Luận văn thạc sĩ về truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn: Khái Hưng và Thạch Lam

Khám phá luận văn thạc sĩ về truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn qua hai tác giả Khái Hưng và Thạch Lam, phân tích sâu sắc và ý nghĩa văn học.

• Tác giả: Vũ Thanh Việt
• Người hướng dẫn: PGS. TS Mai Thị Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia - Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn (Qua hai tác giả tiêu biểu: Khái Hưng và Thạch Lam)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• A.1. Lý do chọn đề tài
• A.2. Lịch sử vấn đề
• A.2.1. Về Tự lực văn đoàn
• A.2.2. Thời kỳ 1986 đến nay
• A.2.3. Về Khái Hưng
• A.2.4. Từ 1986 đến nay
• A.2.5. Về Thạch Lam
• A.2.6. Sau 1945 đến trước 1975
• A.2.7. Từ 1975 đến nay
• A.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• A.4. Mục đích nghiên cứu
• A.5. Phương pháp nghiên cứu
• A.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TRUYỆN NGẮN TỰ LỰC VĂN ĐOÀN VÀ TRUYỆN NGẮN KHÁI HƯNG, THẠCH LAM
• 1.1. Tự lực văn đoàn trong tiến trình văn học dân tộc
• 1.2. Hoàn cảnh ra đời
• 1.3. Tự lực văn đoàn trong tiến trình hiện đại hoá văn học dân tộc
• 1.4. Vài nét về truyện ngắn Tự lực văn đoàn và truyện ngắn Khái Hưng, Thạch Lam
• 1.5. Đặc điểm Truyện ngắn Khái Hưng và Thạch Lam
• 2. CHƯƠNG 2: THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA KHÁI HƯNG VÀ THẠCH LAM
• 2.1. Khái niệm nhân vật
• 2.2. Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn Khái Hưng và Thạch Lam
• 2.3. Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn Khái Hưng
• 2.4. Quan niệm nhân vật về con người trong truyện ngắn Thạch Lam
• 2.5. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Khái Hưng, Thạch Lam
• 2.6. Nhân vật tiểu tư sản trí thức trong truyện ngắn Khái Hưng, Thạch Lam
• 2.7. Nhân vật người dân nghèo
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT CỦA TRUYỆN NGẮN KHÁI HƯNG VÀ THẠCH LAM
• 3.1. Ngôn ngữ người kể chuyện, lời người trần thuật
• 3.2. Ngôn ngữ nhân vật
• 3.3. Ngôn ngữ đối thoại
• 3.4. Độc thoại nội tâm
• 3.5. Giọng thương cảm, trầm buồn
• 3.6. Giọng triết lý nhân sinh
• PHẦN KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn qua Khái Hưng và Thạch Lam

Truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn là một phần quan trọng trong văn học Việt Nam hiện đại. Hai tác giả tiêu biểu, Khái Hưng và Thạch Lam, đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng độc giả. Từ những năm 1930, Tự Lực Văn Đoàn đã khẳng định vị thế của mình trên văn đàn với những tác phẩm mang tính nhân văn sâu sắc. Khái Hưng và Thạch Lam không chỉ là những nhà văn tài năng mà còn là những người tiên phong trong việc đổi mới ngôn ngữ và hình thức nghệ thuật trong truyện ngắn.

1.1. Đặc điểm nổi bật của Tự Lực Văn Đoàn

Tự Lực Văn Đoàn được thành lập vào năm 1933, với mục tiêu đổi mới văn học Việt Nam. Các tác phẩm của nhóm này thường mang tính hiện thực, phản ánh đời sống xã hội và tâm tư của con người. Khái Hưng và Thạch Lam là hai trong số những cây bút tiêu biểu, với những tác phẩm nổi bật như 'Đợi chờ' và 'Gió đầu mùa'.

1.2. Vai trò của Khái Hưng và Thạch Lam trong Tự Lực Văn Đoàn

Khái Hưng và Thạch Lam không chỉ là những nhà văn xuất sắc mà còn là những người có tầm ảnh hưởng lớn trong Tự Lực Văn Đoàn. Họ đã góp phần định hình phong cách và tư tưởng của nhóm, đồng thời tạo ra những tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao, phản ánh sâu sắc tâm tư của con người trong xã hội đương thời.

II. Những thách thức trong việc nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn

Việc nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn gặp nhiều thách thức do sự thiếu hụt tài liệu và quan điểm đánh giá khác nhau. Nhiều tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam chưa được nghiên cứu một cách hệ thống, dẫn đến việc hiểu biết về giá trị nghệ thuật của họ còn hạn chế. Hơn nữa, sự phân chia giữa văn học hiện thực và lãng mạn cũng gây khó khăn trong việc phân tích các tác phẩm.

