễn về xuất, nhập khẩu nông sản. Xuất, nhập khẩu nông sản của một số quốc gia trên thế giới.

Xuất, nhập khẩu nông sản của Việt Nam và một số địa phương trong nước. Bài học kinh nghiệm. Phương pháp nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên – xã hội cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập tài liệu. Phương pháp phân tích. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Thực trạng xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn 41 4. Tình hình hoạt động của các tư thương, doanh nghiệp xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh. Kim ngạch xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh.

Tình hình xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh theo các tháng trong năm. Tình hình nhập khẩunông sản qua cửa khẩu Tân Thanh theo các tháng trong năm 50 4. Thực trạng thủ tục xuất, nhập khẩu hàng nông sản tại cửa khẩu Tân Thanh. Đánh giá hoạt độngXNK nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh.

Phân tích ma trận swot về hoạt động xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh trong thời gian qua. Những lợi thế. Những tồn tại, hạn chế. Cơ hội và thách thức.

Các giải pháp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật và ứng dụng công nghệ quản lý hiện đại. Nâng cao năng lực, trình độ của đội ngũ cán bộ, công chức.

Tổ chức nghiên cứu thị trường Trung Quốc. Phát triển sản xuất tập trung, tăng năng suất, chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm. Đẩy mạnh xuất khẩu chính ngạch, giảm tiểu ngạch. Hoàn thiện và thực hiện các quy chế về hoạt động tiền tệ ở biên giới.

Các biện pháp hạn chế hoạt động nhập khẩu nồng sản qua cửa khẩu Tân Thanh. Tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý XNK nông sản. Phối hợp hoạt động của các cơ quan quản lý xuất, nhập khẩu nông sản. Thực hiện các biện pháp phi thuế quan.

Kết luận và kiến nghị. Đối với Nhà nước. Đối với tỉnh Lạng Sơn. 78 Tài liệu tham khảo.

80 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Vệt AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á APEC Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương C/O Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa EU Liên minh châu Âu EUREPGAP Tiêu chuẩn chung cho hoạt động quản lý trang trại của châu Âu FRESHCARE Tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt theo tiêu chuẩn Châu Âu GMP Tiêu chuẩn thực hàng sản xuất tốt HACCP Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn IMF Quỹ tiền tệ Quốc tế KKTCK Khu kinh tế cửa khẩu L/C Tín dụng thư UN Liên Hiệp quốc USD Đô la Mỹ VAT Thuế giá trị gia tăng VietGAP Tiêu chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt ở Việt Nam VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm WTO Tổ chức thương mại Thế giới XNC Xuất, nhập cảnh XNK Xuất, nhập khẩu v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. So sánh ưu, nhược điểm giữa hai hình thức xuất, nhập khẩu biên giới. Số lượng các doanh nghiệp, tư thương hoạt động XNK nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh (2013 -2015) 41 Bảng 4. Kim ngạch XNK chính ngạch qua cửa khẩuTân Thanh (2013-2015).

Số lượng một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2013) 82 Bảng 4. Số lượng một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2014) 83 Bảng 4. Số lượng một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2015) 84 Bảng 4. Giá trị một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2013) 85 Bảng 4.

Giá trị một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2014) 86 Bảng 4. Giá trị một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2015) 87 Bảng 4. Số lượng một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh(Năm2013) 88 Bảng 4. Số lượng một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2014) 89 Bảng 4.

Số lượng một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2015) 90 Bảng 4. Giá trị một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2013) 91 Bảng 4. Giá trị một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2014) 92 Bảng 4. Giá trị một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu theo tháng qua cửa khẩu Tân Thanh (Năm 2015) 93 vi DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.

Quy trình nhập khẩu nông sản chính ngạch. Quy trình xuất khẩu nông sản chính ngạch. Quy trình xuất, nhập khẩu nông sản tiểu ngạch. 17 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4.

Tỷ lệ doanh nghiệp, tư thương hoạt động XNK nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh 42 Biểu đồ 4. Số lượng một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu qua cửa khẩu Tân Thanh (2013- 2015) 47 Biểu đồ 4. Giá trị một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu qua cửa khẩu Tân Thanh (2013 -2015) 48 Biểu đồ 4. Số lượng một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu qua cửa khẩu Tân Thanh(2013- 2015) 51 Biểu đồ 4.

Giá trị một số mặt hàng nông sản nhập khẩu chủ yếu qua cửa khẩu Tân Thanh (2013- 2015) 52 Biểu đồ 4. Kết quả điều tra về thời gian làm thủ tục XNK nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh 60 Biểu đồ 4. Kết quả điều tra về cơ sở hạ tầng. Kết quả điều tra về các loại phí dành cho các hoạt động xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh 62 Biểu đồ 4.

Kết quả điều tra về thủ tục hành chính trong hoạt động xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh 63 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thành Thái Tên Luận văn: “Nghiên cứu xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn”. Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Việt Nam và Trung Quốc là hai nước láng giềng, có quan hệ kinh tế, thương mại xuất phát từ quan hệ truyền thống lịch sử lâu đời. Lạng Sơn có lợi thế về phát triển kinh tế thương mại, hệ thống giao thông thuận lợi nên việc buôn bán hàng hoá XNK qua các cửa khẩu ở Lạng Sơn với số lượng, chủng loại lớn. Cửa khẩu Tân Thanh là cửa khẩu có lưu lượng hàng hóa lưu thông rất lớn, đặc biệt là hàng nông sản chiếm tỷ lệ gần 90%.

Với dân số gần 1,4 tỷ người, Trung Quốc là một thị trường tiêu thụ hàng nông sản Việt Nam đầy hứa hẹn. Hoạt động XNK nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh trong những năm qua có tiển triển tốt, tuy nhiên vẫn có những tồn tại, hạn chế. Từ những vấn đề và thực tiễn nêu trên, với hy vọng từ những nghiên cứu về hoạt động xuất, nhập khẩu hàng nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn sẽ góp phần đẩy mạnh hoạt động xuất, nhập khẩu hàng nông sản giữa Việt Nam - Trung Quốc qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu xuất, nhập khẩu nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn” nhằm phân tích chỉ ra những kết quả đạt được và những tồn tại hạn chế. Trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp góp phần thúc đẩy hoạt động XNK nông sản giữa hai nước trong thời gian tới.

Phương pháp nghiên cứu: Với đối tượng nghiên cứu của đề tài là các mặt hàng nông sản và hoạt động XNK nông sản qua cửa khẩu Tân Thanh, tỉnh Lạng Sơn.