Nghiên cứu tác động của các rào cản phi thuế quan đến xuất khẩu nông sản của việt nam sang thị trường trung quốc fixed

Nghiên cứu tác động của rào cản phi thuế quan đến xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc, phân tích và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Phạm Phương Linh K57E4
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Việt Nga
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kinh Tế Và Kinh Doanh Quốc Tế
• Đề tài: Tác Động Của Rào Cản Phi Thuế Quan Đến Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam Sang Trung Quốc
• Loại tài liệu: Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC RÀO CẢN PHI THUẾ QUAN ĐỐI VỚI NÔNG SẢN VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC RÀO CẢN PHI THUẾ QUAN ĐẾN XUẤT KHẨU NÔNG SẢN
• 1.1. Khái niệm, vai trò, đặc điểm của xuất khẩu nông sản
• 1.1.1. Khái niệm xuất khẩu nông sản. Đặc điểm của xuất khẩu nông sản
• 1.1.2. Vai trò của xuất khẩu nông sản. Các hình thức xuất khẩu nông sản
• 1.2. Khái niệm mục đích quy định của hàng rào phi thuế quan đối với hàng nông sản
• 1.2.1. Khái niệm của hàng rào phi thuế quan đối với hàng nông sản
• 1.2.2. Mục đích của hàng rào phi thuế quan đối với hàng nông sản
• 1.3. Quy định quốc tế về các rào cản phi thuế quan trong thương mại
• 1.4. Tác động của các rào cản phi thuế đối với xuất khẩu nông sản
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ DỮ LIỆU ĐỂ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC RÀO CẢN PHI THUẾ QUAN ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU NÔNG SẢN
• 2.1. Lý thuyết về mô hình trọng lực và phương pháp ước lượng đánh giá tác động của các rào cản phi thuế quan đến xuất khẩu nông sản
• 2.1.1. Khái quát lý thuyết về mô hình trọng lực
• 2.1.2. Một số vấn đề phát sinh khi ước lượng mô hình trọng lực
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu và cơ sở dữ liệu để đánh giá tác động của các rào cản phi thuế quan đối với xuất khẩu nông sản
• 2.2.1. Mô hình trọng lực và phương pháp ước lượng đề xuất
• 2.2.2. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM VÀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC RÀO CẢN PHI THUẾ QUAN ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC
• 3.1. Phân tích thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc
• 3.1.1. Tổng quan thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc
• 3.1.2. Thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc theo từng mặt hàng
• 3.2. Phân tích thực trạng các rào cản phi thuế đối với hàng nông sản của Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc
• 3.2.1. Tình hình chung
• 3.2.2. Các biện pháp cụ thể
• 3.2.3. Các nhóm hàng cụ thể
• 3.3. Phân tích kết quả sử dụng mô hình trọng lực đánh giá tác động của rào cản phi thuế đối với xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc
• 3.3.1. Phân tích kết quả tác động của các rào cản phi thuế đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc
• 3.3.2. Phân tích kết quả tác động của các rào cản phi thuế đối với xuất khẩu các mặt hàng nông sản cụ thể từ Việt Nam sang Trung Quốc trong khoảng thời gian từ 2013 - 2022
• 3.4. Đánh giá kết quả nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP & MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM THÚC ĐẨY XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG TRUNG QUỐC DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA CÁC RÀO CẢN PHI THUẾ QUAN
• 4.1. Một số quan điểm và định hướng đáp ứng hàng rào phi thuế quan đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc
• 4.1.1. Một số quan điểm
• 4.1.2. Định hướng đáp ứng
• 4.2. Đề xuất một số giải pháp cho các doanh nghiệp đáp ứng hàng rào phi thuế nhằm thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Trung Quốc
• 4.2.1. Những giải pháp chung
• 4.2.2. Những giải pháp cụ thể cho từng mặt hàng nông sản chính
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Rào cản phi thuế quan Tổng quan tác động xuất khẩu nông sản

Xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Trung Quốc đối mặt nhiều thách thức từ rào cản phi thuế quan. Đây là vấn đề cấp thiết, ảnh hưởng lớn đến kim ngạch xuất khẩu và khả năng cạnh tranh. Nghiên cứu này tập trung phân tích các biện pháp phi thuế, đặc biệt là hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) và biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS), để đánh giá tác động thực tế và đề xuất giải pháp. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp Việt Nam vượt qua rào cản phi thuế quan, gia tăng lợi thế trên thị trường tỷ dân. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2022, ngành nông nghiệp đạt tổng kim ngạch xuất khẩu là 53,22 tỷ USD, trong đó có 11 nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD. Các FTA có thể giúp, nhưng các biện pháp TBT và SPS ngày càng gia tăng về mặt số lượng cũng như mức độ nghiêm ngặt và phức tạp.

1.1. Vai trò của xuất khẩu nông sản Việt Nam hiện nay

Xuất khẩu nông sản đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người nông dân và đóng góp vào GDP. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, xuất khẩu nông sản không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Việt Nam đã có 11 nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó có 6 mặt hàng nông thủy sản xuất khẩu đạt trên 3 tỷ USD. Việc duy trì và phát triển hoạt động xuất khẩu nông sản là một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ.

1.2. Thực trạng rào cản phi thuế quan ảnh hưởng đến nông sản

Thực tế, rào cản phi thuế quan đang gây nhiều khó khăn cho xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc. Các quy định về chất lượng nông sản, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, thủ tục hải quan, và chứng nhận xuất xứ (CO) phức tạp làm tăng chi phí xuất khẩu và thời gian thông quan. Các biện pháp TBT và SPS ngày càng gia tăng về mặt số lượng cũng như mức độ nghiêm ngặt và phức tạp. Trung bình, một năm hàng nông sản nhập khẩu vào thị trường Trung Quốc chịu ảnh hưởng của khoảng 15 biện pháp phi thuế. Các doanh nghiệp Việt Nam tương đối gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu của các rào cản này.

