Chương 1 là làm rô các vấn đề sau: (i) lược khảo các công trình nghiền cứu khoa học trong và ngoài nước có liên quan đến luận án, chi ra những vấn đề liên quan đến luận án đã được giãi quyết và các nội dung mà luận án tiếp tục nghiên cứu; (ii) các lý thuyết được sư dụng đê lùm nền tảng lý luận cho việc nghiên cứu luận án; (Ui) câu hói nghiên cứu và giá thuyết nghiên cứu của luận án. Tông quan tình hình nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu trong nước Nông nghiệp là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực cúa Việt Nam, vì vậy lĩnh vực này được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học thuộc nhiều lình vực khác nhau, có thể kể đến một sổ công trình nghiên cứu tiêu biểu sau: Một là, các công trình nghiên cứu liên quan đến vệ sinh dịch tề và các rào cản phi thuế quan khác trong thương mại quốc tế. (i) “Nghiên cứu các rào cản trong thương mại quốc tể và đề xuất các giải pháp đổi với Việt Nam”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do PGS.
Đinh Văn Thành làm chủ nhiệm đề tài, năm 2004. Trong đề tài này, nhóm nghiên cứu đã làm rõ những nội dung sau: (i) lịch sử hình thành các loại rào cản trong thương mại quốc tế; (ii) phân loại các loại rào cán thương mại; (iii) kinh nghiệm cúa một số nước trên thế giới trong việc sứ dụng các rào cản trong thương mại đê bào vệ ngành sản xuất trong nước (Trung Quốc, Thái Lan, Liên minh Châu Âu, Hoa Kỳ); (iv) phân tích rào cán trong thương mại của một số quốc gia có liên quan đến hoạt động xuất khấu hàng hoá của Việt Nam (Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu, Nhật Băn.); (v) kiến nghị một số giải pháp đề hàng hoá Việt Nam có thể vượt các rào cân thương mại của các nước phát triển. 10 Mặc dù đề tài này được thực hiện năm 2003 - 2004, các số liệu phân tích đã cũ, cũng như chưa tập trung phân tích riêng những rào cãn trong thương mại ảnh hường đến chất lượng của hàng nông sản xuất khấu cùa Việt Nam, nhưng tác giả sẽ sử dụng lại một số sô liệu và giải pháp của đề tài nghiên cứu này, từ đó, xây dựng các kiến nghị phù hợp cho hàng nông sản xuất khẩu Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. (ii) “Các biện pháp vượt rào càn phi thuế quan trong thương mại quốc tế nhằm đẩy mạnh xuất khấu hàng hoá của Việt Nam ” của tác giả Đào Thị Thu Giang, luận án tiến sĩ kinh tể, Trường Đại học Ngoại thương, năm 2009.
Trong luận án này, tác giả Đào Thị Thu Giang đã phân tích toàn diện các rào cản phi thuế quan trong thương mại quốc tế và đề xuất giải pháp vượt qua những hàng rào phi thuế quan đó, tuy nhiên, những phát hiện cúa luận án này được phân tích dưới góc độ thuần kinh tế và đa phần đã không phù hợp với tình hình hiện tại, ngoài ra, tác gia Đào Thị Thu Giang chưa đề cập nhiều đến các vấn đề vệ sinh dịch tề đổi với hàng nông sản khi xuất khâu. Dựa vào nhừng phân tích ở góc độ kinh tế của tác giả Đào Thị Thu Giang, tác giả tiếp thu để xem xét yểu tổ kinh tế, chi phí trong việc xây dựng các giải pháp hoàn thiện quy định về vệ sinh dịch tễ đối với hàng nông sản xuất khâu cua Việt Nam. (iii) “Khia cạnh pháp lý của vấn đê hạn che thương mại ở Việt Nam trong hồi cánh hội nhập ”, luận án tiến sĩ luật học cúa tác giả Hà Thị Thanh Bình, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2010. Có thể nhận xét đày là luận án tiến sì luật đầu tiên ờ Việt Nam tập trung nghiên cứu và giải quyết các khía cạnh pháp lý của vấn đề hạn chế thương mại ờ Việt Nam trong bối cánh hội nhập kinh tế quốc tổ sau khi Việt Nam đã trớ thành thành viên cùa Tổ chức thương mại thể giới (WT0).
Nội dung của luận án nghiên cứu các biện pháp hạn chê thương mại hợp pháp và đang được sư dụng phô biến theo quy định của WTO trong thương mại hàng hoá và thương mại dịch vụ. Kết quả nghiên cứu cùa luận án đã đưa ra những luận giãi cho việc duy trì và áp dụng các biện pháp hạn chế thương mại trong thương mại quốc tế hiện nay. Đồng thời 11 phân tích những điêm chưa tương thích trong pháp luật Việt Nam với các quy định cùa WTO và kiến nghị các giai pháp để Việt Nam có the nội luật hoá các cam kết quốc tế nhằm tận dụng các biện pháp hạn chế thương mại ờ mức độ phù hợp, qua đó bảo hộ và thúc đẩy hoạt động thương mại hàng hoá và dịch vụ trong bối cành hội nhập nền kinh tế thế giới. Luận án của tác già Hà Thị Thanh Bình sẽ là một trong những nguồn tài liệu quan trọng để tác giả ke thừa và cập nhật các quy định mới, tìr đó, phân tích các biện pháp hạn chế trong thương mại nói chung, phân tích các biện pháp hạn chế thương mại đối với hàng nông sản nói riêng ở góc độ pháp lý- (iv) “Nghiên cứu các biện pháp vệ sinh dịch te (SPS) và hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) hàng hóa xuất khấu của Việt Nam phải đối mặt trên các thị trường xuất khâu chu yếu ”, báo cáo cúa Dự án hồ trợ chính sách thương mại và Đầu tư cúa Châu Âu (MUTRAP), Hà Nội, 2014.
Nghiên cứu này đã đưa ra cách phân loại các biện pháp phi thuê quan phô biển hiện nay trên thế giới và tác động cùa những biện pháp này đối với hoạt động thương mại quốc tế. Nội dung chính cúa Báo cáo là phân tích thực trạng xuất khấu hàng hoá của Việt Nam tại các thị trường như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Trung Quốc. Từ các số liệu phân tích và so sánh các tiêu chuẩn và quy chuân kỳ thuật cúa Việt Nam lien quan đen các biện pháp vệ sinh dịch tề và hàng rào kỳ thuật trong thương mại; tình trạng hàng xuất khẩu cúa Việt Nam bị từ chối nhập khấu trong giai đoạn 2011-2013, Báo cáo đã đưa ra nhừng khuyến nghị định hướng đe Chính phú, các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp xuất khấu các mặt hàng cụ the có thể điều chỉnh lại chiên lược xuất khẩu, nâng cao chất lượng và khà năng cạnh tranh của hàng hoá Việt Nam khi xuất khấu vào các thị trường chú yếu. Dựa trên các số liệu và kiến nghị cùa Báo cáo này, tác giả ke thừa một cách có chọn lọc đê đánh giá những tác động tích cực cũng như tiêu cực của các biện pháp về vệ sinh dịch tể đối với hàng nông sản xuất khấu và trong việc nghiên cửu xây dựng kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật có liên quan.
12 (v) “FTA Việt Nam — EU: những cơ hội và thách thức từ hàng rào phi thuế quan ” của Trần Thị Hà, Viện Chiến lược và Chính sách tài chính, năm 2017. Với công trinh nghiên cứu này, tác giá Trần Thị Hà đã đánh giá tình hình xuất khẩu nói chung giừa Việt Nam và Liên minh Châu Âu trong thời gian qua, qua đó phân tích những mặt hàng nào có nhiều tiềm năng với Việt Nam (nhưng không phân tích hàng nông sản). Tìr đó, đề xuất giải pháp để vượt qua các rào cản phi thuế quan từ thị trường Liên minh Châu Âu. Tuy nhiên, như đã đề cập, tác giá Trần Thị Hà vần chưa có sự phân tích chuyên sâu đổi với hàng nông sản, mà chỉ đưa nhận xét chung chung cho các loại hàng hóa và chưa phân tích đến nhũng thách thức đối với sản phẩm nông nghiệp cùa Việt Nam trên thị trường Châu Âu cũng như tại các thị trường khác16.
Mặc dù vậy, tác giả kế thừa những phát hiện cua tác gia Trần Thị Hà đế đánh giá các điều kiện nhập khâu hàng nông san cùa Liên minh Châu Au, trên cơ sở cập nhật các thoa thuận cụ thê trong Hiệp định thương mại tự do giừa Việt Nam và Liên minh Châu Âu. (vi) “Nghiên cứu đề xuất giải pháp vượt rào cản kỹ thuật đối vói mặt hàng trải cây của vùng Đồng bằng sông Cứu Long sang thị trường Mỹ”, đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do Tiến sĩ Phạm Xuân Thu làm chủ nhiệm, năm 2017. Nội dung nghiên cứu của đề tài này là cơ sớ lý lý luận về rào cán kỹ thuật đối với mặt hàng trái cây của thị trường Hoa Kỳ; thực trạng hoạt động xuất khẩu trái cây cùa vùng dong bằng sông Cứu Long sang thị trường Hoa Kỳ; và đưa ra các kiến nghị (ở góc độ kinh tế) đê giúp mặt hàng trái cây này có thể vượt qua các rào cản của thị trường Hoa Kỳ. Mặc dù đề tài nghiên cứu này không tập trung vào việc phân tích ờ góc độ pháp lý các quy định điều chình chất lượng hàng nông sản của các nước phát triên khác (ngoài Hoa Kỳ) cũng như chưa phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam, tuy nhiên, tác giả sẽ kế thừa một so ket qua nghiên cứu cua 16 Trần Thị Hà (2011).
FTA Việt Nam - EU: những cơ hội và thách thức từ hàng rào phi thuế quan.vn/wcbccntcr/p0rtal/vclvcstcZr/rn/ncvtd/ncvtd _chitict?dĐocNarnc=MOFlJCM 105275&dID= 109397&afrLoop=47619076084896089#! %40%40%3FdlD%3D 109397%26 afrL OOP%3Đ47619076084896089%26dDocNamc%3DMQFUCM 105275%26 adf.ctrl- statc%3Đỵkwl w03()d 4, truy cập ngày 21/9/2018. 13 nghiên cứu này, để từ đó phân tích và xây dựng các giai pháp đồng bộ nhàm nâng cao chất lượng hàng nông sản cua Việt Nam ờ khía cạnh vệ sinh dịch tễ. (vii) “Thực trạng và giải pháp thúc đẩy xuất khấu nông sán của Việt Nam” của tác giả Nguyễn Trọng Khuông và Trương Thị Thu Trang, Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, sổ 14(342)-tháng 7/2017, tr. Bài viết đã tông hợp và đánh giá tình hình xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong năm 2016, phân tích những ưu và nhược điếm trong hoạt động san xuất - xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam đối với ba nhóm chủ thể: người sản xuất nông sản, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản và chính sách hồ trợ của nhà nước.
Qua những phân tích đó, nhóm tác giả kiến nghị các nhóm giải pháp chung đế thúc đấy hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong giai đoạn sắp tới. Một sổ nội dung trong bài viết này dựa trên các số liệu năm 2016-2017, nhưng tác giá sẽ tham khảo mang tính chọn lọc đe xây dựng kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam nói chung, pháp luật về các biện pháp vệ sinh dịch tễ nôi riêng cho hàng nông sán xuât khâu trong giai đoạn hiện nay.
