mở đầu với lời giới thiệu về thứ bậc, địa vị của những nhân vật tai to mặt lớn trong công ty Yumimoto – nơi “tôi” đến làm việc: “Ông Haneda là cấp trên của ông Omochi. Ông Omochi là cấp trên của ông Saito. Ông Saito là cấp trên của cô Mori. Và cô Mori là cấp trên của tôi.
Còn tôi không là 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cấp trên của ai hết. Hoặc có thể nói theo cách khác. Tôi làm theo mệnh lệnh của cô Mori, cô Mori làm theo lệnh của ông Saito, và cứ tiếp tục như thế, các mệnh lệnh được truyền từ trên xuống dưới qua các cấp bậc với sự chính xác này” [1, tr. Đây là cách giới thiệu khá đặc biệt bởi nó không giống như các câu chuyện xưng “tôi” thông thường bắt đầu từ tên tuổi, quê quán, nghề nghiệp của nhân vật chính: “tôi”.
“Tôi” trong Sững sờ và run rẩy được giới thiệu trong mối quan hệ khăng khít với các nhân vật nơi cô sắp tới làm việc. Ở đây có sự phân biệt ranh giới cấp bậc rất rõ ràng. Nguyên do của sự giới thiệu này được chính “tôi” lý giải một cách thú vị trong những tình tiết tiếp theo của câu chuyện. Từ đây một câu chuyện về chốn công sở Nhật đã dần dần hiện ra qua cái nhìn của một nhân viên người Âu.
Một khía cạnh khác của con người và văn hóa Nhật Bản được khám phá, không phải từ cái nhìn ngưỡng vọng của một du khách say đắm vẻ đẹp Nhật Bản mà từ cái nhìn của người trong cuộc, phải sống và tuân phục những luật lệ của Nhật Bản chốn công sở, nơi người Nhật coi là gia đình lớn của họ. Nhân vật “tôi” đến với công ty nhất định đã có sự tìm hiểu về đất nước, con người Nhật. Cho nên “tôi” đã thể hiện mình là một người phương Tây thích khám phá và biết tôn trọng văn hóa Nhật (văn hóa bản xứ). “Tôi cúi gập người” khi được một người đàn ông trạc tuổi năm mươi gọi tên.
Đó là ông Saito. Và “Có ạ” cũng là câu đầu tiên mà nhân vật “tôi” nói trong công ty. Đây chính là sự thể hiện thái độ tôn trọng của người phương Tây trước những nguyên tắc của người Nhật. Thử thách đầu tiên đặt nhân vật “tôi” trong mối quan hệ với ông Saito: “Cái “thách thức” mà ông Saito đề nghị với tôi là viết một bức thư bằng tiếng Anh cho ông Adam Johnson nào đó để báo cho ông ta biết ông Saito nhận lời đi chơi golf với ông ta vào Chủ nhật tuần sau” [1, tr.
Nhưng điều rất phi lý là nhân vật “tôi” không được biết ông Adam Jonhson là ai để dẫn đến một hậu quả rất logic mà cô ta không thể ngờ tới: mặc dù đã làm đi làm lại đến hàng 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngàn lá thư với các giọng điệu và cách thức khác nhau, “tôi” vẫn không nhận được sự hài lòng từ cấp trên. Thử thách đầu tiên này ngỡ tưởng dễ nhưng xem ra lại thật khó. Nó khiến “tôi” nghĩ đến “gã trưởng giả học làm sang trong kịch của Molière khi gã tìm các câu văn hoa mĩ để tán tỉnh bà hầu tước xinh đẹp” [1, tr. Sở dĩ, thách thức trong ngày làm việc đầu tiên đối với “tôi” không phải là từ cấp trên trực tiếp – cô Mori mà từ ông Saito bởi điều này được lý giải là cô ta đang bận họp và sẽ gặp “tôi” vào đầu giờ chiều.
