LỜI MỞ ĐẦU Các sản phẩm dệt may được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của cuộc sống hiện đại như là một phần tất yếu và đóng vai trò vô cùng quan trọng bao gồm quần áo, giầy dép, đồ nội thất, trang trí, đồ bảo hộ. đó là những sản phẩm cần thiết cho cuộc sống hàng ngày. Ngành công nghiệp dệt may của nước ta những năm gần đây phát triển rất nhanh, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngành công nghiệp nhẹ nói riêng và nền kinh tế nói chung. Năm 2016 Việt Nam đứng thứ 5 các nước xuất khẩu dệt may lớn trên thế giới, tốc độ tăng trưởng hàng năm là 17,5%/năm.
Dệt may chiếm 10% trên tổng giá trị sản xuất công nghiệp, có 6.000 doanh nghiệp và 2,5 triệu lao động. Các chuyên gia kinh tế ước tính năm 2017, kim ngạch xuất khẩu dệt may Việt Nam đạt 31,3 tỷ USD, tăng 10,9% so với năm 2016. Những năm gần đây ngành dệt may phải cạnh tranh rất nhiều với các nước trong khu vực, các sản phẩm dệt may xuất khẩu phải qua kiểm tra chất lượng rất chặt chẽ, làm giảm đáng kể sự cạnh tranh của nhiều sản phẩm. Mặc dù, xu hướng chung hiện nay là các sản phẩm an toàn đối với sức khỏe con người.
Tuy nhiên trong quá trình sản suất nguyên liệu, hoàn tất sản phẩm, bảo quản sản phẩm, nhiều loại hóa chất có nguy cơ gây hại vẫn được sử dụng. Deltamethrin thường được dùng như chất bảo vệ thực vật cho cây bông, hay chất bảo quản, diệt côn trùng được tẩm trên các sản phẩm dệt may. Deltamethrin gây độc thần kinh cho côn trùng nên cũng ẩn chứa nhiều nguy hại cho con người khi tiếp xúc với các sản phẩm chứa chúng. Ngoài những tác hại về sức khoẻ thì việc sử dụng không có sự kiểm soát chặt chẽ Deltamethrin sẽ gây ra những thiệt hại về kinh tế đặc biệt trong nghành may mặc thời trang.
Các sản phẩm may mặc không được kiểm soát chất lượng chứa các chất có nguy cơ gây hại sẽ không được phép xuất khẩu vào nhiều thị trường như Mỹ, EU, Hàn Quốc. bởi các quy định nghiêm ngặt về những chất hạn chế. Vì vậy mà deltamethrin được đưa vào danh sách các chất cần được kiểm soát trong các sản phẩm dệt may. Hiện nay, ở nước ta mới có một số nghiên cứu và phân 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tích Deltamethrin trong đối tượng mẫu thực phẩm.
Tuy nhiên, chưa có nhiều các nghiên cứu sâu trong đối tượng mẫu là các sản phẩm dệt may. Do đó, chúng tôi đã chọn đề tài “Xác định deltamethrin trên một số sản phẩm dệt bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao” Luận văn này được thực hiện nhằm mục đích đóng góp một phần vào công việc kiểm soát các chất bị hạn chế trên sản phẩm dệt may và tạo điều kiện cho suất khẩu may mặc. Chúng tôi hướng đến việc nghiên cứu qui trình phân tích Deltamethrin trong đối tượng là sản phẩm dệt may. Việc tối ưu hóa một qui trình phân tích đáng tin cậy đối với chất này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm tra hàm lượng trong các đối tượng phân tích, và hạn chế sự phơi nhiễm trong cơ thể người.
Đây là một chỉ tiêu phân tích tương đối mới và trên đối tượng phân tích chưa được quan tâm nhiều trong các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam. Phương pháp phân tích được chúng tôi sử dụng là phương pháp sắc kí lỏng hệu năng cao, đây là phương pháp có độ nhạy, độ chọn lọc và độ chính xác cao dùng cho phân tích lượng vết và siêu vết các chất hữu cơ trong nền mẫu phức tạp. Trong khuôn khổ luận văn này, tôi nghiên cứu về cách xác định hàm lượng Deltamethrin trong hai nền là sản phẩm dệt và màn chống muỗi. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƢƠNG 1.
Giới thiệu về chất bảo quản và diệt côn trùng deltamethrin 1.1 Hợp chất nhóm pyrethroid Pyrethroid là dẫn xuất của este cacboxylat (còn gọi là este pyrethrum hoặc este của pyrethrin), có nguồn gốc tự nhiên từ cây hoa cúc Chrysanthemum cinerariaefolium và C.roseum chứa nhiều hoạt chất pyrethrin độc đối với côn trùng. Các hoạt chất pyrethrin có thể được chiết xuất từ hoa, lá khô và rễ cây bằng dung môi, chúng có tác dụng gây chết tức thời đối với côn trùng. Trong dịch chiết của pyrethrin có sáu este của hai axit cacboxylic với ba xyclopentenolon với tỷ lệ khác nhau. Pyrethrin có phổ trừ sâu rộng, hiệu lực diệt cao, độc tính thấp với động vật máu nóng, nhưng dễ bị phân hủy quang hóa nên chỉ dùng để diệt và loại côn trùng trong nhà.
Chính nhờ tính chất quý báu đó của pyrethrin, đã thúc đẩy quá trình nghiên cứu tổng hợp các đồng đẳng của nó với hiệu lực diệt cao hơn và độ bền quang hóa tốt hơn nhằm đưa vào sử dụng rộng rãi thay thế cho những hợp chất diệt côn trùng nhóm clo hữu cơ, phốt pho hữu cơ và cacbamat. Deltamethrin 6 Deltamethrin là tên chung do tổ chức tiêu dùng quốc tế đặt cho một loại hóa chất diệt côn trùng thuộc hệ pyrethroid, tên hóa học theo danh pháp của hội hóa học cơ bản và ứng dụng quốc tế là (S)-α-cyano-3-phenoxybenzyl (1R, 3R)-3-(2,2-dibromovinyl)-2,2-dimethylcyclopropane cacboxylate. Tên thương mại các sản phẩm chứa hoạt chất deltamethrin gồm Butoflin, Butoss, Butox, Cislin, Crackdown, Cresus, Decis, Decis-Prime, K-Othrin and K- Otek. Deltamethrin được coi là hoạt chất mạnh nhất và độc nhất trong nhóm pyrethroid.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cấu tạo và tính chất vật lý của deltamethrin Công thức cấu tạo Công thức phân tử C22H19Br2NO3 Khối lượng phân tử 505,2 g/mol Nhiệt độ nóng chảy 98- 101˚C Nhiệt độ sôi 300˚C Bột tinh thể màu trắng, bền ở điều kiện bình thường, phân Trạng thái hủy ở nhiệt độ > 1900C Không tan trong nước, tan nhiều trong dung môi hữu cơ: Dioxan: 900g/l; cyclohexanone: 750 g/l; dicloromethane: 700g/l; Acetone: 500g/l; Benzen: 450g/l. Bền trong môi Đặc tính kỹ thuật trường acid hơn môi trường kiềm, tương đối bền dưới tác động của không khí, nhưng dưới tác động của ánh nắng mặt trời hoặc tia tử ngoại bị phân huỷ; không ăn mòn kim loại; thuộc nhóm độc II. Độc tính và liều lƣợng cho phép Deltamethrin có tác dụng chọn lọc cao, ít độc hại với sinh vật có ích, diệt được các côn trùng và sâu kháng thuốc clo hữu cơ, phosphat hữu cơ và cacbamat.
Deltamethrin hòa tan nhanh trong lipit và lipoprotein nên có tác dụng tiếp xúc mạnh, thuốc gây hiện tượng choáng độc nhanh và có tác dụng xua đuổi một số loài côn trùng. Độ độc cấp tính đối với người và động vật máu nóng thấp hơn nhiều so 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với hóa chất phosphat hữu cơ, nhanh chóng phân hủy trong cơ thể sống và môi trường, nhưng rất độc với cá và động vật thủy sinh. Deltamethrin có thể đi vào cơ thể con người qua các con đường như hít phải, nuốt phải và các đường tiếp xúc da, mắt. Mỗi con đường này có thể dẫn đến các ảnh hưởng sức khoẻ cấp tính.