II. Thách thức xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc Phân tích chuyên sâu

Thị trường Trung Quốc là một thị trường tiềm năng nhưng cũng đầy thách thức. Chính sách thương mại Trung Quốc liên tục thay đổi, yêu cầu về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe. Các biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) được áp dụng rộng rãi, gây khó khăn cho doanh nghiệp Việt Nam. Việc thiếu thông tin và năng lực đáp ứng quy định nhập khẩu khiến nhiều lô hàng bị trả lại, gây thiệt hại lớn. Năm 2020 có 55 lô hàng tôm sú của Việt Nam bị từ chối nhập khẩu vào Trung Quốc. Do đó, việc nghiên cứu về thực trạng và tác động của hàng rào phi thuế quan của Trung Quốc đến xuất khẩu nông sản của Việt Nam là vô cùng quan trọng và cần thiết.

2.1. Ảnh hưởng của rào cản kỹ thuật TBT đến xuất khẩu

Các hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT) của Trung Quốc đặt ra yêu cầu cao về chất lượng nông sản, quy trình sản xuất, và đóng gói. Doanh nghiệp Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ, nâng cao trình độ sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn này. Việc thiếu thông tin về chính sách thương mại Trung Quốc và các quy định mới cũng là một rào cản lớn. Theo số liệu công bố của WTO, các biện pháp TBT giảm từ 2133 biện pháp xuống 586 biện pháp (giảm 72,5%).

2.2. Tác động của biện pháp kiểm dịch SPS đối với nông sản

Biện pháp kiểm dịch động thực vật (SPS) của Trung Quốc nhằm bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và ngăn ngừa dịch bệnh. Các quy định về kiểm tra, kiểm nghiệm, và chứng nhận an toàn thực phẩm rất nghiêm ngặt. Việc không tuân thủ các quy định này có thể dẫn đến việc lô hàng bị tiêu hủy hoặc trả lại. Theo số liệu công bố của WTO, trong vòng 3 năm từ 2020 - 2022, các biện pháp SPS được ban hành và sử dụng bởi các thành viên của WTO có sự giảm mạnh từ 1515 biện pháp xuống 300 biện pháp (giảm 80,2 %).

2.3. Chi phí logistics và vận chuyển ảnh hưởng như thế nào

Chi phí logistics và vận chuyển nông sản từ Việt Nam sang Trung Quốc tương đối cao, ảnh hưởng đến giá cả nông sản và khả năng cạnh tranh. Hạ tầng logistics chưa phát triển, thủ tục hải quan phức tạp, và chi phí vận chuyển cao làm giảm lợi nhuận của doanh nghiệp. Việc cải thiện hạ tầng logistics, đơn giản hóa thủ tục hải quan, và tối ưu hóa quy trình vận chuyển là rất cần thiết. Hơn nữa, Xiaohua và Larry (2012) cho thấy, các biện pháp TBT có ảnh hưởng thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu thời kỳ trước năm 1988.

III. Phương pháp giảm thiểu rào cản Hướng dẫn cho doanh nghiệp

Để giảm thiểu tác động của rào cản phi thuế quan, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao chất lượng nông sản, tuân thủ quy định nhập khẩu, và tìm kiếm thông tin về chính sách thương mại Trung Quốc. Cần tăng cường hợp tác với các cơ quan chức năng để được hỗ trợ về thủ tục và thông tin thị trường. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng là một giải pháp quan trọng để giảm sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Các doanh nghiệp Việt Nam tương đối gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu của các rào cản này. Cụ thể, năm 2020 có 55 lô hàng tôm sú của Việt Nam bị từ chối nhập khẩu vào Trung Quốc.

3.1. Nâng cao chất lượng nông sản để đạt tiêu chuẩn

Doanh nghiệp cần đầu tư vào quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, và sử dụng công nghệ tiên tiến để nâng cao chất lượng nông sản. Cần tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, vệ sinh dịch tễ, và chất lượng nông sản của Trung Quốc. Việc đạt được các chứng nhận chất lượng quốc tế cũng giúp tăng cường uy tín và khả năng cạnh tranh. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, việc duy trì và nâng cao chất lượng nông sản là một trong những ưu tiên hàng đầu của Chính phủ.

3.2. Cách tuân thủ quy định nhập khẩu nông sản Trung Quốc

Doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ về quy định nhập khẩu của Trung Quốc, bao gồm các yêu cầu về chứng nhận xuất xứ (CO), kiểm dịch, và thủ tục hải quan. Cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, giấy tờ, và tuân thủ quy trình kiểm tra để tránh bị từ chối nhập khẩu. Tăng cường hợp tác với các cơ quan chức năng và tư vấn pháp lý để được hỗ trợ. Các quy định về hàng rào phi thuế quan là những quy định bắt buộc đối với hàng nông sản, thủy sản khi nhập khẩu vào bất kỳ quốc gia nào.

3.3. Bí quyết đa dạng hóa thị trường xuất khẩu hiệu quả

Doanh nghiệp nên đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Cần nghiên cứu thị trường, tìm kiếm cơ hội ở các thị trường mới, và điều chỉnh sản phẩm để phù hợp với yêu cầu của từng thị trường. Tham gia các hội chợ, triển lãm, và chương trình xúc tiến thương mại để mở rộng mạng lưới khách hàng. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu giúp giảm thiểu rủi ro và tăng tính ổn định trong hoạt động kinh doanh.

IV. Ứng dụng thương mại điện tử Giải pháp xuất khẩu nông sản hiệu quả

Thương mại điện tử nông sản đang trở thành một kênh phân phối quan trọng, giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp với người tiêu dùng Trung Quốc. Doanh nghiệp cần xây dựng kênh bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử lớn, và tối ưu hóa quy trình logistics. Phân tích SWOT để đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, và thách thức của việc ứng dụng thương mại điện tử nông sản. Trung Quốc là một thị trường vô cùng rộng lớn và tiềm năng với nhu cầu nhập khẩu hàng hóa lớn, đặc biệt là hàng hóa nông sản và lương thực.

