Luận văn thạc sĩ về chính sách và pháp luật thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc

Luận văn thạc sĩ pháp luật doanh nghiệp phân tích chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu Việt Nam - Trung Quốc.

• Tác giả: Đặng Thị Trang
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Kim Ngân
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Và Pháp Luật Điều Chỉnh Thương Mại Biên Mậu Việt Nam - Trung Quốc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thương mại biên mậu Việt Trung

Thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc là một phần quan trọng trong quan hệ kinh tế song phương. Hoạt động này bao gồm mua bán, trao đổi hàng hóa của cư dân biên giới, buôn bán tại chợ biên giới, và xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới. Chính sách thương mại và pháp luật thương mại đóng vai trò điều chỉnh các hoạt động này, đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả. Hợp tác thương mại giữa hai nước đã tạo ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế, đặc biệt là tại các khu vực biên giới như tỉnh Quảng Ninh.

1.1. Khái niệm và đặc điểm thương mại biên mậu

Thương mại biên mậu được định nghĩa là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa giữa cư dân biên giới, diễn ra tại chợ biên giới, chợ cửa khẩu, và khu kinh tế cửa khẩu. Đặc điểm nổi bật của thương mại biên mậu là tính địa phương, khu vực, với sự tham gia của thương nhân và cư dân biên giới. Hàng hóa trao đổi đa dạng về chủng loại và phẩm cấp, phản ánh nhu cầu bổ sung lẫn nhau giữa hai bên.

1.2. Kim ngạch thương mại hai chiều

Kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và Trung Quốc đã tăng mạnh trong những năm gần đây. Từ mức 30 triệu USD năm 1991, con số này đã đạt 66,6 tỷ USD vào năm 2015. Xuất nhập khẩu giữa hai nước tăng trưởng ổn định, với tốc độ bình quân 27,4%/năm. Tuy nhiên, nhập siêu từ Trung Quốc vẫn là một thách thức lớn, đạt mức kỷ lục 32,42 tỷ USD năm 2015.

II. Chính sách và pháp luật điều chỉnh thương mại biên mậu

Chính sách thương mại và pháp luật thương mại là công cụ quan trọng để điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc. Các quy định pháp lý như Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg và 139/2009/QĐ-TTg đã tạo hành lang pháp lý cho hoạt động này. Hợp tác kinh tế Việt - Trung được thúc đẩy thông qua các hiệp định thương mại, đặc biệt là Hiệp định thương mại biên giới ký năm 2016.

2.1. Chính sách thương mại biên mậu

Chính sách thương mại của Việt Nam hướng đến việc thúc đẩy hoạt động thương mại biên mậu, tạo điều kiện thuận lợi cho cư dân biên giới và doanh nghiệp. Các chính sách này bao gồm hỗ trợ tài chính, xây dựng cơ sở hạ tầng, và đơn giản hóa thủ tục xuất nhập khẩu. Hợp tác thương mại với Trung Quốc được coi là một trong những ưu tiên hàng đầu.

2.2. Pháp luật thương mại biên mậu

Pháp luật thương mại điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu bao gồm các quy định về quản lý hàng hóa, thuế quan, và kiểm soát biên giới. Các văn bản pháp lý như Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg đã quy định rõ các hoạt động được phép và không được phép trong thương mại biên mậu. Quy định xuất nhập khẩu được áp dụng nghiêm ngặt để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

III. Thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh là một trong những địa bàn trọng điểm trong hoạt động thương mại biên mậu Việt - Trung. Thị trường biên mậu tại đây đã phát triển mạnh mẽ, với sự hình thành các khu kinh tế cửa khẩu như Móng Cái, Bắc Phong Sinh, và Hoàng Mô - Đồng Văn. Tuy nhiên, việc áp dụng chính sách thương mại và pháp luật thương mại vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi các giải pháp cải thiện.

3.1. Kết quả đạt được

Các khu kinh tế cửa khẩu tại Quảng Ninh đã góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế Việt - Trung, tạo việc làm và nâng cao đời sống kinh tế - xã hội cho cư dân biên giới. Thương mại quốc tế qua các cửa khẩu này đã tăng trưởng đáng kể, đóng góp vào sự phát triển kinh tế của tỉnh.