Tổ chức Y tế Thế giới và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ cho biết deltamethrin là một chất nguy hại tương đối, WHO cho rằng có mối nguy hiểm cấp độ loại II (PAN). Các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm về động vật có vú xác nhận rằng: liều deltamethrin cấp tính gây ra các hội chứng rối loạn, co giật và chảy nước bọt ở chuột nhắt. Tác động cấp tính khi tiếp xúc với deltamethrin trên người bao gồm co giật, mất ngủ, viêm da, tiêu chảy, run và nôn. Phản ứng dị ứng với hợp chất khi tiếp xúc với da cũng phổ biến ở các công nhân nông nghiệp.
Ngộ độc đường uống xảy ra ở người ở liều từ 2-250 mg / kg, trong khi tiêu thụ 100-250 mg / kg gây ra chứng hôn mê. Nó cũng được liệt kê như một chất phá hoại nội tiết bởi EPA (PAN). Cơ chế gây độc lên côn trùng của các hoá chất diệt côn trùng nhóm pyrethroid: Pyrethroid là loại hoá chất độc thần kinh, chúng tấn công lên hệ thống thần kinh của côn trùng. Khi nồng độ không đủ để tiêu diệt côn trùng, chúng vẫn gây nên hiệu lực xua đối với côn trùng.
Pyrethroid và các chất cúc tổng hợp là những chất gây độc lên kênh muối (sodium channel) của màng thần kinh. Các pyrethroid có ái lực rất cao đối với các kênh muối, tạo ra những thay đổi nhỏ chức năng của kênh. Các pyrethroid thực chất là những chất gây độc chức năng, hậu quả xấu của thuốc mang tính thứ cấp, là hậu quả của sự kích thích quá độ hệ thần kinh. Điều này thể hiện rõ ở chổ không tìm thấy các dấu hiệu bệnh lý trong hệ thần kinh trung ương, ngay cả khi gây độc nặng nhiều lần cũng như sự chỉ tạo thành các đốm hoại tử không đặc trưng và có thể phục hồi trên các thần kinh ngoại vi của động vật bị co giật và thể hiện các triệu chứng rối loại vận động nghiêm trọng.
Sau khi bị pyrethroid làm cho biến đổi, kênh muối vẫn tiếp tục hoạt động bình thường, vẫn duy trì được chức năng chọn lựa các ion muối và nối với điện thế màng. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các hoá chất nhóm pyrethroid gây hại cho cá, nhưng ít ảnh hưởng đến chim và động vật có vú hơn nhiều loại hoá chất diệt côn trùng tổng hợp khác. Chúng không bền vững, dễ bị phân huỷ khi tiếp xúc với ánh sáng và oxy. Chúng thường bị phân huỷ dưới ánh sáng mặt trời và trong không khí trong vòng một vài ngày, và không ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng nước ngầm.
Chúng được xem như là những loại hoá chất diệt côn trùng an toàn nhất đối với người và môi trường. Mức độ hấp thụ hàng ngày tối đa cho phép ADI của deltamethrin là 0,01mg/kg/ngày trọng lượng cơ thể. Liều gây chết trung bình LD 50 đối với chuột đực qua đường miệng là 128mg/kg, chuột cái là 52mg/kg. LD50 = 29040 mg/kg (đối với thỏ) 1.
Các quy định hạn chế Deltamethrin Deltamethrin bị cấm sử dụng theo Luật “Kiểm soát các sản phẩm gia dụng chứa chất độc hại” của Nhật hoặc Luật hóa chất năm 1986 của Thụy Sĩ. Một số nhãn sinh thái cũng đa ra quy định cấm sử dụng delthamethrin như Oekotex, GOTS… với hàm lượng Deltamethrin ở mức 0,5 mg/kg trong các sản phẩm được gắn nhãn của họ. Tuy nhiên trong các sản phẩm dệt chống muỗi, côn trùng như màn thì deltamethrin lại được cấp phép sử dụng với hàm lượng rất lớn. Tổ chức y tế thế giới (WHO) đưa ra mức delthamethrin trong các sản phẩm chống côn trùng là 1,8 g/kg (±25%).