Thách thức mở màn xem chừng đã chẳng hề thuận buồm xuôi gió đối với “tôi”. Điều này như dự báo trước tương lai làm việc của “tôi” trong công ty Yumimoto. Trong cách kể lại thách thức (trải nghiệm) đầu tiên của chính mình trong công ty, có thể thấy, “tôi” giữ thái độ khách quan đôi khi xen lẫn với một vài bình luận nhỏ sau những lần bị ông Saito xé toạc các lá thư đã được “tôi” vận dụng mọi khả năng hiểu biết để viết nên. Với giọng điệu này khiến “tôi” hiện ra trước mắt người đọc là một nhân viên chăm chỉ, chịu khó và giàu óc hài hước.
Nhưng thất bại của công việc đầu tiên không làm cho nhân vật “tôi” nản chí. Người có ảnh hưởng lớn nhất và liên quan trực tiếp nhất về công việc đối với “tôi” trong công ty Yumimoto chính là cô Fubuki. Con người này trở nên hấp dẫn đối với “tôi” ngay từ lần đầu gặp mặt với dáng “cao lòng khòng như cái cung tên” [1, tr. Điều này, một lần nữa được khẳng định qua các lần miêu tả sau với dáng người mảnh dẻ, quyến rũ, chất giọng mềm mại toát lên vẻ thông minh cùng chiều cao 1m80… Vẻ đẹp bên ngoài của cô Fubuki khiến “tôi” hết lời trầm trồ ca ngợi: “Cô có chiếc mũi đẹp nhất thế giới, chiếc mũi kiểu Nhật Bản, một kiểu mũi có một không hai với hai lỗ mũi nhỏ rất thanh và có thể nhận ra giữa hàng nghìn chiếc mũi khác.
Không phải tất cả người Nhật đều có chiếc mũi này, song, nếu ai đã có nó, thì chỉ có thể là người gốc Nhật. Giá như nữ hoàng Cléopâtre mà có chiếc mũi này, thì bản đồ hành tinh chúng ta hẳn đã khác rất nhiều” [1, tr. Hơn thế, trong quá trình làm việc, 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiếp xúc trực tiếp với cấp trên, “tôi” đi hết từ bất ngờ này đến bất ngờ khác. Sự ngưỡng mộ và niềm yêu kính cô Fubuki được thay dần bằng những khó chịu: “Này Fubuki, ta là Thượng đế.
Cho dù mi không tin ta, nhưng ta là Thượng đế. Mi ra lệnh ư, một điều chẳng có gì ghê gớm. Còn ta, ta trị vì. Quyền lực chẳng khiến ta bận tâm.
Trị vì mới cao siêu hơn nhiều. Mi chẳng ý thức nổi tới vinh quang của ta đâu. Vinh quang tuyệt vời lắm. Có các thiên thần thổi kèn trompette để tôn vinh ta.
Chưa bao giờ ta có vinh quang như đêm nay. Chính là nhờ có mi đấy. Giá như mi biết được rằng mi đang làm việc vì vinh quang của ta” [1, tr. “Tôi” sau những chèn ép quá đáng tại công ty đã dần thay đổi thái độ và suy nghĩ về con người này, hay đúng hơn, từ Fubuki, “tôi” đi hết từ sững sờ này đến sững sờ khác về cách hành xử và văn hóa Nhật Bản.
Ngay từ khi bắt đầu công việc tại Yumimoto, Amélie đã không ý thức được vai trò hay nhiệm vụ của mình tại đây. Hành trình của cô bắt đầu từ một nhân viên phục vụ cà phê cho tất cả mọi người rồi trở thành người thu phát thư tự nguyện, người đi xé lịch… cho công ty. Ngay khi cô nói: "Tôi đã trở thành kế toán cho công ty Yumimoto và tôi nghĩ mình không thể xuống thấp hơn được" thì thật bất ngờ lúc đó, cô mới ở điểm bắt đầu cho một hành trình tuột dốc không phanh của mình. Điểm cuối cùng trên con đường sự nghiệp của Amélie tại Nhật là: bà "Nước Tiểu" chuyên dọn nhà vệ sinh.
