Nghiên cứu giải pháp điều hành chính sách tỷ giá hối đoái trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

Nghiên cứu giải pháp điều hành chính sách tỷ giá hối đoái trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, nhằm tăng cường hiệu quả quản lý kinh tế vĩ mô.

• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Cam Nhung
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Giải pháp điều hành chính sách tỷ giá hối đoái trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• Loại tài liệu: Báo cáo kiến nghị
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Đặt vấn đề
• 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2.1. Hội nhập kinh tế quốc tế và hệ thống tài chính toàn cầu
• 2.2. Các nghiên cứu liên quan tới lựa chọn cơ chế tỷ giá và chính sách tỷ giá hối đoái
• 2.2.1. Nghiên cứu về vấn đề lựa chọn chính sách tỷ giá hối đoái phù hợp
• 2.2.2. Các nghiên cứu tập trung vào sự đa dạng trong việc lựa chọn cơ chế tỷ giá
• 2.2.3. Các nghiên cứu nhấn mạnh xu hướng tiến tới cơ chế tỷ giá ngày càng linh hoạt của các nước đang phát triển
• 2.2.4. Các nghiên cứu đi sâu giải thích nguyên nhân dẫn tới sự lựa chọn cơ chế tỷ giá linh hoạt hơn tại các nước đang phát triển
• 2.2.4.1. Các biến số kinh tế vĩ mô
• 2.2.4.2. Các biến số liên quan đến chính trị

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách tỷ giá hối đoái và hội nhập kinh tế quốc tế

Chính sách tỷ giá hối đoái là một công cụ quan trọng trong quản lý kinh tế vĩ mô, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu, nhập khẩu, và sự ổn định tài chính của một quốc gia. Trong giai đoạn 2016-2020, Việt Nam đã áp dụng nhiều biện pháp điều chỉnh tỷ giá hối đoái để đối phó với các biến động kinh tế toàn cầu. Hội nhập kinh tế quốc tế đã tạo ra cả cơ hội và thách thức, đòi hỏi các chính sách tỷ giá phải linh hoạt và hiệu quả.

1.1. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách tỷ giá

Hội nhập kinh tế quốc tế đã làm gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế. Việt Nam, với tư cách là một nền kinh tế mở, cần phải điều chỉnh chính sách tỷ giá để đối phó với các cú sốc từ bên ngoài. Các biến động của thị trường ngoại hối và tài chính quốc tế đã đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc quản lý tỷ giá. Việc áp dụng tỷ giá thả nổi hoặc tỷ giá cố định cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo sự ổn định kinh tế vĩ mô.

1.2. Các thách thức trong điều hành chính sách tỷ giá

Việc điều hành chính sách tỷ giá trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đối mặt với nhiều thách thức. Các cú sốc từ thị trường ngoại hối và sự biến động của tài chính quốc tế đòi hỏi sự linh hoạt trong chính sách. Việt Nam đã phải điều chỉnh tỷ giá hối đoái nhiều lần để đối phó với các biến động này. Việc áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm từ năm 2016 đã giúp tăng tính minh bạch và ổn định cho thị trường.

II. Giải pháp điều hành chính sách tỷ giá hối đoái

Để đạt được cân đối bên trong và cân đối bên ngoài, Việt Nam cần áp dụng các giải pháp kinh tế hiệu quả. Chính sách tỷ giá cần được điều chỉnh linh hoạt để đối phó với các biến động của kinh tế quốc tế. Việc áp dụng tỷ giá thả nổi có điều kiện và tỷ giá cố định cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Các giải pháp kinh tế cần tập trung vào việc kiểm soát lạm phát, thúc đẩy xuất khẩu, và cải thiện cán cân thương mại.

2.1. Cơ chế tỷ giá trung tâm và tính minh bạch

Việc áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm từ năm 2016 đã giúp tăng tính minh bạch và ổn định cho thị trường ngoại hối. Cơ chế này cho phép tỷ giá hối đoái biến động với tần suất lớn hơn nhưng ở mức độ nhỏ, giúp giảm thiểu các cú sốc lớn. Tuy nhiên, việc xác định tỷ giá trung tâm cần phải khách quan và minh bạch để đảm bảo hiệu quả của cơ chế này.

2.2. Phương pháp PPP và VECM trong tính toán tỷ giá cân bằng

Nghiên cứu đã áp dụng phương pháp PPP (Purchasing Power Parity) và VECM (Vector Error Correction Model) để tính toán tỷ giá hối đoái cân bằng. Phương pháp PPP sử dụng số liệu từ bảng cân đối liên ngành để tính toán sai lệch tỷ giá. Phương pháp VECM được sử dụng để tính toán tỷ giá hối đoái cân bằng trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2018. Các kết quả nghiên cứu giúp đánh giá hiệu quả của chính sách tỷ giá hiện tại.

III. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Các nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng không có một chính sách tỷ giá duy nhất phù hợp cho tất cả các quốc gia. Việc lựa chọn cơ chế tỷ giá phụ thuộc vào điều kiện kinh tế và mức độ hội nhập tài chính của từng quốc gia. Các nước phát triển thường áp dụng tỷ giá thả nổi, trong khi các nước đang phát triển có xu hướng áp dụng tỷ giá cố định. Việt Nam cần học hỏi kinh nghiệm từ các nước khác để điều chỉnh chính sách tỷ giá phù hợp.

3.1. Xu hướng linh hoạt hóa tỷ giá tại các nước đang phát triển

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các nước đang phát triển có xu hướng chuyển sang cơ chế tỷ giá linh hoạt hơn. Điều này giúp họ đối phó tốt hơn với các cú sốc từ kinh tế quốc tế. Việt Nam cần cân nhắc việc áp dụng tỷ giá thả nổi có điều kiện để tăng tính linh hoạt trong điều hành chính sách tỷ giá.

3.2. Bài học từ các cuộc khủng hoảng tài chính

Các cuộc khủng hoảng tài chính như khủng hoảng châu Á 1997 và khủng hoảng toàn cầu 2008 đã để lại nhiều bài học về việc điều hành chính sách tỷ giá. Việc neo giữ tỷ giá cứng nhắc có thể dẫn đến khủng hoảng ngân hàng và cán cân thanh toán. Việt Nam cần tránh lặp lại những sai lầm này bằng cách áp dụng chính sách tỷ giá linh hoạt và hiệu quả.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Giải Pháp Điều Hành Chính Sách Tỷ Giá Hối Đoái Trong Bối Cảnh Hội Nhập Kinh Tế Quốc Tế

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Đại học Quốc gia Hà Nội (Mã số: QG, chủ nhiệm đề tài: TS. Nguyễn Cẩm Nhung, đơn vị chủ trì: Trường Đại học Kinh tế – ĐHQGHN) giải quyết câu hỏi trọng tâm: Làm thế nào để xác lập mô hình và cơ chế điều hành chính sách tỷ giá hối đoái tối ưu giúp Việt Nam đạt được cân đối bên trong (toàn dụng lao động, sản lượng tiềm năng) và cân đối bên ngoài (bền vững cán cân thanh toán) trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng?

Về phương pháp, nghiên cứu kết hợp tiếp cận đa tầng độc đáo:

1. Mô hình vi mô Ngang giá sức mua mở rộng (Extended PPP) sử dụng dữ liệu bảng cân đối liên ngành toàn cầu (YNU-GIO) để ước tính tỷ giá hối đoái cân bằng (EER) và độ sai lệch tỷ giá VND/USD giai đoạn 2000–2012.
2. Mô hình kinh tế lượng vĩ mô VECM phân tích chuỗi số liệu quý giai đoạn 2000–2018.
3. Mô hình dữ liệu mảng tác động cố định (FEM) đánh giá mức độ truyền dẫn tỷ giá (ERPT) vào giá nhập khẩu từ 7 đối tác thương mại trọng điểm ở cấp độ chi tiết HS 6 và 9 chữ số.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng đồng Việt Nam (VND) liên tục bị định giá cao hơn giá trị thực (overvalued) kể từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, tuy nhiên mức độ thiên lệch đã thu hẹp xuống dưới 10% trong những năm gần đây nhờ sự chủ động của Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Đặc biệt, thực chứng ERPT khẳng định việc cấu trúc rổ tiền tệ tham chiếu gồm 5 đồng tiền chủ chốt (USD, EUR, JPY, CNY, SGD) với tỷ trọng lớn nhất thuộc về USD sẽ tối ưu hóa khả năng giảm thiểu rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu hơn so với rổ 8 đồng tiền hiện tại.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Trong hơn hai thập kỷ qua, kinh tế toàn cầu liên tiếp đối mặt với các cú sốc lớn: khủng hoảng tài chính châu Á (1997), khủng hoảng tài chính toàn cầu (2008) và khủng hoảng nợ công châu Âu (2010). Đối với các nền kinh tế mới nổi có độ mở thương mại và tài chính cao như Việt Nam, tỷ giá hối đoái là biến số kinh tế vĩ mô then chốt chi phối trực tiếp đến lạm phát, năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu, nợ nước ngoài và cán cân thanh toán tổng thể.

Theo lý thuyết "Bộ ba bất khả thi" (Impossible Trinity của Mundell-Fleming), một quốc gia không thể đồng thời duy trì: (1) Ổn định tỷ giá, (2) Tự do luân chuyển vốn, và (3) Độc lập trong chính sách tiền tệ. Giai đoạn trước năm 2016, cơ chế điều hành tỷ giá của Việt Nam chủ yếu mang tính can thiệp thụ động, neo tỷ giá VND/USD với biên độ hẹp, dẫn đến những đợt điều chỉnh giật cục và phá giá lịch sử (như đợt phá giá 9,3% vào tháng 2/2011). Từ ngày 04/01/2016, NHNN ban hành Quyết định 2730/QĐ-NHNN áp dụng cơ chế Tỷ giá trung tâm trườn bò (crawling peg) công bố hàng ngày tham chiếu rổ 8 đồng tiền.

Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu (research gap) lớn xuất hiện:

• Chưa có công trình khoa học nào chứng minh thực nghiệm xem việc lựa chọn rổ 8 đồng tiền và tỷ trọng tham chiếu hiện tại của NHNN đã tối ưu hay chưa.
• Liệu cơ chế tỷ giá trung tâm có thực sự bám sát tỷ giá hối đoái cân bằng (Equilibrium Exchange Rate - EER) để giải quyết triệt để mất cân đối bên trong lẫn bên ngoài?
• Các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận vĩ mô thuần túy (mô hình BEER tổng hợp), bỏ qua góc độ vi mô phân ngành và chuỗi giá trị toàn cầu.

Nghiên cứu của TS. Nguyễn Cẩm Nhung vì vậy mang tính cấp thiết và thời sự cao, cung cấp cơ sở luận chứng khoa học vững chắc giúp tái định hình chính sách tiền tệ quốc gia trong giai đoạn hội nhập sâu rộng.

---

Methodology và approach

Đề tài xây dựng một khung phương pháp luận kết hợp liên ngành chặt chẽ giữa kinh tế học vĩ mô và vi mô, giải quyết triệt để hạn chế của các phương pháp BEER và FEER truyền thống:

1. Phương pháp Ngang giá sức mua mở rộng (Extended PPP Approach)

Khác với phương pháp PPP cổ điển chỉ dựa trên chỉ số giá tiêu dùng CPI tổng quát, nghiên cứu phát triển mô hình của Yoshikawa (1990) và Sato et al. (2012):

• Tích hợp số liệu bảng cân đối liên ngành toàn cầu (YNU-GIO tables từ Đại học Quốc gia Yokohama) cho 18 ngành xuất khẩu và 35 ngành cung cấp đầu vào giai đoạn 2000–2012.
• Điểm đột phá: Mô hình không chỉ tính giá nguyên liệu nhập khẩu từ các đối tác thương mại trung gian mà còn đưa vào trực tiếp chi phí nhân tố sản xuất trong nước, chênh lệch năng suất lao động và mức lương bình quân.
• Công thức thiết lập trạng thái cân bằng giá xuất khẩu song phương giữa Việt Nam ($h$) và đối tác ($f$), từ đó dẫn xuất tỷ giá hối đoái cân bằng danh nghĩa và thực $EER_{h/f}$.

2. Mô hình Hiệu chỉnh Sai số Véc-tơ (VECM - Vector Error Correction Model)

• Đánh giá động thái dài hạn của tỷ giá thực đa phương hữu hiệu (REER) dựa trên chuỗi dữ liệu theo quý từ 2001Q1 đến 2018Q3.
• Hệ thống biến số nền tảng gồm: Tăng trưởng dòng vốn FDI ($\log FDI$), Tài sản ngoại tệ ròng trên GDP ($\log NFA$), Cung tiền ($\log M2$), và Độ mở kinh tế ($\log Open$).
• Mô hình kiểm định đồng tích hợp (Cointegration) và cơ chế hiệu chỉnh sai số giúp lượng hóa chính xác biên độ chệch của VND so với trạng thái cân bằng vĩ mô dài hạn.