4.1. Xây dựng kênh bán hàng trực tuyến cho nông sản

Doanh nghiệp cần xây dựng website bán hàng chuyên nghiệp, thiết kế giao diện thân thiện, và cung cấp thông tin chi tiết về sản phẩm. Tối ưu hóa website cho các công cụ tìm kiếm, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, và sử dụng các công cụ marketing trực tuyến để thu hút khách hàng. Đảm bảo quy trình thanh toán và vận chuyển an toàn, nhanh chóng, và tiện lợi. Cần chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu và uy tín trên thị trường trực tuyến.

4.2. Tận dụng các nền tảng thương mại điện tử lớn ở Trung Quốc

Doanh nghiệp có thể hợp tác với các nền tảng thương mại điện tử lớn như Alibaba, JD.com, và Pinduoduo để bán sản phẩm. Cần nghiên cứu kỹ về chính sách, quy trình, và chi phí của từng nền tảng. Tham gia các chương trình khuyến mãi, giảm giá, và quảng cáo để tăng doanh số. Xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác trên nền tảng để được hỗ trợ và ưu đãi. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong năm 2022, Trung Quốc đã trở thành một trong những thị trường có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất về hàng nông sản của Việt Nam.

4.3. Tối ưu hóa logistics và vận chuyển cho thương mại điện tử

Logistics và vận chuyển đóng vai trò quan trọng trong thương mại điện tử nông sản. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống logistics hiệu quả, đảm bảo sản phẩm được vận chuyển nhanh chóng, an toàn, và đúng thời gian. Hợp tác với các công ty logistics uy tín, sử dụng các giải pháp công nghệ để theo dõi và quản lý đơn hàng. Đảm bảo sản phẩm được đóng gói cẩn thận để tránh hư hỏng trong quá trình vận chuyển.

V. Nghiên cứu tác động thực tế Kết quả mô hình trọng lực phân tích

Nghiên cứu này sử dụng mô hình trọng lực để đánh giá tác động của rào cản phi thuế quan đến xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc. Kết quả cho thấy các biện pháp TBT và SPS có ảnh hưởng khác nhau đến từng mặt hàng nông sản. Phân tích chi tiết tác động đến kim ngạch xuất khẩu, giá cả nông sản, và khả năng cạnh tranh của từng loại nông sản chủ lực. Nghiên cứu của Nguyễn Bích Ngọc (2019) sử dụng mô hình trọng lực nhằm đánh giá và đo lường tác động của các biện pháp phi thuế lên kim ngạch nhập khẩu nông sản của Việt Nam.

5.1. Phân tích kết quả mô hình trọng lực với TBT và SPS

Mô hình trọng lực cho thấy tác động khác nhau của TBT và SPS đến xuất khẩu nông sản. Một số biện pháp SPS có thể thúc đẩy thương mại bằng cách tăng độ tin cậy sản phẩm. Cần phân tích sâu hơn để hiểu rõ tác động thực tế và có giải pháp phù hợp. Tuy vậy, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tuy rằng các biện pháp phi thuế có tác động thúc đẩy thương mại, nhưng tác động này tương đối nhỏ so với tác động tiêu cực của thuế quan, điều này cho thấy vai trò chủ đạo của thuế quan trong chính sách thương mại của các nước đang phát triển.

5.2. Tác động lên kim ngạch xuất khẩu và giá cả nông sản

Các rào cản phi thuế có thể làm giảm kim ngạch xuất khẩu và tăng giá cả nông sản, ảnh hưởng đến lợi nhuận của doanh nghiệp và người nông dân. Cần có chính sách hỗ trợ để giảm thiểu tác động tiêu cực này và tăng cường khả năng cạnh tranh. Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho thấy có 6 mặt hàng nông thủy sản xuất khẩu đạt trên 3 tỷ USD.

5.3. Ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của nông sản

Các rào cản phi thuế có thể làm giảm khả năng cạnh tranh của nông sản Việt Nam so với các nước khác. Cần nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí logistics, và tìm kiếm các thị trường xuất khẩu mới để tăng cường khả năng cạnh tranh. Ngoài ra, cũng xuất hiện những nghiên cứu thuần túy tập trung vào xuất khẩu nông sản. Cụ thể, Phạm Thị Xuân Thọ (2010) nghiên cứu về thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và từ đó đưa ra các giải pháp nhằm phát triển và thúc đẩy kim ngạch.

VI. Giải pháp và khuyến nghị Thúc đẩy xuất khẩu nông sản bền vững

Để thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Trung Quốc một cách bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, và các tổ chức hỗ trợ. Cần xây dựng chuỗi cung ứng nông sản an toàn, minh bạch, và hiệu quả. Tăng cường hợp tác quốc tế để giải quyết các tranh chấp thương mại và giảm thiểu rào cản phi thuế quan. Cần chú trọng phát triển nông sản chủ lực Việt Nam có lợi thế cạnh tranh. Thứ ba, số lượng các hàng rào phi thuế quan được sử dụng khá nhiều, tuy nhiên tác động của các biện pháp này lên dòng thương mại hàng hóa vẫn chưa thực sự được hiểu rõ.

6.1. Xây dựng chuỗi cung ứng nông sản an toàn minh bạch

Chuỗi cung ứng nông sản cần được xây dựng một cách an toàn, minh bạch, và hiệu quả. Cần kiểm soát chặt chẽ từ khâu sản xuất, thu hoạch, chế biến, đến vận chuyển và phân phối. Sử dụng công nghệ thông tin để theo dõi và quản lý chuỗi cung ứng. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm để đảm bảo an toàn thực phẩm. Về cơ bản, những nghiên cứu trên đây chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính nhằm làm rõ thực trạng những quy định của một số thị trường xuất khẩu đối với hàng nông sản, thủy sản của Việt Nam (trong đó có những quy định về hàng rào phi thuế quan) và đề xuất những giải pháp để vượt qua rào cản phi thuế quan, thúc đẩy xuất khẩu nông sản, thủy sản Việt Nam.

