Nghiên Cứu Xây Dựng Và Chuẩn Hóa Thuật Ngữ Luật Hình Sự Phục Vụ Sửa Đổi BLHS Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ xây dựng và chuẩn hóa các thuật ngữ luật hình sự phục vụ việc sửa, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Nghiên cứu xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ luật hình sự phục vụ sửa đổi BLHS Việt Nam
• Loại tài liệu: nghiên cứu

Tóm tắt

I. Nghiên cứu xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ luật hình sự

Nghiên cứu xây dựng và chuẩn hóa thuật ngữ trong luật hình sự là một yêu cầu cấp thiết nhằm đảm bảo tính thống nhất và chính xác trong hệ thống pháp luật. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh sửa đổi BLHS Việt Nam, khi các thuật ngữ pháp lý cần được định nghĩa rõ ràng để tránh hiểu lầm và áp dụng sai. BLHS Việt Nam hiện tại còn nhiều điểm chưa rõ ràng, đặc biệt là các thuật ngữ liên quan đến trách nhiệm hình sự và phạm tội có tổ chức. Việc tham khảo BLHS Nga với các quy định chi tiết hơn có thể là một hướng đi hiệu quả.

1.1. Phạm tội thái quá và trách nhiệm hình sự

Phạm tội thái quá là một khái niệm chưa được quy định rõ trong BLHS Việt Nam, dẫn đến nhiều tranh cãi trong thực tiễn xét xử. Trong khi đó, BLHS Nga quy định rõ ràng tại Điều 36: 'Được coi là phạm tội thái quá khi người thực hiện tội phạm nằm ngoài ý đồ của những người đồng phạm khác.' Việc bổ sung quy định này vào BLHS Việt Nam sẽ giúp giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan đến trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi thái quá.

1.2. Phạm tội có tổ chức

Khái niệm phạm tội có tổ chức trong BLHS Việt Nam chưa thể hiện rõ sự câu kết chặt chẽ giữa các thành viên. BLHS Nga quy định chi tiết hơn tại Điều 35, phân biệt rõ các mức độ tổ chức từ nhóm người không bàn bạc trước đến liên minh tội phạm. Việc áp dụng cách quy định này sẽ giúp BLHS Việt Nam phản ánh chính xác hơn tính chất của các nhóm tội phạm có tổ chức.

II. Sửa đổi BLHS Việt Nam và cải cách pháp luật

Sửa đổi BLHS Việt Nam là một phần quan trọng trong quá trình cải cách pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc này bao gồm việc bổ sung các quy định mới và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. BLHS Việt Nam cần học hỏi từ BLHS Nga trong việc quy định chi tiết các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm, hình phạt tiền, và tịch thu tài sản.

2.1. Các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm

BLHS Việt Nam hiện quy định các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm như sự kiện bất ngờ, tình thế cấp thiết, và phòng vệ chính đáng. Tuy nhiên, BLHS Nga còn bổ sung thêm các trường hợp như gây thiệt hại khi bắt giữ người phạm tội và thi hành mệnh lệnh. Việc bổ sung các quy định này sẽ giúp BLHS Việt Nam hoàn thiện hơn trong việc xác định các trường hợp không phải chịu trách nhiệm hình sự.

2.2. Hình phạt tiền và tịch thu tài sản

Hình phạt tiền và tịch thu tài sản là hai hình phạt quan trọng trong luật hình sự. Tuy nhiên, BLHS Việt Nam chưa định nghĩa rõ ràng về hình phạt tiền, trong khi BLHS Nga quy định chi tiết tại Điều 46. Việc bổ sung định nghĩa này sẽ giúp tránh nhầm lẫn với các hình phạt hành chính. Tương tự, quy định về tịch thu tài sản cũng cần được làm rõ để đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.

III. Thực tiễn áp dụng và giá trị của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang tính thực tiễn cao. Việc chuẩn hóa thuật ngữ và sửa đổi BLHS Việt Nam sẽ giúp hệ thống pháp luật trở nên minh bạch và dễ áp dụng hơn. Các quy định mới và sửa đổi sẽ giải quyết được nhiều vấn đề tồn đọng trong thực tiễn xét xử, đồng thời đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của pháp luật hình sự.

3.1. Giá trị thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc sửa đổi BLHS Việt Nam, giúp các nhà làm luật có cái nhìn toàn diện hơn về các vấn đề pháp lý hiện tại. Việc tham khảo BLHS Nga cũng mở ra hướng tiếp cận mới trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam.

