MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Rau là loại cây trồng có nhiều chất dinh dưỡng và là thực phẩm không thể thiếu trong đời sống nhân dân, đặc biệt khi lương thực và các loại thức ăn đã được đảm bảo thì nhu cầu về rau xanh lại càng gia tăng, như một nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dưỡng và kéo dài tuổi thọ, bởi các thành phần dinh dưỡng như: Protein, lipit, muối, axit hữu cơ, chất thơm và đặc biệt rau có ưu thế hơn cây trồng khác về vitamin: A, B1, B2, C, E… và các chất khoáng Ca, Fe… thông qua bữa ăn hàng ngày của mỗi người. Đó là những chất cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của cơ thể. Dưa chuột là cây thuộc họ bầu bí, một trong số những loại rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn trồng được nhiều vụ trong năm, có tiềm năng năng suất cao (trung bình đạt 40 - 60 tấn/ha), thành phần dinh dưỡng phong phú.
Dưa chuột được sử dụng rộng rãi trong mỗi bữa ăn hàng ngày với nhiều hình thức chế biến như: ăn tươi, muối mặn, đóng hộp, dầm giấm…làm phong phú và tăng chất lượng rau hàng ngày, đồng thời giải quyết được tình trạng rau giáp vụ. Ngoài ra dưa chuột còn là mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị, góp phần tăng nguồn thu của nền kinh tế quốc dân. Hiện nay có 40 nước là thị trường rau của nước ta thì mặt hàng chủ yếu là ớt cay, cà chua và dưa chuột. Tuy ngành trồng rau cây dưa chuột có nhiều khởi sắc nhưng trên thực tế vẫn chưa theo kịp được nhiều ngành khác trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các tỉnh miền núi phía Bắc, diện tích dưa chuột có nhiều biến động qua các năm và năng suất còn thấp vì điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đất đai nghèo chất dinh dưỡng, chưa có bộ giống chuẩn và tốt, tỷ lệ sản phẩm đạt tiêu chuẩn cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu còn thấp.
Phần lớn hạt giống rau do c 2 dân tự để giống hoặc nhập nội không qua khảo nghiệm kĩ. Trong những năm gần đây việc sử dụng giống dưa chuột ưu thế lai đã làm tăng rõ rệt hiệu quả của sản xuất loại cây trồng này. Tuy nhiên hầu hết các giống dưa chuột lai F1 đang sử dụng ở nước ta đều phải nhập từ nước ngoài với giá rất cao. Giống dưa chuột GL1-2 có khả năng phát triển tốt, thời gian sinh trưởng 80- 85 ngày, thích hợp trong vụ đông và vụ xuân hè tại các tỉnh phía Bắc.
Năng suất đạt trên 50 - 60 tấn/ha trong cả hai thời vụ. Vỏ quả màu xanh, gai trắng, ruột đặc, ăn giòn, ngọt, chất lượng quả tốt, đáp ứng yêu cầu tiêu thụ trong nước. Giống có khả năng chịu bệnh sương mai và phấn trắng tốt. Giống được công nhận giống sản xuất thử năm 2014, hiện đang được mở rộng diện tích tại các địa phương Hưng Yên, Hải Phòng, Hải Dương, Hà Nam, Hòa Bình, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Bắc Giang, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Bình và Thừa Thiên Huế.
Vấn đề đặt ra là phải tìm ra được giống và tạo ra được giống dưa chuột có khả năng sinh trưởngvà phát triển tốt, thích ứng với điều kiện thời tiết ở miền núi phía Bắc cho năng suất cao, ổn định đặc biệt là chất lượng ngonmà giá thành sản xuất thấp đáp ứng được nhu cầu sản xuất. Mụcđích nghiên cứu Xác địnhđược tỷ lệ dòng bố, dòng mẹ trong quy trình sản xuất hạt lai F1 cho giống dưa chuột GL1- 2để chất lượng hạt giống và chất lượng con lai tốt nhất trong quy trình sản xuất hạt giống. Yêu cầu của đề tài Xác định được về ảnh hưởng của tỷ lệ dòng bố,dòng mẹ đến số hoa đực trên dòng bố và số hoa cái trên dòng mẹ. Xác định được tỷ lệ dòng bố, dòng mẹ đến số hạt chắc, tỷ lệ hạt chắc trên quả.
c 3 Xác định được tỷ lệ dòng bố, dòng mẹ đến một số chỉ tiêu chất lượng hạt giống. Tìm hiểu tình hình sâu bệnh xuất hiện trên thí nghiệm. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học Việc thực tập tốt nghiệp giúp sinh viên tiếp cận với thực tế, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất, nâng cao trình độ chuyên môn.