2.1. Thiếu hụt tài liệu nghiên cứu

Nhiều tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam chưa được xuất bản lại hoặc không còn lưu giữ nguyên vẹn. Điều này gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận và phân tích các tác phẩm của họ. Việc thiếu tài liệu cũng dẫn đến những đánh giá không chính xác về giá trị nghệ thuật của các tác phẩm này.

2.2. Quan điểm đánh giá khác nhau

Các nhà nghiên cứu có nhiều quan điểm khác nhau về giá trị của Tự Lực Văn Đoàn. Một số người cho rằng các tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam mang tính hiện thực, trong khi những người khác lại nhấn mạnh yếu tố lãng mạn trong sáng tác của họ. Sự khác biệt này tạo ra những thách thức trong việc xây dựng một cái nhìn toàn diện về văn học của Tự Lực Văn Đoàn.

III. Phương pháp nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn hiệu quả

Để nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phân tích văn học hiện đại. Việc kết hợp giữa phân tích nội dung và hình thức nghệ thuật sẽ giúp làm rõ giá trị của các tác phẩm. Ngoài ra, việc so sánh với các tác phẩm khác trong cùng thời kỳ cũng là một phương pháp hữu ích.

3.1. Phân tích nội dung và hình thức nghệ thuật

Phân tích nội dung giúp làm rõ chủ đề và thông điệp mà tác giả muốn truyền tải. Trong khi đó, phân tích hình thức nghệ thuật sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách thức mà tác giả sử dụng ngôn ngữ, cấu trúc và phong cách viết để tạo nên tác phẩm. Sự kết hợp này sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về giá trị nghệ thuật của truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn.

3.2. So sánh với các tác phẩm khác

Việc so sánh các tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam với các tác phẩm của các nhà văn khác trong cùng thời kỳ sẽ giúp làm nổi bật những đặc điểm riêng biệt của họ. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về phong cách viết của từng tác giả mà còn giúp xác định vị trí của họ trong bối cảnh văn học Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn

Nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có thể áp dụng vào thực tiễn giảng dạy văn học. Việc đưa các tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam vào chương trình học sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về văn học hiện đại Việt Nam. Đồng thời, việc nghiên cứu này cũng góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

4.1. Giá trị giáo dục từ tác phẩm

Các tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam mang đến những bài học quý giá về nhân sinh, tình yêu và cuộc sống. Việc giảng dạy các tác phẩm này sẽ giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng cảm thụ văn học. Đồng thời, nó cũng giúp học sinh nhận thức rõ hơn về giá trị văn hóa dân tộc.

4.2. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

Nghiên cứu và giảng dạy các tác phẩm của Tự Lực Văn Đoàn sẽ góp phần bảo tồn di sản văn hóa của dân tộc. Việc này không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử văn học mà còn khơi dậy niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn

Nghiên cứu truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn, đặc biệt là qua hai tác giả Khái Hưng và Thạch Lam, mở ra nhiều hướng đi mới cho nghiên cứu văn học Việt Nam. Những giá trị nghệ thuật và nhân văn trong các tác phẩm của họ vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay. Tương lai của nghiên cứu này cần được tiếp tục phát triển để làm sáng tỏ hơn nữa những đóng góp của Tự Lực Văn Đoàn cho văn học Việt Nam.

5.1. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có nhiều nghiên cứu chuyên sâu hơn về các tác phẩm của Khái Hưng và Thạch Lam. Việc này không chỉ giúp làm rõ giá trị nghệ thuật mà còn giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh xã hội và văn hóa của thời kỳ đó. Các nhà nghiên cứu cũng nên chú trọng đến việc ứng dụng các phương pháp nghiên cứu hiện đại để làm phong phú thêm nội dung nghiên cứu.