3.2. Ứng dụng trong thực tiễn xét xử

Các quy định mới và sửa đổi từ nghiên cứu này sẽ giúp các cơ quan tư pháp áp dụng luật hình sự một cách chính xác và hiệu quả hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc xử lý các vụ án phức tạp liên quan đến phạm tội có tổ chức và trách nhiệm hình sự.

Nội dung chính

Báo Cáo Nghiên Cứu: Chuẩn Hóa và Hoàn Thiện Thuật Ngữ Luật Hình Sự Việt Nam Qua Lăng Kính Luật Học So Sánh (Nga & CHLB Đức)

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Đâu là những khoảng trống pháp lý, điểm bất cập về mặt ngữ nghĩa và sự thiếu tương thích trong hệ thống thuật ngữ, chế định của Bộ luật Hình sự (BLHS) Việt Nam khi đặt trong mối tương quan so sánh với hai nền lập pháp điển hình thuộc truyền thống Dân luật (Civil Law) là Liên bang Nga và Cộng hòa Liên bang (CHLB) Đức?
• Phương pháp luận tổng quát (Methodology Snapshot): Nghiên cứu sử dụng phương pháp luật học so sánh (Comparative Legal Analysis) kết hợp phân tích quy phạm văn bản (Statutory Textual Analysis) và ngữ nghĩa học pháp lý (Legal Semantics). Dữ liệu được đối chiếu đa tầng giữa 77 điều luật/68 thuật ngữ Phần chung BLHS Việt Nam với 134 điều luật/89 thuật ngữ của BLHS Đức, cùng hệ thống chế định, tội danh tương ứng trong BLHS Liên bang Nga.
• Phát hiện cốt lõi (Key Findings): Nghiên cứu chỉ ra nhiều thuật ngữ hình sự Việt Nam còn mang tính ước lệ, đa nghĩa, dễ nhầm lẫn với luật hành chính (như "Phạt tiền" thay vì "Hình phạt tiền"), chưa phản ánh đúng bản chất chế định (như "Án treo", "Tù có thời hạn", "Biện pháp tư pháp"), hoặc thiếu vắng các quy định then chốt về mặt cấu thành ("Thực hiện gián tiếp", "Hành vi thái quá của người thực hành", "Tham gia đồng phạm chưa đạt").
• Hàm ý thực tiễn và chính sách (Implications): Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học chuẩn mực và đề xuất sửa đổi cụ thể cho từng thuật ngữ, đặt nền móng tái cấu trúc kỹ thuật lập pháp hình sự Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực quốc tế hiện đại.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

• Hiện trạng tri thức pháp lý (Current State of Knowledge): Ngôn ngữ luật pháp, đặc biệt trong luật hình sự – ngành luật liên quan trực tiếp đến quyền tự do, tài sản và sinh mệnh của con người – đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, minh định và không thể suy diễn tùy tiện. Các thuật ngữ hình sự không đơn thuần là tên gọi mang tính định danh mà chính là giới hạn của trách nhiệm pháp lý và thẩm quyền tư pháp.
• Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap Identified): Dù đã trải qua nhiều lần sửa đổi và ban hành mới, hệ thống thuật ngữ trong BLHS Việt Nam vẫn tồn tại những độ vênh đáng kể giữa tên gọi điều luật và nội dung điều chỉnh. Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào chính sách hình sự hoặc cấu thành tội phạm cụ thể, nhưng thiếu vắng các công trình nghiên cứu hệ thống hóa thuật ngữ dưới góc độ kỹ thuật lập pháp so sánh toàn diện với các mô hình luật hình sự phát triển.
• Tính thời sự và sự cấp thiết (Timeliness & Relevance): Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh cải cách tư pháp tại Việt Nam, yêu cầu hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng minh bạch, dễ tiếp cận và chuẩn xác là nhiệm vụ cấp bách. Việc khắc phục hiện tượng "tội danh ghép", định nghĩa trùng lặp với luật hành chính, hay thiếu khung pháp lý cho các hành vi đồng phạm phức tạp là đòi hỏi bức thiết từ thực tiễn xét xử.
• Tác động tiềm năng (Potential Impact): Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm giàu kho tàng lý luận luật hình sự Việt Nam mà còn là tài liệu tham khảo trực tiếp phục vụ các dự thảo sửa đổi, bổ sung BLHS trong tương lai, giúp chuẩn hóa ngôn ngữ lập pháp và nâng cao hiệu quả bảo vệ công lý, quyền con người.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

