phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, có kết cấu bao gồm 3 phần: Phần 1: Một số cơ sở lý luận cơ bản và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện Phần 2: Thực trạng và giải pháp phát triển xuất khẩu nông sản của huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh Phần 3: Các kiến nghị và đề xuất về thực hiện phát triển xuất khẩu nông sản của huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh những năm tiếp theo định hướng đến năm 2030. 6 Phần 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA ĐỊA PHƯƠNG CẤP HUYỆN 1. Khái quát về nông sản xuất khẩu và phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện 1. Khái niệm và phân loại nông sản xuất khẩu 1.
Khái niệm xuất khẩu và nông sản xuất khẩu Quốc hội Việt Nam (2005) định nghĩa: “Xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.”[13] Theo Viện Ngôn ngữ học (2020): “Nông sản xuất khẩu (agricultural exports) là những sản phẩm của ngành nông nghiệp được sản xuất để xuất khẩu ra khỏi lãnh thổ, chứ không phải để tự tiêu dùng hay tiêu thụ trên thị trường trong nước.”[22] Như vậy, có thể hiểu nông sản xuất khẩu là những sản phẩm của ngành nông nghiệp được sản xuất ra nhằm mục đích trao đổi, buôn bán thương mại giữa các quốc gia hay vùng lãnh thổ. Từ các quan điểm trên, tác giả đề án rút ra khái niệm như sau: Nông sản xuất khẩu là loại hàng hóa được sản xuất trong hoạt động nông nghiệp để phục vụ hoạt động xuất khẩu trao đổi của một quốc gia với các nước khác trên thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trường. Phân loại nông sản xuất khẩu Tùy theo đặc đặc điểm sản xuất và sử dụng, nông sản xuất khẩu hiện nay được phân thành 6 nhóm cơ bản như sau: Thứ nhất, nhóm nông sản thực phẩm: Đây là nguồn nông sản chính, chiếm tỷ lệ cao trong các loại nông sản đang có mặt trên thị trường hiện nay. Trong thực phẩm bao gồm nhiều loại như: ngũ cốc, rau củ, trái cây … Thứ hai, nhóm nguyên liệu cho công nghiệp: Một số loại nông sản mang lại giá trị lớn cho ngành xuất khẩu nói chung và trở thành nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp phải kể đến là bông, mía, cao su, chè, cafe… Thứ ba, nhóm lâm sản: Gồm các sản phẩn từ canh tác và khai thác lâm nghiệp như gỗ, giấy, dầu gỗ… Thứ tư, các loại nông sản khác: Ngoài những cách phân loại nông sản xuất 7 khẩu như trên thì có một số loại đặc biệt khác phải kể đến như: cây thuốc lá, các loại cây cỏ có tác dụng chữa bệnh, làm thuốc… 1.
Khái niệm, vai trò và mục tiêu phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện 1. Khái niệm phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện Hiện nay có một số nhà nghiên cứu và nội dung giáo trình đã đưa ra định nghĩa về phát triển xuất khẩu nói chung, cụ thể: Đàm Quang Vinh và cộng sự (2015) cho rằng: “Phát triển xuất khẩu trong kinh tế thị trường là tổng hợp các cách thức, biện pháp, phương hướng, đường lối mà cơ quan QLNN áp dụng để sản phẩm xuất khẩu tăng trưởng về chất lượng và số lượng nhằm đáp ứng mục tiêu xuất khẩu, từ đó gia tăng và mở rộng thị phần và phát triển thị trường xuất khẩu ngày một rộng lớn hơn.” [20,tr5] Từ các quan điểm trên, có thể rút ra khái niệm phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện như sau: Phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương là tổng hợp các phương hướng, đường lối chính sách và biện pháp mà hệ thống QLNN địa phương cấp huyện áp dụng triển khai để phát triển đồng bộ hoạt động sản xuất nông sản xuất khẩu, mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản tại các khu vực, quốc gia trên thế giới, góp phần tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản và phát triển thương mại, đóng góp vào quy mô tăng trưởng kinh tế của huyện. Vai trò phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện Thứ nhất, phát triển xuất khẩu nông sản góp phần vào phát triển xuất khẩu của địa phương. Xuất khẩu nông sản càng phát triển sẽ thu về nguồn ngoại tệ càng lơn cho địa phương, giảm thâm hụt cán cân thương mại, tích lũy phát triển sản xuất như việc đầu tư nhập khẩu máy móc, thiết bị hiện đại phục vụ sản xuất.