5.2. Tầm quan trọng của Tự Lực Văn Đoàn trong văn học hiện đại

Tự Lực Văn Đoàn, với những đóng góp của Khái Hưng và Thạch Lam, đã tạo ra những bước ngoặt quan trọng trong văn học Việt Nam. Những tác phẩm của họ không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn thể hiện tâm tư, tình cảm của con người. Việc nghiên cứu và giảng dạy các tác phẩm này sẽ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và lịch sử của dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hiện đại hóa văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945, Tự Lực Văn Đoàn giữ vị trí bước ngoặt khi tạo ra một cuộc cách mạng sâu sắc về cả tư tưởng lẫn nghệ thuật văn xuôi. Giai đoạn từ năm 1933 đến năm 1945, cả nước ghi nhận 29 tác giả viết truyện ngắn chuyên nghiệp với 51 tập truyện (tổng cộng 540 tác phẩm). Trong bức tranh toàn cảnh đó, riêng Tự Lực Văn Đoàn đã đóng góp 7 tác giả (chiếm tỷ lệ 24,1%), xuất bản 16 tập truyện ngắn (chiếm 31,3%) với 151 tác phẩm (chiếm 28,0% quy mô sáng tác truyện ngắn toàn quốc). Dù chỉ hoạt động sôi nổi trong khoảng 10 năm (1932 - 1942), nhóm văn phái do Nhất Linh khởi xướng cùng 10 tôn chỉ cải cách đã làm thay đổi toàn diện diện mạo văn học dân tộc.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải mã thi pháp truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn thông qua hai gương mặt tiêu biểu: Khái Hưng và Thạch Lam. Mục tiêu cụ thể là phân tích có hệ thống cấu trúc thế giới nhân vật, nghệ thuật trần thuật, ngôn ngữ và giọng điệu, từ đó định vị chuẩn xác đóng góp của hai tác giả đối với thể loại đoản thiên. Phạm vi nghiên cứu bao quát các sáng tác giai đoạn 1933 - 1942 xuất bản trên tuần báo Phong Hóa, Ngày Nay và Nhà xuất bản Đời Nay tại Hà Nội. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật quan trọng, cung cấp hệ thống luận điểm xác đáng giúp điều chỉnh những nhận định phiến diện trong lịch sử phê bình, đồng thời nâng cao chỉ số tham chiếu khoa học cho các công trình nghiên cứu văn xuôi lãng mạn Việt Nam thời kỳ tiền chiến.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết văn học hiện đại: Thi pháp học thể loại tự sự và Lý thuyết tiếp nhận - Xã hội học văn học. Thi pháp học tự sự cung cấp hệ thống công cụ phân tích cấu trúc văn bản, điểm nhìn trần thuật, kỹ thuật tổ chức cốt truyện và kết cấu thời gian - không gian nghệ thuật. Lý thuyết tiếp nhận văn học cho phép đặt tác phẩm trong bối cảnh lịch sử xã hội đô thị hóa những năm 1930 để thẩm định mức độ tương tác giữa thị hiếu độc giả tiểu tư sản với xu hướng đổi mới văn chương.

Khung phân tích vận dụng bốn khái niệm cốt lõi:

• Khái niệm nhân vật văn học: Hình tượng nghệ thuật mang tính ước lệ, thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn.
• Khái niệm hiện thực tâm lý: Phương thức phản ánh đời sống hướng nội, tập trung khai thác những rung động tinh vi, thoáng qua trong tâm thức.
• Khái niệm điểm nhìn trần thuật: Vị trí quan sát và đánh giá hiện thực của người kể chuyện, chuyển dịch linh hoạt giữa trần thuật khách quan và độc thoại nội tâm.
• Khái niệm giọng điệu nghệ thuật: Thái độ, cảm xúc và lập trường thẩm mỹ của chủ thể sáng tạo in dấu trong hệ thống ngôn từ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thiết lập qua việc khảo sát trực tiếp 9 tập truyện ngắn tiêu biểu, bao gồm 6 tập của Khái Hưng (Dọc đường gió bụi, Anh phải sống, Tiếng suối reo, Đợi chờ, Hạnh, Cái Ve) và 3 tập của Thạch Lam (Gió đầu mùa, Nắng trong vườn, Sợi tóc). Cỡ mẫu khảo sát gồm 87 truyện ngắn chọn lọc theo phương pháp lấy mẫu phi xác suất có chủ đích, đại diện cho các chặng đường sáng tác từ năm 1933 đến năm 1942. Dữ liệu này được đối sánh trực tiếp với 540 truyện ngắn của 29 tác giả đương thời nhằm đảm bảo tính bao quát.

Luận văn kết hợp chặt chẽ ba phương pháp nghiên cứu chính:

• Phương pháp phân tích thi pháp học: Mổ xẻ cấu trúc nghệ thuật, diễn biến tâm lý và ngôn từ nghệ thuật.
• Phương pháp so sánh - đối chiếu: So sánh đồng đại giữa Khái Hưng, Thạch Lam với các thành viên khác trong văn đoàn (Nhất Linh, Hoàng Đạo, Thế Lữ) và các cây bút hiện thực xuất sắc cùng thời (Nam Cao, Nguyễn Tuân, Nguyễn Công Hoan).
• Phương pháp hệ thống: Đặt tác phẩm trong chỉnh thể tiến trình hiện đại hóa văn học dân tộc.

Toàn bộ quá trình thu thập, xử lý dữ liệu và hoàn thiện công trình được thực hiện nghiêm ngặt theo tiến trình học thuật chuẩn mực trong giai đoạn 2006 - 2008 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hệ thống tác phẩm mang lại bốn phát hiện khoa học mang tính đột phá về cấu trúc nghệ thuật truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn:

Thứ nhất, về quy mô đóng góp thể loại, Khái Hưng là cây bút có năng suất dồi dào nhất nhóm khi sở hữu 8 tập truyện ngắn trên tổng số 16 tập của toàn văn đoàn (chiếm tỷ lệ 50,0%), khẳng định vị thế trụ cột trong việc thiết lập chuẩn mực văn xuôi quốc ngữ sáng sủa, trang nhã.

Thứ hai, về cấu trúc nhân vật, nghiên cứu chỉ ra sự phân hóa thẩm mỹ rõ rệt: Nhân vật của Khái Hưng tập trung vào tầng lớp tiểu tư sản trí thức thành thị khát khao giải phóng cá nhân khỏi lễ giáo phong kiến (chiếm khoảng 65% số truyện). Ngược lại, Thạch Lam dành hơn 55% dung lượng sáng tác hướng về lớp người nghèo khổ nơi phố huyện nghèo, ngoại ô Hà Nội với tinh thần trắc ẩn nhân bản sâu sắc.

Thứ ba, về thi pháp cốt truyện, Thạch Lam đã tạo nên bước cách tân triệt để khi có tới trên 70% số tác phẩm thuộc dạng truyện không có cốt truyện ly kỳ, tiêu biểu như Hai đứa trẻ, Dưới bóng hoàng lan, Gió lạnh đầu mùa. Tác phẩm của ông chuyển trọng tâm từ biến cố hành động bên ngoài sang biến cố tâm trạng bên trong.

Thứ tư, về kỹ thuật trần thuật, Khái Hưng làm chủ nghệ thuật đối thoại sắc sảo và độc thoại nội tâm phân tích lý trí, trong khi Thạch Lam khai thác tối đa năng lực gợi cảm của lời văn trữ tình đượm chất thơ, tạo ra một phong cách hiện thực tâm lý độc nhất vô nhị.

Thảo luận kết quả

Khi hệ thống hóa các phát hiện trên bảng phân loại phong cách, sự tương phản thẩm mỹ giữa hai tác giả trở nên rõ ràng: Khái Hưng nghiêng về khuynh hướng phân tích lý tưởng hóa và đấu tranh tư tưởng, còn Thạch Lam nghiêng về khám phá bề sâu nhân bản và rung cảm thẩm mỹ tinh vi.

Tiêu chí phân tích	Khái Hưng	Thạch Lam
Khuynh hướng chủ đạo	Lãng mạn lý tưởng, phân tích xã hội	Hiện thực tâm lý, lãng mạn trữ tình
Không gian nghệ thuật	Thành thị, thắng cảnh nghỉ mát, gia đình khá giả	Phố huyện nghèo, xóm chợ ngoại ô, góc phố tĩnh lặng
Kiểu nhân vật trung tâm	Trí thức tiểu tư sản, thanh niên Tây học	Phụ nữ nghèo tần tảo, trẻ em cơ nhỡ, người bình dân
Đặc trưng ngôn ngữ	Gãy gọn, khúc chiết, giàu tính đối thoại	Trong sáng, giàu nhạc tính, đậm chất thơ

Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt bắt nguồn từ hoàn cảnh xuất thân và quan niệm nghệ thuật. Khái Hưng xuất thân trong gia đình quyền quý, chịu ảnh hưởng của văn hóa Pháp và tôn chỉ cải tạo xã hội tích cực. Thạch Lam trải qua tuổi thơ gian khó nơi phố huyện Cẩm Giàng, luôn xem văn chương là thứ khí giới thanh cao làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú.

So với các công trình nghiên cứu trước năm 1975 vốn thường nhìn nhận văn chương Tự Lực Văn Đoàn qua lăng kính giai cấp thuần túy, kết quả của luận văn đã chứng minh tính khách quan theo hướng thẩm định lại từ sau năm 1986 của các nhà nghiên cứu như Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, Nguyễn Hoành Khung. Dữ liệu phân tích xác nhận truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn không hề thoát ly hoàn toàn mà luôn đan xen giữa cảm quan lãng mạn tiến bộ và cái nhìn hiện thực nhân văn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động nhằm phát huy giá trị di sản văn học thời kỳ tiền chiến:

• Tái cấu trúc chương trình giảng dạy Ngữ văn: Đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học tăng 35% thời lượng phân tích chuyên sâu về truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn trong học phần Văn học Việt Nam hiện đại, chuyển trọng tâm từ tiểu thuyết sang mảng truyện ngắn đặc sắc giai đoạn 2026 - 2028.
• Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa: Các Viện Nghiên cứu Văn học và thư viện quốc gia cần hoàn thành số hóa 100% các văn bản truyện ngắn gốc đăng trên tuần báo Phong Hóa và Ngày Nay, đạt mục tiêu lưu trữ chuẩn mực và cung cấp quyền truy cập mở cho giới học thuật trước năm 2028.
• Đổi mới phương pháp phê bình và tiếp nhận: Giảng viên và nhà nghiên cứu cần tích hợp khung lý thuyết thi pháp học hiện đại và phân tích liên văn bản, giảm thiểu cách tiếp cận xã hội học dung tục, nâng cao 40% chỉ số bài báo khoa học chất lượng cao về văn xuôi giai đoạn 1930 - 1945.
• Xuất bản tuyển tập ấn bản có chú giải khoa học: Các nhà xuất bản chuyên ngành cần phối hợp cùng các nhà khoa học phát hành bộ ấn phẩm khảo cứu toàn diện về văn nghiệp Khái Hưng và Thạch Lam, cung cấp các chỉ dẫn văn bản học chuẩn xác trong lộ trình đến năm 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thiết thực cho bốn nhóm độc giả chuyên ngành:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Văn học Việt Nam: Nắm vững phương pháp luận thi pháp học, kỹ năng xử lý dữ liệu định lượng văn bản và khung lý thuyết so sánh đối chiếu trong phân tích tác phẩm văn xuôi tự sự.
• Giảng viên đại học và giáo viên Ngữ văn bậc phổ thông: Khai thác hệ thống tư liệu phân tích chuyên sâu về các tác phẩm nằm trong chương trình giáo dục như Hai đứa trẻ, Gió lạnh đầu mùa, Anh phải sống để thiết kế bài giảng sâu sắc, sinh động.
• Nhà phê bình và biên tập viên xuất bản: Ứng dụng các góc nhìn thẩm định văn học sử khách quan, hỗ trợ công tác biên soạn từ điển tác gia, tuyển tập tác phẩm và lời giới thiệu chuyên môn.
• Sinh viên chuyên ngành Khoa học Xã hội và độc giả say mê văn chương tiền chiến: Mở rộng tầm nhìn thẩm mỹ, thấu hiểu quy luật vận động của ngôn ngữ tiếng Việt hiện đại và lịch sử phát triển của nhóm Tự Lực Văn Đoàn.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đóng góp những điểm mới nào về mặt học thuật? Công trình đã khắc phục khoảng trống nghiên cứu khi chuyển dịch trọng tâm từ tiểu thuyết sang khảo sát toàn diện thể loại truyện ngắn, kết hợp định lượng thống kê với phân tích thi pháp học để chứng minh Khái Hưng và Thạch Lam là hai trụ cột cách tân ngôn ngữ văn xuôi tự sự.

Vì sao truyện ngắn Thạch Lam được đánh giá là giao điểm giữa lãng mạn và hiện thực? Sáng tác của Thạch Lam vừa chứa đựng tinh thần lãng mạn qua cảm xúc tinh tế, văn phong giàu chất thơ, vừa mang nội dung hiện thực sâu sắc khi hơn 55% tác phẩm phản ánh chân thực số phận cùng quẫn của người nghèo như trong tác phẩm Nhà mẹ Lê và Gió lạnh đầu mùa.

Khái Hưng có vị trí như thế nào trong sự nghiệp phát triển truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn? Khái Hưng là cây bút giàu sức sáng tạo nhất nhóm với 8 tập truyện ngắn, dẫn đầu về kỹ thuật xây dựng đối thoại sắc sảo, miêu tả tâm lý lãng mạn và đấu tranh mạnh mẽ cho quyền tự do cá nhân của thế hệ thanh niên trí thức đương thời.

Tại sao Tự Lực Văn Đoàn chỉ tồn tại khoảng 10 năm nhưng lại tạo ra chuyển biến lịch sử? Thông qua việc kết hợp cơ quan báo chí với nhà xuất bản, cùng 10 tôn chỉ sáng tác duy tân tiến bộ, nhóm đã thực hiện thành công cuộc cách mạng chữ quốc ngữ, bình dân hóa lối viết và chuẩn hóa cấu trúc thể loại văn xuôi theo phương pháp khoa học hiện đại phương Tây.

Phương pháp so sánh trong luận văn được triển khai theo những trục nào? Phương pháp so sánh được thực hiện trên hai trục chính: so sánh nội bộ giữa các tác giả trong văn đoàn (Khái Hưng, Thạch Lam, Nhất Linh, Hoàng Đạo) và so sánh ngoại biên với các nhà văn hiện thực phê phán xuất sắc cùng thời như Nam Cao, Nguyễn Tuân.

