Khảo sát sự hiểu biết và thói quen sử dụng thuốc kháng sinh của người dân tại huyện thoại sơn tỉnh an giang

Tìm hiểu sự hiểu biết, thói quen dùng thuốc kháng sinh của người dân Thoại Sơn, An Giang. Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng kháng sinh hợp lý.

• Tác giả: Đặng Ngọc Nhi
• Người hướng dẫn: Ths. Trần Quang Trí
• Trường học: Trường Đại Học Tây Đô
• Chuyên ngành: Dược Học
• Đề tài: Khảo Sát Sự Hiểu Biết Và Thói Quen Sử Dụng Thuốc Kháng Sinh Của Người Dân Tại Huyện Thoại Sơn, Tỉnh An Giang
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu Hiểu biết và Thói quen dùng Kháng sinh Tổng quan

Nghiên cứu về hiểu biết về kháng sinh và thói quen sử dụng kháng sinh tại huyện Thoại Sơn, An Giang đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá thực trạng sử dụng thuốc và phòng chống kháng kháng sinh. Việc sử dụng kháng sinh hợp lý là vấn đề cấp thiết, đặc biệt khi tình trạng lạm dụng thuốc đang diễn ra phổ biến. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu làm rõ thực trạng, từ đó đề xuất các giải pháp can thiệp hiệu quả. Tình trạng người dân tự ý mua kháng sinh để tự điều trị mà không có chỉ định của bác sĩ là một trong những vấn đề đáng báo động. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức về kháng sinh cho người dân và cán bộ y tế Thoại Sơn. Việc phối hợp giữa các ban ngành liên quan là yếu tố then chốt để kiểm soát tình hình sử dụng kháng sinh An Giang.

1.1. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu kháng sinh Thoại Sơn

Nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát kiến thức về kháng sinh và thực hành sử dụng kháng sinh của người dân. Phạm vi nghiên cứu giới hạn tại huyện Thoại Sơn nhằm có được bức tranh chi tiết về tình hình sử dụng kháng sinh đồ Thoại Sơn An Giang. Đối tượng khảo sát là những người dân mua kháng sinh tại các nhà thuốc trên địa bàn. Nghiên cứu sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang để thu thập và phân tích dữ liệu.

1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng khoa học về thực trạng sử dụng kháng sinh tại địa phương. Từ đó, làm cơ sở cho việc xây dựng các chương trình can thiệp, nâng cao nhận thức về kháng sinh và thay đổi hành vi sử dụng kháng sinh hợp lý. Nghiên cứu cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà quản lý y tế, dược sĩ Thoại Sơn và các nghiên cứu sinh trong lĩnh vực y dược.

II. Vấn đề nhức nhối Lạm dụng kháng sinh tại Thoại Sơn An Giang

Tình trạng lạm dụng kháng sinh tại huyện Thoại Sơn nói riêng và tỉnh An Giang nói chung đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Việc tự điều trị kháng sinh không đúng cách dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh, khiến cho việc điều trị các bệnh nhiễm trùng trở nên khó khăn và tốn kém hơn. Theo tài liệu, nhiều người dân tự ý mua kháng sinh mà không có đơn thuốc, không tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn đe dọa đến sức khỏe cộng đồng. Cần có những biện pháp mạnh mẽ để ngăn chặn tình trạng sử dụng kháng sinh bừa bãi.

2.1. Hậu quả của việc sử dụng kháng sinh không hợp lý

Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm kháng kháng sinh, tăng chi phí điều trị, kéo dài thời gian nằm viện và tăng nguy cơ tử vong. Tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh ngày càng gia tăng, khiến cho các bệnh nhiễm trùng thông thường trở nên khó điều trị hơn. Hơn nữa, việc lạm dụng kháng sinh còn gây ra các tác dụng phụ không mong muốn, ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

2.2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm dụng kháng sinh

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm dụng kháng sinh, bao gồm: Kiến thức về kháng sinh của người dân còn hạn chế, dễ dàng mua kháng sinh không cần đơn thuốc, thói quen tự điều trị kháng sinh, và sự thiếu kiểm soát của các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, áp lực từ phía người bệnh cũng khiến các bác sĩ dễ dàng kê đơn kháng sinh không cần thiết.

2.3. Thực trạng mua kháng sinh không cần đơn thuốc tại nhà thuốc

Theo khảo sát, nhiều nhà thuốc tại huyện Thoại Sơn, An Giang vẫn bán kháng sinh mà không yêu cầu đơn thuốc. Điều này tạo điều kiện cho người dân tự điều trị kháng sinh một cách dễ dàng, góp phần làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh. Cần tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về bán thuốc kê đơn.