6.2. Tăng cường hợp tác quốc tế và đàm phán thương mại

Cần tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức thương mại, các nước đối tác, và các tổ chức phi chính phủ để giải quyết các tranh chấp thương mại và giảm thiểu rào cản phi thuế quan. Đàm phán thương mại để đạt được các thỏa thuận có lợi cho xuất khẩu nông sản Việt Nam. Chia sẻ thông tin và kinh nghiệm với các nước khác để nâng cao năng lực cạnh tranh. Đề tài xác định được 10 nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam (trong đó có thủy sản, gạo, cà phê, cao su,.)

6.3. Phát triển nông sản chủ lực Việt Nam có lợi thế cạnh tranh

Cần tập trung phát triển các loại nông sản chủ lực Việt Nam có lợi thế cạnh tranh, như gạo, cà phê, trái cây, và rau quả. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm trên thị trường quốc tế. Thị trường Trung Quốc là một trong những thị trường xuất khẩu nông sản chủ lực của Việt Nam.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Tác Động Của Rào Cản Phi Thuế Quan (NTMs) Đến Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam Sang Trung Quốc

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Question): Các biện pháp phi thuế quan (NTMs)—trọng tâm là rào cản kỹ thuật (TBT) và biện pháp vệ sinh an toàn dịch tễ (SPS) do Trung Quốc ban hành—tác động theo chiều hướng và mức độ nào đến kim ngạch xuất khẩu nông sản tổng thể cũng như từng nhóm ngành hàng nông sản chủ lực của Việt Nam?
• Tổng quan phương pháp (Methodology Snapshot): Đề tài ứng dụng mô hình trọng lực cấu trúc (Structural Gravity Model) hiện đại dựa trên hàm thỏa dụng CES (Constant Elasticity of Substitution), kết hợp kỹ thuật ước lượng hợp lý cực đại giả Poisson (PPML - Poisson Pseudo Maximum Likelihood). Mẫu nghiên cứu sử dụng bộ dữ liệu mảng (panel data) giai đoạn 2013–2022 cho 6 nhóm mặt hàng nông sản chính (HS 03, HS 07, HS 08, HS 09, HS 10, HS 18) thu thập từ WTO, ITC TradeMap và UNCTAD.
• Phát hiện cốt lõi (Key Findings): Kết quả định lượng chỉ ra rằng tác động của NTMs mang tính phân hóa sâu sắc: trong khi các quy định SPS/TBT làm gia tăng chi phí tuân thủ ban đầu và tạo áp lực giảm dòng chảy thương mại ở các mặt hàng tươi sống ngắn hạn (thủy sản, rau củ), chúng đồng thời tạo ra "hiệu ứng xúc tác tiêu chuẩn" (standards-as-catalysts), thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu xuất khẩu chính ngạch và gia tăng kim ngạch trung hạn đối với các nhóm hàng đáp ứng tốt chuẩn chất lượng (hoa quả, gạo, cà phê).
• Hàm ý chính sách & Thực tiễn (Implications): Doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển đổi căn bản từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chuẩn hóa chuỗi giá trị nông sản khép kín; cơ quan quản lý cần đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường, số hóa mã vùng trồng và hài hòa hóa quy chuẩn kỹ thuật với Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC).

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong bối cảnh tự do hóa thương mại toàn cầu và việc thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như ACFTA, RCEP, mức thuế quan đối với hàng nông sản giữa Việt Nam và Trung Quốc đã giảm về mức rất thấp (0%–5%). Tuy nhiên, khi "bức tường thuế quan" hạ xuống, các quốc gia nhập khẩu—đặc biệt là Trung Quốc—ngày càng gia tăng sử dụng các biện pháp phi thuế quan (Non-Tariff Measures - NTMs) như một công cụ phòng vệ và bảo hộ kỹ thuật tinh vi. Trung Quốc không còn là thị trường "dễ tính" hay phụ thuộc vào xuất khẩu tiểu ngạch biên mậu, mà đã thiết lập khung pháp lý kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật và truy xuất nguồn gốc vô cùng nghiêm ngặt (điển hình là Lệnh 248, Lệnh 249 của GACC).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap): Phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam về xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc tập trung chủ yếu vào phân tích định tính, mô tả thống kê đơn thuần hoặc chỉ nghiên cứu tác động của thuế quan và thuận lợi hóa thương mại. Các nghiên cứu định lượng áp dụng mô hình kinh tế lượng thương mại quốc tế còn rất khan hiếm, hoặc nếu có thì áp dụng mô hình trọng lực truyền thống với phương pháp OLS cơ bản—vốn bộc lộ nhiều sai lệch lớn khi không kiểm soát được yếu tố cản trở thương mại đa phương (Multilateral Resistance Terms - MRT) và hiện tượng quan sát bằng 0 (Zero-trade flows).

Tính thời sự và tác động thực tiễn: Nghiên cứu này được công bố vào thời điểm bản lề khi xuất khẩu nông sản Việt Nam đang tái cơ cấu mạnh mẽ nhằm duy trì thị phần tại thị trường hơn 1,4 tỷ dân. Việc định lượng chuẩn xác độ co giãn và hướng tác động của từng rào cản kỹ thuật sẽ cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho các cơ quan hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp & PTNT) và định hướng chiến lược thích ứng cho cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu áp dụng quy trình tiếp cận khoa học kết hợp giữa phân tích thể chế định tính và mô hình hóa kinh tế lượng định lượng chuẩn mực:

1. Nền tảng Lý thuyết & Thiết kế Mô hình

Nghiên cứu kế thừa khung phân tích Mô hình Trọng lực Cấu trúc (Structural Gravity Model) phát triển từ lý thuyết của Anderson & van Wincoop (2003). Mô hình xuất phát từ hàm tối đa hóa độ thỏa dụng với độ co giãn thay thế không đổi (CES utility function) và giả thuyết Armington (phân biệt sản phẩm theo xuất xứ quốc gia). Dạng phương trình log-tuyến tính tổng quát được thiết lập như sau:

$$\ln X_{VN,j;t} = \ln GDP_{VN,t} + \ln GDP_{j,t} + (1 - \sigma)\ln t_{VN,j;t} - (1 - \sigma)\ln \Pi_{VN,t} - (1 - \sigma)\ln P_{j,t} + \varepsilon_{VN,j;t}$$

Trong đó:

• $X_{VN,j;t}$: Kim ngạch xuất khẩu nông sản từ Việt Nam sang Trung Quốc tại năm $t$.
• $GDP_{VN,t}, GDP_{j,t}$: Quy mô kinh tế đại diện cho năng lực cung ứng và dung lượng thị trường.
• $\Pi_{VN,t}, P_{j,t}$: Chỉ số rào cản cản trở thương mại đa phương hướng ngoại và hướng nội (Multilateral Resistance Terms - MRT).
• $t_{VN,j;t}$: Chi phí thương mại song phương, được phân rã thành thuế quan ($T_{VN,j;t}$) và vector các rào cản phi thuế quan ($NTM_{VN,j;t} = SPS + TBT + SG + AD + \dots$).

2. Kỹ thuật Xử lý & Ước lượng PPML

Để vượt qua các hạn chế cố hữu của phương pháp OLS truyền thống, đề tài áp dụng phương pháp Ước lượng Hợp lý Cực đại Giả định Poisson (PPML - Poisson Pseudo Maximum Likelihood) do Santos Silva & Tenreyro (2006) đề xuất:

• Khắc phục phương sai thay đổi (Heteroscedasticity): Dữ liệu thương mại thường có phương sai sai số không đổi theo quy mô, khiến OLS bị chệch nghiêm trọng; PPML đảm bảo tính vững và không chệch của các hệ số ước lượng.
• Xử lý dòng thương mại bằng 0 (Zero-trade flows): PPML ước lượng trực tiếp ở dạng nhân tử thay vì lấy logarit tự nhiên, loại bỏ hoàn toàn việc phải thêm giá trị tùy tiện $\ln(Y+1)$ gây sai lệch lý thuyết.
• Kiểm soát MRT: Sử dụng kỹ thuật hiệu ứng cố định theo cặp đối tác - thời gian (Fixed Effects) để hấp thụ triệt để các biến số cản trở thương mại đa phương không quan sát được.

3. Nguồn Dữ liệu & Độ Tin cậy

Dữ liệu chuỗi thời gian 10 năm (2013–2022) được trích xuất từ các cơ sở dữ liệu quốc tế đáng tin cậy: số lượng thông báo SPS/TBT từ WTO I-TIP/UNCTAD TRAINS, kim ngạch thương mại 6 chữ số từ ITC TradeMap, dữ liệu kinh tế vĩ mô từ World Development Indicators (World Bank).

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Dựa trên kết quả ước lượng mô hình hồi quy PPML cho toàn bộ ngành nông sản và từng phân ngành chi tiết, nghiên cứu đã rút ra các phát hiện cốt lõi sau:

                           TÁC ĐỘNG CỦA CÁC BIỆN PHÁP PHI THUẾ QUAN (NTMs)
       RÀO CẢN KỸ THUẬT (TBT)                                    VỆ SINH DỊCH TỄ (SPS)
   - Tác động: Tiêu cực ngắn hạn                             - Tác động: Phân hóa theo ngành
   - Cơ chế: Chi phí đóng gói, nhãn mác,                      - Thủy sản (HS03), Rau củ (HS07): 
     đăng ký doanh nghiệp tăng vọt                             Giảm kim ngạch do kiểm dịch ngặt nghèo
   - Nhóm chịu tác động mạnh: Rau quả tươi                   - Trái cây (HS08), Chè/Cà phê/Gạo (HS09-10):
                                                               Hiệu ứng xúc tác, tăng uy tín & giá trị

1. Sự phân hóa rõ rệt giữa tác động của rào cản TBT và SPS

• Biện pháp TBT: Thể hiện hệ số âm có ý nghĩa thống kê ($p < 0.05$) đối với tổng kim ngạch xuất khẩu. Việc Trung Quốc liên tục chuẩn hóa các quy định về bao bì, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và đăng ký doanh nghiệp sản xuất nước ngoài đã tạo nên một cú sốc chi phí tuân thủ cố định (fixed compliance cost), làm chậm tiến độ giao thương của các nhà xuất khẩu vừa và nhỏ của Việt Nam.
• Biện pháp SPS: Tác động mang tính hai mặt. Trong giai đoạn đầu khi quy chuẩn mới ban hành, SPS làm sụt giảm khối lượng thông quan. Tuy nhiên, sau giai đoạn thích ứng, hệ số ước lượng chuyển dịch sang giá trị dương, đóng vai trò là "tín hiệu bảo chứng chất lượng", giúp nông sản Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các chuỗi siêu thị bán lẻ cao cấp tại Trung Quốc.

2. Tác động bất đối xứng giữa các nhóm mặt hàng nông sản

• Nhóm Thủy sản (HS 03) & Rau củ (HS 07): Chịu tác động tiêu cực mạnh nhất từ các lệnh kiểm dịch đột xuất và tiêu chuẩn dư lượng kháng sinh, thuốc bảo vệ thực vật. Thời gian kiểm tra kéo dài tại cửa khẩu làm gia tăng "chi phí hao mòn tảng băng" (iceberg cost), ảnh hưởng nghiêm trọng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.
• Nhóm Quả và hạch ăn được (HS 08): Là nhóm hàng ghi nhận sự thích ứng tốt nhất. Các quy định khắt khe về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói dù gây khó khăn ban đầu nhưng đã tạo bước ngoặt chuyển dịch mạnh mẽ từ xuất khẩu tiểu ngạch sang các Nghị định thư chính ngạch (sầu riêng, thanh long, chuối), đưa kim ngạch tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2021–2022.
• Nhóm Chè, Cà phê và Gạo (HS 09, HS 10): Tác động của rào cản phi thuế quan ít gây biến động hơn nhờ đặc thù sản phẩm đã qua chế biến/bảo quản khô, các chỉ tiêu kỹ thuật ổn định và mạng lưới đối tác nhập khẩu có tính gắn kết dài hạn.

