Chương 1: Một số vấn đề lý luận về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng trong luật hình sự Việt Nam Chương 2:Các quy đinh ̣ pháp luâ ̣t hiǹ h sự của tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng trong Bô ̣ luâ ̣t hiǹ h sự Việt Nam 1999 và Bô ̣ luâ ̣t hiǹ h sự năm 2015. Chương 3: Thực tiễn xét xử tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh và một số đề xuất, kiến nghị. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI THIẾU TRÁCH NHIỆM GÂY HẬU QUẢ NGHIÊM TRỌNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, đă ̣c điể m , của tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo luật hình sự Việt Nam 1.1 Khái niệm về tội phạm về chức vụ Bộ luật hình sự Việt Nam năm 1999, các nhà làm luật nước ta đã ghi nhận khái niệm tội phạm như sau: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền,thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị,chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng,sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi íchhợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa [9, Điều 8].
Khái niệm tội phạm về chức vụ được quy định tại Điều 277 Bộ luật hình sự năm 1999 “Các tội phạm về chức vụ là những hành vi xâm phạm hoạt động đúng đắn của cơ quan tổ chức do người có chức vụ thực hiện trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ. Người có chức vụ là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao nhiệm vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện công vụ, nhiệm vụ” [30, Điề u 277. Tội phạm về chức vụ có những đặc điểm sau đây: Khách thể của tội phạm: Đây là quan hệ xã hội đảm bảo cho hoạt động đứng đắn và uy tín của cơ quan tổ chức trong và ngoài Nhà nước, cụ thể là 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các quan hệ bảo đảm tính liêm chính, tính vô tư và công minh trong hoạt động thực thi nhiệm vụ của các cơ quan, tổ chức đồng thời quan hệ sở hữu tài sản của Nhà nước hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của công dân cũng có thể trở thành khách thể của tội phạm về chức vụ. Đối tượng quan trọng nhất của tội phạm về chức vụ chính là hoạt động công vụ, nhiệm vụ của người có chức vụ, quyền hạn.
Mặt khách quan của tội phạm: Hành vi khách quan của tội phạm về chức vụ là những hành vi có tính chất làm sai lệch tính đúng đắn trong hoạt động thực thi nhiệm vụ, công vụ của cơ quan, tổ chức. Chủ thể của tội phạm: Chủ thể của tội phạm về chức vụ là người có chức vụ, quyền hạn trong cả hai khu vực nhà nước và ngoài nhà nước, bên cạnh đó người không có chức vụ, quyền hạn cũng có thể là chủ thể của một số tội phạm mà hành vi của họ gắn liền với hành vi của người có chức vụ quyền hạn. Đồng thời người không có chức vụ quyền hạn còn có thể là đồng phạm của một số tội phạm về chức vụ. Mặt chủ quan của tội phạm: Các tội phạm về tham nhũng đều các tội cố ý trực tiếp, các tội khác về chức vụ có thể có lỗi cố ý hoặc vô ý.2 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng Trên cơ sở nghiên cứu các dấu hiệu pháp lý chung của các tội phạm và tô ̣i pha ̣m về chức vụ làm cơ sở để nghiên cứu tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng theo Điề u 285 Bô ̣ luâ ̣t hình sự năm 1999, có một số quan điể m về khái niê ̣m về tô ̣i thiế u trách n hiê ̣m gây hâ ̣u quả nghiêm GS – TS Nguyễn Ngo ̣c Hòa chủ biên (2012)theo Luâ ̣t hì nh sự Viê ̣t Nam tâ ̣p 2, NXB Công an nhân dân “Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng là hành vi không thực hiê ̣n hoặc thực hiê ̣n không đúng nhiê ̣m vụ được giao của người có chức vụ , quyề n hạn và gây hậu quả nghiêm trọng cho lợi ích Nhà nước , 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tập thể , quyề n và lợi ích hợp pháp của công dân ”[28.Tr 386], nhưng khái niê ̣m theo mô ̣t cách chung nhấ t như sau: “Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự , do người có năng lực trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự do bổ nhiệm, bầu cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương được giao một công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thi hành công vụ đã không thực hiện hay thực hiện không đúng nhiệm vụ được giao xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức gây hậu quả nghiêm trọng” Tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng có một số đặc điểm cơ bản sau: Một là, tội thiếu trách nhiệm gây hâu quả nghiêm trọng là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bô ̣ luâ ̣t hiǹ h sự , xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan, tổ chức.
