Nghiên cứu về lác và ảnh hưởng của nó đến trẻ em

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng của các hình thái lác cơ năng ở trẻ em, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về .

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Lác Và Ảnh Hưởng Của Nó Đến Trẻ Em
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Sự l‎‎ịch giải phẫu, sinh lý các cơ vận nhãn
• 1.2. Các cơ vận nhãn và thần kinh chi phối
• 1.3. Sinh lý vận nhãn
• 1.4. Các khái niệm về lác và sinh lý bệnh
• 1.5. Chẩn đoán hình thái lác
• 1.6. Chẩn đoán độ lác
• 1.7. Chẩn đoán kiểu định thị
• 1.8. Chẩn đoán nhược thị
• 1.9. Khám vận động nhãn cầu
• 1.10. Khám quy tắc, đo tỉ lệ AC/A
• 1.11. Thêm khám về rối loạn thị giác hai mắt

Tóm tắt

I. Tổng quan về lác và ảnh hưởng của nó đến trẻ em

Lác là một tình trạng y tế phổ biến, đặc biệt ở trẻ em. Theo nghiên cứu, tỷ lệ trẻ em mắc lác có thể lên đến 2-3% tại Việt Nam. Lác không chỉ ảnh hưởng đến khả năng nhìn mà còn tác động đến sự phát triển tâm lý và xã hội của trẻ. Việc nhận diện và điều trị sớm lác là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển toàn diện cho trẻ em.

1.1. Định nghĩa và phân loại lác

Lác được chia thành hai loại chính: lác có năng lực và lác liệt. Lác có năng lực là tình trạng mà mắt luôn di chuyển cùng hướng với mắt lành, trong khi lác liệt là tình trạng mà mắt bị liệt, không thể di chuyển theo hướng mong muốn.

1.2. Tỷ lệ mắc lác ở trẻ em

Theo nghiên cứu của Brian G.A Graham, tỷ lệ trẻ em mắc lác tại Anh là 7,1%. Tại Việt Nam, nghiên cứu của Hà Huy Tiến cho thấy tỷ lệ này khoảng 2-3%. Điều này cho thấy lác là một vấn đề sức khỏe cần được quan tâm.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến lác ở trẻ em

Lác không chỉ gây khó khăn trong việc nhìn mà còn ảnh hưởng đến sự tự tin và khả năng giao tiếp của trẻ. Trẻ em mắc lác thường gặp khó khăn trong học tập và có thể bị bạn bè xa lánh. Điều này dẫn đến những vấn đề tâm lý nghiêm trọng như trầm cảm và lo âu.

2.1. Tác động của lác đến sự phát triển tâm lý

Trẻ em mắc lác thường cảm thấy tự ti về ngoại hình của mình. Điều này có thể dẫn đến sự phát triển tâm lý không lành mạnh, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp và kết bạn.

2.2. Khó khăn trong học tập và giao tiếp

Trẻ em mắc lác có thể gặp khó khăn trong việc theo dõi bài giảng hoặc tham gia vào các hoạt động nhóm. Điều này có thể dẫn đến kết quả học tập kém và cảm giác cô đơn.

III. Phương pháp điều trị lác hiệu quả cho trẻ em

Có nhiều phương pháp điều trị lác, bao gồm điều trị bằng thuốc, phẫu thuật và liệu pháp mắt. Việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của tình trạng lác và độ tuổi của trẻ.

3.1. Điều trị bằng thuốc

Một số loại thuốc có thể được sử dụng để điều trị lác, giúp cải thiện khả năng điều tiết của mắt. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa.

3.2. Phẫu thuật điều chỉnh lác

Phẫu thuật có thể là một lựa chọn cho những trường hợp lác nặng. Phẫu thuật giúp điều chỉnh vị trí của các cơ mắt, từ đó cải thiện khả năng nhìn và thẩm mỹ cho trẻ.

3.3. Liệu pháp mắt và tập luyện

Liệu pháp mắt bao gồm các bài tập giúp cải thiện khả năng phối hợp giữa hai mắt. Điều này có thể giúp trẻ em phát triển kỹ năng nhìn tốt hơn và giảm thiểu tác động của lác.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về lác

Nghiên cứu cho thấy việc phát hiện và điều trị sớm lác có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống của trẻ em. Các phương pháp điều trị hiện đại đã mang lại nhiều kết quả tích cực, giúp trẻ em tự tin hơn trong giao tiếp và học tập.

