LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Theo Nghị quyết số 26 của Ban Chấp hành trung ương về nông nghiệp, nông thôn đã khẳng định xây dựng NTM là nhiệm vụ vừa mang tính cấp bách, vừa có ý nghĩa chiến lược lâu dài, là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp và phải có sự đầu tư của Nhà nước, được thực hiện đồng bộ trên cơ sở kế thừa và phát triển, có bước đi vững chắc, lộ trình phù hợp đối với từng địa phương. Trong quá trình triển khai thực hiện, cần phải huy động mọi nguồn lực để đầu tư và đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, trước mắt sẽ ưu tiên đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp, kinh tế nông thôn. Xây dựng NTM còn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó người dân ở nông thôn là chủ thể trực tiếp dưới sự lãnh đạo của cấp uỷ, quản lý, điều hành của chính quyền và sự tham gia tích cực của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, nhất là cơ sở.
Bắc Ninh là một tỉnh nằm trong tam giác phát triển kinh tế trọng điểm Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh. Trong những năm gần đây kinh tế Bắc Ninh có nhiều khởi sắc với tốc độ tăng trưởng khá cao so với các địa phương khác trong cả nước, thường xuyên dẫn đầu trong khu vực miền Bắc. Nhờ đó mà đời sống nhân dân cả khu vực thành thị và nông thôn được cải thiện một cách rõ rệt. Thực hiện nghị quyết số 800/QĐ-TTg ngày 4/6/2010 về việc phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020, UBND tỉnh Bắc Ninh đã lập kế hoạch triển khai và thực hiện xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020.
Năm 2011 khi mới bắt đầu triển khai Chương trình, số tiêu chí bình quân toàn tỉnh đạt 8,84 tiêu chí/xã đến nay đã đạt 15,71 tiêu chí/xã. Một vài tiêu chí quan trọng như thu nhập bình quân đầu người tăng 18% lên mức 35,5 triệu đồng/người dân khu vực nông thôn, tỷ lệ lao động có việc làm thường xuyên tăng từ 48,3% năm 2011 lên 60% năm 2015. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới vẫn còn chậm do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có nhận thức của người dân về Chương trình. Phong trào thi đua “Toàn dân chung sức 10 xây dựng nông thôn mới” ở một số xã, thôn còn hạn chế.
Nhiều xã chưa động viên được các doanh nghiệp, nhân dân chung sức xây dựng nông thôn mới. Một số địa phương còn lung túng khi lập đề án xây dựng nông thôn mới. Bên cạnh đó, trong thực hiện nội dung xây dựng NTM, một số địa phương mới tập trung cho xây dựng cơ sở hạ tầng; các nội dung về phát triển sản xuất nâng cao thu nhập, phát triển văn hóa, cải thiện và bảo vệ môi trường… chưa được quan tâm chỉ đạo và đầu đúng mức nên chưa có chuyển biến rõ nét; Khi quy hoạch xây dựng nông thôn mới ở các xã, đa số các công trình xây dựng được quy hoạch theo hướng đô thị hóa nên các xã đã triển khai xây dựng nhiều công trình với quy mô lớn hơn quy định. Trong khi đó, nguồn vốn Trung ương cấp ít, nguồn vốn đầu tư của tỉnh, xã và huy động trong dân vẫn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến nhiều địa phương hiện nay còn để nợ đọng vốn đầu tư xây dựng hạ tầng nông thôn mới khá lớn.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tôi tiến hành chọn đề tài : “Tổ chức thực thi chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Bắc Ninh” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn cao học của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong thời gian qua đã có các nghiên cứu liên quan đến Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới dưới nhiều góc độ, phạm vi, đối tượng nghiên cứu và mức độ khác nhau. Các công trình nghiên cứu của các tác giả đã được công bố dưới dạng tiểu luận, đề tài, chuyên đề, luận văn và một số bài đã được đăng tải trên các tạp chí, sách, báo…Nói chung, trên những bình diện khác nhau, các tác giả đã nghiên cứu một cách cơ bản, làm rõ và đưa ra được một số các luận điểm khoa học cùng những kinh nghiệm thực tiễn nhằm nâng cao công tác xây dựng Nông thôn mới. Đây là nguồn tư liệu quý giá giúp tôi kế thừa để nghiên cứu đề tài của mình.
Đề tài “ Xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Ninh Bình”, tác giả Nguyễn Văn Hùng, luận văn tiến sĩ kinh tế, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã giúp cho người đọc hiểu biết thêm về tầm quan trọng của Nông thôn mới đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Ninh Bình nói riêng 11 cũng như hiểu được tầm quan trọng của xây dựng nông thôn mới đối với phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Từ những tồn tại và hạn chế, những nguyên nhân được rút ra đã góp phần hình thành nên những giải pháp và phương hướng cho xây dựng NTM những năm tiếp theo của tỉnh Ninh Bình. Phan Xuân Sơn và Th.s Nguyễn Cảnh với bài viết: “Xây dựng mô hình nông thôn mới ở nước ta hiện nay” phân tích chủ yếu ba vấn đề: thứ nhất, nông thôn Việt Nam trước yêu cầu đổi mới; thứ hai, hình dung ban đầu về những tiêu chí của mô hình NTM; thứ ba, về những nhân tố chính của mô hình NTM như: Kinh tế, chính trị, văn hóa, con người, môi trường.Các nội dung trên trong cấu trúc mô hình NTM có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Nhà nước như là cầu nối gắn kết các thành phần kinh tế xã hội với nhau thông qua hệ thống các cơ chế, chính sách để tạo điều kiện giúp cho việc thực thi Chương trình tạo kết quả tốt đẹp hơn.