3. Tương quan giữa Thuế quan và Rào cản Phi thuế

Ước lượng thực nghiệm chỉ ra rằng độ co giãn của xuất khẩu đối với thuế quan đang giảm dần mức độ chi phối do mức thuế suất thực tế theo ACFTA đã chạm sàn. Ngược lại, mức độ nhạy cảm của dòng thương mại đối với tần suất và độ bao phủ của NTMs đã tăng lên gấp 1,8 lần so với giai đoạn trước năm 2015, khẳng định NTMs hiện là biến số quyết định khả năng cạnh tranh xuất khẩu.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Về mặt Lý thuyết & Học thuật: Công trình làm phong phú thêm kho tàng nghiên cứu thương mại quốc tế tại Việt Nam bằng việc kiểm chứng thực nghiệm lý thuyết "Rào cản hay Chất xúc tác" (Standards as barriers vs. Standards as catalysts). Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng NTMs không chỉ thuần túy bóp méo thương mại mà còn có khả năng nâng cao phúc lợi người tiêu dùng và thúc đẩy nhà xuất khẩu nâng cấp năng lực công nghệ.
• Về mặt Phương pháp luận: Khắc phục triệt để những khiếm khuyết trong các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam bằng cách áp dụng cấu trúc Gravity hiện đại kết hợp mô hình PPML. Phương pháp này thiết lập một chuẩn mực phân tích định lượng chuẩn xác cho việc lượng hóa các biện pháp phi thuế quan ở cấp độ ngành hàng chi tiết (disaggregated data).
• Về mặt Thực tiễn & Chính sách: Cung cấp hệ thống giải pháp phân tầng:
  1. Cấp độ quản lý Nhà nước: Định hướng xây dựng cổng thông tin cảnh báo sớm SPS/TBT, đàm phán mở rộng danh mục nghị định thư nông sản xuất khẩu chính ngạch, đẩy nhanh liên kết kỹ thuật giữa hệ thống một cửa quốc gia của hai nước.
  2. Cấp độ Doanh nghiệp: Hướng dẫn chuẩn hóa quy trình GlobalGAP/VietGAP, số hóa quản lý mã vùng trồng, chuyển đổi sang đóng gói đạt chuẩn kiểm định của thị trường Trung Quốc.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu khoa học này mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho các nhóm đối tượng:

• Nhà nghiên cứu & Giảng viên Kinh tế Quốc tế: Cung cấp tài liệu tham khảo mẫu mực về ứng dụng mô hình kinh tế lượng không gian thương mại (Structural Gravity với PPML), cấu trúc hàm CES và phương pháp bóc tách dữ liệu NTMs từ UNCTAD/WTO.
• Doanh nghiệp & Hiệp hội ngành hàng Nông - Thủy sản: Giúp các CEO, Giám đốc Xuất nhập khẩu nắm bắt toàn cảnh bản đồ rào cản kỹ thuật của thị trường Trung Quốc; từ đó chủ động xây dựng chiến lược kiểm soát chất lượng, định giá xuất khẩu và giảm thiểu rủi ro bị từ chối/trả về tại cửa khẩu.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ Công Thương, Bộ NN&PTNT, VCCI): Cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ các vòng đàm phán nâng cấp hiệp định thương mại song phương, hoạch định chính sách cấp mã số xuất khẩu và xây dựng chương trình hỗ trợ kỹ thuật nông nghiệp bền vững.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Rào cản phi thuế quan (SPS/TBT) của Trung Quốc không chỉ mang tính cản trở đơn thuần mà hoạt động theo cơ chế hai chiều: gây sụt giảm kim ngạch ngắn hạn do chi phí tuân thủ cao, nhưng thúc đẩy mạnh mẽ tăng trưởng xuất khẩu chính ngạch bền vững trong trung và dài hạn cho các doanh nghiệp chuẩn hóa chất lượng.

2. Phương pháp PPML có ưu điểm vượt trội gì so với OLS truyền thống?

PPML giải quyết triệt để vấn đề phương sai thay đổi (heteroscedasticity) thường gặp trong dữ liệu thương mại và giữ lại toàn bộ các quan sát có giá trị thương mại bằng 0 (Zero-trade flows) mà không cần can thiệp dữ liệu nhân tạo, giúp kết quả ước lượng không bị chệch.

3. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng cho các thị trường xuất khẩu khác không?

Khung phân tích trọng lực cấu trúc và mô hình ước lượng hoàn toàn có thể mở rộng áp dụng cho các thị trường xuất khẩu nông sản khắt khe khác của Việt Nam như EU (EVFTA), Hoa Kỳ, Nhật Bản hay Hàn Quốc.

4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài là gì?

Nghiên cứu sử dụng số lượng biện pháp thông báo làm biến đại diện cho NTMs. Hướng mở rộng tiếp theo là sử dụng chỉ số tương đương thuế quan (AVE - Ad-valorem Equivalent) hoặc chỉ số mức dư lượng tối đa (MRL stringency index) để lượng hóa chi tiết mức độ nghiêm ngặt của từng chỉ tiêu kỹ thuật.

5. Doanh nghiệp cần làm gì ngay để vượt qua rào cản NTMs của Trung Quốc?

Doanh nghiệp cần lập tức rà soát, đăng ký mã số doanh nghiệp xuất khẩu theo Lệnh 248/249, thực hiện liên kết bao tiêu với vùng trồng/vùng nuôi có mã số định danh, và áp dụng hệ thống quản trị an toàn thực phẩm chuẩn quốc tế (HACCP, ISO 22000).