4.1. Kết quả từ các nghiên cứu lâm sàng

Nhiều nghiên cứu lâm sàng đã chỉ ra rằng việc điều trị lác sớm có thể giúp trẻ em cải thiện khả năng nhìn và phát triển tâm lý tích cực hơn.

4.2. Ứng dụng các phương pháp điều trị mới

Các phương pháp điều trị mới như liệu pháp mắt và phẫu thuật đã được áp dụng thành công tại nhiều cơ sở y tế, mang lại hy vọng cho nhiều trẻ em mắc lác.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về lác

Lác là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cần được quan tâm. Việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ em mắc lác. Tương lai của nghiên cứu về lác hứa hẹn sẽ mang lại nhiều tiến bộ trong việc điều trị và hỗ trợ trẻ em.

5.1. Tầm quan trọng của việc phát hiện sớm

Phát hiện sớm lác giúp trẻ em nhận được sự hỗ trợ kịp thời, từ đó cải thiện khả năng nhìn và phát triển tâm lý tích cực.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp điều trị mới và hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về lác và tác động của nó đến trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 ®Æt vÊn ®Ò L¸c lµ sù lÖch trôc nh·n cÇu, thêng kÌm theo rèi lo¹n TGHM [16]. L¸c lµ mét bÖnh kh¸ phæ biÕn, mét lÜnh vùc réng lín trong ngµnh nh·n khoa mµ hay gÆp nhÊt lµ l¸c c¬ n¨ng [4], [14], [15], [13]. Trªn thÕ giíi, Brian G.A Graham kh¸m 4832 trÎ t¹i Anh thÊy cã tíi 7,1% trÎ em bÞ l¸c. T¹i ViÖt Nam theo nghiªn cøu cña Hµ Huy TiÕn n¨m 1970 tû lÖ l¸c c¬ n¨ng ë trÎ em vµo kho¶ng 2% - 3%[17].

L¸c m¾t kh«ng chØ lµm gi¶m thÈm mü mµ cßn g©y tæn h¹i vÒ chøc n¨ng thÞ gi¸c, ¶nh hëng ®Õn kh¶ n¨ng hoµ nhËp x· héi cña ngêi bÖnh [17], [32]. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu gÇn ®©y cho thÊy bÖnh nh©n bÞ rèi lo¹n thÞ gi¸c hai m¾t chiÕm tû lÖ kh¸ cao vµo kho¶ng 70 – 90% trong l¸c c¬ n¨ng [21], [22], [52]. §iÒu nµy nãi lªn hÇu hÕt nh÷ng ngêi l¸c m¾t bÞ ¶nh hëng trong sinh ho¹t, häc tËp vµ lao ®éng. Nh vËy l¸c m¾t lµ mét vÊn ®Ò søc khoÎ – x· héi ®¸ng ®îc quan t©m.

L¸c c¬ n¨ng cã h×nh th¸i l©m sµng ®a d¹ng vµ phong phó, cã mét sè trêng hîp khã ph¸t hiÖn, dÔ bÞ bá qua mµ viÖc chÈn ®o¸n, x¸c ®Þnh chÝnh x¸c c¸c h×nh th¸i, tÝnh chÊt 2 l¸c cã liªn quan mËt thiÕt ®Õn ph¬ng ph¸p vµ kÕt qu¶ ®iÒu trÞ [25], [41], [47]. ë ViÖt Nam còng nh trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu nghiªn cøu chuyªn s©u trong lÜnh vùc l¸c. Nhê nh÷ng thµnh tùu nghiªn cøu vÒ ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ, viÖc ®iÒu trÞ l¸c c¬ n¨ng b»ng phøc hîp ®iÒu trÞ nhîc thÞ, phÉu thuËt chØnh lÖch trôc nh·n cÇu vµ ®iÒu trÞ chØnh thÞ cho trÎ m¾c bÖnh ®· mang l¹i hiÖu qu¶ râ rÖt [14], [15], [16]. Tuy nhiªn do viÖc ph¸t hiÖn vµ ®iÒu trÞ muén nªn hËu qu¶ do l¸c còng rÊt nÆng nÒ.