3. Mô hình Dữ liệu mảng Tác động Cố định (Fixed Effect Panel Model - FEM)

• Ước lượng độ truyền dẫn biến động tỷ giá (Exchange Rate Pass-Through - ERPT) vào mức giá nhập khẩu của Việt Nam từ 7 đối tác thương mại lớn: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, EU-28, Thái Lan, Singapore.
• Mẫu số liệu cực lớn gồm 338 nhóm ngành HS4 và 1.221 phân nhóm ngành HS6/HS9 với dữ liệu chuỗi thời gian hàng tháng từ năm 2000 đến 2015.
• Kiểm định kinh tế lượng nghiêm ngặt: Thực hiện F-test và Hausman Test để khẳng định tính ưu việt của mô hình FEM so với Pooled OLS và Random Effect Model (REM); sử dụng kỹ thuật White cross-section SUR (robust standard errors) để triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng tự tương quan và tương quan chéo (Cross-section Dependence).

---

Phát hiện chính

1. Đồng Việt Nam (VND) bị định giá cao hơn giá trị thực

Tính toán từ mô hình Extended PPP và mô hình VECM đồng thuận chỉ ra rằng:

• Từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến trước năm 2012, VND liên tục bị định giá cao (overvalued) so với tỷ giá cân bằng dài hạn. Nguyên nhân bắt nguồn từ cơ chế neo giữ tỷ giá danh nghĩa cứng nhắc trong khi lạm phát nội địa Việt Nam duy trì ở mức cao.
• Sự sai lệch tỷ giá thực khiến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam giảm sức cạnh tranh tương đối, tạo áp lực thâm hụt cán cân thương mại.
• Từ sau năm 2012, với việc NHNN điều hành linh hoạt và chủ động hơn, mức độ thiên lệch tỷ giá đã giảm rõ rệt và duy trì ổn định ở mức dưới 10%.

2. Thực tế vận hành Tỷ giá trung tâm vẫn phụ thuộc lớn vào USD

Mặc dù từ năm 2016 NHNN công bố áp dụng cơ chế tỷ giá trung tâm tham chiếu biến động hàng ngày của rổ 8 đồng tiền, phân tích thực chứng cho thấy:

• Trong giai đoạn 2016–2018, tỷ giá trung tâm thực chất vẫn hành xử như một cơ chế neo biến động chủ yếu theo đồng USD (Dollar-peg de facto), chưa phản ánh đầy đủ dao động của các ngoại tệ khác trong rổ.
• Hiện tượng "ngại thả nổi" (fear of floating) vẫn tồn tại do lo ngại tâm lý đô-la hóa và bất ổn kinh tế vĩ mô.

3. Mức độ truyền dẫn tỷ giá (ERPT) phân rã theo ngành và thị trường

Ước lượng kinh tế lượng mảng ở cấp độ chi tiết HS 6/9 chữ số cho thấy:

• Tính bất đối xứng cao giữa các nhóm ngành: Các ngành hàng máy móc, thiết bị công nghiệp chế tạo từ Nhật Bản, Đức (EU) và Đài Loan có hệ số ERPT vào giá xuất khẩu/nhập khẩu rất cao, phản ánh quyền lực định giá thị trường của đối tác và mức độ phụ thuộc công nghệ của Việt Nam.
• Cấu trúc tiền tệ thanh toán nhập khẩu: Đồng USD vẫn giữ vai trò thống trị làm đồng tiền định giá và thanh toán, nhưng tỷ trọng thanh toán bằng các đồng bản tệ của đối tác như JPY, EUR, CNY và SGD có ảnh hưởng đáng kể đến chỉ số giá sản xuất (PPI) của từng ngành cụ thể tại Việt Nam.

4. Luận chứng khoa học cho cấu trúc Rổ tiền tệ tối ưu (5 đồng tiền)

Dựa trên lưu lượng thương mại song phương và hệ số truyền dẫn giá thực tế, nghiên cứu chứng minh:

• Việc duy trì rổ 8 đồng tiền theo công bố của NHNN tạo ra độ nhiễu không cần thiết và làm giảm tính minh bạch trong điều hành.
• Khuyến nghị chuẩn hóa rổ tham chiếu gồm 5 đồng tiền: USD, EUR, JPY, CNY và SGD. Trong đó, đồng USD chiếm trọng số lớn nhất, kế tiếp là CNY, EUR, JPY và SGD. Cấu trúc này giúp tối ưu hóa khả năng hấp thụ sốc từ bên ngoài và bảo vệ biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