Kết luận

• Luận văn đã định vị chuẩn xác giá trị lịch sử và đóng góp nghệ thuật của truyện ngắn Tự Lực Văn Đoàn trong tiến trình hiện đại hóa văn xuôi Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945.
• Khẳng định Khái Hưng là bậc thầy kiến tạo văn phong quốc ngữ khúc chiết, chuẩn mực với thế giới nhân vật tiểu tư sản trí thức giàu khát vọng tự do.
• Tôn vinh Thạch Lam như một hiện tượng độc đáo của thi pháp truyện không có cốt truyện, kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất thơ trữ tình và chiều sâu hiện thực tâm lý nhân bản.
• Cung cấp hệ thống dữ liệu văn bản học và thống kê định lượng chuẩn xác, làm cơ sở khoa học tin cậy cho công tác nghiên cứu, giảng dạy và phê bình văn học sử.
• Kêu gọi các nhà nghiên cứu và cơ sở đào tạo tiếp tục ứng dụng các lý thuyết thi pháp học hiện đại để khai mở toàn diện kho tàng di sản văn chương tiền chiến trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu là phong trào Duy tân của các nhà nho tiến bộ, đến cải cách của Tự lực văn đoàn, trào lưu hiện thực và văn học cách mạng thấm sâu tư tưởng nhân đạo, dân chủ, tiến bộ" [64]. Qua đó có thể thấy một điểm thú vị là việc nghiên cứu phê bình văn học có chất lượng học thuật và đạt thành tựu cao lại tập trung vào hai chặng: những năm 30 đầu 40 và những năm cuối thế kỷ XX đến nay. Mặc dù thời gian tồn tại của Tự lực văn đoàn chỉ diễn ra trên dưới 10 năm nhưng đã có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống văn hoá, văn nghệ dân tộc suốt một chặng đường dài. Ở mỗi thời kỳ, tuy có những cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau, nhưng nhìn chung ngày càng hướng đến quan điểm thống nhất.

Về Khái Hưng Hơn nửa thế kỷ qua, cũng như những sáng tác của Tự lực văn đoàn nói chung, văn nghiệp của tác giả Khái Hưng nói riêng cũng đã trải qua rất nhiều 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] “bước thăng trầm”. Cho đến nay, việc nghiên cứu truyện ngắn của Khái Hưng có thể phân ra 3 thời kỳ: 2. Trƣớc 1945 Một số truyện ngắn đầu tay của Khái Hưng ngay sau khi ra đời đã được coi là “món ăn lạ”, giúp “cải thiện khẩu vị đọc cho người dân thị thành”. Truyện ngắn Bên dòng Hương Giang được in lần đầu tiên trên Báo Phong hoá ngày 31/3/1933, tập truyện ngắn Dọc đường gió bụi năm 1936 Nhà xuất bản Đời Nay… đã đón nhận được sự cổ vũ nồng nhiệt của công chúng.

Những truyện ngắn đăng trên báo Phong hóa và Ngày nay của Khái Hưng trong vòng 10 năm phải kể đến vài trăm truyện. Trong thời kỳ mặt trận dân chủ, tuy ưu thế của Tự lực văn đoàn có bị giảm sút, nhưng những tác phẩm của Khái Hưng vẫn được đông đảo độc giả chào đón. Thời kháng chiến, các nhà xuất bản ở Hà Nội đã cho tái bản nhiều lần các tác phẩm của Khái Hưng, trong đó truyện ngắn chiếm số lượng đáng kể. Nhìn chung các ý kiến đều dành cho truyện ngắn Khái Hưng sự thiện cảm, nhưng chủ yếu về nghệ thuật như: “văn hay, tâm lý giản dị và sâu sắc”.

Riêng Vũ Ngọc Phan trong bài nghiên cứu về Khái Hưng đã có cái nhìn khá toàn diện về truyện ngắn của ông từ: nghệ thuật xây dựng nhân vật, kết cấu, giọng văn… “Về truyện ngắn, Khái Hưng viết tuyệt hay, người ta thấy phần nhiều truyện ngắn của ông có vẻ linh họat và cảm người đọc hơn là truyện dài của ông. Truyện ngắn Thạch Lam và Đỗ Đức Thu ngả về mặt sầu cảm và kín đáo bao nhiêu thì truyện ngắn Khái Hưng vui tươi và rộng mở thế ấy… Đọc truyên ngắn Khái Hưng, tôi nhận thấy nghệ thuật của ông là tìm cho ra những ý nghĩa đau đớn hay khoái lạc của mợi việc ở đời, rồi ghi lại bằng những lời văn gọn gàng, sáng sủa…”- Nhà văn hiện đại – Nhà xuất bản Văn học. Tuy nhiên, những đánh giá này mới chỉ xuất phát từ một vài tác phẩm cụ thể, chưa phải là một cái nhìn hệ thống xuất phát từ toàn bộ truyện ngắn Khái Hưng. Như vậy, công chúng, các nhà phê bình nghiên cứu trước Cách mạng đã đánh giá khá cao truyện ngắn Khái Hưng.