III. Giải pháp cấp bách Nâng cao Nhận thức về Kháng sinh

Để giải quyết tình trạng lạm dụng kháng sinh, giải pháp quan trọng nhất là nâng cao nhận thức về kháng sinh cho người dân và cán bộ y tế. Cần có những chương trình giáo dục sức khỏe cộng đồng, cung cấp thông tin chính xác về tác hại của kháng sinh và cách sử dụng kháng sinh hợp lý. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, cập nhật kiến thức cho bác sĩ, dược sĩ về vấn đề kháng kháng sinh và các biện pháp phòng ngừa.

3.1. Giáo dục sức khỏe cộng đồng về sử dụng kháng sinh hợp lý

Cần triển khai các chiến dịch truyền thông, giáo dục sức khỏe cộng đồng, sử dụng nhiều hình thức khác nhau như tờ rơi, poster, video, hội thảo, v.v. để cung cấp thông tin về kháng sinh, kháng kháng sinh, và cách sử dụng kháng sinh hợp lý. Nội dung truyền thông cần đơn giản, dễ hiểu, phù hợp với trình độ dân trí của người dân huyện Thoại Sơn.

3.2. Đào tạo cập nhật kiến thức cho cán bộ y tế về kháng sinh

Cán bộ y tế Thoại Sơn cần được đào tạo, cập nhật kiến thức thường xuyên về kháng sinh, kháng kháng sinh, các phác đồ điều trị bệnh nhiễm trùng, và các biện pháp phòng ngừa kháng kháng sinh. Các buổi hội thảo, tập huấn cần được tổ chức định kỳ để nâng cao trình độ chuyên môn cho bác sĩ, dược sĩ.

3.3. Vai trò của truyền thông trong nâng cao nhận thức về kháng sinh

Các phương tiện truyền thông đại chúng như báo chí, truyền hình, radio, internet cần đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin về kháng sinh và kháng kháng sinh đến người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế và các cơ quan truyền thông để đảm bảo thông tin được truyền tải chính xác và hiệu quả.

IV. Kiểm soát kê đơn Siết chặt quản lý việc Kê Đơn Kháng Sinh

Bên cạnh việc nâng cao nhận thức, việc kiểm soát kê đơn kháng sinh là một giải pháp quan trọng để hạn chế tình trạng lạm dụng kháng sinh. Cần xây dựng các quy định chặt chẽ về việc kê đơn kháng sinh, đảm bảo chỉ kê đơn khi thật sự cần thiết và tuân thủ các hướng dẫn điều trị. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc kê đơn kháng sinh tại các cơ sở y tế.

4.1. Xây dựng và áp dụng hướng dẫn điều trị bệnh nhiễm trùng

Cần xây dựng và áp dụng các hướng dẫn điều trị bệnh nhiễm trùng dựa trên bằng chứng khoa học, có tính đến tình hình kháng kháng sinh tại địa phương. Hướng dẫn điều trị cần được cập nhật thường xuyên và phổ biến rộng rãi cho bác sĩ, dược sĩ.

4.2. Tăng cường kiểm tra giám sát việc kê đơn kháng sinh

Cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc kê đơn kháng sinh tại các cơ sở y tế, phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp kê đơn kháng sinh không đúng quy định. Việc kiểm tra, giám sát cần được thực hiện thường xuyên, định kỳ và đột xuất.

4.3. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý kê đơn kháng sinh

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý kê đơn kháng sinh là một giải pháp hiệu quả để kiểm soát việc kê đơn kháng sinh. Hệ thống kê đơn điện tử có thể giúp theo dõi, giám sát việc kê đơn kháng sinh, phát hiện các trường hợp kê đơn kháng sinh bất thường và cung cấp thông tin phản hồi cho bác sĩ.

V. Thực trạng sử dụng Kháng sinh và Đề xuất Giải pháp cải thiện

Theo nghiên cứu, tình hình sử dụng thuốc kháng sinh tại huyện Thoại Sơn vẫn còn nhiều bất cập. Tỷ lệ người dân tự điều trị kháng sinh còn cao, kiến thức về kháng sinh còn hạn chế. Cần có những giải pháp đồng bộ, từ nâng cao nhận thức về kháng sinh đến kiểm soát kê đơn và tăng cường quản lý nhà nước về dược, để cải thiện tình hình sử dụng kháng sinh.

5.1. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp

Cần đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp đã triển khai, từ đó rút ra kinh nghiệm và điều chỉnh cho phù hợp. Việc đánh giá cần dựa trên các chỉ số khách quan, như tỷ lệ sử dụng kháng sinh, tỷ lệ kháng kháng sinh, chi phí điều trị, v.v.