---

Đóng góp khoa học

Khía cạnh	Giá trị đóng góp nổi bật của đề tài
Đóng góp về mặt lý thuyết	• Phát triển hoàn thiện khung lý thuyết Ngang giá sức mua mở rộng (Extended PPP) bằng cách kết hợp bảng cân đối liên ngành (I/O). • Bổ sung biến số chi phí đầu vào nội địa và cơ cấu chuỗi cung ứng vào hàm sản xuất biên hàng hóa thương mại, vượt qua giới hạn của mô hình Yoshikawa (1990) và Sato et al. (2012).
Đột phá về phương pháp luận	• Kết hợp đồng thời phương pháp tiếp cận vĩ mô (VECM) và vi mô (Panel FEM). • Phân tích dữ liệu lớn ở cấp độ hàng hóa phân nhóm HS 6 và 9 chữ số (hơn 1.200 mặt hàng từ 7 thị trường đối tác), mang lại độ tin cậy và chi tiết sâu nhất tại Việt Nam.
Hàm ý thực tiễn và chính sách	• Cung cấp luận cứ thực nghiệm bác bỏ sự cần thiết của rổ 8 đồng tiền, kiến nghị thu gọn về 5 đồng tiền có ý nghĩa kinh tế trực tiếp. • Đưa ra lộ trình chuyển đổi từ cơ chế điều hành tỷ giá "trườn bò danh nghĩa" sang "linh hoạt thực chất", giảm thiểu tổn thất dự trữ ngoại hối quốc gia. • Hướng dẫn doanh nghiệp XNK cơ cấu danh mục thanh toán và công cụ phái sinh tiền tệ (hedging).

---

Đối tượng quan tâm

Nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan Hoạch định Chính sách & Ngân hàng Nhà nước (NHNN): Là tài liệu tham khảo chiến lược để tái cấu trúc công thức tính tỷ giá trung tâm, xây dựng kịch bản can thiệp thị trường ngoại hối và điều hòa mục tiêu lạm phát – tăng trưởng theo lý thuyết Bộ ba bất khả thi.
• Doanh nghiệp Xuất Nhập khẩu: Nắm bắt được mức độ nhạy cảm giá của từng mặt hàng (HS 6/9 chữ số) trước biến động của các cặp tỷ giá VND/USD, VND/CNY, VND/JPY, VND/EUR; từ đó chủ động đàm phán đồng tiền thanh toán trong hợp đồng thương mại.
• Các Định chế Tài chính & Ngân hàng Thương mại: Cung cấp cơ sở định lượng để phát triển các sản phẩm tài chính phái sinh (Forward, Swap, Options) phù hợp với cơ cấu rổ ngoại tệ thực tế của thị trường.
• Giới Nghiên cứu & Giảng viên Kinh tế: Bổ sung một tài liệu học thuật mẫu mực về kỹ thuật xử lý dữ liệu bảng liên ngành GIO, mô hình hiệu chỉnh sai số VECM và ước lượng kinh tế lượng mảng nâng cao.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài này là gì?

Trả lời: Đề tài chứng minh đồng VND liên tục bị định giá cao (overvalued) kể từ sau năm 2008 dù mức lệch đã giảm về dưới 10% gần đây. Đồng thời, nghiên cứu khẳng định NHNN nên điều hành tỷ giá trung tâm thực chất dựa trên rổ 5 đồng tiền (USD, EUR, JPY, CNY, SGD) thay vì duy trì rổ 8 đồng tiền như hiện hành.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Trả lời: Điểm đặc biệt nhất là việc tích hợp bảng cân đối liên ngành toàn cầu (YNU-GIO) vào mô hình PPP mở rộng, tính toán chi tiết sự khác biệt về lương, năng suất lao động và giá nguyên liệu đầu vào nội địa lẫn nhập khẩu cho 18 ngành xuất khẩu và 35 ngành phụ trợ, kết hợp dữ liệu mảng cấp độ HS 6/9 chữ số.

3. Kết quả ước lượng tỷ giá cân bằng có thể khái quát hóa (generalize) không?

Trả lời: Hoàn toàn có thể. Khung mô hình VECM và Extended PPP trong đề tài được thiết lập chuẩn hóa theo thông lệ quốc tế, có thể áp dụng để định giá tỷ giá cân bằng cho các nền kinh tế đang phát triển có độ mở lớn và phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu trung gian như Việt Nam.

4. Đâu là hướng đi tiếp theo (next steps) cần mở rộng cho nghiên cứu?

Trả lời: Cần cập nhật bảng cân đối liên ngành I/O giai đoạn mới nhất sau năm 2015, mở rộng phân tích tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) và nghiên cứu độ trễ truyền dẫn tỷ giá trong bối cảnh chiến tranh thương mại và biến động địa chính trị toàn cầu.

5. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thể ứng dụng kết quả này như thế nào?

Trả lời: Doanh nghiệp có thể tra cứu hệ số truyền dẫn tỷ giá (ERPT) của nhóm mặt hàng mình kinh doanh để nhận biết mức độ rủi ro, từ đó lựa chọn đồng tiền ghi hóa đơn tối ưu và sử dụng các công cụ phái sinh kỳ hạn nhằm khóa rủi ro biến động tỷ giá hối đoái.

---

Kết luận

Đề tài nghiên cứu khoa học của TS. Nguyễn Cẩm Nhung là công trình nghiên cứu công phu, giải quyết xuất sắc bài toán điều hành chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu. Bằng sự kết hợp chuẩn xác giữa lý thuyết hiện đại và mô hình định lượng vi mô - vĩ mô, nghiên cứu đã chứng minh tính tất yếu của việc chuyển dịch sang cơ chế tỷ giá linh hoạt thực chất dựa trên rổ 5 đồng tiền chủ đạo.

Để hiện thực hóa mục tiêu cân đối bên trong và cân đối bên ngoài đến năm 2030, Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục nâng cao tính minh bạch trong việc công bố cơ chế tỷ giá trung tâm, kết hợp hài hòa chính sách tài khóa và tiền tệ, đồng thời hoàn thiện thị trường phái sinh ngoại hối nhằm nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc tài chính quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong vòng hai thập kỷ qua, kinh tế thế giới đã phải trải qua nhiều biến động lớn, từ cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu A năm 1997 đến khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 và khủng, hoảng nợ công châu Âu 2010. Nếu như phạm vi ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ châu Á năm 1997 chỉ giới hạn trong phạm vi khu vực và một số nước thì hai cuộc khủng hoảng gần đây đã làm cho thị trường tài chính và kinh tế toàn cầu chao đảo. Điều này khiến nhiều nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách đã phải nhìn nhận lại cách thức mà chính phủ các quốc gia đang điều hành và giám sát hệ thống tài chính của mình trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Tỷ giá hối đoái là một trong những biến vĩ mô quan trọng ảnh hưởng đến sự ồn định kinh tế của một quốc gia.

Chính vì vị lều hành chính sách tỷ giá hối đoái phù hợp nhằm kiểm soát lam phát, kiêm soát nợ nước ngoài và thâm hụt ngân sách, thúc day xuất khẩu và cải thiệt cán cân thương mại. luôn là những mục tiêu quan trọng mà chính phủ Việt Nam quan tâm. Có thé nói, từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đến nay, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đã thực hiện nhiều đợt điều chỉnh biên độ dao động tỷ giá hối đoái giữa VND/USD. Cụ thể, NHNN đã tăng biên độ dao động từ +/-3% lên +/-5% (24/3/2009) và lại giảm xuống +/-3% (26/11/2009).

Không thể tiếp tục duy trì tỷ giá như kỳ vọng, NHNN đã tuyên bố mức phá giá cao nhất trong lịch sử (9,3%) vào đầu tháng 2 năm 201 1, nâng tỷ giá chính thức lên 20.693 VND/USD và giảm biên độ xuống còn +/-1% và tiếp tục mức này cho đến giữa năm 2015. Trong 6 tháng đầu năm 2015, NHNN đã tăng tỷ giá 2 lần với tổng mức điều chỉnh là 2%, đưa tỷ giá bình quân liên ngân hàng từ mức 21.246 VND/USD lên 21.458 VND/USD vào ngày 7/1/2015 và lên mức 21.673 VND/USD vào ngày 7/5/2015. Dé linh hoạt ứng phó với việc đồng nhân dân tệ (RMB) được điều chỉnh giảm giá đợt trung. tuần tháng 8/2015 (đợt phá giá mạnh nhất trong vòng 2 thập kỷ qua), ngày 12/8/2015, NHNN đã điều chỉnh tăng biên độ tỷ giá từ mức +/-1% lên +/-2%.