Ngoài ra giúp sinh viên làm quen với phong cách làm việc linh hoạt, sáng tạo, nghiêm túc, tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm thực tế. Trong quá trình thực hiện đề tài giúp cho sinh viên biết phương pháp và cách bố trí thí nghiệm và tiến hành một đề tài nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa trong thực tế sản xuất Giúp sinh viên tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm thực tế và từ những kết quả theo dõi đề tài có thể xác định được tỷ lệ dòng bố, dòng mẹ phù hợp nhất trong quá trình sản xuất giống dưa chuột GL1-2 trong điều kiện sinh thái, thổ nhưỡng thành phố Thái Nguyên. c 4 Phần2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài Trong ngành sản xuất hạt giống tốt góp phần nâng cao được hiệu quả kinh tế, giảm chi phí sản xuất, tăng sản lượng và chất lượng cây trồng. vì vậy giống có vai trò vô cùng quan trọng, là yếu tố góp phần làm tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Các nhà khoa học ước tính khoảng 30-50%mức tăng năng suất hạt của các cây lương thực trên thế giới là nhờ đưa vào việc sản xuất những giống tốt. Hiện nay, cùng với sự phát triển của xã hội, đời sống con người ngày một nângcao, đồng thời yêu cầu về lương thực thực phẩmcũngnâng lên.
Do nhu cầu sửdụng rau xanh tăng cao trong đó có dưa chuột,dẫn đến hạt giống trong nước không đáp ứng đủ nhu cầu của người sản xuất đa phần phải nhập giống từ nước ngoài vào nội địa dẫn đến giá thành tăng lên. Đồng thờibị phụ thuộc vào nguồn giống,khi không có đủ hạt giống trong sản xuất người tiêu dùng phải tự nhập những hạt giống không có nguồn gốc xuất xứ chưa qua kiểm định của các nhà khoa học dẫn đến việc mua phảihàng giả, mà giá thành hạt giống cao,chất lượng kém, năng suất và chất lượng quả khôngđáp ứng được yêu cầucủa người tiêu dùng… Vì vậy để có được những hạt giống dưa chuột lai mới đáp ứng được yêu cầu của sản xuất, cho ra được năng suất cao, chất lượng hạt giốngtốt và đạt tỷ lệ cao nhấtchúng tôi đã tiến hành đề tài: Nghiên cứu xác định tỷ lệ dòng bố, dòng mẹ trong quy trình sản xuất hạt lai GL1-2 trong vụ Thu Đông tại Xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên. Cơ sở thực tiễn 2. Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới Dưa chuột có nguồn gốc từ Ấn Độ ở vịnh Bengal và dãy Hymalayas c 5 cách đây hơn 3.000 năm, giống dưa này được mang đi dọc theo hướng Tây Châu Á, Châu Phi và miền Nam Châu Âu, vào thế kỷ 6 dưa chuột được mang tới Trung Quốc.