Và điều mà người đọc ngạc nhiên hơn là Amelie vẫn ở đó, đối đầu với tất cả một cách kiên cường, nhẫn nại và đôi chút nhún nhường, câm lặng để hoàn thành hết một năm hợp đồng tại Nhật. Tuy nhiên, trong số nhiều người mà “tôi” tiếp xúc trong công ty cũng có không ít những nhân vật có cách đối xử thật tốt và nhã nhặn khiến “tôi” nể trọng, tiêu biểu là ông Tenshi. Chính ông đã cho “tôi” có cơ hội thể hiện tài năng của mình khi tham gia trận chiến bơ tách béo. Công việc này đã đem lại cho “tôi” những hứng khởi và say mê đang mất dần bởi công việc pha cà phê 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và bóc lịch, photo trước đó.
Nhưng thực tế đã chứng minh chính ông Tenshi cũng không thể bảo vệ được “tôi” trước cơn thịnh nộ của ông Omochi. Và hàng loạt những màn tối được hé lộ từ sự việc này. Nó khiến tôi phải nhận thức lại ranh giới và quyền hạn công việc mà mình được giao. Nó cũng giúp tôi hiểu ra: xâm phạm vào công việc của người khác dù cho mình làm tốt cũng đều được coi là một tội.
Có thể nói, trong mối quan hệ với các nhân vật khác, “tôi” đã có cách nhìn toàn diện hơn về thực tại lao động tại Nhật Bản – nơi mà trước khi làm, “tôi” vẫn nhìn với con mắt trầm trồ, khao khát. Chốn công sở với hàng loạt những nghi thức công ty kỳ cục nhất làm cho Amélie bị lạc lối đến bấn loạn, và tấn bi hài kịch được đẩy lên tới đỉnh điểm khi cô gái trẻ đến từ Bỉ bị hạ cấp xuống làm người dọn dẹp nhà vệ sinh với biệt danh Bà Nước Tiểu. Như vậy, có thể thấy với điểm nhìn bên trong của nhân vật “tôi”, cô đã kể lại hành trình làm việc của mình trong công ty Yumimoto. Khoảng thời gian này cũng là lúc “tôi” được gắn chặt trong mối quan hệ không thể tách rời với cấp trên, đặc biệt với cô Mori Fubuki.
Với ngôi kể chuyện xưng “tôi”, nhân vật giúp người đọc hình dung quá trình tụt dốc của cô trong công việc cũng như hiểu hơn về sự phức tạp trong các mối quan hệ chốn công sở tại Nhật. Sững sờ và run rẩy được kể bằng ngôi thứ nhất nhưng không vì thế mà diễn biến câu chuyện mang tính chủ quan, nhàm chán. Ngược lại, vì người kể chuyện xuất hiện ở ngôi thứ nhất lại chính là nhân vật trung tâm nên hầu hết các biến cố, sự kiện đều tác động vào nhân vật, nhân vật có sự quan hệ và va chạm với các nhân vật còn lại. Trong quá trình ấy, người kể chuyện tất yếu có cái nhìn từ bên ngoài vào bên trong.
Trong tác phẩm này, hầu hết các nhân vật khác đều hiện lên qua con mắt quan sát của người kể chuyện từ ngoài vào trong. Sự dịch chuyển điểm nhìn từ ngoài vào trong không chỉ căn cứ trong toàn bộ quá trình câu chuyện được kể lại , trong toàn bộ văn bản mà có khi 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nằm ngay trên một trang viết, một tình huống hay một đoạn văn bản cụ thể. Chúng ta hãy xem một đoạn văn trong tác phẩm (chúng tôi có đánh số sau các câu) : “Điều khiến tôi không chịu đựng nổi là phải nhìn thấy ân nhân của mình bị sỉ nhục vì lỗi của tôi (1). Ông Tenshi là một người thông minh và chu đáo: ông đã dám liều vì tôi, dù biết rõ hậu quả (2).
Ông đã hành động không mảy may vì lợi ích cá nhân, mà chỉ bởi lòng vị tha (3). Vậy mà đáp lại lòng tốt của ông, người ta lại bắt ông chịu cảnh nhục nhã (4).