• Thiết kế nghiên cứu (Research Design): Nghiên cứu được triển khai theo mô hình nghiên cứu định tính phân tích đối chiếu quy phạm (Qualitative Normative Comparative Research). Thiết kế này cho phép phân tích sâu các tầng nấc cấu trúc của điều luật: từ định danh thuật ngữ (Legal Terminology), định nghĩa khái niệm (Conceptual Definition) cho đến phạm vi điều chỉnh và chế tài áp dụng.
• Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection Methods):
  • Nguồn dữ liệu luật thực định: Văn bản quy phạm pháp luật hình sự Việt Nam; Bộ luật Hình sự Liên bang Nga (với 6 mục, 19 chương, 255 điều Phần các tội phạm); Bộ luật Hình sự CHLB Đức (StGB – gồm 134 điều Phần chung và hơn 300 điều Phần riêng).
  • Nguồn giải thích tư pháp và thực tiễn: Các nghị quyết hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao Việt Nam (tiêu biểu như Nghị quyết 01-89/HĐTP), án lệ, cũng như các tài liệu bình luận khoa học lập pháp của Nga và Đức.
• Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques):
  • Phân tích đối chiếu vi mô (Micro-comparison): So sánh từng cặp thuật ngữ tương ứng hoặc dị biệt (như Phòng vệ chính đáng vs. Notwehr/Phòng vệ khẩn cấp; Phạm tội chưa đạt vs. Versuch).
  • Phân tích đối chiếu vĩ mô (Macro-comparison): So sánh cấu trúc hệ thống chương mục, cách thức phân loại nhóm tội phạm (ví dụ: việc phân lập chương riêng về Các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi trong luật Nga và Đức).
  • Phương pháp ngữ nghĩa học quy chuẩn (Normative Semantics): Đánh giá tính chuẩn xác, tính khái quát và khả năng biểu đạt của thuật ngữ đối với nội hàm khái niệm pháp lý.
• Tính giá trị và độ tin cậy (Validity & Reliability): Nghiên cứu bảo đảm tính khách quan và tin cậy cao nhờ việc truy xuất trực tiếp các quy định pháp lý nguyên bản, đối chiếu song song giữa lý luận tội phạm học kinh điển và thực tiễn giải thích pháp luật của các nền tư pháp phát triển.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

1. Bất cập và sai lệch trong các thuật ngữ cốt lõi ở Phần chung

• "Án treo": Điều 60 BLHS Việt Nam không định nghĩa khái niệm mà chỉ quy định điều kiện hưởng. Tên gọi "Án treo" dễ dẫn đến hiểu lầm là hoãn tuyên án. Đối chiếu với Điều 56 BLHS Đức (Aussetzung der Strafe zur Bewährung), bản chất ở đây là dừng/treo việc chấp hành hình phạt tù để thử thách. Đề xuất chuẩn hóa thành: "Treo hình phạt để thử thách" hoặc "Dừng hình phạt để thử thách".
• "Phạt tiền" vs "Hình phạt tiền": Thuật ngữ "Phạt tiền" trong BLHS trùng lặp hoàn toàn với biện pháp xử phạt vi phạm hành chính. Cả BLHS Nga (Điều 46) và BLHS Đức (Điều 40) đều sử dụng thuật ngữ chuẩn xác là "Hình phạt tiền" (Geldstrafe), quy định rõ định nghĩa và đơn vị phạt theo thu nhập ngày hoặc mức sàn cụ thể.
• "Tù có thời hạn" và "Tù chung thân": Từ "tù" xuất phát từ "nhà tù" (địa điểm giam giữ), chưa phản ánh đúng bản chất tước tự do của cá nhân. BLHS Đức sử dụng thuật ngữ gốc chuẩn xác là "Hình phạt tự do có thời hạn/suốt đời" (Freiheitsstrafe). Đề xuất chuyển thành "Hình phạt tước tự do có thời hạn/suốt đời".
• "Biện pháp tư pháp": Các biện pháp như tịch thu vật phẩm, bồi thường, bắt buộc chữa bệnh thực chất mang tính chất khắc phục hậu quả và phòng ngừa nguy cơ tái phạm. Khái niệm "Biện pháp cải thiện và bảo đảm an toàn" của Đức chuẩn xác hơn nhiều so với tên gọi chung chung "Biện pháp tư pháp". Đề xuất bổ sung thêm biện pháp "Bắt buộc cai nghiện" (theo Điều 64 BLHS Đức).