5.2. Đề xuất các giải pháp cụ thể cho Thoại Sơn An Giang

Các giải pháp cần cụ thể, khả thi và phù hợp với điều kiện thực tế của huyện Thoại Sơn, An Giang. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành liên quan, như ngành y tế, ngành giáo dục, ngành truyền thông, và chính quyền địa phương.

5.3. Sự phối hợp liên ngành để kiểm soát sử dụng kháng sinh

Việc kiểm soát sử dụng kháng sinh là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành. Cần có một cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các ban ngành liên quan, phân công trách nhiệm rõ ràng và có sự giám sát chặt chẽ.

VI. Tương lai Nghiên cứu Kháng sinh và Phòng chống kháng thuốc

Nghiên cứu về hiểu biết và thói quen sử dụng kháng sinh tại huyện Thoại Sơn, An Giang cần được tiếp tục và mở rộng, nhằm cung cấp thông tin đầy đủ hơn về tình hình sử dụng thuốc và đề xuất các giải pháp hiệu quả hơn. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư cho công tác nghiên cứu về kháng kháng sinh, tìm kiếm các loại thuốc mới và các biện pháp phòng ngừa kháng kháng sinh hiệu quả.

6.1. Tiếp tục nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh

Cần tiếp tục nghiên cứu về tình hình sử dụng kháng sinh, không chỉ tại huyện Thoại Sơn mà còn ở các địa phương khác trên địa bàn tỉnh An Giang, để có được bức tranh toàn diện về tình hình sử dụng thuốc và đề xuất các giải pháp phù hợp.

6.2. Đầu tư cho nghiên cứu về kháng kháng sinh và thuốc mới

Cần tăng cường đầu tư cho công tác nghiên cứu về kháng kháng sinh, tìm kiếm các loại thuốc mới có hiệu quả đối với các vi khuẩn kháng thuốc. Đồng thời, cần nghiên cứu các biện pháp phòng ngừa kháng kháng sinh hiệu quả.

6.3. Xây dựng hệ thống giám sát kháng kháng sinh quốc gia

Cần xây dựng một hệ thống giám sát kháng kháng sinh quốc gia, thu thập và phân tích dữ liệu về kháng kháng sinh trên toàn quốc, từ đó có cơ sở để xây dựng các chính sách và biện pháp phòng ngừa kháng kháng sinh hiệu quả.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống điều trị y tế tại Việt Nam, thuốc kháng sinh là một trong những nhóm dược phẩm được sử dụng phổ biến nhất với chủng loại và số lượng ngày càng đa dạng trên thị trường. Sự mở rộng của mạng lưới phân phối và cung ứng thuốc đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận thuốc. Tuy nhiên, tình trạng một bộ phận cơ sở kinh doanh bán lẻ dược phẩm chạy theo lợi nhuận, vi phạm các quy định chuyên môn và đạo đức hành nghề, sẵn sàng bán thuốc kháng sinh mà không cần đơn thuốc của bác sĩ đã diễn ra phổ biến. Thực trạng này kết hợp với thói quen tự ý dùng thuốc, tham khảo các thông tin không chính thống trên mạng internet hoặc dùng thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng đã dẫn đến việc sử dụng kháng sinh sai liều, sai chỉ định và sai phác đồ, thúc đẩy sự gia tăng nhanh chóng của vi khuẩn kháng thuốc.

Trước thực trạng đó, đề tài khóa luận "Khảo sát sự hiểu biết và thói quen sử dụng thuốc kháng sinh của người dân tại huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang" được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể:

1. Làm rõ thực trạng sử dụng thuốc kháng sinh của người dân tại địa bàn huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang;
2. Làm rõ thực trạng kiến thức và mức độ hiểu biết của người dân về thuốc kháng sinh tại địa bàn nghiên cứu;
3. Đưa ra các kết luận thực tiễn và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, kiểm soát và cải thiện việc sử dụng kháng sinh an toàn, hợp lý trong cộng đồng.

• Đối tượng nghiên cứu: Những người dân trực tiếp đi mua thuốc kháng sinh tại các cơ sở bán lẻ thuốc (nhà thuốc/hiệu thuốc).
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Thị trấn Phú Hòa và xã Vĩnh Trạch, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang (đại diện cho hai khu vực đô thị/thị trấn và nông thôn).
  • Thời gian: Đề tài được triển khai thực hiện từ tháng 12/2016 đến tháng 4/2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên cơ sở các văn bản hướng dẫn sử dụng kháng sinh của Bộ Y tế, các lý thuyết dược động học/dược lực học (PK/PD), nguyên tắc MINDME trong sử dụng kháng sinh, các chỉ số sinh khả dụng đường uống, đường bài xuất của thuốc, phân loại phẫu thuật trong sử dụng kháng sinh dự phòng (phẫu thuật sạch, sạch – nhiễm, nhiễm, bẩn), và các báo cáo dịch tễ học về tình hình tiêu thụ kháng sinh toàn cầu cùng dữ liệu giám sát kháng thuốc vi khuẩn từ mạng lưới ANSORP (Asian Network for Surveillance of Resistant Pathogens).