Theo thống kê của Fao (tổ chức nông lương thế giới), diện tích trồng dưa chuột trên thế giới năm 1995 vào khoảng 12 triệu ha với tổng sản lượng là 19,35 triệu tấn thì cho đến năm 2014 con số này là 21,79 triệu ha, diện tích tăng 9,79 triệu ha và sản lượng lên tới 749,75 triệu tấn tăng gần 727,21 triệu tấn (FAO, 2016). Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới những năm gần đây được thể hiện qua bảng 2.1: Tình hình sản xuất dƣa chuột trên thế giới (2010 - 2014) Diện tích Năng suất Sản lƣợng Năm ( triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn) 2010 20,20 30,99 626,11 2011 21,03 31,56 663,82 2012 21,33 32,61 695,80 2013 21,28 33,86 720,59 2014 21,79 34,41 749,75 (Nguồn: FAO, 2016) Qua bảng 2.1 ta thấy tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới qua các năm có sự tăng đáng kể cả diện tích, năng suất và sản lượng. Từ năm 2010 đến năm 2014 tổng diện tích trồng dưa chuột đã tăng 1,59 triệu, năng suất tăng 3,42 tấn/ha và sản lượng tăng rất nhanh từ 626,11 triệu tấn lên 749,75 triệu tấn c 6 Bảng 2.2: Sản xuất dƣa chuột của một số nƣớc điển hình trên thế giới năm 2014 Diện tích Năng suất Sản lƣợng Vùng trồng (triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn Toàn thế giới 21,79 34,41 749,75 Châu Phi 2,50 4,49 11,25 Algeria 0,04 0,40 1,80 Cameroon 2,08 1,12 2,35 Niger 0,01 0,25 0,45 Châu Mỹ 0,94 2,57 21,37 Colombia 0,01 1,59 0,25 Peru 0,02 1,81 0,47 Mexico 0,16 4,21 7,07 Canada 0,02 1,9 0,26 Châu Á 16,38 39,98 655,07 Indonexia 0,48 4,77 9,83 Thái Lan 1,82 17,48 9,60 Ân Độ 2,69 17,11 6,34 Trung Quốc 11,8 26,90 481,87 (Nguồn: FAO, 2016) Qua bảng 2.2 cho ta thấy Châu Á là châu lục có diện tích trồng lớn nhất thế giới với 16,38 triệu ha, năng suất là 39,98 tấn/ha và sản lượng đạt 655,07 triệu tấn đứng cao nhất trên thế giới, trong đó Trung Quốc là nước có diện tích trồng dưa chuột lớn nhất trên thế giới, với diện tích trồng là 11,80 triệu ha và sản lượng dưa chuột của nước này lên tới 481,87 triệu tấn (năm 2014).Tình hình sản xuất dưa chuột tại Việt Nam Ở Việt Nam, dưa chuột được xem là một trong những loại rau chủ lực, diện tích trồng dưa chuột hàng năm ở nước ta khoảng 26,000 ha xấp xỉ 1/4, sản lượng khoảng trên 80 tấn được chế biến cho xuất khẩu và một phần tiêu dùng trong nước. Các vùng trồng dưa chuột lớn của cả nước bao gồm các tỉnh phía Bắc thuộc vùng đồng bằng sông Hồng.
Phía Nam, các huyện ngoại thành TP. Hồ Chí Minh, đồng bằng song Cửu Long như Tân Hiệp - Tiền Giang, Châu Thành - Cần Thơ, Vĩnh Châu - Sóc Trăng. Miền Trung và Tây Nguyên gồm vùng rau truyền thống như Đà Lạt, Đơn Dương, Đức Trọng (Lâm Đồng), các tỉnh duyên hải miền Trung (Thừa Thiên Huế…). Riêng ở thành phố Hồ Chí Minh hàng năm có diện tích trồng dưa chuột lên đến hàng trăm ha ở huyện Củ Chi và Hóc Môn.
Khu vực đồng bằng sông Cửu Long dưa chuột được trồng rất phổ biến, đặc biệt là vùng rau Sóc Trăng (huyện Mỹ Xuyên trồng mùa mưa), An Giang (huyện Chợ Mới trồng quanh năm). Riêng vùng chuyên sản xuất dưa chuột tại Lý Nhân tỉnh Hà Nam hàng năm sản xuất 400 - 500 ha[5]. Vụ Xuân 2016, Tổng công ty rau quả đã tổ chức sản xuất rau nguyên liệu vụ xuân ở các tỉnh Nam Định, Bắc Giang, Thanh Hóa đạt 840 ha (trong đó dưa chuột bao tử 274 ha) và Thái Bình cũng đã hình thành được nhiều vùng sản xuất nông nghiệp mang tính chuyên canh với một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực như: Dưa chuột, ngô bao tử, sa lát ở huyện Thái Thụy [5].