Chương 1: Tổng quan nghiên cứu đề tài Chương 2: Cơ sở lý luận về đấu thầu Chương 3: Thực trạng về công tác tham dự thầu tại Công ty Cổ phần Viễn thông Đầu tư và Thương mại quốc tế. Chương 4: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác tham dự thầu tại Công ty ITECOM. 6 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU 2. Một số vấn đề cơ bản về đấu thầu.
Khái niệm đấu thầu “Đấu thầu” là khái niệm đã có từ rất lâu ở các nước Tây Âu. Tuy nhiên, ở Việt Nam, khái niệm này chỉ mới xuất hiện từ cuối những năm 80 của thế kỷ 20. Xuất phát từ nền kinh tế thị trường, việc mua bán hàng hóa cũng như lựa chọn tổ chức thực hiện yêu cầu đề ra (tư vấn, xây lắp, xây dựng,…) diễn ra đều có sự cạnh tranh từ nhiều phía nên đã xuất hiện “đấu thầu”. Theo Luật Đấu thầu của Việt Nam năm 2013, đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Trong đó, có một số khái niệm cần được làm rõ: - “Nhà thầu” là tổ chức kinh tế hoặc cá nhân có đủ tư cách pháp nhân tham gia đấu thầu. Nhà thầu có thể là tổ chức xây dựng trong đấu thầu xây lắp; là nhà cung cấp trong đấu thầu mua sắm hàng hóa; là nhà tư vấn trong đấu thầu tuyển chọn tư vấn; là nhà đầu tư trong đấu thầu lựa chọn đối tác đầu tư. - “Bên mời thầu” (BMT) là chủ dự án, chủ đầu tư (CĐT) hoặc pháp nhân đại diện hợp pháp của chủ dự án, CĐT được giao trách nhiệm thực hiện công việc đấu thầu. Tóm lại, có thể hiểu một cách chung nhất rằng, Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà cung cấp dịch vụ, hàng hóa, xây dựng công trình đáp ứng các yêu cầu của BMT trên cơ sở cạnh tranh công bằng.
Cho đến nay, đấu thầu đã khẳng định được vai trò quan trọng và trở thành một hoạt động mang tính bắt buộc đối với hoạt động mua sắm, đầu tư, đặc biệt là mua sắm và đầu tư công ở hầu hết các quốc gia trên thế giới. Các loại hình đấu thầu Dựa vào đặc điểm, yêu cầu về hàng hóa, dịch vụ, hoạt động cần mua sắm trong dự án, đấu thầu được chia ra thành 4 loại: - Đấu thầu dịch vụ tư vấn: đấu thầu dịch vụ tư vấn thường tập trung ở 2 giai đoạn: + Giai đoạn chuẩn bị đầu tư: nhà thầu có thể tham gia gói thầu tư vấn lập dự án đầu tư tức là thay CĐT làm một số công việc như nghiên cứu cơ hội đầu tư, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, lập báo cáo nghiên cứu khả thi để làm căn cứ ra cho CĐT đưa ra quyết định đầu tư. + Giai đoạn thực hiện đầu tư: các gói thầu dịch vụ tư vấn ở giai đoạn này bao gồm các công việc như khảo sát thiết kế, lập dự toán, giám sát, tư vấn đấu thầu, quản lý dự án đầu tư,… Mỗi công việc có thể giao cho các nhà thầu khác nhau. Số lượng gói thầu trong giai đoạn này thường nhiều hơn giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
- Đấu thầu xây lắp: nhà thầu sẽ thực hiện các công việc như xây dựng, lắp đặt thiết bị máy móc trong công trình, hạng mục công trình. - Đấu thầu cung cấp hàng hóa: hàng hóa trong dự án đầu tư rất đa dạng, phụ thuộc vào từng dự án cũng như nhu cầu của BMT. Số lượng gói thầu cung cấp hàng hóa trong một dự án đầu tư thường là lớn và phụ thuộc vào số loại hàng hóa cần thiết cho dự án. - Đấu thầu tư vấn thiết kế - xây dựng – cung cấp lắp đặt máy móc thiết bị (EPC): EPC là gói thầu bao gồm nhiều công việc có tính chất hoàn toàn khác nhau song lại có liên quan chặt chẽ với nhau, do một nhà thầu thực hiện nhằm đảm bảo tính đồng bộ của công trình, hạng mục công trình.
Các hình thức tham dự thầu Có nhiều hình thức tham dự thầu khác nhau, phụ thuộc vào yêu cầu của từng gói thầu và của từng CĐT. Có các hình thức tham dự thầu sau: Đấu thầu rộng rãi Hình thức này bao gồm có cạnh tranh rộng rãi không sơ tuyển, cạnh tranh rộng rãi có sơ tuyển và chào hàng cạnh tranh. Với các hình thức đấu thầu rộng rãi, 8 BMT sẽ thông báo thông tin về gói thầu rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng (tại Việt Nam có thể đăng thông tin trên Báo Đấu thầu, website muasamcong.vn,…) và không giới hạn số lượng nhà thầu tham dự. Khi tham dự thầu theo hình thức này, các nhà thầu cần thực hiện các công việc sau: - Khi nhận được thông báo mời thầu, nhà thầu sẽ cử cán bộ mua HSMT.