Phương pháp nghiên cứu được thiết kế cụ thể như sau:

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Cỡ mẫu nghiên cứu: Áp dụng công thức tính cỡ mẫu ước tính một tỷ lệ trong quần thể: $$n = \frac{z^2 \cdot p \cdot (1 - p)}{e^2}$$ Với độ tin cậy $95%$ ($z = 1{,}96$), sai số cho phép $e = 0{,}05$, tỷ lệ ước tính chọn $p = 0{,}5$. Cỡ mẫu lý thuyết tính toán được là $n \approx 384$. Trên thực tế, tác giả đã tiến hành khảo sát đủ 384 lượt người mua thuốc kháng sinh (192 lượt tại thị trấn Phú Hòa và 192 lượt tại xã Vĩnh Trạch).
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên tại 6 điểm bán lẻ thuốc: 3 điểm tại thị trấn Phú Hòa và 3 điểm tại xã Vĩnh Trạch. Lịch khảo sát được phân bổ xen kẽ giữa các ngày trong tuần (thứ 3, 5, 7 tại thị trấn Phú Hòa và thứ 2, 4, 6 tại xã Vĩnh Trạch, sau đó hoán đổi).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Phỏng vấn trực tiếp đối tượng nghiên cứu tại quầy thuốc thông qua bộ phiếu khảo sát in sẵn.
• Xử lý số liệu: Thu thập, làm sạch dữ liệu thô và phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ trên phần mềm Microsoft Excel và IBM SPSS Statistics 22.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Mở đầu

Chương này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ việc lạm dụng kháng sinh và sự bùng phát kháng thuốc kháng sinh tại Việt Nam; nêu rõ mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi thời gian (tháng 12/2016 đến tháng 4/2017) và không gian (huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang), cùng ý nghĩa thực tiễn của khóa luận.

Chương 2. Lược khảo tài liệu

Chương 2 tổng hợp các cơ sở lý luận chuyên ngành Dược học:

• Định nghĩa và nguyên tắc: Định nghĩa kháng sinh nguồn gốc tự nhiên và tổng hợp (sulfonamide, quinolone); các nguyên tắc lựa chọn thuốc theo cá thể người bệnh (tuổi tác, tiền sử dị ứng, chức năng gan - thận, phụ nữ có thai/cho con bú) và vi khuẩn gây bệnh; chỉ định giám sát nồng độ thuốc trong máu (TDM) cho nhóm có phạm vi điều trị hẹp (aminoglycosid, polypeptide); chỉ định và thời điểm dùng kháng sinh dự phòng (trong vòng 60 phút trước rạch da); nguyên tắc điều trị theo kinh nghiệm và điều trị khi có bằng chứng vi sinh.
• Dược động học và nguyên tắc MINDME: Tổng hợp bảng sinh khả dụng một số kháng sinh đường uống và ảnh hưởng của thức ăn (Amoxicillin: 90%, Clindamycin: 90%, Doxycyclin: 90%, Ofloxacin: 80% ít bị ảnh hưởng; Ampicillin: 40%, Lincomycin: 30%, Erythromycin: 50%, Tetracyclin: 50% bị giảm hấp thu); phân loại cơ quan bài xuất (Thận: Cefotaxim, Tetracyclin, Ofloxacin; Gan: Cefoperazol, Lincomycin, Clindamycin, Erythromycin, Azithromycin, Doxycyclin, Pefloxacin); tóm tắt nguyên tắc MINDME (Microbiology, Indication, Narrowest spectrum, Dosage, Minimum duration, Ensure monotherapy).
• Dữ liệu tiêu thụ và đề kháng kháng sinh: Giai đoạn 2000–2010, tổng tiêu thụ kháng sinh toàn cầu tăng hơn 30% (từ 50 tỷ lên 70 tỷ SU), Penicillin và Cephalosporin chiếm gần 60% (2010); tỷ lệ gia tăng tại Việt Nam nằm trong khoảng 1–10%; số liệu ANSORP (2000–2001) cho thấy phế cầu tại Việt Nam kháng penicillin 71,4%, kháng erythromycin 92,1%; 57% cầu trực khuẩn ở bệnh nhi Hà Nội kháng ampicillin; năm 2009 có 42% chủng gram âm kháng ceftazidim, 63% kháng gentamicin, 74% kháng acid nalidixic.