Hai là, Tội phạm do người có chức vụ, quyền hạn, được giao trách nhiệm nhất định thực hiện, tất nhiên phải là người có năng lực trách nhiệm hình sự. Ba là, Tội phạm gây ra hậu quả nghiêm trọng do hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ nhiệm vụ được giao của người có chức vụ, quyền hạn, lỗi của người phạm tội là vô ý - là thiếu trách nhiệm. Việc quy định tội thiếu trách nhiệm gây hâ ̣u qu ả nghiêm trọng có ý nghĩa trên nhiều phương diện cụ thể như sau: Thứ nhất, Quy định của tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng là sự ghi nhận và bảo đảm sự hoạt động bình thường của cơ quan nhà nước, là một biểu hiện của bản chất của nhà nước do dân vì dân, cán bộ vì nhân dân mà phục vụ, vì lợi ích của Nhà nước xã hội chủ nghĩa. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thứ hai, Việc quy định tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng có ý nghĩa trong việc nâng cao ý thức trách nhiệm của cán bộ, công chức khi thực hiện nhiệm vụ của mình, góp phần xây dựng nhà nước của dân do dân và vì dân.
Thứ ba, Việc quy định tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng là nội dung cụ thể hóa nhiệm vụ của Bộ luật hình sự Việt Nam được ghi nhận tại Bô ̣ luâ ̣t hin ̀ h sự năm 1999, Bộ luật hình sự năm 2015 đó là nhiệm vụ bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền bình đẳng giữa đồng bào các dân tộc, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức, bảo vệ trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa, chống mọi hành vi phạm tội, đồng thời giáo dục mọi người ý thức tuân theo pháp luật, đấu tranh phòng chống tội phạm. Khái lƣợc sự hình thành và phát triển những quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội thiếu trách nhiêm gây hậu quả nghiêm trọng 1.Giai đoạn từ 1945 đến trước khi ra đời Bộ luật hình sự năm 1985 Sau cách mạng tháng 8 thành công năm 1945, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa mới thành lập phải đối phó với thù trong giặc ngoài và trong hoàn cảnh kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước còn muôn vàn khó khăn nhưng vấn đề xây dựng pháp luật vẫn Nhà nước ta được quan tâm nhất định. Để giải quyết các vụ án hình sự, Nhà nước ta đã ban hành Sắc lệnh số 47-SL ngày 10/10/1946 tạm thời giữ lại các luật lệ tại miền Bắc, Trung, Nam Bộ cho đến khi ban hành các văn bản thống nhất toàn quốc.Sắc lệnh số 47 được ban hành kịp thời đã hạn chế tới mức thấp nhất sự xáo trộn trong đời sống và quan hệ thường nhật của nhân dân góp phần ổn định xã hội. Trong giai đoạn này Nhà nước cũng đã ban hành một số Sắc lệnh để trừng trị âm mưu phá hoại về về kinh tế, văn hóa, xã hội.
Quá trình phát triển của các quy định pháp luật hình sự Việt Nam giai đoạn từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ban hành Bộ luật hình sự năm 1985 về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng thì loại tội phạm này chưa được quy định cụ thểrõ ràng. Pháp luật hình sự chỉ mới xây dựng những quy phạm về các loại tội phạm nguy hiểm cao và mang tính phổ biến, đặc biệt trong lĩnh vực bảo vệ tài sản, bảo vệ bí mật của cơ quan Nhà nước trong thời kỳđầu của nhà nước dân chủ nhân dân. Ví dụ một số lĩnh vực cụ thể mà luật hình sự đã được quy định dưới dạng vô ý như Nghị định số 69/ CP ngày 11/6/1962 có quy định hành vi làm mất tài liệu bí mật sẽ tùy theo từng trường hợp mà bị thi hành kỷ luật hành chính hoặc bị truy tố trước pháp luật Điề u 8 nêu “ Người nào sơ suấ t mà để lộ bí mật Nhà nước hoặc để mấ t tài liê ̣u bí mật sẽ tùy theo từng trường hợp mà bi ̣ thi hành kỷ luật hành chính hoặc bi ̣ truy tố ” [31.tr 201] Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cả nước vì Miền Nam ruột thịt, Miền Bắc là hậu phương lớn cung cấp vật chất cho chiến trường Miền Nam, vì vậy tài sản xã hội chủ nghĩa có tầm quan trọng đặc biệt đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước cũng như công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.