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu "Nghiên cứu tác động của các rào cản phi thuế quan đến xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc" của nhóm tác giả Trường Đại học Thương Mại đã đóng góp một góc nhìn khoa học thực nghiệm vững chắc về thực trạng và mức độ tác động của NTMs trong thương mại song phương Việt – Trung. Bằng cách tiếp cận mô hình trọng lực cấu trúc hiện đại và phương pháp ước lượng PPML, đề tài đã làm rõ sự cần thiết tất yếu của việc chuẩn hóa chất lượng nông sản. Để khai thác tối đa tiềm năng thị trường Trung Quốc đến năm 2030, xuất khẩu nông sản Việt Nam buộc phải chuyển mình từ chiều rộng sang chiều sâu, biến rào cản kỹ thuật thành động lực nâng tầm thương hiệu nông sản quốc gia trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thứ nhất, Việt Nam là quốc gia có tiềm năng và lợi thế về sản xuất và xuất khẩu nông sản. Xuất khẩu nông sản không những có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn có ý nghĩa về mặt xã hội sâu sắc. Tuy nhiên, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này tại Việt Nam đang gặp phải những trở ngại nhất định do phải đối mặt với các rào cản phi thuế quan từ Trung Quốc, đặc biệt là biện pháp TBT và SPS.

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, năm 2022, ngành nông nghiệp đạt tổng kim ngạch xuất khẩu là 53,22 tỷ USD. Việt Nam đã có 11 nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD, trong đó có 6 mặt hàng nông thủy sản xuất khẩu đạt trên 3 tỷ USD tôm 4,3 tỷ USD; cà phê 4 tỷ USD; gạo 3,5 tỷ USD; cao su 3,3 tỷ USD; rau quả 3,3 tỷ USD; hạt điều 3,1 tỷ USD). Kết quả này của ngành nông sản có được một phần là nhờ kết quả của nỗ lực hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trong quá khứ. Cho đến hết năm 2022, Việt Nam đã tham gia vào khoảng 16 hiệp định thương mại song phương và đa phương.

Đặc biệt là các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CAFTA và CPTPP là hai hiệp định lớn và quan trọng đã giúp thúc đẩy xuất khẩu nông sản Việt Nam với mức đãi ngộ về thuế quan sâu cho hàng nông nghiệp. Tuy vậy nhưng xuất khẩu nông sản Việt Nam vẫn gặp phải nhiều khó khăn khi các biện pháp TBT và SPS ngày càng gia tăng về mặt số lượng cũng như mức độ nghiêm ngặt và phức tạp. Điều đó đòi hỏi các yêu cầu cao hơn để cải thiện chất lượng nông sản của Việt Nam để đáp ứng các yêu cầu từ thị trường thế giới. Thứ hai, thị trường Trung Quốc là một trong những thị trường xuất khẩu nông sản chủ lực của Việt Nam.

Tính đến hết năm 2022, Trung Quốc là quốc gia có diện tích lớn và đông dân số nhất trên thế giới. Do đó, đây là một thị trường vô cùng rộng lớn và tiềm năng với nhu cầu nhập khẩu hàng hóa lớn, đặc biệt là hàng hóa nông sản và lương thực. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong năm 2022, Trung Quốc đã trở thành một trong những thị trường có kim ngạch nhập khẩu lớn nhất về hàng nông sản của Việt Nam. Trong khi đó, thị trường Trung Quốc là thị trường có đòi hỏi ngày càng khắt khe về chất lượng đối với hàng nông sản.

Hệ thống hàng rào phi thuế quan của Trung Quốc khá đa dạng và có xu hướng thay đổi liên tục. Ngoài ra trong năm 2022, Trung Quốc đặt ra các lệnh và quy định mới khắt khe hơn cho hàng nông sản nhập khẩu. Đối với hàng nông sản Việt Nam, nhiều mặt hàng xuất khẩu vào Trung Quốc phải chịu sự ảnh hưởng bởi các biện pháp phi thuế quan, các quy định này tương đối khắt khe về chất lượng, quy trình và phương pháp trồng, thu hoạch, đóng gói. Trung bình, một năm hàng nông sản nhập khẩu vào thị trường Trung Quốc chịu ảnh hưởng của khoảng 15 biện pháp phi thuế.

Trên thực tế, các 2 doanh nghiệp Việt Nam tương đối gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu của các rào cản này. Cụ thể, năm 2020 có 55 lô hàng tôm sú của Việt Nam bị từ chối nhập khẩu vào Trung Quốc. Với thị trường rộng và tiềm năng nhập khẩu cao, lại có thuận lợi về khoảng cách địa lý, Trung Quốc là một thị trường chủ lực đối với xuất khẩu nông sản Việt Nam. Do đó, việc nghiên cứu về thực trạng và tác động của hàng rào phi thuế quan của Trung Quốc đến xuất khẩu nông sản của Việt Nam là vô cùng quan trọng và cần thiết.

Thứ ba, số lượng các hàng rào phi thuế quan được sử dụng khá nhiều, tuy nhiên tác động của các biện pháp này lên dòng thương mại hàng hóa vẫn chưa thực sự được hiểu rõ. Theo số liệu công bố của WTO, trong vòng 3 năm từ 2020 - 2022, các biện pháp SPS được ban hành và sử dụng bởi các thành viên của WTO có sự giảm mạnh từ 1515 biện pháp xuống 300 biện pháp (giảm 80,2 %), trong khi các biện pháp TBT giảm từ 2133 biện pháp xuống 586 biện pháp (giảm 72,5%). Ngoài ra, số lượng áp dụng các biện pháp phi thuế quan còn lại cũng giảm mạnh. Xu hướng này đối lập với giai đoạn trước đó là 2016 - 2018 là SPS tăng 71,8% và TBT tăng 41,4%.

Tuy vậy nhưng hiện nay các biện pháp phi thuế quan vẫn tạo ra nhiều khó khăn cho các quốc gia khi xuất khẩu sang những thị trường khó tính. Tuy nhiên, các nghiên cứu định lượng cũng như định tính liên quan đến rào cản phi thuế quan đưa ra các kết quả không mấy đồng nhất liên quan đến tác động của những biện pháp này lên xuất khẩu hàng hóa nói chung và hàng nông sản nói riêng. Một số các nghiên cứu như Gruber, Ghodsi và Stehrer (2016) cho thấy, các biện pháp SPS và TBT có tác động tiêu cực lên xuất khẩu hàng hóa. Tuy nhiên, cũng có các nghiên cứu như Jacob Wood, Jie Wu, Jiling Li, JungSuk Kim (2017) cho thấy, trong khi các biện pháp TBT đóng vai trò như rào cản dòng xuất khẩu, các biện pháp SPS có tác động thúc đẩy thương mại thông quan việc nâng cao chất lượng sản phẩm nhập khẩu và mức độ tin cậy của người tiêu dùng.

Hơn nữa, Xiaohua và Larry (2012) cho thấy, các biện pháp TBT có ảnh hưởng thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu thời kỳ trước năm 1988. Có thể thấy, các biện pháp như TBT và SPS sẽ có ảnh hưởng khác nhau lên dòng thương mại, tùy vào đối tượng, thời gian và phương pháp nghiên cứu. Do đó, việc lượng hóa các tác động của rào cản phi thuế quan lên kim ngạch thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc dựa trên mô hình và phương pháp ước lượng đáng tin cậy là cần thiết. Tứ các lý do được nêu trên, nhóm tác giả lựa chọn đề tài “Nghiên cứu tác động của các rào cản phi thuế quan đến xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc” là đề tài nghiên cứu khoa học nhằm ứng dụng mô hình trọng lực cấu trúc cùng với phương pháp ước lượng PPML hướng tới việc lượng hóa các tác động của các biện pháp 3 phi thuế quan lên xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc, từ đó đưa ra các giải pháp cho doanh nghiệp cũng như kiến nghị cho các cơ quan chức năng nhằm thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường này.

Tổng quan tình hình nghiên cứu 2. Các nghiên cứu trong nước 2. Một số nghiên cứu về thúc đẩy xuất khẩu hàng nông sản và giải pháp vượt rào cản phi thuế đối với hàng nông sản Các quy định về hàng rào phi thuế quan là những quy định bắt buộc đối với hàng nông sản, thủy sản khi nhập khẩu vào bất kỳ quốc gia nào. Ở Việt Nam, cách hiểu về hàng nông sản vẫn bao gồm cả hàng thủy sản, mặc dù theo WTO, hàng nông sản không bao gồm những mặt hàng thủy sản.

Vì vậy, ở trong nước, một số nghiên cứu khi đề cập đến hàng nông sản bao gồm cả hàng thủy sản, hoặc có những nghiên cứu chỉ đề cập đến hàng thủy sản. Đã có nhiều công trình nghiên cứu tìm giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hàng nông sản, thủy sản vào các thị trường như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc. Bên cạnh đó, có những đề tài tập trung nghiên cứu tìm giải pháp vượt rào cản phi thuế quan đối với hàng nông sản, thủy sản khi xuất khẩu sang thị trường các nước. Điển hình như nghiên cứu của tác giả Phạm Thế Hưng (2020) đề xuất triển khai đồng bộ các giải pháp về khoa học công nghệ, giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, giải pháp phát triển thị trường xuất khẩu các sản phẩm nông, công nghiệp chủ lực giai đoạn 2011-2020.

Đề tài xác định được 10 nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam (trong đó có thủy sản, gạo, cà phê, cao su,.) qua 6 chỉ tiêu là: khả năng đóng góp giá trị gia tăng GDP, khả năng chiếm lĩnh thị trường; sử dụng nhiều nguyên liệu trong nước hợp lý; tác động mạnh đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế; đạt giá trị gia tăng cao trên một đồng vốn tài sản lưu động; và một đồng vốn tài sản cố định. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Đường (2011) đã phân tích và đánh giá thực trạng xuất khẩu hàng nông sản của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc và đề xuất những giải pháp để đẩy mạnh xuất khẩu hàng nông sản vào thị trường này. Năm 2016, tác giả Doãn Kế Bôn cũng đã công bố nghiên cứu về vận dụng những quy định trong Hiệp định SPS của WTO nhằm thúc đẩy xuất khẩu nông sản của Việt Nam, trong đó có hàng thủy sản, vào thị trường Hoa Kỳ. Ngoài ra, cũng xuất hiện những nghiên cứu thuần túy tập trung vào xuất khẩu nông sản.

Cụ thể, Phạm Thị Xuân Thọ (2010) nghiên cứu về thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam trong thời kỳ hội nhập và từ đó đưa ra các giải pháp nhằm phát triển và thúc đẩy kim ngạch. Vũ Thanh Hương, Vũ Phương Thảo (2011) sử dụng chỉ số lợi thế so sánh biểu hiện và bộ chỉ số thương mại của Trung tâm Thương mại thế giới (ITC) nhằm đánh giá lợi thế 4 so sánh và thực trạng xuất khẩu nông sản của Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp giúp Việt Nam nắm bắt cơ hội và thúc đẩy xuất khẩu nông sản sang các thị trường vùng vịnh (GCC) tiềm năng. Ngô Thị Tuyết Mai (2014) nghiên cứu nhằm nâng cao sức cạnh tranh của một số mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Về cơ bản, những nghiên cứu trên đây chủ yếu sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính nhằm làm rõ thực trạng những quy định của một số thị trường xuất khẩu đối với hàng nông sản, thủy sản của Việt Nam (trong đó có những quy định về hàng rào phi thuế quan) và đề xuất những giải pháp để vượt qua rào cản phi thuế quan, thúc đẩy xuất khẩu nông sản, thủy sản Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu định tính chỉ dừng lại ở việc thống kê, mô tả và phân tích số liệu thống kê về thực trạng xuất khẩu của Việt Nam.