Sau đó, nhà thầu sẽ tham gia sơ tuyển nếu có yêu cầu. - Nhà thầu chuẩn bị và lập HSDT. - Nộp HSDT đúng thời hạn yêu cầu trong HSMT và tham dự mở thầu. - Chờ thông báo kết quả của gói thầu sẽ được công bố rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Nếu nhà thầu trúng thầu sẽ tiếp tục đàm phán để thương thảo hợp đồng với CĐT để tiến hành thực hiện gói thầu. Đấu thầu hạn chế Hình thức đấu thầu hạn chế bao gồm các phương thức lựa chọn nhà thầu: cạnh tranh hạn chế, chỉ định thầu hoặc hợp đồng trực tiếp. Với hình thức này, BMT chỉ lựa chọn một vài nhà thầu nhất định tham gia dự thầu và chỉ thông báo mời thầu tới các đơn vị đó chứ không thông báo rộng rãi. Khi tham dự thầu theo hình thức này, các nhà thầu cần thực hiện các công việc sau: - Khi nhận được thông báo mời thầu từ BMT, nhà thầu sẽ cử cán bộ mua HSMT hoặc nhận thông tin mời thầu từ BMT.
- Nhà thầu chuẩn bị và lập HSDT, chào giá theo đúng yêu cầu của BMT. - Gửi HSDT hoặc chào giá theo thời hạn yêu cầu của BMT. - Chờ thông báo kết quả đấu thầu từ BMT hoặc tiến hành đàm phán thương thảo giá chào thầu để đạt được thỏa thuận từ cả hai bên. Sau khi cả hai bên đã đồng ý về giá chào thầu thì sẽ tiến hành thương thảo các điều khoản khác của hợp đồng với chủ đầu tư.
Các phương thức đấu thầu HSDT của mỗi nhà thầu bao gồm hai phần nội dung: - Hồ sơ đề xuất kỹ thuật: đây là phần đáp ứng kỹ thuật của nhà đầu đối với yêu cầu của gói thầu. Cụ thể, trong hồ sơ đề xuất kỹ thuật thông thường bao gồm các phần: tài liệu chứng minh năng lực và kinh nghiệm công ty (gồm có hồ sơ năng lực, kinh nghiệm sản xuất kinh doanh; tổng hợp tình hình tài chính thông qua các báo cáo tài chính, phương án bố trí nhân sự tham gia vào gói thầu, kê khai các hợp đồng tương tự đã thực hiện,…), hồ sơ chứng minh tính hợp lệ và sự đáp ứng hàng hóa (bao gồm phương án thực hiện gói thầu, công nghệ áp dụng để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, tiến độ thực hiện,…) cùng các cam kết khác như chuyển giao công nghệ, an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy, đảm bảo vệ sinh môi trường,. - Hồ sơ đề xuất tài chính: phần nội dung này chỉ bao gồm các thông tin về đơn giá chào thầu, đồng tiền thanh toán và điều khoản thương mại. Túi hồ sơ được hiểu là túi để chứa đựng các phần tài liệu của HSDT.
Tùy thuộc vào yêu cầu của từng gói thầu mà BMT có thể yêu cầu các nhà thầu nộp HSDT theo những cách khác nhau, tương ứng với từng phương thức đấu thầu riêng. Có bốn phương thức tổ chức đấu thầu là: Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ Phương thức này được BMT áp dụng cho các gói thầu có yêu cầu về kỹ thuật không quá phức tạp, không có nhiều phương án kỹ thuật để thực hiện gói thầu nên các nhà thầu có khả năng cạnh tranh nhau về giá. Khi tham gia gói thầu thực hiện theo phương thức này, nhà thầu sẽ nộp đề xuất tài chính và đề xuất kỹ thuật trong cùng một túi HSDT được niêm phong. Tại thời điểm mở thầu, BMT sẽ thông báo công khai thông tin về đơn giá chào thầu của các nhà thầu tham gia, trước khi đánh giá cụ thể HSDT.
Phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Phương thức này áp dụng cho các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Khi tham gia dự thầu các gói thầu có yêu cầu thực hiện theo phương thức này, nhà thầu niêm phong đề xuất tài chính và đề xuất kỹ thuật vào từng túi hồ sơ 10 riêng biệt và có thể nộp cùng một thời điểm hoặc vào những thời điểm khác nhau tùy yêu cầu của BMT. Những thông tin trong đề xuất tài chính được giữ bí mật trong suốt quá trình đánh giá đề xuất kỹ thuật. Sau khi đánh giá đề xuất kỹ thuật, nếu nhà thầu đạt kỹ thuật sẽ được tiếp tục tham gia quá trình đánh giá đề xuất tài chính, nếu không đạt sẽ được trả lại đề xuất tài chính còn nguyên niêm phong.
Phương thức hai giai đoạn một túi hồ sơ Phương thức này phù hợp với những gói thầu xây lắp, gói thầu sản xuất và cung cấp hàng hóa hoặc EPC phức tạp, có nhiều phương án kỹ thuật công nghệ thực hiện khác nhau. Khi tham dự thầu theo phương thức này, các nhà thầu sẽ thực hiện theo hai giai đoạn sau: + Giai đoạn 1: Nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật tổng thể để BMT đánh giá. Nếu đề xuất kỹ thuật không khả thi, nhà thầu sẽ không được tham dự thầu tiếp. Nếu đề xuất kỹ thuật khả thi, nhà thầu tiếp tục hoàn thiện đề xuất kỹ thuật chi tiết cùng với đề xuất tài chính.
+ Giai đoạn 2: Nhà thầu nộp đề xuất kỹ thuật hoàn chỉnh và đề xuất tài chính trong cùng một túi hồ sơ niêm phong. Các công việc tiếp theo sẽ thực hiện như đối với phương thức một giai đoạn, một túi hồ sơ. Phương thức hai giai đoạn hai túi hồ sơ Phương thức này có thể được áp dụng cho tất cả các loại gói thầu, trừ gói thầu dịch vụ tư vấn. Các nhà thầu sẽ thực hiện tương tự như phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ.