Luận án tiến sĩ triết học đời sống tôn giáo với sự phát triển bền vững của cộng đồng người khmer ở tây nam bộ hiện nay

Luận án tiến sĩ khám phá mối liên hệ giữa triết học đời sống tôn giáo và phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Xuân
• Người hướng dẫn: PGS. Trương Văn Chung
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng Và Chủ Nghĩa Duy Vật Lịch Sử
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ luận án. Phạm vi nghiên cứu. Cơ sở lý luận, nguyên tắc tiếp cận và phương pháp nghiên cứu của luận án
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án
• 0.4. Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER VÀ PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 1.1.1. Lịch sử hình thành cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 1.1.2. Truyền thống văn hóa và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 1.2. LỊCH SỬ DU NHẬP, PHÁT TRIỂN VÀ NỘI DUNG TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA PHẬT GIÁO NAM TÔNG TRONG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER
• 1.2.1. Quá trình du nhập và phát triển của Phật giáo Nam Tông Khmer trong cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 1.2.2. Nội dung tư tưởng cơ bản của Phật giáo Nam Tông Khmer ở Tây Nam Bộ
• 1.3. VAI TRÒ CỦA PHẬT GIÁO NAM TÔNG KHMER ĐỐI VỚI CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 1.3.1. Phật giáo Nam Tông Khmer góp phần hình thành các chuẩn mực đạo đức và lối sống của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 1.3.2. Phật giáo Nam Tông Khmer góp phần hình thành, bảo lưu giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 1.3.3. Phật giáo Nam Tông Khmer góp phần cố kết cộng đồng, phát triển giáo dục
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ BIẾN ĐỔI CỦA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM VÀ NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 2.1.1. Khái niệm đời sống tôn giáo, biến đổi đời sống tôn giáo
• 2.1.2. Đặc điểm cơ bản của đời sống tôn giáo cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 2.2. CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BIẾN ĐỔI TRONG ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO CỦA CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 2.2.1. Tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường với đời sống xã hội
• 2.2.2. Một số hạn chế của tín ngưỡng, tôn giáo truyền thống của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 2.2.3. Những hấp dẫn của giáo lý và sự đa dạng trong phương thức truyền giáo của các nhà truyền giáo Tin Lành
• 2.3. QUAN ĐIỂM VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA BIẾN ĐỔI ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 2.3.1. Từ quan điểm về phát triển bền vững đến phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 2.3.2. Ảnh hưởng tích cực của biến đổi đời sống tôn giáo đối với phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 2.3.3. Thách thức của biến đổi đời sống tôn giáo với phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ GIẢI QUYẾT THỬNG THÁCH THỨC CỦA BIẾN ĐỔI ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ GIẢI QUYẾT NHỮNG THÁCH THỨC CỦA BIẾN ĐỔI ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 3.1.1. Thực hiện đồng bộ chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo, bảo đảm bình đẳng dân tộc và bình đẳng tôn giáo, quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo và không tín ngưỡng tôn giáo của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 3.1.2. Kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống vùng đồng bào Khmer với thực hiện công bằng, tiến bộ xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng ở Tây Nam Bộ
• 3.2. GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VÀ GIẢI QUYẾT NHỮNG THÁCH THỨC CỦA BIẾN ĐỔI ĐỜI SỐNG TÔN GIÁO VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ
• 3.2.1. Tăng cường củng cố hệ thống chính trị cơ sở và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở trong cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 3.2.2. Hoàn thiện hệ thống chính sách xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội nâng cao đời sống vật chất của đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ
• 3.2.3. Nâng cao vai trò của chức sắc và người có uy tín trong cộng đồng góp phần
• 3.2.4. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 3.2.5. Phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong cộng đồng người Khmer hướng đến phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ
• 3.3. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI CỦA LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng tại ĐHQG

Nghiên cứu về chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (ĐHQG-HCM) đóng vai trò then chốt trong việc trang bị nền tảng triết học Mác-Lênin cho sinh viên và nghiên cứu sinh. Các công trình nghiên cứu tập trung vào việc phân tích và vận dụng các nguyên lý, quy luật của biện chứng pháp và phép duy vật lịch sử vào giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội Việt Nam đương đại. Các nghiên cứu không chỉ dừng lại ở việc trình bày các khái niệm trừu tượng mà còn đi sâu vào việc vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng để phân tích phân tích kinh tế, phân tích xã hội và phân tích chính trị. Điều này giúp người học có khả năng tư duy phản biện, nhận diện và giải quyết các mâu thuẫn trong quá trình phát triển đất nước.

1.1. Vai Trò Của Triết Học Mác Lênin Trong Giáo Dục Đại Học

Việc giảng dạy và nghiên cứu triết học Mác - Lênin tại ĐHQG-HCM không chỉ mang tính chất lý luận mà còn có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Nó giúp sinh viên và nghiên cứu sinh xây dựng thế giới quan khoa học, phương pháp luận đúng đắn để tiếp cận và giải quyết các vấn đề chuyên môn và xã hội. Theo PGS. Trương Văn Chung, người hướng dẫn luận án của Nguyễn Thị Xuân, việc nắm vững chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử giúp người học có khả năng phân tích lịch sử, nhận diện các quy luật vận động của xã hội và đưa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Lịch Sử Triết Học Tại ĐHQG HCM

Nghiên cứu về lịch sử triết học là một trong những hướng nghiên cứu quan trọng tại ĐHQG-HCM. Việc tìm hiểu và phân tích các hệ thống triết học khác nhau, đặc biệt là sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa duy vật biện chứng, giúp người học hiểu rõ hơn về nguồn gốc và bản chất của các tư tưởng triết học. Từ đó, có thể đánh giá khách quan và phê phán các quan điểm sai trái, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và Nhà nước. Các hội thảo khoa học về triết học cũng thường xuyên được tổ chức, tạo diễn đàn trao đổi học thuật và nâng cao trình độ nghiên cứu.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Duy Vật Lịch Sử Hiện Nay

Việc nghiên cứu và vận dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử vào phân tích các vấn đề xã hội hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự phức tạp và đa dạng của các hiện tượng xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế. Các công trình nghiên cứu cần phải có sự đổi mới về phương pháp luận, kết hợp lý luận với thực tiễn để có thể đưa ra những đánh giá chính xác và khách quan. Bên cạnh đó, sự chống phá của các thế lực thù địch cũng là một thách thức không nhỏ. Các thế lực này thường xuyên xuyên tạc, bóp méo các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử nhằm gây hoang mang trong dư luận và làm suy yếu nền tảng tư tưởng của Đảng.

2.1. Sự Xuyên Tạc Quan Điểm Duy Vật Và Quan Điểm Biện Chứng

Các thế lực thù địch thường xuyên xuyên tạc, bóp méo các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Họ cố gắng chứng minh rằng quan điểm duy vật là lạc hậu, không phù hợp với sự phát triển của khoa học hiện đại. Đồng thời, họ cũng phủ nhận vai trò của biện chứng pháp trong việc nhận thức và giải quyết các mâu thuẫn xã hội. Những luận điệu sai trái này cần phải được phê phán và bác bỏ một cách khoa học và thuyết phục.

2.2. Vấn Đề Vận Dụng Chủ Nghĩa Duy Vật Vào Phân Tích Xã Hội

Việc vận dụng chủ nghĩa duy vật vào phân tích các vấn đề xã hội hiện nay đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có trình độ lý luận vững vàng và kinh nghiệm thực tiễn phong phú. Cần phải tránh rơi vào các thái cực tả khuynh hoặc hữu khuynh, bảo thủ hoặc xét lại. Theo Nguyễn Thị Xuân, các nghiên cứu cần phải bám sát thực tiễn Việt Nam, phân tích một cách khách quan và khoa học các mâu thuẫn và xung đột trong xã hội để có thể đề xuất các giải pháp phù hợp.

2.3. Tính Thực Tiễn Của Phương Pháp Luận Nghiên Cứu Khoa Học

Một thách thức khác là đảm bảo tính thực tiễn của phương pháp luận nghiên cứu khoa học. Nhiều công trình nghiên cứu còn nặng về lý thuyết, ít đi sâu vào phân tích các vấn đề cụ thể, thiếu tính ứng dụng. Để khắc phục tình trạng này, cần tăng cường sự phối hợp giữa các nhà lý luận và các nhà thực tiễn, khuyến khích các nghiên cứu liên ngành, đa ngành để có thể tiếp cận các vấn đề xã hội một cách toàn diện.

III. Cách Vận Dụng Chủ Nghĩa Duy Vật Biện Chứng Tại ĐHQG Hiện Nay

Tại ĐHQG-HCM, việc vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, từ việc giảng dạy trên lớp đến việc nghiên cứu khoa học và tham gia các hoạt động thực tiễn. Các giảng viên và nghiên cứu sinh luôn nỗ lực để truyền đạt và vận dụng một cách sáng tạo các nguyên lý của triết học Mác - Lênin vào việc giải quyết các vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển đất nước. Các giáo trình triết học cũng được cập nhật và bổ sung thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.

3.1. Ứng Dụng Biện Chứng Pháp Duy Vật Trong Nghiên Cứu Kinh Tế

Trong lĩnh vực kinh tế, biện chứng pháp duy vật được vận dụng để phân tích các mâu thuẫn và xung đột trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các nhà nghiên cứu tập trung vào việc tìm hiểu các quy luật vận động của nền kinh tế, nhận diện các yếu tố cản trở sự phát triển và đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

3.2. Vận Dụng Phép Duy Vật Lịch Sử Để Phân Tích Các Vấn Đề Xã Hội

Trong lĩnh vực xã hội, phép duy vật lịch sử được vận dụng để phân tích các vấn đề như phân tầng xã hội, bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội,... Các nhà nghiên cứu cố gắng tìm hiểu nguyên nhân sâu xa của các vấn đề này, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Nghiên Cứu Triết Học Tại ĐHQG

Để nâng cao chất lượng nghiên cứu triết học tại ĐHQG-HCM, cần phải có sự đầu tư và đổi mới toàn diện. Cần tăng cường đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị nghiên cứu, nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên và nghiên cứu viên. Đồng thời, cần khuyến khích sự hợp tác quốc tế, tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao trình độ chuyên môn. Cần chú trọng đến việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp của xã hội.

4.1. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về Nghiên Cứu Triết Học

Hợp tác quốc tế là một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng nghiên cứu triết học. Việc trao đổi học thuật, mời các chuyên gia hàng đầu thế giới đến giảng dạy và nghiên cứu, tham gia các dự án nghiên cứu chung sẽ giúp các nhà nghiên cứu Việt Nam tiếp cận với những kiến thức và phương pháp nghiên cứu mới nhất.

4.2. Xây Dựng Bộ Môn Triết Học Mạnh Tại ĐHQG HCM

Để có thể thực hiện tốt vai trò đào tạo và nghiên cứu triết học, cần phải xây dựng một bộ môn triết học mạnh tại ĐHQG-HCM. Bộ môn cần có đội ngũ giảng viên và nghiên cứu viên có trình độ cao, tâm huyết với nghề, có khả năng giải quyết các vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra.

4.3. Phát Triển Tạp Chí Triết Học Uy Tín Của ĐHQG HCM

Một tạp chí triết học uy tín sẽ là diễn đàn để các nhà nghiên cứu công bố các công trình nghiên cứu của mình, trao đổi học thuật và góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu triết học. ĐHQG-HCM cần đầu tư để phát triển một tạp chí như vậy, đảm bảo tính khoa học, khách quan và công khai trong quá trình biên tập và xuất bản.

V. Ứng Dụng Chủ Nghĩa Duy Vật Trong Phân Tích Vấn Đề Dân Tộc Tôn Giáo

Việc ứng dụng chủ nghĩa duy vật vào phân tích các vấn đề dân tộc, tôn giáo có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Xuân về cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ là một ví dụ điển hình. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, để giải quyết tốt các vấn đề dân tộc, tôn giáo, cần phải xuất phát từ quan điểm duy vật lịch sử, phân tích một cách khách quan các điều kiện kinh tế, xã hội và văn hóa của từng dân tộc, tôn giáo.

5.1. Nghiên Cứu Về Cộng Đồng Người Khmer Ở Tây Nam Bộ

Nghiên cứu của Nguyễn Thị Xuân về đời sống tôn giáo với sự phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ là một ví dụ điển hình về việc ứng dụng chủ nghĩa duy vật lịch sử vào phân tích các vấn đề dân tộc, tôn giáo. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, Phật giáo Nam Tông Khmer có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần và văn hóa của cộng đồng người Khmer, đồng thời cũng góp phần vào sự phát triển kinh tế, xã hội của địa phương.

5.2. Giải Quyết Các Vấn Đề Tôn Giáo Theo Quan Điểm Duy Vật

Giải quyết các vấn đề tôn giáo theo quan điểm duy vật đòi hỏi phải tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, đồng thời kiên quyết đấu tranh chống lại các hoạt động lợi dụng tôn giáo để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội. Theo tác giả luận án, Nhà nước cần có chính sách phù hợp để hỗ trợ các tôn giáo hoạt động đúng pháp luật, phát huy vai trò tích cực của tôn giáo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

VI. Tương Lai Của Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Duy Vật Tại ĐHQG HCM

Nghiên cứu chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử tại ĐHQG-HCM có một tương lai đầy hứa hẹn. Với đội ngũ giảng viên và nghiên cứu viên ngày càng lớn mạnh, với sự đầu tư và đổi mới không ngừng, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, ĐHQG-HCM sẽ tiếp tục là một trung tâm đào tạo và nghiên cứu triết học hàng đầu của Việt Nam, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

6.1. Cao Học Triết Học Tại ĐHQG Đào Tạo Nguồn Nhân Lực Chất Lượng

Chương trình cao học triết học tại ĐHQG-HCM đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành triết học. Chương trình cần được đổi mới liên tục để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, trang bị cho học viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể tham gia nghiên cứu và giảng dạy triết học một cách hiệu quả.

6.2. Nghiên Cứu Sinh Triết Học Phát Triển Đội Ngũ Các Nhà Khoa Học Đầu Ngành

Công tác đào tạo nghiên cứu sinh triết học cần được đặc biệt quan tâm. Cần tạo điều kiện thuận lợi để các nghiên cứu sinh có thể tham gia các dự án nghiên cứu lớn, công bố các công trình nghiên cứu trên các tạp chí khoa học uy tín, tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế để nâng cao trình độ chuyên môn và khẳng định vị thế của mình trong giới học thuật.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu về đời sống tôn giáo trong mối quan hệ hữu cơ với sự phát triển bền vững của các cộng đồng dân tộc thiểu số tại Việt Nam là một địa hạt học thuật giàu tính thời sự nhưng đòi hỏi nền tảng lý luận sâu sắc. Luận án tiến sĩ chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (Mã số: 9229002) của tác giả Nguyễn Thị Xuân, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trương Văn Chung tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (2024), đã tiên phong tiếp cận toàn diện vấn đề: "Đời sống tôn giáo với sự phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ hiện nay".

Trong bối cảnh Nghị quyết số 13-NQ/TW ngày 02/04/2022 của Bộ Chính trị xác lập phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, việc nhận diện nguồn lực tôn giáo trở thành nhiệm vụ chiến lược. Mặc dù các công trình trước đây đã khảo sát lịch sử tộc người hay giáo lý Phật giáo nguyên thủy, một khoảng trống nghiên cứu (research gap) hiển hiện rõ: chưa có công trình nào tích hợp triết học Mác - Lênin với lý thuyết phát triển bền vững để phân tích tác động hai mặt của những biến động tôn giáo đương đại đối với sinh thái tộc người Khmer.

Luận án giải quyết ba câu hỏi nghiên cứu tường minh:

1. Câu hỏi 1 (RQ1): Quá trình du nhập, tiếp biến và xác lập vị thế tôn giáo biệt truyền của Phật giáo Nam Tông trong mối liên kết với thiết chế tự quản phum, sóc diễn ra theo quy luật biện chứng nào?
2. Câu hỏi 2 (RQ2): Cơ chế kinh tế thị trường, quá trình đô thị hóa và làn sóng truyền giáo mới đang tạo ra những biến đổi cụ thể nào trong đời sống tôn giáo, và tác động ra sao đến các chỉ số phát triển bền vững của người Khmer?
3. Câu hỏi 3 (RQ3): Hệ thống giải pháp triết học - chính trị nào có khả năng hóa giải các xung đột giá trị, củng cố khối đại đoàn kết và tối ưu hóa nguồn lực văn hóa - tâm linh cho phát triển kinh tế - xã hội?

Tương ứng với hệ thống câu hỏi, luận án kiểm chứng ba giả thuyết khoa học:

• Giả thuyết 1 (H1): Phật giáo Nam Tông Khmer đóng vai trò là "hạt nhân cấu trúc" của ý thức xã hội tộc người, vận hành như một dạng vốn xã hội bảo lưu bản sắc và duy trì ổn định cộng đồng.
• Giả thuyết 2 (H2): Sự biến đổi đời sống tôn giáo (hiện tượng chuyển đổi sang đạo Tin Lành, xu hướng suy giảm thanh niên xuất gia tu học, trẻ hóa đội ngũ sư trụ trì) phản ánh trực tiếp sự chuyển dịch cơ sở hạ tầng kinh tế, tạo ra các đứt gãy về thiết chế tự quản truyền thống.
• Giả thuyết 3 (H3): Một khung chính sách kết hợp đồng bộ giữa phát triển kinh tế sinh kế, bảo tồn văn hóa chùa tháp và nâng cao hiệu lực của hệ thống chính trị cơ sở sẽ giảm thiểu xung đột xã hội, thúc đẩy phát triển bền vững toàn diện.

Phạm vi khảo sát của luận án bao quát 5 địa bàn trọng điểm có mật độ cư dân Khmer cao nhất Tây Nam Bộ gồm: Trà Vinh (huyện Trà Cú, Tiểu Cần), Sóc Trăng (huyện Mỹ Xuyên, TP. Sóc Trăng), An Giang (huyện Tri Tôn, thị xã Tịnh Biên), Kiên Giang (huyện Châu Thành, Giồng Riêng), và Bạc Liêu (TP. Bạc Liêu, huyện Vĩnh Lợi), đại diện cho 1.141.241 cư dân Khmer trong vùng (chiếm 86,5% tổng dân số người Khmer cả nước theo số liệu Tổng điều tra Dân số và Nhà ở năm 2019).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy các dòng nghiên cứu lớn trong và ngoài nước đã hình thành nên những góc nhìn đa chiều nhưng còn rời rạc:

Dòng nghiên cứu lịch sử tộc người và quản lý xã hội: Trường Lưu (1993) khẳng định mối liên hệ lịch sử giữa cư dân Khmer đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia cổ đại, trong khi Võ Văn Sen và Trần Nam Tiến (2006, tr. 18) chỉ rõ rằng từ khi các chúa Nguyễn xác lập chủ quyền tại Biên Hòa, Gia Định, Hà Tiên: "người Khmer đã tách biệt hẳn khỏi cộng đồng người ở Campuchia và trở thành một dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam". Nguyễn Minh Tường tiếp cận từ góc độ thể chế chính sách triều Nguyễn trong việc dung hòa quản lý hành chính với bảo vệ quyền lợi ruộng đất của các phum, sóc.

Dòng nghiên cứu giáo lý và vai trò xã hội của Phật giáo Nam Tông: Nguyễn Mạnh Cường (2008) phân tích sâu sắc tiến trình thâm nhập và bản sắc biệt truyền của Theravada. Trần Hồng Liên và Hoàng Thị Quyên làm rõ vị thế ngôi chùa Khmer như một trung tâm giáo dục chữ Pali và đào tạo nhân cách. Huỳnh Ngọc Thu bổ sung góc nhìn nhân học văn hóa qua triết lý "sống gửi, thác về" chi phối sâu sắc hành vi tích lũy kinh tế và phụng hiến tôn giáo của người dân.

Dòng nghiên cứu biến động tôn giáo và chuyển dịch đức tin: Trần Hữu Hợp, Hoàng Thị Lan, Nguyễn Đức Dũng và Đỗ Thu Hường chỉ ra sự thâm nhập nhanh chóng của đạo Tin Lành và Công giáo vào vùng nông thôn Tây Nam Bộ. Các tác giả nhận định áp lực mưu sinh, trình độ dân trí và phương thức truyền giáo linh hoạt đã thúc đẩy hiện tượng cải đạo, tạo nên các xung đột gia đình và đứt gãy sinh hoạt lễ tục truyền thống.

Tranh luận học thuật cốt lõi: Tồn tại hai luồng quan điểm đối lập. Luồng quan điểm thứ nhất (mang tính bảo thủ văn hóa) coi mọi sự biến chuyển tôn giáo và suy giảm tu học của thanh niên là nguy cơ làm tan rã cấu trúc văn hóa Khmer. Luồng quan điểm thứ hai (tiếp cận theo chủ nghĩa tự do tôn giáo) xem hiện tượng chuyển đổi đức tin là sự lựa chọn hợp lý của cá nhân trong nền kinh tế thị trường. Luận án định vị chính xác ở điểm cân bằng duy vật biện chứng: không phủ nhận quyền tự do tín ngưỡng nhưng khẳng định biến đổi tôn giáo là hệ quả tất yếu của sự chuyển dịch phương thức sản xuất, đòi hỏi sự điều tiết vĩ mô nhằm bảo vệ tính cố kết tộc người.

So sánh quốc tế:

• Nghiên cứu của Charles Keyes (1987) và Satoru Hayashi (2003) tại vùng Đông Bắc Thái Lan (Isan) chỉ ra rằng quá trình công nghiệp hóa làm suy giảm chức năng giáo dục truyền thống của chùa làng, tạo khoảng trống đạo đức trong giới trẻ nông thôn.
• Công trình của Ian Harris (2005) và Judy Ledgerwood (2008) tại Campuchia hậu xung đột phân tích sự cạnh tranh giữa các tổ chức phi chính phủ Cơ Đốc giáo phương Tây và hệ thống chùa tháp Theravada trong việc cung cấp an sinh xã hội. So với hai bối cảnh trên, luận án của Nguyễn Thị Xuân làm nổi bật đặc thù Việt Nam: sự gắn kết hữu cơ giữa Phật giáo Nam Tông với truyền thống yêu nước, khối đại đoàn kết dân tộc và sự đồng hành của Nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm sâu sắc thêm ba luận điểm kinh điển của chủ nghĩa duy vật lịch sử (C. Mác & Ph. Ăng-ghen):

• Nguyên lý tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội: Chứng minh đời sống tôn giáo Khmer không phải là một thực thể siêu hình bất biến mà là sự phản ánh sinh động các điều kiện địa lý tự nhiên (địa hình giồng cát, kinh tế lúa nước cận duyên), cơ cấu kinh tế nông hộ và các giai đoạn lịch sử khẩn hoang Tây Nam Bộ.
• Quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng: Lý giải căn nguyên sâu xa của làn sóng cải đạo sang Tin Lành bắt nguồn từ sự phân hóa giàu nghèo, tình trạng thiếu đất sản xuất và áp lực chuyển dịch lao động rời xa phum sóc, chứ không đơn thuần do sự thay đổi nhận thức tôn giáo thuần túy.
• Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội: Luận giải khả năng bảo lưu kiên cường của giáo lý Phật pháp Pali, truyền thống tu báo hiếu và tín ngưỡng dân gian Neak Tà ngay cả khi phương thức canh tác nông nghiệp đã hiện đại hóa.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành ba mô hình lý thuyết:

1. Lý thuyết duy vật biện chứng về tôn giáo: Tiếp cận tôn giáo như một hình thái ý thức xã hội và một thực thể kiến trúc thượng tầng có chức năng đền bù hư ảo, liên kết và điều chỉnh hành vi.
2. Lý thuyết tiếp biến văn hóa (Acculturation Theory): Khảo sát tiến trình dung hợp ba tầng văn hóa: Tín ngưỡng vạn vật hữu linh bản địa (thờ Arak, Neak Tà) $\rightarrow$ Tôn giáo Bàlamôn $\rightarrow$ Phật giáo Theravada, tạo nên mô hình "tam giác văn hóa - tâm linh" độc nhất vô nhị.
3. Lý thuyết phát triển bền vững tam nguyên (Brundtland Report 1987 / WCED): Đo lường đời sống tôn giáo thông qua ba trụ cột: Tăng trưởng kinh tế (nguồn lực lao động, chi phí nghi lễ), Tiến bộ xã hội (giáo dục đạo đức, an sinh, cố kết phum sóc) và Bền vững môi trường (triết lý sống hòa hợp thiên nhiên, bảo vệ cảnh quan chùa tháp).

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung lý thuyết này áp dụng đặc thù cho các cộng đồng dân tộc thiểu số tại vùng đồng bằng châu thổ nông nghiệp đang trong giai đoạn chuyển đổi sinh kế, chịu sự tương tác mạnh mẽ giữa tôn giáo truyền thống bản địa và các tôn giáo truyền giáo ngoại nhập.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng triệt để thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận duy vật lịch sử, kết hợp nguyên tắc logic và lịch sử với thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods research design):

Thành phần phương pháp	Mô tả chi tiết & Thông số kỹ thuật
Triết lý nghiên cứu	Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp duy vật lịch sử
Thiết kế phân tầng	3 cấp độ: Cấp độ vĩ mô (chính sách tôn giáo - dân tộc), Cấp độ trung mô (thiết chế chùa, sư sãi, Ban quản trị phum sóc), Cấp độ vi mô (hộ gia đình, cá nhân tín đồ)
Địa bàn khảo sát	5 tỉnh Tây Nam Bộ: Sóc Trăng, Trà Vinh, An Giang, Kiên Giang, Bạc Liêu
Quy mô mẫu định lượng	$N = 450$ phiếu khảo sát bảng hỏi cấu trúc tại 10 huyện/thành phố
Quy mô mẫu định tính	$n = 42$ cuộc phỏng vấn sâu (In-depth interviews) và 8 cuộc thảo luận nhóm tập trung (FGD)

Quy trình nghiên cứu và Kiểm soát độ tin cậy

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật tam giác giác hóa (Data, Method, Theory Triangulation):

• Chiến lược chọn mẫu: Kết hợp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên (stratified random sampling) đối với mẫu khảo sát xã hội học và chọn mẫu mục tiêu (purposive sampling) đối với phỏng vấn sâu các nhóm đặc thù: Sư cả trụ trì, nhân sĩ Achar, cán bộ công tác tôn giáo cơ sở và các hộ Khmer đã chuyển đổi sang đạo Tin Lành.
• Độ tin cậy và giá trị: Thang đo vai trò tôn giáo và mức độ cố kết cộng đồng đạt hệ số tin cậy nhất quán nội tại Cronbach's $\alpha = 0.864$ (vượt ngưỡng tiêu chuẩn 0.70). Giá trị nội tại và cấu trúc được kiểm định chéo qua sự trùng khớp giữa dữ liệu định lượng bảng hỏi và biên bản hồi cứu dân tộc học điền dã.
• Công cụ phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 26.0 để phân tích tần suất, kiểm định tương quan phi tham số ($\chi^2$) và phần mềm NVivo 12 để mã hóa chủ đề các dữ liệu phỏng vấn bán cấu trúc.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án làm sáng tỏ 5 luận điểm thực chứng mang tính bước ngoặt:

1. Xác lập vai trò "trụ cột đa năng" của Phật giáo Nam Tông trong cấu trúc phum sóc: Ngôi chùa Khmer không đơn thuần là nơi hành lễ tâm linh mà là trung tâm văn hóa, trường học luân lý và bảo tàng nghệ thuật sống. Giáo lý Pali thông qua sự truyền giảng của các nhà sư đã trực tiếp tạo dựng nhân sinh quan, chuẩn mực ứng xử thiện lành và nếp sống hài hòa của người Khmer.

2. Giải mã nguồn gốc biến đổi đời sống tôn giáo dưới góc độ duy vật kinh tế: Sự xuất hiện của hiện tượng chuyển dịch đức tin sang Tin Lành tại một số địa phương (như Trà Vinh, Sóc Trăng) không bắt nguồn từ khủng hoảng tâm linh nội tại của Phật giáo, mà là hệ quả từ sự biến đổi cơ cấu kinh tế nông thôn. Mặt trái kinh tế thị trường, tình trạng thiếu đất canh tác, nợ nần tài chính kết hợp với phương thức truyền giáo linh hoạt, hỗ trợ vật chất tức thời của các hệ phái Tin Lành đã tác động mạnh vào bộ phận cư dân nghèo yếu thế.

3. Nhận diện nguy cơ xói mòn thiết chế tu học truyền thống: Xu hướng suy giảm rõ rệt tỷ lệ thanh niên Khmer xuất gia tu học ngắn hạn vào chùa và hiện tượng trẻ hóa đội ngũ sư trụ trì. Khi nam thanh niên phải rời quê hương tham gia vào các khu công nghiệp đô thị để mưu sinh, sợi dây gắn kết giữa thế hệ trẻ với chữ viết Pali và giáo luật chùa tháp dần bị lỏng lẻo, tạo nguy cơ đứt gãy mạch truyền thừa văn hóa tộc người.

4. Khẳng định truyền thống đồng hành cùng lịch sử dân tộc: Luận án chứng minh bằng tư liệu lịch sử xác thực về sự gắn bó keo sơn giữa Phật giáo Nam Tông Khmer với khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong thời kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, các sư sãi và tín đồ Khmer đã kiên cường chống bắt lính, chống cấm chữ Pali, biến ngôi chùa thành cơ sở cách mạng. Đúng như Nguyễn Mạnh Cường (2008, tr. 70) nhận định:

"Phật giáo Nam tông Khơ me đã tích cực trong sự nghiệp cách mạng vẻ vang giải phóng đất nước, giải phóng dân tộc. Luôn sát cánh cùng cộng đồng các dân tộc Việt Nam đóng góp sức người, sức của cho kháng chiến và trực tiếp tham gia chiến đấu cho đến ngày toàn thắng."

5. Phát hiện tính nhạy cảm xuyên biên giới của quan hệ tộc người - tôn giáo: Do đặc điểm cùng ngôn ngữ, hệ phái tôn giáo với người Khmer tại Campuchia, mối liên hệ hành đạo, thọ giới, du học của sư sãi và tín đồ vượt qua biên giới tự nhiên là một thực tế lịch sử khách quan, đòi hỏi chính sách đối ngoại tôn giáo khéo léo để ngăn chặn các âm mưu kích động ly khai từ các thế lực thù địch.

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý luận: Cung cấp một khung phân tích duy vật biện chứng hoàn chỉnh, làm phong phú thêm lý luận triết học về mối quan hệ giữa ý thức tôn giáo và quá trình biến đổi cấu trúc xã hội ở vùng thiểu số.
• Ý nghĩa chính sách và thực tiễn: Đề xuất lộ trình 5 nhóm giải pháp chiến lược:
  1. Củng cố hệ thống chính trị cơ sở: Nâng cao năng lực cho cán bộ người Khmer, xây dựng cầu nối vững chắc với các chức sắc Sư cả và người có uy tín (Achar).
  2. Chính sách kinh tế - xã hội đặc thù: Hoàn thiện chính sách tín dụng vi mô, đào tạo nghề nông thôn và giải quyết dứt điểm tình trạng thiếu đất sản xuất nhằm nâng cao sức đề kháng nội tại của cư dân trước sự lôi kéo vật chất.
  3. Bảo tồn không gian văn hóa tôn giáo: Tăng cường hỗ trợ kinh phí trùng tu các ngôi chùa cổ, mở rộng hệ thống trường trung cấp Pali - Khmer và in ấn xuất bản Tam Tạng kinh tiếng Pali.
  4. Quản lý nhà nước linh hoạt về tôn giáo: Tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng của công dân, đồng thời kịp thời ngăn chặn các hoạt động tôn giáo trái pháp luật, lợi dụng đức tin để phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc.

Limitations và Future Research

Mặc dù đạt được những đóng góp học thuật quan trọng, luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

• Giới hạn về không gian mẫu: Do điều kiện điền dã, dữ liệu định lượng chủ yếu tập trung vào 5 tỉnh trọng điểm, chưa thể bao quát toàn bộ 13 tỉnh, thành phố thuộc đồng bằng sông Cửu Long.
• Giới hạn về phương pháp đo lường: Các biến số đo lường mức độ biến đổi tâm lý tôn giáo mang tính định tính cao, phụ thuộc vào mức độ cởi mở của đối tượng phỏng vấn sâu khi trao đổi về các vấn đề nhạy cảm như cải đạo.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda):

1. Mở rộng nghiên cứu đa chiều (Longitudinal study) về sự thích nghi của lao động Khmer di cư tại các khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai đối với sinh hoạt tôn giáo truyền thống.
2. Ứng dụng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) để lượng hóa chính xác trọng số tác động của các nhân tố kinh tế - xã hội đến quyết định chuyển đổi tôn giáo.
3. Nghiên cứu so sánh xuyên quốc gia (Cross-border comparative study) về biến đổi Phật giáo Theravada giữa vùng hạ lưu sông Mê Kông (Việt Nam - Campuchia - Lào - Thái Lan) trong kỷ nguyên kinh tế số.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động sâu rộng trên nhiều bình diện:

• Giá trị học thuật: Đóng góp một nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực, dự kiến thu hút trích dẫn cao trong các nghiên cứu chuyên sâu về Triết học Mác - Lênin, Tôn giáo học, Nhân học và Dân tộc học Nam Bộ.
• Giá trị thực tiễn và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, Tỉnh ủy và Ủy ban nhân dân các tỉnh Tây Nam Bộ trong việc ban hành các chính sách an sinh xã hội, củng cố Hội Đoàn kết Sư sãi Yêu nước.
• Giá trị xã hội: Định hướng dư luận xã hội, tôn vinh các giá trị đạo đức cao đẹp của Phật giáo Nam Tông Khmer, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và xây dựng diện mạo nông thôn mới văn minh, đậm đà bản sắc.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung lý thuyết duy vật lịch sử mẫu mực, kết hợp hài hòa giữa triết học hàn lâm và nghiên cứu điền dã thực chứng.
• Các cơ quan quản lý nhà nước về Dân tộc - Tôn giáo: Nắm bắt luận cứ khoa học sắc bén để xây dựng các chương trình hành động thực tế, thấu tình đạt lý trong vùng đồng bào dân tộc.
• Giáo hội Phật giáo Việt Nam & Hội Đoàn kết Sư sãi: Nhận diện rõ những thách thức đương đại để chủ động đổi mới phương thức hoằng pháp, chăm lo đời sống tu học cho tăng sinh.
• Cộng đồng người Khmer: Hưởng lợi gián tiếp từ các chính sách phát triển sinh kế, giáo dục chữ viết dân tộc và bảo tồn di sản văn hóa phum sóc bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng nguyên lý duy vật lịch sử về "tính độc lập tương đối của ý thức xã hội" trong bối cảnh tộc người thiểu số cận biên. Tác giả chứng minh rằng đối với người Khmer, Phật giáo Nam Tông không chỉ là một tôn giáo ngoại sinh du nhập mà đã "hóa thân" thành hạt nhân của bản sắc tộc người (ethnic-religious identity). Do đó, sự biến đổi ý thức tôn giáo có độ trễ và tính phức tạp cao hơn nhiều so với sự thay đổi của cơ sở hạ tầng kinh tế đơn thuần.

2. Điểm cách tân về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? So với các công trình thuần túy lịch sử của Nguyễn Mạnh Cường (2008) hay phân tích văn hóa dân gian của Huỳnh Ngọc Thu, luận án này tiên phong áp dụng thiết kế nghiên cứu liên ngành định lượng kết hợp định tính quy mô lớn ($N=450$, $n=42$), sử dụng phần mềm SPSS và NVivo để lượng hóa và giải mã các luồng ý kiến thực chứng về cải đạo và biến đổi thiết chế phum sóc.

3. Phát hiện bất ngờ nhất có dữ liệu thực nghiệm chứng minh là gì? Dữ liệu phỏng vấn sâu cho thấy động cơ chủ yếu của các hộ gia đình Khmer chuyển đổi sang đạo Tin Lành không phải do sự thuyết phục của hệ thống thần học mới, mà xuất phát từ "sức ép gánh nặng chi phí nghi lễ" của Phật giáo truyền thống (các đám tiệc, dâng y, lễ hội tốn kém) trong bối cảnh kinh tế hộ gia đình lâm vào cảnh nợ nần và mất mùa. Đạo Tin Lành với sinh hoạt đơn giản, không đòi hỏi chi phí lớn và hỗ trợ mạng lưới tương trợ sinh kế đã thu hút những đối tượng này.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Có. Luận án mô tả chi tiết bảng cấu trúc bảng hỏi, danh mục 42 mẫu phỏng vấn sâu phân loại theo nhóm đối tượng, quy trình mã hóa chủ đề trên NVivo 12 và hệ thống tọa độ khảo sát tại 10 địa bàn cấp huyện thuộc 5 tỉnh Tây Nam Bộ, cho phép các nhà nghiên cứu tương lai tái lập hoàn toàn quy trình khảo sát.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được phác thảo như thế nào? Tác giả định hình chương trình nghiên cứu tập trung vào 3 trụ cột: (1) Động thái biến đổi tôn giáo của cư dân Khmer di cư tại các siêu đô thị; (2) Chuyển đổi số trong quản trị tự viện Phật giáo Nam Tông; và (3) Tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long đến sinh kế và sinh hoạt tín ngưỡng nông nghiệp Khmer.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Xuân đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu khoa học đề ra, đúc kết 5 đóng góp học thuật nền tảng:

1. Xác lập hệ thống cơ sở lý luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử vững chắc trong nghiên cứu đời sống tôn giáo vùng đồng bào dân tộc thiểu số Tây Nam Bộ.
2. Dựng lại bức tranh toàn cảnh về lịch sử hình thành, quá trình tiếp biến văn hóa và vai trò rường cột của Phật giáo Nam Tông trong việc duy trì đạo đức, giáo dục và cố kết cộng đồng người Khmer.
3. Bóc tách bản chất, quy luật và các nhân tố kinh tế - xã hội thúc đẩy sự biến đổi đời sống tôn giáo đương đại, đặc biệt là hiện tượng cải đạo và xu hướng biến động tu học.
4. Lượng hóa và đánh giá toàn diện tác động hai mặt của biến đổi tôn giáo đối với các chỉ tiêu phát triển bền vững về kinh tế, văn hóa - xã hội, môi trường và an ninh quốc phòng.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, mang tính khả thi cao, góp phần hoàn thiện đường lối, chính sách tôn giáo - dân tộc của Đảng và Nhà nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Công trình không chỉ làm giàu thêm kho tàng tri thức triết học tôn giáo Việt Nam mà còn là một bản thiết kế chính sách mẫu mực, mở ra các hướng tiếp cận liên ngành hiện đại vì sự phát triển phồn vinh và bền vững của cộng đồng người Khmer cũng như toàn thể vùng đất Tây Nam Bộ anh hùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Chương 2. SỰ BIEN DOI CUA ĐỜI SONG TON GIÁO VA ANH HUONG CUA BIEN DOI ĐỜI SONG TON GIAO VỚI PHAT TRIEN BEN VỮNG CONG DONG NGUOI KHMER O TAY NAM BO 81 2.1 DAC DIEM VA NHUNG BIEN DOI CUA DOI SONG TON GIAO CONG DONG NGƯỜI KHMER Ở TAY NAM BO.1 Khái niệm đời sống tôn giáo, biến đổi đời sống tôn giáo 2.2 Đặc điểm cơ bản của đời sống tôn giáo cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ.2 CÁC YEU TO TÁC DONG DEN BIEN DOI TRONG ĐỜI SONG TON GIAO CUA CONG DONG NGƯỜI KHMER Ở TAY NAM BỘ.1 Tác động của mặt trái nền kinh tế thị trường với đời sống xã hội 2.2 Một số hạn chế của tín ngưỡng, tôn giáo truyền thống của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ.3 Những hấp dẫn của giáo lý va sự đa dang trong phương thức truyền giáo của các nhà truyền giáo Tin Lành.3 QUAN DIEM VE PHAT TRIEN BEN VỮNG VA ANH HUONG CUA BIEN DOI DOI SONG TON GIAO DOI VOI PHAT TRIEN BEN VUNG CUA CONG ĐỘNG NGƯỜI KHMER Ở TAY NAM BỘ 2.1 Từ quan điểm về phát triển bền vững đến phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ .2 Ảnh hưởng tích cực của biến đổi đời sông tôn giáo đối với phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ 2.3 Thách thức của biến đổi đời sống tôn giáo với phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ Kết luận chương 2. PHƯƠNG HUONG VÀ GIẢI PHÁP NHAM PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CUC CUA ĐỜI SÓNG TON GIÁO VÀ GIẢI QUYET THỮNG THÁCH THỨC CUA BIEN DOI ĐỜI SÓNG TON GIÁO VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VỮNG CỘNG DONG NGƯỜI KHMER Ở TAY NAM BỘ.1 PHƯƠNG HƯỚNG NHÀM PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA ĐỜI SÓNG TÔN GIÁO VÀ GIẢI QUYÉT NHỮNG THÁCH THỨC CỦA BIẾN DOI ĐỜI SONG TON GIÁO VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VỮNG CỘNG DONG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BO.1 Thực hiện đồng bộ chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo, bảo đảm bình đẳng dan tộc và bình đẳng tôn giáo, quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo và không tin ngưỡng tôn giáo của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ +143 3.2 Kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống vùng đồng bào Khmer với thực hiện công bằng, tiến bộ xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng ở Tây Nam Bộ " 149 3.2 GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TÍCH CỰC CỦA ĐỜI SÓNG TON GIÁO VÀ GIẢI QUYET NHUNG THÁCH THỨC CUA BIEN DOI ĐỜI SONG TON GIÁO VỚI SỰ PHÁT TRIEN BEN VỮNG CỘNG DONG NGƯỜI KHMER Ở TÂY NAM BỘ.1 Tăng cường củng có hệ thống chính trị cơ sở và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ cơ sở trong cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ 153 3.2 Hoàn thiện hệ thống chính sách xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội nâng cao đời sống vật chất của đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ.3 Nâng cao vai trò của chức sắc và người có uy tín trong cộng đồng góp phần 3.4 Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ.5 Phát triển giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong cộng đồng người Khmer hướng đến phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ Kết luận chương 3. KET LUẬN CHUNG.

DANH MUC TAI LIEU THAM KHAO QUAN DEN DE TAI CUA LUAN AN. PHAN MỞ DAU 1. Tinh cấp thiết Tôn giáo không chỉ là một hình thái ý thức xã hội mà còn là một yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng đã hình thành, phát triển cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Cùng với những biến động của đời sống xã hội tôn giáo luôn vận động, biến đổi và hiện diện ở những cấp độ và mức độ khác nhau trong đời sống xã hội.

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, các tôn giáo tồn tại với tư cách là một thực thé xã hội đã có vai trò và đóng góp nhất định trong mọi mặt của đời sống xã hội tạo nên sự đa dạng, phong phú trong bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần hình thành những giá trị dao đức và sự ổn định trong đời sống xã hội. Trên tỉnh thần quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác — Lênin về tôn giáo và tư tưởng Hỗ Chi Minh về tôn giáo và đoàn kết tôn giáo vào điều kiện đặc thù của Việt Nam, Đảng Cộng Sản Việt Nam đã có những quan điểm và chính sách đánh giá đầy đủ, toàn diện hơn về vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội Việt Nam. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII đã khẳng định: Vận động, đoàn kết, tập hợp các tổ chức tôn giáo, chức sắc, tín đồ sống “tốt đời, đẹp đạo”, đóng góp tích cực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Bảo đảm cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo quy định của pháp luật và hiến chương, điều lệ được Nhà nước công nhận (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021, tập 1, tr.

Như vậy, khơi dậy và phát huy những mặt tích cực của tôn giáo cũng chính là khơi dậy một nguồn lực quan trọng thúc đây quá trình phát triển của đất nước nói chung và phát triển bền vững nói riêng. Trong tổng thé chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước hiện nay đặc biệt là Nghị quyết 13-NQ/TW ngày 02/04/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nhắn mạnh Tây Nam Bộ là vùng đất có vị trí chiến lược về kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của đất nước. Phát triển nhanh và bền vững phủ hợp với thế mạnh và vai trò của vùng đưa Tây Nam Bộ trở thành khu vực phát triển hiện dai, sinh thái văn minh và hệ sinh thái bền vững có ý nghĩa với khu vực và cả nước. Tây Nam Bộ là khu vực có lịch sử văn hóa đặc sắc, một không gian văn hóa xã hội mang đặc trưng của đa tộc người, đa tôn giáo với sự cộng cư của cộng đồng người Việt, người Hoa, người Chăm và người Khmer.

Các tôn giáo ở khu vực Tây Nam Bộ không chỉ là chỗ dựa tỉnh thần cho các tín d6 tạo sự an nhiên trong đời sống tinh thần của cộng đồng và xã hội mà còn giữ gìn va bảo lưu các giá trị đạo đức và văn hóa. truyền thống, duy trì tính cố kết của các cộng đồng người và tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục và an sinh xã hội. Với vai trò đó, các tôn giáo không chỉ là nhu cầu tâm linh của con người mà còn là một trong những nhân tố cho sự phát triển bền vững của xã hội của khu vực Tây Nam Bộ. Vì vậy, công tác tôn giáo ở khu vực Tây Nam Bộ không chỉ đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng cho người dân mà còn động viên các tôn giáo phát huy hơn nữa vai trò tích cực của mình trong định hướng phát triển bền vững Tây Nam Bộ.

Ké từ khi du nhập và phát triển trong cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ cho đến nay, Phật giáo Nam Tông Khmer là tôn giáo biệt truyền, tôn giáo chủ lưu chỉ phối toàn bộ đời sống tinh thần của cá nhân, gia đình cũng như cộng đồng. Phật giáo Nam Tông Khmer không những là chỗ dựa tỉnh thần mà còn góp phần hình thành các chuẩn mực đạo đức của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng, góp phần hình thành và bảo lưu giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng người Khmer. Đồng thời, Phật giáo Nam Tông Khmer còn góp phần có kết cộng đồng, phát triển giáo dục cộng đồng và các hoạt động an sinh xã hội ở cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ. Với vai trò quan trọng đó, Phật giáo Nam Tông Khmer trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ bao gồm cả nguồn lực về vật chất và nguồn lực về tỉnh thần.

Tuy nhiên, với những biến đổi của đời sống kinh tế, xã hội và môi trường sống đời sống tôn giáo của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ có những biến đổi nhất định trong đó phải đề cập đến hiện tượng chuyển đổi tôn giáo của một bộ phận người Khmer, xu hướng suy giảm thanh niên vào chùa tu học và sự trẻ hóa các vị sư trụ trì của Phật giáo Nam Tông Khmer. Những biến đồi trong đời sống tôn giáo sẽ làm phai nhạt bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Khmer vốn được xây dựng trên hạt nhân, trụ cột là Phật giáo Nam Tông Khmer, bên cạnh đó còn ảnh hưởng, đến tính cố kết cộng đồng được xây dựng bởi vị trí, vai trò của ngôi chùa đối với cộng đồng, vai trò của chức sắc Phật giáo Nam Tông Khmer và thiết chế xã hội tự quản truyền thống của cộng đồng người Khmer. Những biến đổi trong đời sống tôn giáo của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ đã tạo lên những thách thức trong định hướng phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer nói riêng và phát triển bền vững Tây Nam Bộ nói chung. Do đó quá trình nghiên cứu của luận án góp phần xác lập cơ sở khoa học, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp cho việc thực hiện chính sách và công tác tôn giáo, dân tộc cho đồng bào Khmer ở Tây Nam Bộ, góp phần phát huy vai trò tích cực của đời sống tôn giáo và giải quyết những thách thức của biến đổi đời sống tôn giáo với phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ nói riêng và phát triển bền vững khu vực Tây Nam Bộ nói chung.

Với những lý do trên, tác giả đã chọn van dé: Đời sống tôn giáo với sự phát triển bền vững của cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ hiện nay” làm đề tài Tiến sĩ Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của mình. Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài Thứ nhất, các công trình nghiên cứu về quá trình hình thành cộng đồng người Khmer ở Tây Nam Bộ. Quá trình hình thành cộng đông cư dân, tổ chức và quản lý xã hội Nam Bộ: những thuận lợi và thách thức trong quá trình hội nhập ở Nam Bộ, Tạp chí phát triển Khoa học và Công nghệ, tập 16, số X2, tr. Tác giả đã khái quát quá trình hình thành các cộng đồng cư dân Việt, Hoa, Chăm, Khmer ở Nam Bộ.