3.2. Khó khăn và thách thức

Mặc dù đạt được nhiều kết quả, hoạt động thương mại biên mậu tại Quảng Ninh vẫn gặp phải nhiều khó khăn. Cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ, thủ tục hành chính phức tạp, và tình trạng buôn lậu vẫn là những thách thức lớn. Chính sách kinh tế và pháp luật kinh doanh cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả thương mại biên mậu

Để nâng cao hiệu quả hoạt động thương mại biên mậu, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía Chính phủ, địa phương, và doanh nghiệp. Chính sách kinh tế cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục, và tăng cường hợp tác với Trung Quốc. Pháp luật kinh doanh cần được hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả.

4.1. Giải pháp từ phía Chính phủ

Chính phủ cần xây dựng các chính sách thương mại phù hợp, hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các khu kinh tế cửa khẩu. Hợp tác quốc tế cần được tăng cường thông qua các hiệp định thương mại và đầu tư.

4.2. Giải pháp từ phía địa phương

Tỉnh Quảng Ninh cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, và tăng cường quản lý thị trường. Thị trường biên mậu cần được phát triển bền vững, đảm bảo lợi ích cho cư dân biên giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI BIÊN MẬU VIỆT NAM – TRUNG QUỐC 1. Tổng quan về hoạt động thương mại Việt Nam-Trung Quốc và đặc điểm của hoạt động thương mại biên mậu giữa hai nước 1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động thương mại biên mậu 1. Khái niệm Theo Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg và 139/2009/QĐ-TTg về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg ngày 07 tháng 11 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung biên giới, hoạt động thương mại biên mậu hay hoạt động thương mại biên giới bao gồm: - Hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá của cư dân biên giới - Buôn bán tại chợ biên giới, chợ cửa khẩu và chợ trong khu kinh tế cửa khẩu - Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá qua biên giới 1.

Đặc điểm Thứ nhất, thương mại biên giới mang tính địa phương, khu vực. Thứ hai, chủ thể tham gia hoạt động thương mại biên giới: bao gồm thương nhân và cư dân biên giới. Thứ ba, về hàng hóa. Trong hoạt động thương mại tại các cửa khẩu biên giới, cơ cấu hàng hoá trao đổi rất phong phú, đa dạng cả về chủng loại lẫn phẩm cấp Thứ tư, thương mại biên giới mang tính bổ sung lẫn nhau.

Thứ năm, phương thức trao đổi hàng hóa là chủ yếu 1. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam-Trung Quốc và cơ cấu hàng xuất nhập khẩu Theo báo cáo của Bộ Công thương, Hải quan thì trong 25 năm qua, kể từ khi 7 hai nước bình thường hóa quan hệ ngoại giao, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với Trung Quốc đã tăng gấp hơn 2.220 lần, từ mức hơn 30 triệu USD năm 1991 lên tới 66,6 tỷ USD năm 2015. Đặc biệt, trong thời gian từ năm 2001 đến nay, quan hệ thương mại Việt-Trung có bước phát triển mạnh mẽ và liên tục, tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu bình quân đạt 27,4%/năm, trong đó, nhập khẩu tăng trung bình 32,10%/năm và xuất khẩu tăng 21,20%/năm. Trong những năm gần đây, bất chấp nền kinh tế thế giới vẫn phải đối mặt vô vàn khó khăn và đà tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đang chậm dần, quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc vẫn tiếp tục gia tăng mạnh mẽ.

Cụ thể, năm 2014, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc đạt 58,64 tỷ USD, tăng 16,9 % so với năm 2013; trong đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 43,71 tỷ USD, tăng 18,3% và kim ngạch xuất khẩu đạt 14,93 tỷ USD, tăng 12,6% so với năm 2013. Năm 2015, theo thống kê của Hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch thương mại Việt – Trung đạt 66,6 tỷ USD, tăng 13,4% so với năm 2014. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 17,1 tỷ USD, tăng 14,8%; nhập khẩu đạt 49,52 tỷ USD, tăng 13,3%; đặc biệt, nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc, tăng 12,5%, lên mức kỷ lục 32,42 tỷ USD1 (Xem Bảng 1) 1. Đó là chỉ tính theo những thống kê chính thức của Việt Nam, còn nếu tính cả các con số phi chính thức, như buôn lậu,.

hoặc nếu theo các thống kê của Trung Quốc, thì tỷ trọng hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc còn cao hơn và lên đến gần 50% tổng kim ngạch nhập khẩu. Như vậy, có thể nói, một nền kinh tế với quy mô chỉ chừng 200 tỷ USD mà giá trị hàng hoá xuất nhập khẩu với Trung Quốc lại lên đến mức xấp xỉ 70 tỷ USD (tức là chừng 1/3 GDP, theo thống kê của Việt Nam) hoặc xấp xỉ 100 tỉ USD (tức chừng gần ½ GDP, theo thống kê của Trung Quốc), xem ra Việt Nam đã trở thành “một bộ phận không thể tách rời” của nền kinh tế Trung Quốc và Việt Nam trên thực tế đang trở thành “sân nhà” cho các sản phẩm “Made in China”. Có thể nói, cùng với thời gian, đây đang trở thành một mối lo thực sự khi mức độ phụ thuộc của thương mại Việt Nam đối với Trung Quốc đang ngày càng lớn hơn.vn › Lists › ThongKeHaiQuan › ViewDetails 2 https://www.vn › Resources › Docs › SubDomain › qlkh 8 Bảng 1.1: Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc giai đoạn 2000 – 2015 Tỷ trọng KNXNK Tốc độ Tổng KNXNK (tỷ KNXNK Việt - với Trung KNXNK với Năm USD Trung Quốc so với Trung Quốc Tổng KNXNK XK NK CCTM XK NK CCTM XK NK XK NK 2000 14.00 148,00 2,00 14,80 43,70 -28,90 13,0% 18,8% 9,9% 29,5% 2015 162,11 165,65 -3,54 17,10 49,52 -32,42 14,8% 13,3% 10,5% 29,9% Tốc độ gia tăng bình quân hằng năm 21,20% 32,10% (Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan (Việt Nam) Hiện nay, Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới, với dân số hơn 1,4 tỷ người, đây là thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới về nông sản và là cơ hội cho hàng Việt Nam.Trong những năm qua, Trung Quốc luôn là thị trường quan trọng đối với nông thủy sản của Việt Nam. Trung Quốc hiện đang là thị trường đứng thứ 1 về cao su, rau quả, gạo và sắn các loại; đứng thứ 2 về hạt điều; đứng thứ 3 về thủy sản; đứng thứ 4 về chè; đứng thứ 12 về cà phê., đồng thời vẫn đang là thị trường tiềm năng đối với một số mặt hàng nông sản khác.

Với những lợi thế về địa lý, đa dạng sản phẩm của Việt Nam, cũng như cơ hội từ ưu đãi thuế quan, mở cửa thị trường 9 khi Việt Nam đã tham gia ký kết Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (có hiệu lực từ năm 2010) thì xuất khẩu các mặt hàng nông thủy sản của Việt Nam trong thời gian tới còn nhiều tiềm năng, dư địa tăng trưởng để phục vụ nhu cầu tiêu thụ rất lớn của thị trường này. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hàng hóa, nguyên vật liệu từ Trung Quốc cũng là yếu tố quan trọng để đáp ứng cho nhu cầu sản xuất, tiêu dùng của Việt Nam. Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc chủ yếu là nhóm sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo. Cơ cấu của từng nhóm mặt hàng nhập khẩu trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam với Trung Quốc vẫn khá ổn định qua từng năm.

Trong các nhóm hàng mà Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc có nhiều nhóm hàng thường xuyên đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD như máy móc thiết bị, phụ tùng, sắt thép các loại, điện thoại các loại và linh kiện, hóa chất. Số liệu của Tổng cục Hải quan cho thấy: Tính đến hết tháng 8/2019, Việt Nam đã nhập khẩu tới 49 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc, tăng mạnh hơn 7 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái. - Đến nay có tới 10 nhóm hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đạt kim ngạch từ 1 tỷ USD trở lên, tăng 2 nhóm so với cùng kỳ. 3 - 02 nhóm hàng mới là sản phẩm sắt thép và kim loại thường với kim ngạch lần lượt là 1,25 tỷ USD và 1,069 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái là 936 triệu USD và 839 triệu USD.