Chương 3. Phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết phương pháp mô tả cắt ngang, địa bàn nghiên cứu (thị trấn Phú Hòa và xã Vĩnh Trạch), công thức xác định cỡ mẫu $n = 384$, kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên 6 điểm bán thuốc với lịch trình khảo sát luân phiên, quy trình phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu câu hỏi in sẵn và quy trình phân tích số liệu bằng Excel kết hợp SPSS 22.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu

Chương 4 công bố toàn bộ dữ liệu khảo sát 384 đối tượng tại hai địa bàn thông qua 23 bảng số liệu và 10 biểu đồ:

Nhóm chỉ số khảo sát	Dữ liệu tổng hợp ($n = 384$)	Phân bố theo địa bàn
Độ tuổi	18–60 tuổi: 85,9% ($n=330$) <18 tuổi: 8,3% ($n=32$) >60 tuổi: 5,7% ($n=22$)	Phú Hòa: 18–60 tuổi chiếm 84,9% Vĩnh Trạch: 18–60 tuổi chiếm 87,0%
Giới tính	Nữ: 56,0% ($n=215$) Nam: 44,0% ($n=169$)	Phú Hòa: Nữ 52,1%, Nam 47,9% Vĩnh Trạch: Nữ 59,9%, Nam 40,1%
Nghề nghiệp chính	Nông dân: 29,2% ($n=112$) Mua bán: 20,6% ($n=79$) Công nhân: 15,1% ($n=58$) Nội trợ: 11,2% ($n=43$)	Nông dân tại Vĩnh Trạch: 41,7% Mua bán tại Phú Hòa: 27,6%
Trình độ văn hóa	Cấp 3: 47,1% ($n=181$) Cấp 2: 17,2% ($n=66$) Đại học: 13,0% ($n=50$) Trung cấp - CĐ: 12,5% ($n=48$) Cấp 1: 9,4% ($n=36$) Sau đại học: 0,8% ($n=3$)	Cấp 3 tại Phú Hòa: 50,5% Cấp 3 tại Vĩnh Trạch: 43,8%
Tỷ lệ mua KS trên tổng người mua thuốc	37,61% (384 người mua KS / 1.021 tổng người mua thuốc)	Phú Hòa: 45,82% (192/419) Vĩnh Trạch: 31,90% (192/602)
Tình trạng đơn thuốc	Không có đơn: 83,6% ($n=321$) Có đơn bác sĩ: 16,4% ($n=63$)	Không đơn tại Vĩnh Trạch: 88,54% Không đơn tại Phú Hòa: 78,65%
Mục đích dùng thuốc	Nhiễm trùng: 51,8% ($n=199$) Ho: 21,9% ($n=84$) Cảm cúm, sổ mũi: 21,4% ($n=82$) Nhức đầu: 4,9% ($n=19$)	Đúng bệnh nhiễm trùng tại Phú Hòa (61,4%) cao hơn Vĩnh Trạch (42,2%)
Nhận biết thuốc đang mua là KS	Biết là kháng sinh: 47,1% ($n=181$) Cho rằng không phải KS: 52,9% ($n=203$)	Không nhận biết là KS tại Vĩnh Trạch chiếm 64,06%, Phú Hòa chiếm 41,67%

Bên cạnh đó, chương 4 đi sâu phân tích các nhóm hành vi và nhận thức:

• Tương quan giữa học vấn và nhận biết kháng sinh: Tỷ lệ nhận biết thuốc đang mua là kháng sinh tăng dần theo học vấn: Cấp 1 (5,56%), Cấp 2 (18,18%), Cấp 3 (49,72%), Trung cấp - Cao đẳng (72,92%), Đại học (78,0%), Sau đại học (100,0%).
• Thói quen của nhóm mua không đơn ($n=321$): Nguồn dẫn dắt chủ yếu là do đến hiệu thuốc kể bệnh rồi mua (47,0%), từng sử dụng thuốc này trước đó (28,0%), người quen mách bảo (14,6%), tìm hiểu trên internet (10,4%). Có 82,6% cho rằng việc mua không đơn "không ảnh hưởng gì", và 23,7% tự ý điều chỉnh liều (bệnh nhẹ giảm liều, bệnh nặng tăng liều). Về thời điểm uống, 80,4% người mua cho rằng phải uống sau ăn, chỉ có 4,0% trả lời đúng là tùy từng loại thuốc.
• Mức độ tuân thủ của nhóm mua có đơn ($n=62$): 69,4% tuân thủ theo đơn, nhưng vẫn còn 14,5% tự tăng liều để nhanh khỏi và 12,9% tự giảm liều vì sợ ảnh hưởng sức khỏe.
• Thói quen xử lý tình huống ($n=384$): 90,88% dùng nước lọc, 2,35% dùng nước trà; 8,3% tăng liều gấp đôi khi quên thuốc; khi dùng thuốc không hiệu quả sau 1–2 ngày: 67,7% đến bác sĩ khám lại, 14,1% chuyển sang thuốc đông y, 11,2% đổi thuốc đắt tiền hơn, 7,0% tự ý tăng liều.
• Thực trạng kiến thức ($n=384$ và $n=235$ người đã nghe về KS): Có 38,8% đối tượng chưa từng nghe nói về kháng sinh. Trong nhóm đã nghe ($n=235$), nguồn tiếp nhận thông tin là sách báo/tivi/internet (33,2%), dược sĩ (25,1%), trạm y tế (21,7%), bác sĩ (13,6%). Khả năng phân biệt thuốc còn sai lệch: 72,3% nhận biết Ampicillin, 51,1% nhận biết Amoxicillin, nhưng có 25,1% nhầm Paracetamol, 12,8% nhầm Terpin-Codein và 12,3% nhầm Decolgen là thuốc kháng sinh. Tỷ lệ chưa từng nghe về kháng thuốc vi khuẩn chiếm tới 62,1% ($n=146/235$). Về dấu hiệu nhiễm trùng, 25,1% nhầm triệu chứng ho thông thường là bệnh nhiễm khuẩn.

Chương 5. Kết luận và đề xuất

Chương 5 đúc kết các kết luận tổng thể về thực trạng lạm dụng, nhận thức sai lệch của người dân và đưa ra hệ thống kiến nghị, giải pháp đồng bộ cho 4 nhóm đối tượng: công tác phòng ngừa bệnh dịch, chiến dịch truyền thông giáo dục, đội ngũ nhân viên y tế (bác sĩ, dược sĩ nhà thuốc), và người dân tại cộng đồng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Phản ánh tỷ lệ mua kháng sinh không đơn ở mức nghiêm trọng: Tỷ lệ người dân mua kháng sinh không có đơn thuốc của bác sĩ lên tới 83,6% (trong đó xã Vĩnh Trạch là 88,54%, thị trấn Phú Hòa là 78,65%).
2. Chỉ ra tỷ lệ thiếu hụt nhận thức về dược phẩm: Có đến 52,9% người đang trực tiếp mua và sử dụng kháng sinh nhưng không hề biết đó là thuốc kháng sinh; 38,8% người dân chưa từng nghe về thuật ngữ thuốc kháng sinh; 62,1% người từng nghe về kháng sinh không biết đến hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc.
3. Phát hiện những sai lầm nguy cơ cao trong hành vi sử dụng: 23,7% người mua không đơn tự ý tăng/giảm liều theo mức độ bệnh; 8,3% người tự tăng liều gấp đôi khi quên thuốc; 82,6% người mua không đơn cho rằng hành vi này hoàn toàn không có tác hại; 25,1% người nhầm lẫn thuốc hạ sốt Paracetamol là thuốc kháng sinh.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Nâng cao phòng ngừa bệnh truyền nhiễm: Phát triển hệ thống xét nghiệm chẩn đoán, đảm bảo vệ sinh môi trường, nước sạch và kiểm soát nhiễm khuẩn cộng đồng.
• Phát triển chiến dịch truyền thông nhận thức: Tổ chức các buổi hướng dẫn dùng thuốc tại trạm y tế, phát thanh qua đài truyền thanh xã/thị trấn, in phát tờ rơi nhận diện thuốc tại quầy thuốc, chuẩn hóa nhãn thuốc cảnh báo nguy hiểm.
• Đối với bác sĩ, dược sĩ và cơ quan quản lý: Tổ chức các khóa đào tạo lại chuyên môn và y đức; tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử phạt nghiêm minh hành vi bán thuốc kê đơn không có đơn tại các cơ sở bán lẻ.
• Đối với người dân: Tuân thủ quyền chỉ định của thầy thuốc; không dùng thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc đơn cũ; tuyệt đối không tự ý dùng các kháng sinh thế hệ mới (Fluoroquinolon, Cephalosporin thế hệ 3, 4); dùng đủ liều và đủ thời gian điều trị.

Đóng góp của luận văn

• Khóa luận làm sáng tỏ một cách có hệ thống thực trạng sử dụng và kiến thức về thuốc kháng sinh tại một địa bàn cấp huyện đặc trưng của tỉnh An Giang (kết hợp cả khu vực thị trấn và nông thôn).
• Cung cấp bộ số liệu thực nghiệm làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu dịch tễ dược học và quản lý sử dụng thuốc tại địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chỉ tiến hành khảo sát mô tả cắt ngang tại 2 đơn vị hành chính (thị trấn Phú Hòa và xã Vĩnh Trạch) với 6 điểm bán lẻ thuốc trên địa bàn huyện Thoại Sơn; chưa bao quát toàn bộ các xã trong huyện cũng như chưa khảo sát phân tích sâu vào từng đơn thuốc hoặc nhóm hoạt chất kháng sinh cụ thể được bán ra.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát ra toàn bộ tỉnh An Giang và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long; tiến hành can thiệp giáo dục truyền thông và đánh giá hiệu quả thay đổi hành vi trước - sau can thiệp của người dân và người bán thuốc; nghiên cứu chuyên sâu về các chủng vi khuẩn đề kháng thực tế tại bệnh viện tuyến huyện.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tư liệu thực chứng hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Dược học, Y học và Y tế công cộng: Tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, cách xây dựng công thức tính cỡ mẫu điều tra xã hội học dược học, bộ câu hỏi phỏng vấn thực địa và kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm SPSS.
• Cơ quan quản lý y tế địa phương (Sở Y tế An Giang, Trung tâm Y tế huyện Thoại Sơn): Sử dụng các số liệu thực tế về tỷ lệ mua thuốc không đơn (83,6%), nguồn thông tin người dân tiếp cận (chủ yếu qua dược sĩ nhà thuốc 47,0%) để xây dựng kế hoạch thanh tra nhà thuốc và thiết kế các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ người dân mua thuốc kháng sinh không có đơn thuốc của bác sĩ trong nghiên cứu là bao nhiêu? Tỷ lệ mua thuốc kháng sinh không có đơn thuốc chiếm 83,6% trên tổng số 384 đối tượng khảo sát (trong đó xã Vĩnh Trạch là 88,54% và thị trấn Phú Hòa là 78,65%).

2. Trình độ văn hóa ảnh hưởng như thế nào đến việc nhận biết thuốc đang sử dụng là kháng sinh? Trình độ văn hóa tỷ lệ thuận rõ rệt với khả năng nhận biết: ở trình độ Cấp 1 chỉ có 5,56% người nhận biết đúng; Cấp 2 đạt 18,18%; Cấp 3 đạt 49,72%; Trung cấp – Cao đẳng đạt 72,92%; Đại học đạt 78,0% và Sau đại học đạt 100,0%.

3. Người dân mua thuốc không đơn chủ yếu dựa vào nguồn thông tin nào để quyết định dùng kháng sinh? Nguồn thông tin chủ yếu dẫn dắt người mua không đơn là trực tiếp đến hiệu thuốc kể bệnh để người bán đưa thuốc (chiếm 47,0%), tiếp theo là dựa vào việc đã từng sử dụng thuốc này trước đó (chiếm 28,0%), người quen mách bảo (14,6%) và tự tìm hiểu qua internet (10,4%).

4. Khảo sát ghi nhận những loại thuốc không phải kháng sinh nào bị người dân nhầm lẫn là kháng sinh? Trong số những người cho biết đã nghe về kháng sinh ($n=235$), có 25,1% người nhầm Paracetamol (thuốc giảm đau, hạ sốt), 12,8% người nhầm Terpin-Codein (thuốc trị ho) và 12,3% người nhầm Decolgen (thuốc điều trị cảm cúm) là thuốc kháng sinh.

5. Người dân thường xử lý như thế nào khi uống kháng sinh 1–2 ngày mà chưa thấy hiệu quả? Khi dùng thuốc không hiệu quả sau 1–2 ngày, có 67,7% người chọn đi khám bác sĩ để xác định lại bệnh; 14,1% chuyển sang dùng thuốc đông y; 11,2% đổi sang loại thuốc khác đắt tiền hơn và 7,0% tự ý tăng liều lượng thuốc.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Ngọc Nhi đã phản ánh toàn diện thực trạng lạm dụng và mức độ thiếu hụt kiến thức về thuốc kháng sinh của người dân tại huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang với tỷ lệ mua thuốc không đơn lên tới 83,6% và hơn 52% không nhận biết được loại thuốc mình đang sử dụng. Kết quả nghiên cứu chỉ ra mối tương quan chặt chẽ giữa trình độ học vấn, vai trò tư vấn của người bán lẻ dược phẩm với thói quen sử dụng thuốc trong cộng đồng. Những số liệu thực chứng này là căn cứ thực tiễn có giá trị để ngành y tế địa phương tăng cường quản lý quy chế kê đơn, siết chặt hoạt động bán lẻ thuốc và triển khai các giải pháp truyền thông nhằm ngăn chặn nguy cơ kháng kháng sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Hiện nay, có thể nói thuốc kháng sinh là một trong những nhóm thuốc được dùng nhiều nhất tại Việt Nam. Đặc biệt, trong những năm gần đây, chủng loại và số lượng kháng sinh được đưa vào thị trường Việt Nam ngày càng đa dạng và phong phú. Thêm vào đó, sự phát triển mạnh mẽ của mạng lưới cung ứng thuốc đã đưa thuốc đến hầu hết người dân. Song song đó, là sự xuất hiện của thành phần những người bán thuốc lệ thuộc vào lợi nhuận kinh tế, bỏ qua những điều luật và đạo đức hành nghề y dược, sẵn sàng bán thuốc phải kê đơn – cụ thể ở đây là thuốc kháng sinh – mà không cần đơn thuốc.