2. Nhận diện các khoảng trống pháp lý lớn về đồng phạm và giai đoạn thực hiện tội phạm

• Thiếu chế định "Thực hiện tội phạm" (Trực tiếp và Gián tiếp): BLHS Việt Nam nhảy ngay vào định nghĩa đồng phạm mà thiếu điều luật xác định thế nào là thực hiện tội phạm cho cá nhân riêng lẻ hoặc trường hợp lợi dụng người không có năng lực TNHS (thực hiện gián tiếp). BLHS Đức (Điều 25) và BLHS Nga (Điều 33) phân hóa rất rõ ràng giữa người thực hiện trực tiếp và gián tiếp.
• Hành vi thái quá của người thực hành: BLHS Việt Nam hoàn toàn để trống trách nhiệm hình sự khi người thực hành vượt quá ý đồ của các đồng phạm khác, trong khi Điều 36 BLHS Nga quy định minh thị: các đồng phạm khác không phải chịu trách nhiệm về hành vi thái quá này.
• "Tham gia đồng phạm chưa đạt" & "Tự chấm dứt trong đồng phạm": BLHS Đức có các điều luật rất chặt chẽ (Điều 24, Điều 30) xử lý trường hợp xúi giục chưa đạt (Versuch der Beteiligung) hoặc tự nguyện ngăn chặn hành vi phạm tội của đồng phạm khác, điều mà thực tiễn xét xử Việt Nam phải dùng hướng dẫn nghị quyết nằm ngoài văn bản luật.

3. Hiện tượng ghép tội danh và bao quát quá rộng ở Phần các tội phạm

• Tội danh ghép gây bất công bằng trong lượng hình: Điển hình như Điều 194 (Tội tàng trữ, vận chuyển, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt chất ma túy) hay Điều 191a (Tội nhập khẩu, phát tán loài ngoại lai xâm hại). Việc ghép nhiều hành vi có tính chất nguy hiểm khác nhau vào cùng một khung chế tài làm giảm tính phân hóa trách nhiệm hình sự. Cần tách thành các tội danh đơn độc lập.
• Tên nhóm tội liệt kê dài dòng: Tên chương "Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người" thực chất là phép cộng cơ học của nhiều nhóm khách thể, nên được rút gọn và chuẩn hóa thành "Các tội xâm phạm nhân thân".

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions): Nghiên cứu xây dựng khung lý thuyết vững chắc về mối quan hệ giữa định danh thuật ngữ, cấu trúc ngữ nghĩa và bản chất pháp lý của quy phạm hình sự. Phân định rõ ràng giữa khái niệm "năng lực lỗi" (khía cạnh tâm lý - ý thức khi thực hiện hành vi) và "năng lực trách nhiệm hình sự" (khía cạnh năng lực pháp lý tổng thể).
• Đổi mới phương pháp luận (Methodological Innovations): Ứng dụng thành công mô hình ma trận so sánh đối chiếu thuật ngữ ba bên (Việt Nam – Nga – Đức), kết hợp giữa tiếp cận câu chữ (textual) và tiếp cận mục đích bảo vệ của điều luật (teleological).
• Giá trị ứng dụng thực tiễn (Practical Applications): Cung cấp danh mục các thuật ngữ chuẩn hóa đề xuất kèm dự thảo sửa đổi từng điều khoản cụ thể, là cẩm nang hữu ích cho các thẩm phán, kiểm sát viên và luật sư trong việc giải thích, áp dụng đúng tinh thần điều luật.
• Hàm ý lập pháp (Policy Implications): Đóng vai trò là tài liệu tham vấn chính sách hàng đầu cho Quốc hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội và Bộ Tư pháp trong việc rà soát, tinh gọn và hoàn thiện kỹ thuật lập pháp cho các dự án sửa đổi BLHS tương lai.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Giới nghiên cứu học thuật và giảng viên luật: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật so sánh có độ chính xác cao, hỗ trợ giảng dạy các học phần Luật Hình sự Việt Nam, Luật Hình sự So sánh và Lý luận về Kỹ thuật Lập pháp.
• Các nhà hoạch định chính sách và lập pháp: Thành viên Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, các chuyên gia soạn thảo luật thuộc Bộ Tư pháp có thể sử dụng các luận cứ trong báo cáo để xây dựng báo cáo đánh giá tác động và soạn thảo các điều khoản sửa đổi.
• Cán bộ thực tiễn tư pháp (Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên, Luật sư): Nắm vững bản chất của các tình huống pháp lý phức tạp như hành vi thái quá trong đồng phạm, tự ý chấm dứt hành vi, phân biệt vi phạm hành chính với tội phạm hình sự để xét xử công minh, tránh oan sai.
• Lợi ích cụ thể: Nâng cao tư duy pháp lý phân tích, giảm thiểu tình trạng áp dụng luật tùy tiện do ngôn ngữ mập mờ, đồng thời chuẩn hóa ngôn ngữ pháp lý theo chuẩn mực quốc tế.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu này là gì?