Việc kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc tăng mạnh trong khi xuất khẩu của nước ta bị sụt giảm khiến cán cân thương mại với nước láng giềng này bị nới rộng lên đáng kể so với 1 năm trước đây. Việt Nam nhập siêu hơn 25 tỷ USD từ Trung Quốc, trong khi cùng kỳ 2018 mức nhập siêu chỉ là hơn 17 tỷ USD. Đây cũng là điều cần phải lưu ý để từng bước cân bằng hơn cán cân xuất nhập khẩu với Trung Quốc. Trong đó, việc đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc là giải pháp quan trọng.vn/Resources/Docs/SubDomain/qlkh/3%20Le%20Dang%20Minh.pdf 4 https://www.vn/Resources/Docs/SubDomain/qlkh/3%20Le%20Dang%20Minh.

Các nhân tố ảnh hưởng tới quan hệ thương mại Việt – Trung 1. Bối cảnh mới của quốc tế và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI Toàn cầu hóa là xu thế vận động mang tính hệ thống và khách quan của thế giới trên phạm vi toàn cầu, nó bao trùm tất cả các mặt đời sống kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trục cốt lõi của xu thế toàn cầu hóa đa diện này là toàn cầu hóa về kinh tế, đang diễn ra mạnh mẽ trên các lĩnh vực sản xuất, thương mại, đầu tư, tài chính…Nền sản xuất trên thế giới ngày càng mang tính toàn cầu với sự phân công lao động quốc tế hiện đại, tính tùy thuộc lẫn nhau về kinh tế ngày càng tăng lên. Qua đó tác động mạnh mẽ đến xu hướng quan hệ giữa các quốc gia, làm xuất hiện những xu hướng liên minh, tập hợp lực lượng mới.

Thế giới trong thế kỷ XXI tiếp tục chứng kiến nhiều biến đổi phức tạp và khó lường. Toàn cầu hoá tiếp tục phát triển sâu rộng, đã và đang tác động tới tất cả các nước trên thế giới. Các quốc gia lớn nhỏ đang tham gia ngày càng tích cực vào quá trình hội nhập quốc tế. Hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh những đòi hỏi bức xúc của các quốc gia, dân tộc trong quá trình phát triển.

Cùng với phát triển kinh tế trên thế giới và trong khu vực thì quan hệ thương mại đã phát triển với việc mô hình kinh tế liên kết giữa các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia trong khu vực ASEAN. Động lực chính để các nước đang phát triển đàm phán nhằm ký kết FTA với các nước phát triển là khả năng được hưởng các ưu đãi, miễn trừ nhằm nâng cao khả năng tiếp cận thị trường các nước phát triển. Bước sang thế kỷ XXI, các xu thế trên vẫn tiếp tục thể hiện vai trò có tính bao trùm và thường xuyên quyết định, mặc dù có thêm những sắc thái mới đa dạng và phức tạp hơn. Thể chế kinh tế thế giới chuyển biến theo thị trường hoá nền kinh tế của từng quốc gia, quốc tế hoá thể chế nền kinh tế giữa các nước theo hướng mở cửa với sự xuyên suốt của thể chế kinh tế thị trường theo hướng nhất thể hoá và tập đoàn kinh tế khu vực.

Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của mối quan hệ thương mại của Trung Quốc và Việt Nam hiện tại và trong tương lai. Vị trí địa lý và nguồn tài nguyên Trung Quốc là quốc gia lớn trên thế giới, diện tích 9,6 triệu km2, dân số hơn 1,3 tỷ người, GDP đứng thứ 2 trên thế giới (sau Mỹ), nằm ở phần nửa phía Bắc của Đông bán cầu; phía Đông Nam đại lục Á – Âu, phía Đông và giữa Châu Á, phía Tây của Thái Bình Dương.