Từ đó, người dân có thể tự mua thuốc kháng sinh một cách dễ dàng để tự điều trị. Do tự sử dụng theo thói quen, theo những bài viết không xác thực, trôi nổi trên internet, hay theo sự mách bảo của những người không có chuyên môn… thời gian dùng thuốc, cách dùng thuốc không đúng nguyên tắc, dẫn đến việc vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh ngày càng gia tăng. Trước thực trạng đó, để tìm hiểu một cách cụ thể tình hình sử dụng thuốc kháng sinh của người dân, đề tài nghiên cứu: “Khảo sát sự hiểu biết và thói quen sử dụng thuốc kháng sinh của người dân tại huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang” ra đời, nhằm làm rõ các mục tiêu: - Tìm hiểu thực trạng việc sử dụng thuốc kháng sinh của người dân nơi đây; - Tìm hiểu kiến thức của người dân về thuốc kháng sinh; - Đưa ra một số kết luận và đề xuất giải pháp cải thiện. 1 Downloaded by NHIM NHIM ([e-mail]) lOMoARcPSD|39459588 CHƯƠNG 2.

LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2. Định nghĩa kháng sinh: Kháng sinh được định nghĩa: “Kháng sinh (antibiotics) là những chất kháng khuẩn (antibacterial substances) được tạo ra bởi các chủng vi sinh vật (vi khuẩn, nấm, Actymomycetes) có tác dụng ức chế sự phát triển của các vi sinh vật khác”. Hiện nay từ kháng sinh được mở rộng đến cả những chất kháng khuẩn có nguồn gốc tổng hợp như các sulfonamide và quinolone. Để đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, cần nắm vững những kiến thức liên quan đến kháng sinh, vi khuẩn gây bệnh và người bệnh.

Nguyên tắc sử dụng kháng sinh: 2. Lựa chọn kháng sinh và liều lượng: Lựa chọn thuốc kháng sinh phụ thuộc hai yếu tố: người bệnh và vi khuẩn gây bệnh. Yếu tố liên quan đến người bệnh cần xem xét bao gồm: lứa tuổi, tiền sử dị ứng thuốc, chức năng gan – thận, tình trạng suy giảm miễn dịch, mức độ nặng của bệnh, bệnh mắc kèm, cơ địa dị ứng. Nếu là phụ nữ: cần lưu ý đối tượng phụ nữ có thai, đang cho con bú để cân nhắc lợi ích/nguy cơ.

Về vi khuẩn: loại vi khuẩn, độ nhạy cảm với kháng sinh của vi khuẩn. Cần cập nhật tình hình kháng kháng sinh để có lựa chọn phù hợp. Cần lưu ý các biện pháp phối hợp để làm giảm mật độ vi khuẩn và tăng nồng độ kháng sinh tại ổ nhiễm khuẩn như làm sạch ổ mủ, dẫn lưu, loại bỏ tổ chức hoại tử. Chính sách kê đơn kháng sinh nhằm giảm tỷ lệ phát sinh vi khuẩn kháng thuốc và đạt được tính kinh tế hợp lý trong điều trị.

Với những kháng sinh mới, phổ rộng, chỉ định sẽ phải hạn chế cho những trường hợp có bằng chứng là các kháng sinh đang dùng đã bị kháng. Liều dùng của kháng sinh phụ thuộc nhiều yếu tố: tuổi người bệnh, cân nặng, chức năng gan – thận, mức độ nặng của bệnh. Do đặc điểm khác biệt về dược động học, liều lượng cho trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và nhũ nhi có hướng dẫn riêng theo từng chuyên luận. Liều lượng trong các tài liệu hướng dẫn chỉ là gợi ý ban đầu.