Phát hiện quan trọng nhất là việc chỉ ra tính đa nghĩa, ước lệ và sự thiếu vắng các chế định nền tảng trong Phần chung BLHS Việt Nam (như chế định thực hiện tội phạm gián tiếp, hành vi thái quá trong đồng phạm, và tham gia đồng phạm chưa đạt), cùng việc lạm dụng "tội danh ghép" ở Phần các tội phạm.

2. Phương pháp nghiên cứu so sánh có gì đặc biệt?

Nghiên cứu không dừng lại ở việc dịch nghĩa câu chữ đơn thuần mà so sánh bản chất pháp lý sâu xa dựa trên cấu trúc tội phạm học kinh điển của Đức và truyền thống pháp điển hóa của Nga, đối chiếu trực tiếp với thực tiễn xét xử tại Việt Nam.

3. Các kết quả đề xuất có thể áp dụng rộng rãi (generalize) không?

Hoàn toàn có thể. Các nguyên tắc chuẩn hóa thuật ngữ (tính chính xác, tính độc lập, không trùng lặp với luật hành chính, tránh liệt kê dài dòng) có thể áp dụng làm chuẩn mực chung cho toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật tại Việt Nam.

4. Các bước nghiên cứu tiếp theo (Next steps) là gì?

Cần mở rộng nghiên cứu sang hệ thống thuật ngữ của Luật Tố tụng Hình sự và Luật Thi hành án Hình sự để bảo đảm tính đồng bộ toàn diện của hệ thống tư pháp hình sự.

5. Đâu là giá trị ứng dụng thực tiễn ngay lập tức?

Báo cáo cung cấp định nghĩa và cách diễn giải chuẩn cho các tình huống còn nhiều tranh cãi trong thực tiễn xét xử như: xác định đồng phạm gián tiếp, phòng vệ khẩn cấp, và điều kiện miễn trách nhiệm hình sự khi tự ý dừng phạm tội.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo nghiên cứu đã phân tích toàn diện những điểm nghẽn và bất cập trong hệ thống thuật ngữ của Bộ luật Hình sự Việt Nam thông qua việc đối chiếu khoa học với BLHS Liên bang Nga và CHLB Đức. Việc chuẩn hóa các thuật ngữ như "Hình phạt tiền", "Treo hình phạt để thử thách", "Tự vệ cần thiết", bổ sung chế định "Thực hiện tội phạm" và tách bỏ các "Tội danh ghép" là những đòi hỏi cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng lập pháp hình sự.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và xây dựng Nhà nước pháp quyền hiện đại, việc tiếp thu có chọn lọc các kinh nghiệm lập pháp tinh hoa từ thế giới là chìa khóa để hoàn thiện pháp luật nước nhà. Các cơ quan lập pháp và nghiên cứu cần sớm đưa các kiến nghị chuẩn hóa này vào chương trình xây dựng luật nhằm bảo đảm tối đa tính minh bạch, công bằng và tính nhân đạo của nền tư pháp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

trong trường họp này: “Người thực hành là người trực tiếp thực hiện tội phạm hoặc trực tiếp tham gia cùng thực hiện tội phạm với những người khác (đồng thực hiện) và cũng ia người thực hiện tội phạm bằng cach igi dụng người khác. Những người bị lợi dụng này không phải chịu trách nhiệm do độ tuổi, do không có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc các tình tiết khác được Bộ luật này quy định `) - Việc phạm tội thái qua của người thực hiện Trách nhiệm hĩnh sự đối với hành vi thái quá của người thực hành chưa được đề cập trong BLHS Việt Nam, trong khi thực tiễn xét xử ở nước ta vẫn tồn tại vấn đề này. BLHS của Nga lại quy định khá rõ ràng về vấn đề này tại Điều 36: “Được coi là phạm tội thái quá khi người tiễn hành thực hiện tội phạm nằm ngoàiý đồ của những người đồng phạm khác, về việc phạm tội thái quá của người thực hiện những người dong phạm khác không phải chịu trách nhiệm hình sự. ” :; Phạm tội có tổ chức Khoản 3 Điều 20 đã định nghĩa khái niệm phạm tội có tô chức.

Tuy nhiên, định nghĩa này chưa thể hiện được rõ ràng về sự câu kết chặt chẽ. Sự câu kết chặt chẽ này nằm ở cả hành vi cũng như kết cấu của nhóm người. Vì vậy, cần chia ra các trường hợp phạm tội có tô chức với các mức độ câu kết khác nhau, phản ánh tính có tô chức cả ở hành vi phạm tội lẫn cơ cầu tô chức của nhóm người. Trong khi đó, BLHS Nga quy định rất rõ ràng về trường hợp này tại Điều 35: “1.

lội phạm được coi là thực hiện bởi một nhom người nếu cô sự cùng tham gia thực hiện của hai người thục hành trở lên mà không cổ bàn bạc từ trước. Tội phạm được coi là thực hiện bởi một nhóm người có bàn bạc từ trước nếu những người tham gia đã trao đối, ban bạc trước đồ về việc cùng thực hiện tội phạm. Tôi phạm được coi là thực hiện bởi một nhom có t6 chức nếu nhóm này có tô chức 6n định, đã được tập hợp tại trước đó để thực hiện một hoặc mỘt số tội phạm. 205 4 Tội phạm được coi là thực hiện bởi một liên minh tội phạm (t6 chức tội phạm) nếu đây là một nhóm có bộ máy tổ chức rõ ràng hoặc là sự hợp nhất các nhóm có tổ chức lại, hoạt động dưới sự chỉ huy của một người duy nhát, các thành viên liên minh với nhau nhằm mục dich cùng nhau thực hiện một hoặc một số tộiphạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trong hong trực tiếp hoặc gián tiếp nhận được khoản lợi tài chính hoặc khoản lợi vật chất khác.

*Những trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi Ngoài những quy định về những trường họp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi như: sự kiện bất ngờ, tình thế cấp thiết, phòng vệ chính đáng, BLHS Nga còn quy định thêm 4 trường hợp là: Gây thiệt hại trong khi bắt giữ người phạm tội, cưỡng bức thé chất va tinh thần, mao hiểm có căn cứ, thi hành mệnh lệnh hoặc chỉ thị. Các trường hợp loại trừ tính chất tội phạm của hành vi được quy định thành một chương riêng chứ không năm rải rác tại các chương khác nhau như ở BLHS Việt Nam. * Sự kiện bất ngờ Trong BLHS cua Nga, tại Điều 28, chế định này được đặt tên là: Gây ra hậu quả nhưng không có lỗi. Định nghĩa của khái niệm này về cơ bản cũng giống như định nghĩa tại Điều II BLHS Việt Nam.

Ngoài ra, BLHS Nga có bổ sung thêm trường họp 'zgười thực hiện hành vi, mặc dù thấy trước khả năng xảy ra những hậu quả nguy hiểm cho xã hội do hành động (không hành động) của mình nhưng không thể ngăn ngừa những hậu quả này do những hạn chế về tâm sinh lí không đáp ứng được yêu câu của hoàn cảnh bức thiết hoặc tâm trạng và thân kinh quá mệt moi * Phạt tiền BLHS Việt Nam không định nghĩa thế nào là hình phạt tiền. Trong khi đó, khoản 1 Điều 46 BLHS Nga đã định nghĩa hình phạt này. * Tịch thu tài sản Tịch thu tài sản trong BLHS Việt Nam được quy định là hình phạt bổ 206 sung. Điều 40 quy định: “?7?ch thu tai sản là tước một phần hoặc toàn bộ tài sản thuộc sở hữu của người bị kết án sung quỹ nhà nước.