Theo thèng kª cña Lang J vµ Hµ Huy TiÕn tû lÖ bÖnh nh©n bÞ nhîc thÞ lµ trªn 50%[16],[52]. Râ rµng víi con sè ®ã cho thÊy viÖc chÈn ®o¸n bÖnh sím lµ ®iÒu hÕt søc cÇn thiÕt. Trªn thÕ giíi ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ l¸c c¬ n¨ng, vÒ h×nh th¸i l©m sµng còng nh ph¬ng ph¸p ®iÒu trÞ. ë níc ta mét sè t¸c gi¶ ®· nghiªn cøu s©u vÒ mét sè h×nh th¸i l©m sµng trong l¸c c¬ n¨ng chñ yÕu lµ l¸c trong vµ l¸c ngoµi nhng cha cã mét c«ng tr×nh nµo nghiªn cøu ®¸nh gi¸ mét c¸ch tæng thÓ, ®Çy ®ñ vÒ ®Æc ®iÓm l©m sµng cña c¸c h×nh th¸i l¸c c¬ n¨ng.

V× vËy, víi môc ®Ých t×m hiÓu vµ ®¸nh gi¸ mét c¸ch toµn diÖn, ®Çy ®ñ h¬n vÒ ®Æc ®iÓm l©m sµng cña l¸c c¬ n¨ng ë trÎ em chóng t«i tiÕn hµnh thùc hiÖn ®Ò tµi : “Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm l©m sµng cña c¸c h×nh th¸i l¸c c¬ n¨ng ë trÎ em" víi hai môc tiªu : 1. M« t¶ ®Æc ®iÓm l©m sµng c¸c h×nh th¸i l¸c c¬ n¨ng ë trÎ em; 3 2. Ph©n tÝch mét sè yÕu tè liªn quan ®Õn c¸c h×nh th¸i l¸c c¬ n¨ng ë trÎ em. Ch¬ng 1 tæng quan 1.

S¥ lîc gi¶i phÉu, sinh lý c¸c c¬ vËn nh·n 1. C¸c c¬ vËn nh·n vµ thÇn kinh chi phèi 1. C¸c c¬ vËn nh·n Mçi m¾t cã 6 c¬ vËn nh·n ngo¹i lai vµ 2 c¬ vËn nh·n néi t¹i. C¸c c¬ vËn nh·n ngo¹i lai bao gåm 4 c¬ trùc : c¬ trùc trªn, c¬ trùc díi, c¬ trùc ngoµi, c¬ trùc trong vµ 2 c¬ chÐo: c¬ chÐo bÐ vµ c¬ chÐo lín.

Bèn c¬ trùc ®Òu xuÊt ph¸t tõ vßng g©n Zinn ë ®Ønh hèc m¾t, råi ®i th¼ng ra tríc b¸m tËn ë phÝa tríc xÝch ®¹o c¸ch r×a gi¸c m¹c ë c¸c vÞ trÝ kh¸c nhau : - C¬ trùc trªn 7,5 mm. - C¬ trùc trong 7 mm. 4 - C¬ trùc ngoµi 5,5 mm. Hai c¬ chÐo cña nh·n cÇu gåm: c¬ chÐo lín vµ c¬ chÐo bÐ xuÊt ph¸t tõ hai vÞ trÝ kh¸c nhau vµ b¸m tËn vµo 1/4 trªn ngoµi vµ 1/4 díi ngoµi sau nh·n cÇu.

C¬ vËn nh·n ngo¹i lai 1. ThÇn kinh chi phèi - C¬ chÐo lín do d©y thÇn kinh IV chi phèi. - C¬ trùc ngoµi do d©y thÇn kinh VI chi phèi. - C¸c c¬ cßn l¹i do d©y thÇn kinh III chi phèi.

TÊt c¶ c¸c nh©n thÇn kinh vËn nh·n ®Òu n»m ë sµn n·o thÊt 4 thuéc th©n n·o [16]. Sinh lý vËn nh·n Thµnh ngoµi vµ thµnh trong cña hèc m¾t t¹o thµnh mét gãc 450 , do ®ã gãc gi÷a trôc hèc m¾t víi thµnh ngoµi vµ thµnh trong xÊp xØ b»ng 230. Khi nh·n cÇu ë t thÕ nguyªn ph¸t (nh×n th¼ng tríc mÆt) th× trôc nh·n cÇu vµ trôc hèc m¾t t¹o nªn mét gãc 230. T¸c dông cña c¸c c¬ vËn nh·n phô thuéc vµo vÞ trÝ cña nh·n cÇu t¹i thêi ®iÓm ®ã.

5 Nh·n cÇu chuyÓn ®éng theo 3 trôc Fick cña mÆt ph¼ng Listing (mÆt ph¼ng tëng tîng ®i qua t©m xoay cña nh·n cÇu): - Quay sang ph¶i hay tr¸i quanh trôc Z (trôc däc). - Quay lªn trªn hoÆc xuèng díi quanh trôc X (trôc ngang). - Xoay ra ngoµi hoÆc vµo trong quanh trôc Y (trôc tríc sau). MÆt ph¼ng Listing 6 1.

Chøc n¨ng cña c¸c c¬ vËn nh·n - C¬ trùc trong vµ c¬ trùc ngoµi cã b×nh diÖn ho¹t ®éng trïng víi trôc thÞ gi¸c nªn chØ cã ®éng t¸c ®¬n thuÇn lµ ®a m¾t sang ngang (vµo trong hoÆc ra ngoµi). - C¬ trùc ®øng vµ c¬ chÐo: ®êng ®i phøc t¹p h¬n, b×nh diÖn ho¹t ®éng kh«ng trïng víi trôc thÞ gi¸c, chç b¸m tËn l¹i kh«ng th¼ng nªn ®éng t¸c phøc t¹p h¬n, kh«ng ®¬n thuÇn theo mét chiÒu [16], [30]. Ngoµi 6 c¬ ngo¹i nh·n, ë mçi m¾t cßn cã hai c¬ n÷a lµ c¬ thÓ mi vµ c¬ co th¾t ®ång tö còng liªn quan ®Õn ®éng t¸c quy tô vµ ®iÒu tiÕt. C¸c quy luËt vËn nh·n - Trong vËn nh·n mét m¾t : + C¬ chñ vËn (Agonist) lµ c¬ chÝnh ®a nh·n cÇu vÒ mét híng nµo ®ã (vÝ dô khi ®a m¾t vµo trong th× c¬ th¼ng trong lµ c¬ chñ vËn).

+ C¬ ®èi vËn (Antagonist) lµ c¬ cã t¸c dông ngîc l¹i víi c¬ chñ vËn. + C¬ ®ång vËn (Synergists) lµ c¸c c¬ cña cïng mét m¾t cã t¸c dông ®a nh·n cÇu ®i cïng mét híng. - Trong vËn nh·n hai m¾t: c¬ phèi vËn lµ cÆp c¬ ë hai m¾t cã t¸c dông liªn hîp vËn nh·n hai m¾t. - VËn ®éng cña nh·n cÇu tu©n theo hai quy luËt c¬ b¶n [30]: + Quy luËt Sherington (ph©n bè thÇn kinh ®¶o ngîc): ë tõng m¾t khi cã mét c¬ co th× c¬ ®èi vËn víi nã gi·n.

7 + Quy luËt Hering: trong mäi ®éng t¸c vËn nh·n liªn hîp hai m¾t xung thÇn kinh ®îc ph©n ®ång ®Òu vµ ®ång thêi cho c¸c c¬ ®ång vËn ë hai m¾t. Sinh lý thÞ gi¸c hai m¾t vµ t¬ng øng vâng m¹c B×nh thêng vá n·o vïng chÈm tiÕp nhËn h×nh ¶nh cña mét vËt ®îc chuyÓn lªn tõ hai vâng m¹c vµ hîp thµnh mét h×nh duy nhÊt cã chiÒu s©u, ®ã lµ thÞ gi¸c hai m¾t víi t¬ng øng vâng m¹c b×nh thêng. Worth ®· dïng m¸y Synoptophore ®Ó ®¸nh gi¸ thÞ gi¸c hai m¾t theo 3 møc ®é t¨ng dÇn lµ: ®ång thÞ, hîp thÞ, phï thÞ [16]. C¸c kh¸i niÖm vÒ l¸c & sinh lý bÖnh: 1.

§Þnh nghÜa l¸c: Theo Caffay [2]: L¸c lµ mét héi chøng cã hai ®Æc ®iÓm, lµ sù lÖch nhiÒu hoÆc sù lÖch Ýt cña mét nh·n cÇu, xoay ®îc trong tÊt c¶ c¸c híng vµ sù rèi lo¹n thÞ gi¸c cña hai m¾t. L¸c ®îc chia lµm hai loai chÝnh [3] : - L¸c c¬ n¨ng hoÆc l¸c ®ång hµnh (Concomitant Strabismus) trong ®ã m¾t l¸c lu«n lu«n di chuyÓn cïng híng víi m¾t lµnh, do ®ã gãc l¸c kh«ng thay ®æi ë mäi híng nh×n. - L¸c liÖt (Paralytic Strabismus) hoÆc l¸c bÊt ®ång hµnh (Incomitant Strabismus): trong ®ã c¬ vËn nh·n bÞ liÖt g©y ra h¹n chÕ vËn ®éng cña nh·n cÇu vµ gãc l¸c kh«ng b»ng nhau ë c¸c híng nh×n. Sinh lý häc bÖnh l¸c: 8 Cã rÊt nhiÒu thuyÕt gi¶i thÝch vÒ c¬ chÕ bÖnh sinh cña l¸c nhng cha cã thuyÕt nµo hoµn chØnh.

Tuy nhiªn cã mét sè thuyÕt ®îc nhiÒu ngêi ñng hé [2]. - ThuyÕt do c¬: c¬ dµi, ng¾n kh«ng b×nh thêng; C¬ khoÎ, yÕu; C¬ b¸m bÊt thêng. - ThuyÕt do hoµng ®iÓm cña Buffon vµ La Hire: hoµng ®iÓm ë lÖch vÞ trÝ b×nh thêng nªn nh·n cÇu ph¶i lÖch ®i ®Ó nh×n vµo vËt tiªu, do ®ã sinh ra l¸c. - ThuyÕt do ®iÒu tiÕt cña Donders (1863): ngêi viÔn thÞ m¾t lu«n ph¶i ®iÒu tiÕt c¶ khi nh×n xa vµ nh×n gÇn, do ®ã mµ quy tô qu¸ møc dÉn tíi l¸c trong.

Ngîc l¹i ngêi cËn thÞ khi nh×n gÇn kh«ng cÇn ®iÒu tiÕt, do ®ã m¾t l¸c ra ngoµi. - ThuyÕt do hîp thÞ cña Worth (1905): nguyªn nh©n sinh ra l¸c lµ kÐm kh¶ n¨ng hîp nhÊt h×nh ¶nh hai m¾t thµnh mét h×nh ¶nh duy nhÊt. ¦u ®iÓm cña thuyÕt nµy lµ tõ lý thuyÕt mµ ®Ò ra ®îc mét ®êng lèi ch÷a bÖnh tÝch cùc vµ hîp lý. Worth chñ tr¬ng ph¶i ®iÒu trÞ sím cho trÎ em bÞ l¸c.

- ThuyÕt vÒ chøc n¨ng cña Parinaud (1896- 1898) thõa nhËn vai trß cña thÇn kinh trong sù ph¸t sinh ra l¸c. Theo thuyÕt nµy th× l¸c ®îc xem lµ hËu qu¶ cña sù ph¸t triÓn bÊt b×nh thêng cña bé m¸y c¶m thô vµ chuyÓn vËn cña thÞ gi¸c hai m¾t. Nguyªn nh©n chñ yÕu lµ do sù ph©n bè thÇn kinh ®iÒu tiÕt kh«ng ®óng trong ®ã t¬ng quan gi÷a ®iÒu tiÕt vµ quy tô bÞ rèi lo¹n. - ThuyÕt do di truyÒn: theo mét sè t¸c gi¶ di truyÒn ®ãng vai trß quan träng trong nguån gèc sinh ra l¸c.

9 - ThuyÕt vÒ thñ tiªu TGHM do Ascher ®Ò xíng vµo n¨m 1953 cho r»ng khi hai vâng m¹c t¬ng øng kh«ng b×nh thêng th× kÝch thÝch nh÷ng ®iÓm vâng m¹c bªn nµy sÏ lµm trë ng¹i hoÆc trÊn ¸p ho¹t ®éng cña nh÷ng ®iÓm t¬ng øng ë vâng m¹c bªn kia. NÕu møc ®é trÊn ¸p Ýt sÏ xuÊt hiÖn song thÞ. NÕu møc ®é trÊn ¸p nhiÒu th× mét trong hai h×nh sÏ bÞ thñ tiªu, tõ ®ã sinh ra l¸c. - ThuyÕt vÒ ph¶n x¹ cã ®iÒu kiÖn cña Pavlov: TGHM lµ kÕt qu¶ cña qu¸ tr×nh phèi hîp nµy bÞ rèi lo¹n sÏ sinh ra l¸c.

- Mét sè yÕu tè phô g©y ra l¸c: kh«ng c©n ®èi khóc x¹ vµ thÞ lùc hai m¾t, m«i trêng, tæn th¬ng n·o… Ngoµi nh÷ng thuyÕt ®· ®îc nªu trªn th× hiÖn nay nguyªn nh©n l¸c vÉn cßn lµ mét vÊn ®Ò cha thùc sù râ rµng mµ khoa häc vÉn ®ang ph¶i nghiªn cøu thªm. C¸c ph¬ng ph¸p th¨m kh¸m vµ chÈn ®o¸n l¸c.