NHNN đã công bố điều chỉnh tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng giữa VND/USD áp dụng cho ngày 19/8/2015 từ mức 21.673 VND/USD lên 21.890 VND/USD (mức điều chỉnh tăng 1%), đồng thời điều chỉnh tăng biên độ tỷ giá từ +/-2% lên +/-3%. Với tỷ giá bình quân liên ngân hàng ở mức 21.890 VND/USD và biên độ tỷ giá +/-3%, thì ty giá tran là 22.547 VND/USD, tỷ giá sản là 21. Để tránh điều hành chính sách tỷ giá hối đoái còn mang tính bị động như giai đoạn trước, từ ngày 4/1/2016, NHNN đã áp dung cơ chế tỷ giá trung tâm được công bố hàng ngày theo quyết định 2730/QĐ-NHNN ban hành ngày 31/12/2015. Với cách thức chủ yếu tham chiếu biến động hàng ngày của r6 tiền tệ quốc tế được chọn cũng như diễn biến của tỷ giá liên ngân hàng giao dịch hôm trước, cơ chế tỷ giá trung tâm được đánh giá là đã giúp làm tăng tính “chỉ báo” hay “tín hiệu sớm” cho thị trường, là “bộ giảm chan” cho những cú sốc xảy ra đối với các hoạt động thương mại quốc tế và đầu tư quốc tế, đặc biệt giúp làm giảm hành vi đầu cơ, gam giữ hay nguy cơ “tắn công tiền tệ”, và đáp ứng tốt hơn sự ràng buộc theo lý thuyết “bộ ba bat khả thỉ”!.

Một điểm được cho là mới trong cơ chế tỷ giá trung tâm là chuyền sang chế độ tỷ giá “trườn bò” cho phép tỷ giá biến động với tần suất lớn hơn (tuần suất hàng ngày) nhưng ở mức độ nhỏ, không tạo ra những cú sốc lớn. Nhưng cơ chế ' Lý thuyết bộ ba bắt khả thi (impossible trinity) (Mundell 1963; Fleming, 1962) chỉ ra ra rằng một quốc gia không thể đồng thời thực hiện được ba chính sách: (1) ôn định giá trị đồng bản tệ, (2) độc lập/tự chủ trong chính sách kinh té/tién tệ, và (3) hội nhập tài chính/tự do lưu chuyển vốn với các quốc gia khác. 1 “trườn bè” này chỉ mang lại tác dụng như kỳ vọng nếu việc xác định ty giá trung tâm là khách quan, trung thực, minh bach và hợp lý, nếu không cơ chế “trườn bò” này cũng không khác gì cơ chế “neo” tỷ giá như trước đây. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có nghiên cứu nào công bố luận giải sự lựa chọn r6 tiền tệ gồm các đồng tiền của 8 nước như hiện nay là hợp lý và tỷ lệ tham chiếu vào từng đồng tiền là bao nhiêu? Câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ nữa rằng lí tỷ giá trung tâm đang áp dụng hiện nay có thực sự khác biệt và giúp tỷ giá dễ dàng điều chỉnh đề gần sát với tỷ giá hối đoái cân bằng giúp nền kinh tế đạt được cân đối bên trong và bên ngoài hay không? Do đó, đề tài này đã áp dụng phương pháp PPP sử dụng số liệu từ bảng cân đối liên ngành để tính tỷ giá hối đoái cân bằng (EER) và sai lệch tỷ giá hồi đoái giữa VND/USD.

Đối với phương pháp VECM (Vector Error Correction Model), đề tài tính EER và sai lệch tỷ giá hối đoái giữa VND/USD trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2018 nhưng với phương pháp PPP đề tài chỉ tính được EER đến được năm 2012 do sự hạn chế về số liệu công bố bảng cân đối liên ngành của Việt Nam mới dừng đến thời điểm 2012. Mặc dù vậy, đây vẫn là điểm mới của dé tai vì chúng tôi đã phát triển lý thuyết ngang giá sức mua (PPP), không chi sử dung chỉ số CPI theo truyền thống như trước đây mà đã dựa vào số liệu chỉ tiết về sự khác biệt về lương, năng suất lao động, giá cả đầu vào nhập khẩu từ các nước đối tác của từng ngành để từ đó tính toán sai lệch tỷ giá hối đoái cho VND. Ngoài ra, chúng tôi cũng tính toán tác động của tỷ giá hối đoái tới giá cả nhập khẩu bằng cách tính sự dịch chuyền của ty giá hối đoái giữa VND so với các đồng tiền dang tham chiếu trong rổ tiền tệ mà Việt Nam lựa chọn vào mức giá nhập khâu từ các nước có. đồng tiền tham chiếu đó.