” Trong BLHS Nga, tịch thu tài sản được qui định là biện pháp pháp luật hình sự khác và định nghĩa tại Điều 104-1: “Tich thu tài sản là việc tịch thu không hoàn lại và đua vào sở hữu nhà nước căn cứ vào bản án có hiệu lực. ” : Án tích Trong BLHS Nga, khoàn 1- Điều 86 xác định: ‘Nguoi bi kết án do thực hiện tội phạm được coi là có án tích (tiền án) kể từ ngày ban án bắt đấu có hiệu lực cho tới thời điểm trả xong án tích hoặc thời điểm xoá bỏ án tích. An tích sẽ được xét tới trong trường hợp tai phạm tội và khi áp dung hình phạt." BLHS Việt Nam chỉ quy định về xoá án tích trong các trường hợp: đương nhiên được xoá án tích, xoá án tích trong trường họp đặc biệt, xoá án tích theo quyết định của Toà án, mà không quy định như thế nào là có án tích. * Trách nhiệm hình sự Điều 2 BLHS Việt Nam quy định về Cơ sở của trách nhiệm hình sự, thec đó một người phạm một tại đã được BLHS quy định phải chịu trách nhiệm hình sự.

BLHS không nhac đến Điều kiện của trách nhiệm hình sự bao gồm năng lực và độ tuôi chịu trách nhiệm hình sự. Trong khi đó, Điều 19 BLHS Nga qui định các điều kiện chung của trách nhiệm hĩnh sự gồm năng lực trách nhiệm hình sự và đủ độ tuôi theo quy định của BLHS. VE PHAN CÁC TOI PHAM CUA 2 BLHS Phần các tội phạm BLHS Việt Nam có 14 chương, từ chương XI đến XXIV với 266 điều; còn trong Phần các tội phạm BLHS Nga có 6 mục, 19 chuong, từ chương 16 đến 34 với 255 điều. VỀ tên eác nhóm tội trong 2 BLHS Hai BLHS có 14 chương - nhóm tội có nội dung tương ứng với tên gọi cụ thê như sau: 207 STT BLHS Viét Nam BLHS Nga Các tội phá hoại hoà binh, chống Các tội phá hoại hoà bình và an ninh loài người và tội phạm chiên ứanh của loài người Các tội phạm về chức vụ Các tội chống lại chính quyền, xâm phạm lợi ích của các cơ quan nhà nước, xâm phạm công vụ của các cơ quan chính quyên địa phương Các tội phạm về ma túy Các tội xâm phạm sức khỏe của dân chúng và đạo đức xã hội (Điêu 228 đên Điêu 23 ) Các tội phạm về môi trường Các tội phạm về môi trường Cac tội xâm phạm an ninh quôc gia Các tội xâm phạm hiến pháp và an ninh quôc gia Các tội xâm phạm an toàn công - Các tội xâm phạm an toàn xã hội cộng, trật tự công cộng - Các tội xâm phạm an toàn khi vận hành và khai thác giao thông - Các tội phạm trong lĩnh vực thông tin máy tính - Tội xâm phạm sức khỏe của công dân và đạo đức xã hội Các tội xâm phạm chê độ hôn nhân Các tội xâm phạm gia đình và người và gia đình chưa thành niên Các tội xâm phạm hoạt động tư pháp Các tội xâm phạm nghĩa vu, tach Các tội vi phạm chế độ nghĩa vụ quân nhiệm của quân nhân Sự 10 Các tội xâm phạm quyền tự do, dân Các tội xâm phạm quyền hiến định và chủ của công dân tự do của con người và công dân I Các tội xâm phạm sở hữu 12 Các tội xâm phạm tính mạng, sức - Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe khỏe, nhân phâm, danh dự của con - Các tội xâm phạm tự do, danh dự, người nhan phẩm, cá nhan - Các tội xâm phạm quyên bat khả xâm phạm tình dục và tự do tình dục của COn người 13 Các tội xâm phạm trật tự quản lí Các tội xâm phạm trật tự quản lí hàn] chính 14 Các tội xâm phạm trật tự quản lí Tội phạm trong lĩnh vực hoạt động kinh tế kinh tê 208 BLHS Nga có các nhóm tội riêng mà trong BLHS Việt Nam không có: Các tội xâm phạm lợi ích dịch vụ trong các tô chức thương mại và các tô chức khác; Các tội xâm phạm quyền bất khả xâm phạm tĩnh dục và tự do tình dục của con người; Các tội xâm phạm an toàn khi vận hành và khai thác giao thông và Các tội xâm phạm trong lĩnh vực thông tin máy tính.