Khai thác hiệu quả nguồn lực của địa phương. Thứ hai, phát triển xuất khẩu nông sản giúp mở rộng quy mô xuất khẩu, nâng cao hiệu quả xuất khẩu, duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững góp phần tăng trưởng kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô của địa phương. Thứ ba, phát triển xuất khẩu nông sản làm tăng hiệu quả sử dụng vốn trong 8 ngành nông nghiệp, có vai trò kích thích đổi mới công nghệ, trang thiết bị ngày càng hiện đại và phương thức quản lý tiên tiến đáp ứng sự phát triển chung của nền kinh tế cũng như ngành nông nghiệp nói riêng. Thứ tư, phát triển xuất khẩu nông sản sẽ giúp phát huy được lợi thế của địa phương, tận dụng được nguồn lực sẵn có của địa phương cũng như doanh nghiệp.
Sử dụng có hiệu quả lợi thế so sánh của địa phương, tiết kiệm chi phí xã hội. Thứ năm, phát triển xuất khẩu nông sản sẽ đóng góp vào chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu theo hướng tích cực, gia tăng các sản phẩm chế biến, chất lượng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nông nghiệp. Mục tiêu phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện Phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện hướng đến những mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, mục tiêu phát triển quy mô sản xuất kinh tế nông nghiệp của địa phương cấp huyện: Hoạt động xuất khẩu nông sản phát triển sẽ yêu cầu nguồn sản phẩm và nguyên liệu phục vụ xuất khẩu từ nền nông nghiệp của huyện tăng trưởng để đáp ứng nhu cầu phục vụ xuất khẩu. Từ đó sẽ kích thích quy mô sản xuất kinh tế nông nghiệp địa phương mở rộng và phát triển, tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho người dân thuộc khu vực nông nghiệp trên địa bàn huyện.
Thứ hai, mục tiêu mở rộng thị trường xuất khẩu, tăng kim ngạch xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện: Hoạt động xuất là hoạt động đẩy mạnh sự mở rộng thị trường, tìm đầu ra cho sản phẩm ra khỏi thị trường nội địa. Chính vì vậy phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương nhằm mục tiêu chính là hoạch định và tổ chức thực hiện mở rộng hoạt động xuất khẩu nông sản, đưa nông sản xuất khẩu phát triển và tiếp cận các thị trường xuất khẩu mới, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của nông sản xuất khẩu, từ đó sẽ giúp kim ngạch xuất khẩu nông sản của địa phương tăng trưởng, đóng góp vào phát triển kinh tế và ngân sách địa phương. Thứ ba, mục tiêu góp phần ồn định xã hội nâng cao hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp địa phương cấp huyện: Nông nghiệp là ngành sử dụng nhiều lao động nên phát triển xuất khẩu nông sản sẽ tạo ra nhiều công ăn việc làm, tăng thu nhập và nâng cao đời sống cho người lao động, góp phần ổn định xã hội. Phát triển xuất khẩu nông sản giúp các doanh nghiệp nông nghiệp địa phương mở rộng sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp và địa phương.
Cơ sở pháp lý phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện Phát triển xuất khẩu nông sản của địa phương cấp huyện là hoạt động phát 9 triển kinh tế tổng thể do hệ thống QLNN địa phương cấp huyện thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật, quy hoạch kinh tế xã hội và các văn bản chính sách về phát triển nông nghiệp, thương mại của Trung ương và của cấp Tỉnh. Trong đó cụ thể gồm: - Quy định của pháp luật và các văn bản chính sách của Trung ương gồm: + Các Luật và quy định định do Quốc hội ban hành như Luật thuế xuất khẩu thuế nhập khẩu, Luật Hải quan, Luật Nông lâm nghiệp. + Các nghị định, văn bản do Chính phủ ban hành hướng dẫn thực hiện các luật và chính sách liên quan đến phát triển sản xuất nông nghiệp, phát triển xuất khẩu hàng nông sản, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nông sản. + Các Thông tư, văn bản hợp nhất do Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT, Tổng cục Hải quan và các Bộ ngành liên quan ban hành quy định về thực hiện xuất khẩu nông sản và phát triển sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản.
- Các văn bản chính sách do hệ thống QLNN địa phương cấp tỉnh ban hành gồm: Kế hoạch xây dựng phát triển sản xuất Ngành nông nghiệp, các nghị định, nghị quyết, quyết định, phê duyệt Đề án phát triển nông nghiệp, xuất khẩu nông sản; Quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp. tại địa phương và cấp huyện trực thuộc. - Kết quả xây dựng và phê duyệt quy hoạch, chiến lược mục tiêu phát triển kinh tế xã hội địa phương cấp huyện nói chung và chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững, xuất khẩu nông sản của huyện nói riêng.