Kết quả nghiên cứu tính toán sai lệch của tỷ giá hối đoái danh nghĩa và thực tế góp phần đánh giá hiệu quả của chính sách tỷ giá hối đoái của Việt Nam đang áp dụng hiện nay đối với việc duy trì cân đối bên trong và cân đối bên ngoài của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, kết quả kiểm định chính sách tỷ giá trung tâm cũng giúp cho các nhà hoạch định chính sách, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thêm thông tin dé áp dụng các nghiệp vụ phái sinh phù hop trong tương lai. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra ở cấp độ ngày càng sâu rộng đã góp phần vào sự phát triển của hệ thống tài chính toàn cầu nói chung và từng quốc gia nói riêng. Bên cạnh việc mang lại những cơ hội lớn cho mỗi quốc gia, tiền trình hội nhập cũng tiềm an những nguy co bat ôn dẫn tới khủng hoảng.

Những bat ồn vĩ mô mang tính hệ thông có thê xuất phát từ sự mắt cân đối bên trong (internal imbalance) và mat cân đối bên ngoài (external imbalance) của một nền kinh tế (Peter Isard, 1995 và 2007)?. Chính những mắt cân đối nay là một trong các nguyên nhân gây ra nhiều cuộc khủng hoảng kinh tế trên thế giới trong quá khứ như khủng hoảng nợ của các nước châu Mỹ Latinh vào thập niên 1980, khủng hoảng kinh tế ở Mexico (1994- 1995), khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á (1997- 1998), và khủng hoảng nợ công Châu Au 2010. Theo Williamson (1994), tỷ giá héi đoái cân bằng là ? Cân đối bên trong đạt được khi nền kinh tế đạt sản lượng tiềm năng và công ăn việc làm đầy đủ (tỷ lệ thất nghiệp thấp), còn cân đối bên ngoài được xác định bởi một cán cân thanh toán bền vững trong trung hạn, tức là mức thặng dư/thâm hụt tài khoản văng lai phù hợp với dòng chảy ra/vào của vốn trong dài han. khi có sự sai lệch nl inh trong tỷ giá hối đoái cũng đồng nghĩa với sự xuất hiện những nguy cơ tiềm ấn gây mắt ổn định đối với cân bằng tông thé của nền kinh tế.

Do đó, các vấn dé liên quan đến lựa chọn chính sách tỷ giá hối đoái trong mối tương quan giữa biến động của tỷ giá hối đoái với các biến vĩ mô trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, ước lượng tỷ giá hối đoái cân bằng, và kinh nghiệm quốc tế về điều hành chính sách tỷ giá hối đoái nhằm góp phần ồn định và tăng trưởng kinh tế đã luôn là chủ đề được nhiều nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách quan tâm. Các nghiên cứu liên quan tới lựa chọn cơ chế tỷ giá và chính sách tỷ giá hối đoái Nghiên cứu về vấn dé lựa chọn chính sách tỷ giá hối đoái phù hợp cho mỗi quốc gia trong từng giai đoạn phát triên luôn thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu kinh tế. Theo Frankel (1999), không có một chính sách tỷ giá duy nhất cho tất cả các quốc gia cũng như không thể chỉ áp dụng một cơ chế tỷ giá cho mọi thời kỳ của một nền kinh tế. Việc lựa chọn chính sách tỷ giá và những chính sách liên quan là vấn đề khó khăn.

phức tạp, và phụ thuộc vào hoàn cảnh cụ thê của từng quốc gia trong từng thời kỳ nhất ¡nh. Nhiêu nghiên cứu trong đó có Mussa và cộng sự (2000), Husain và cộng sự (2005), Bleaney và cộng sự (2016) cho rằng khả năng luân chuyển vốn là một trong những tiêu chí đánh giá mức độ hội nhập tài chính của một quốc gia và tác dong đến khả năng lựa chọn chính sách tỷ giá. Bên cạnh đó, việc lựa chọn cơ chế ty giá còn phụ thuộc vào điều kiện kinh tế trong nước và vào khả năng quản trị hệ thống tài chính ngân hàng của quốc gia đó. Ngoài ra, việc lựa chọn chính sách tỷ giá của một quốc gia còn cần phải quan tâm xem liệu quốc gia đó có thể duy trì được các mục tiêu đề ra khi tuyên bố áp dụng chính sách tỷ giá đó như đã hứa hay không.