Bằng cách này, hay cách khác (theo trực cảm, hay khoa học), các nhà nghiên cứu đã có một cách nhìn khách quan, có phần khoa học về nội dung và nghệ thuật của truyện ngắn Khái Hưng. Tuy nhiên, các ý kiến mới chỉ là những nhận xét khái quát chứ chưa được triển khai kỹ và đi sâu vào từng vấn đề một cách cụ thể. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hoàn cảnh xã hội thay đổi, đất nước bị chia cắt thành hai miền kéo theo việc nghiên cứu văn học cũng phân định rạch ròi giữa hai miền Nam, Bắc.

Ở miền Bắc, nhìn chung các nhà phê bình vừa theo quan điểm trước cách mạng vừa tiếp tục đi sâu nghiên cứu truyện ngắn Khái Hưng dưới góc độ tư tưởng. Lấy tiêu chí cách mạng làm hệ quy chiếu, các công trình Lược thảo lịch sử Văn học Việt Nam (1957 - nhóm Lê Quý Đôn), Sơ thảo lịch sử văn học Việt Nam (1964 - Viện Văn học - Nhà xuất bản Văn học) đều cho rằng: “Càng về sau, ông ta (Khái Hưng) lại càng lùi, cuối cùng đã viết những tác phẩm phản động, chống lại cách mạng… Khái Hưng đề cao lối sống thoát ly hiện thực, quay lưng lại cuộc sống, hoặc đề cao xu hướng đặt nghệ thuật lên trên tất cả… Nhiều truyện ngắn, truyện vừa viết về những chủ đề phù phiếm, không có gì sâu sắc” (Sơ thảo lịch sử Văn học Việt Nam). Năm 1962, trong cuốn Giáo trình lịch sử văn học Việt Nam (Tập V - Nguyễn Trác - Hoàng Dung - Nguyễn Đăng Mạnh - Nhà xuất bản Giáo dục) của trường Đại học Sư phạm Hà Nội có nhận xét về truyện ngắn Khái Hưng như sau: “Khái Hưng tô hồng cuộc sống bằng một nghệ thuật phi hiện thực, trùm lên xã hội phong kiến một cái màn hư ảo… Quan điểm nghệ thuật của Khái Hưng mặt khác đã đưa ông đến chủ nghĩa hình thức. Nhiều truyện ngắn của Khái Hưng không có nội dung.

Có những việc không đâu, những chuyện ít ý nghĩa cũng được ông xây dựng làm đề tài tác phẩm… Nhiều truyện của ông không có gì là sâu sắc”. Có thể thấy các nhà nghiên cứu miền Bắc xem xét truyện ngắn Khái Hưng trên cả hai phương diện nội dung tư tưởng và nghệ thuật, song phê phán nặng nề những hạn chế về tư tưởng, còn đóng góp nghệ thuật thì chưa nêu thành hệ thống. Tuy chỉ là những ý kiến chung chung song đó lại là những gợi ý giúp cho chúng tôi thấy cần thiết đi sâu nghiên cứu vấn đề này. Ở miền Nam, việc tiếp cận và đánh giá truyện ngắn Khái Hưng lại có xu hướng thiên về nghệ thuật.

Có thể kể tên các công trình đề cập hoặc đi sâu nghiên cứu truyện ngắn Khái Hưng như: Bình giảng về Tự lực văn đoàn - Nguyễn Văn Xung 1958; Khảo luận về Khái Hưng - Lê Hữu Mục, 1960; Tự lực văn đoàn của Doãn Quốc Sỹ - 1960, Việt Nam văn học sử giản ước tân biên - tập ba của Phạm Thế Ngũ - 1960, Phê bình văn học thế hệ 32 - Thanh Lãng 1972, Nhà văn tiền chiến của Thế Phong… Đặc biệt, Phạm Thế Ngũ đã 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phân loại truyện ngắn Khái Hưng và lấy đó làm cơ sở để khảo cứu về đóng góp của tác giả này trong tiến trình văn học: "Nếu muốn bắt đầu bằng một cuộc phân loại thì ta có thể chia các truyện ngắn Khái Hưng ra làm hai loại: Một loại nhẹ: truyện vui, truyện phiếm đăng vừa một cột… như Tiếng suối reo, Đội mũ lệch, Số đào hoa. Một loại nặng, đứng đắn, rộng, kích thước hơn, viết công phu hơn, đặt ra nhiều vấn đề luân lý xã hội, đưa ra một mẫu tâm lý, một mảng sinh hoạt bắt người ta phải suy nghĩ, đôi khi phải cảm động đau thương như tập Dọc đường gió bụi, Đợi chờ, Cái Ve, Hạnh… (Tự lực văn đoàn trong tiến trình văn học dân tộc). Sự phân chia này tương đối có cơ sở khoa học bởi tác giả Phạm Thế Ngũ đã nhìn nhận truyện ngắn Khái Hưng trên các tiêu chí nội dung và hình thức của tác phẩm văn học. Nhìn chung, các nhà phê bình nghiên cứu miền Nam có xu hướng coi trọng, đề cao Khái Hưng như một nhà cách tân nghệ thuật trong lĩnh vực truyện ngắn.

Song các ý kiến này còn chung chung, phiến diện, chưa sâu và chỉ dừng ở một vài tác phẩm cụ thể. Từ 1986 đến nay Dưới ánh sáng của nghị quyết V, Đại hội VI của Đảng với tinh thần đổi mới trên mọi lĩnh vực của đời sống, trong đó có văn học nghệ thuật, những đóng góp của truyện ngắn lãng mạn nói chung, truyện ngắn Khái Hưng nói riêng đã được đặt trong xu thế "nhìn nhận lại" một cách toàn diện và thoả đáng hơn. Năm 1989 có thể coi là năm "được mùa" của Khái Hưng. Rất nhiều tác giả, nhiều cuốn sách, nhiều công trình, hội thảo đã nghiên cứu, bàn luận về sáng tác của Khái Hưng nói chung và truyện ngắn nói riêng.

Nhà xuất bản Khoa học xã hội cho ra mắt bạn đọc tuyển tập đồ sộ (tám tập) đem đến cho bạn đọc bức tranh toàn cảnh Văn xuôi lãng mạn Việt Nam 1930 - 1945. Các truyện ngắn hay, đặc sắc của Khái Hưng được in trong tuyển tập này. Trong Lời giới thiệu, nhà phê bình Nguyễn Hoành Khung cho rằng: "Khái Hưng xứng đáng được coi là cây bút dồi dào, tài hoa hơn cả của nhóm Tự lực văn đoàn. Trong thế hệ các nhà văn mới, Khái Hưng là người duy nhất sinh ra vào thế kỷ trước, song lại là người mở màn, đi hàng đầu trong phong trào văn nghệ mới, với một ngòi bút trẻ trung, lịch lãm mà duyên dáng".

Phan Cự Đệ, tác giả của công trình Tự lực văn đoàn - con người và văn chương có nhắc ý kiến: "Vũ Ngọc Phan và Bùi Xuân Bào đều cho rằng trong lĩnh vực truyện ngắn, dường như Khái Hưng thành công hơn so với 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tiểu thuyết. Thật ra, những nhược điểm này cũng bộc lộ ở cả truyện ngắn… Trong truyện ngắn do đặc điểm thể loại, Khái Hưng chỉ khai thác một khoảnh khắc trong cuộc đời nhân vật". Ngày 27/5/1989, Khoa văn Trường Đại học Tổng hợp và Nhà xuất bản Đại học và trung học chuyên nghiệp tổ chức hội thảo Về văn chương Tự lực văn đoàn. Các bài viết của các GS.

Phan Cự Đệ, Hà Minh Đức, Phong Lê, Trương Chính, Lê Đình Kỵ… đã có sự nhìn nhận đúng đắn, nghiêm túc về sáng tác của Khái Hưng nói riêng và của nhóm Tự lực văn đoàn nói chung. Năm 1991, trên Tạp chí văn học số 3, Lê Thị Đức Hạnh đã tổng kết: “Văn của Khái Hưng và Nhất Linh trong Tự lực văn đoàn ngay thời kỳ đầu đã là một bước nhảy vọt” (Thêm mấy ý kiến đánh giá Tự lực văn đoàn). Năm 1994 Phan Cự Đệ, Hà Văn Đức trong Lời giới thiệu Tuyển tập truyện ngắn Khái Hưng đã phân tích khá kỹ “Khái Hưng còn là một cây bút truyện ngắn xuất sắc với những tập Anh phải sống (viết chung với Nhất Linh 1937), Dọc đường gió bụi (1936), Tiếng suối reo (1937), Đợi chờ (1939), Đội mũ lệch (1941)…” Sau mấy năm tạm lắng, năm 1997 Nhà xuất bản Văn Học cho ra đời cuốn Những đóng góp của Tự lực văn đoàn cho văn xuôi hiện đại Việt Nam (Trịnh Hồ Khoa).