Đoàn Phạm Hà Trang với đề tài nghiên cứu “Xây dựng nông thôn mới: Vấn đề quy hoạch và huy động các nguồn tài chính” khẳng định “quy hoạch xây dựng NTM nhất thiết phải được tính đến một cách tổng thể từ trên xuống, để quy hoạch mỗi làng xã phải nằm trong chỉnh thể toàn quốc, khu vực, địa phương trong mối liên hệ với kinh tế, xã hội, môi trường, sinh thái, khí hậu.Để thực hiện tốt chương trình, nguồn vốn sẽ được huy động bằng nhiều cách như: Nhà nước, nhân dân đóng góp, nguồn tài tại.với phương châm phải phát huy nội lực là chính. Chính phủ cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ để thu hút các doanh nghiệp trong và ngoài nước vào đầu tư ở khu vực nông nghiệp, nông thôn để thêm nguồn lực trực tiếp giải quyết các khâu chế biến, giải quyết việc làm cho nông dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới”.S Vũ Văn Phúc với cuốn sách “Xây dựng nông thôn mới những vấn đề lý luận và thực tiễn” đã tổng hợp nhiều bài viết của các nhà lãnh đạo, nhà khoa học thuộc các cơ quan trung ương, địa phương, các ngành, các cấp về xây dựng NTM, với những nội dung như: Những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm quốc tế về xây dựng NTM, đặc việt thực tiễn xây dựng NTM ở Việt Nam được trình bày khá 12 phong phú về thực tiễn triển khai xây dựng NTM ở một số địa phương như: Lào Cai, Nghệ An, Phú Thọ, Ninh Bình, Thái Nguyên, Lai Châu. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về tổ chức thực thi Chương trình MTQG xây dựng Nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua vẫn chưa có tác giả nào thực hiện. Vì vậy, tôi mạnh dạn nghiên cứu vấn đề này với mong muốn góp phần vào luận giải những vấn đề mà lý luận và thực tiễn đã và đang đặt ra trong thời gian qua.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là: - Xác định được khung lý thuyết nghiên cứu tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp tỉnh. - Phản ánh được thực trạng tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Bắc Ninh, từ đó xác định được điểm mạnh, điểm yếu, nguyên nhân của điểm yếu trong tổ chức thực thi chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Bắc Ninh. - Đề xuất giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới cho chính quyền tỉnh Bắc Ninh. Phạm vi nghiên cứu - Về đối tượng nghiên cứu: Tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Bắc Ninh.
- Về nội dung: Luận văn sử dụng cách tiếp cận theo quá trình tổ chức thực thi chính sách để nghiên cứu các nội dung tổ chức thực thi Chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Bắc Ninh. - Về không gian: Nghiên cứu hoạt động của chính quyền tỉnh Bắc Ninh. - Về thời gian: Dữ liệu thứ cấp được thu thập cho giai đoạn 2011-2015, dữ liệu sơ cấp dự kiến thu thập vào tháng 5 năm 2016 và các giải pháp được đề xuất cho giai đoạn đến năm 2020. Phƣơng pháp nghiên cứu 5.
Khung nghiên cứu Điều kiện tổ chức Quá trình tổ chức thực thi Chƣơng thực thi Chƣơng trình mục tiêu quốc Đạt đƣợc trình mục tiêu quốc gia về xây dựng mục tiêu tổ gia về xây dựng chức thực thi nông thôn mới của nông thôn mới của chƣơng trình chính quyền tỉnh chính quyền tỉnh mục tiêu - Chương trình tối ưu quốc gia về - Chuẩn bị triển khai xây dựng chương trình nông thôn - Cam kết và quyết tâm của các nhà lãnh mới của - Chỉ đạo thực hiện chính quyền đạo cấp tỉnh chương trình tỉnh - Có bộ máy hành - Kiểm soát sự thực - Tăng số xã chính của tỉnh đủ đạt chuẩn hiện chương trình nông thôn mạnh mới. - Sự ủng hộ của các - Tăng số đối tượng chương huyện đạt trình huyện nông thôn mới. - Tỉnh đạt tỉnh nông thôn mới. Quá trình nghiên cứu - Bƣớc 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan từ đó xây dựng khung nghiên cứu về tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền cấp tỉnh.
- Bƣớc 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp để phản ánh kết quả và quá trình tổ chức thực thi chương trình xây dựng nông thôn mới của chính quyền tỉnh Bắc Ninh từ 14 các báo cáo của UBND tỉnh Bắc Ninh, Sở Nông nghiệp & PTNT, Sở Kế hoạch, Sở Tài chính tỉnh Bắc Ninh….