Luận văn thạc sĩ về tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam tại Đắk Lắk

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự việt nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Đức Mạnh
• Người hướng dẫn: Pgs.Ts Cao Thị Oanh
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam, (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đắk Lắk)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa của tội phạm chưa hoàn thành
• 1.2. Khái niệm tội phạm chưa hoàn thành
• 1.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành
• 1.4. Khái quát lịch sử lập pháp về tội phạm chưa hoàn thành
• 1.4.1. Giai đoạn sau cách mạng tháng 8 đến trước khi Bộ luật hình sự năm 1985 có hiệu lực
• 1.4.2. Giai đoạn Bộ luật hình sự năm 1985 có hiệu lực
• 1.4.3. Giai đoạn Bộ luật hình sự năm 1999 có hiệu lực
• 1.5. Tội phạm chưa hoàn thành quy định trong luật hình sự một số nước
• 1.5.1. Tội phạm chưa hoàn thành quy định trong Bộ luật hình sự của nước Thụy Điển
• 1.5.2. Tội phạm chưa hoàn thành quy định trong Bộ luật hình sự nước Cộng hòa liên bang Đức
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VỀ TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về khái niệm và trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về khái niệm tội phạm chưa hoàn thành
• 2.3. Quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về trách nhiệm hình sự đối với tội phạm chưa hoàn thành
• 2.4. Thực tiễn áp dụng pháp luật về tội phạm chưa hoàn thành trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.5. Thực tiễn áp dụng pháp luật về chuẩn bị phạm tội trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 2.6. Thực tiễn áp dụng pháp luật về phạm tội chưa đạt trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ ĐỐI VỚI TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK
• 3.1. Yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện pháp luật hình sự liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành
• 3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật hình sự liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành
• 3.3. Các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật đối với tội phạm chưa hoàn thành trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
• 3.3.1. Nâng cao công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành và kiểm tra của Tòa án cấp trên đối với Tòa án cấp dưới
• 3.3.2. Tăng cường giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật
• 3.3.3. Nâng cao năng lực của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân
• 3.3.4. Nâng cao vai trò của các cơ quan bảo vệ pháp luật
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội phạm chưa hoàn thành theo luật hình sự Việt Nam

Tội phạm chưa hoàn thành là một khái niệm quan trọng trong pháp luật hình sự Việt Nam. Nó không chỉ phản ánh những hành vi nguy hiểm cho xã hội mà còn thể hiện sự cần thiết phải xử lý các hành vi này để bảo vệ trật tự xã hội. Theo quy định của Bộ luật hình sự, tội phạm chưa hoàn thành bao gồm các giai đoạn như chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Việc nghiên cứu tội phạm chưa hoàn thành giúp xác định rõ ràng trách nhiệm hình sự của người phạm tội và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

1.1. Khái niệm tội phạm chưa hoàn thành và ý nghĩa

Tội phạm chưa hoàn thành được hiểu là những hành vi mà người phạm tội đã có ý định thực hiện nhưng chưa hoàn tất. Điều này có thể bao gồm việc chuẩn bị các công cụ, phương tiện hoặc thực hiện một phần hành vi phạm tội. Ý nghĩa của việc nghiên cứu tội phạm này là nhằm bảo vệ các quan hệ xã hội và ngăn chặn những thiệt hại có thể xảy ra.

1.2. Lịch sử lập pháp về tội phạm chưa hoàn thành

Lịch sử lập pháp về tội phạm chưa hoàn thành tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn. Từ thời kỳ trước cách mạng tháng 8 đến nay, các quy định về tội phạm chưa hoàn thành đã được điều chỉnh và hoàn thiện qua các bộ luật hình sự khác nhau, phản ánh sự phát triển của hệ thống pháp luật và nhu cầu thực tiễn.

II. Vấn đề và thách thức trong xử lý tội phạm chưa hoàn thành tại Đắk Lắk

Tình hình tội phạm chưa hoàn thành tại Đắk Lắk đang diễn ra phức tạp với nhiều thách thức trong việc xử lý. Các cơ quan chức năng gặp khó khăn trong việc chứng minh hành vi phạm tội do thiếu chứng cứ và sự không hợp tác từ phía người phạm tội. Điều này dẫn đến việc tỷ lệ xét xử tội phạm chưa hoàn thành thấp hơn so với tội phạm đã hoàn thành.

2.1. Những khó khăn trong việc chứng minh tội phạm chưa hoàn thành

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành là việc chứng minh ý định phạm tội của người bị cáo. Nhiều trường hợp, người phạm tội không thừa nhận hành vi của mình, dẫn đến việc các cơ quan tố tụng gặp khó khăn trong việc thu thập chứng cứ.

2.2. Tình hình tội phạm chưa hoàn thành tại Đắk Lắk

Tình hình tội phạm chưa hoàn thành tại Đắk Lắk đang gia tăng, với nhiều vụ án được ghi nhận. Các loại tội phạm như trộm cắp, lừa đảo thường xảy ra ở giai đoạn chưa hoàn thành, gây ra nhiều lo ngại cho cộng đồng và chính quyền địa phương.

III. Phương pháp giải quyết tội phạm chưa hoàn thành hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm chưa hoàn thành, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ từ việc nâng cao năng lực cho các cơ quan tố tụng đến việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật. Việc này không chỉ giúp phát hiện sớm các hành vi phạm tội mà còn tạo ra một môi trường pháp lý vững chắc.

3.1. Nâng cao năng lực cho các cơ quan tố tụng

Cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho các cán bộ làm công tác pháp luật, đặc biệt là trong việc thu thập và đánh giá chứng cứ liên quan đến tội phạm chưa hoàn thành. Điều này sẽ giúp cải thiện tỷ lệ xét xử và xử lý các vụ án hiệu quả hơn.

3.2. Tăng cường tuyên truyền giáo dục pháp luật

Việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật về tội phạm chưa hoàn thành cần được thực hiện rộng rãi trong cộng đồng. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của người dân mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc phòng chống tội phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành

Nghiên cứu về tội phạm chưa hoàn thành không chỉ mang lại những kiến thức lý luận mà còn có giá trị thực tiễn cao. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để cải thiện các quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm tại Đắk Lắk.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn tại Đắk Lắk

Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các quy định về tội phạm chưa hoàn thành tại Đắk Lắk còn nhiều hạn chế. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, từ đó nâng cao hiệu quả xử lý.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đề xuất các chính sách và biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm chưa hoàn thành, từ đó góp phần bảo vệ trật tự xã hội và quyền lợi hợp pháp của công dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tội phạm chưa hoàn thành

Tội phạm chưa hoàn thành là một vấn đề phức tạp trong pháp luật hình sự Việt Nam, đặc biệt là tại Đắk Lắk. Việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tội phạm này là cần thiết để nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm trong tương lai.

5.1. Kết luận về tội phạm chưa hoàn thành

Tội phạm chưa hoàn thành cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc trong hệ thống pháp luật hình sự. Việc xử lý hiệu quả các hành vi này không chỉ bảo vệ trật tự xã hội mà còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng.

5.2. Triển vọng tương lai trong việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành

Triển vọng trong việc xử lý tội phạm chưa hoàn thành tại Đắk Lắk phụ thuộc vào sự cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật. Cần có những chính sách cụ thể để nâng cao hiệu quả xử lý và phòng ngừa tội phạm trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong thực tiễn tư pháp hình sự, việc xử lý hành vi phạm tội ở giai đoạn chưa hoàn thành đóng vai trò tiên quyết nhằm ngăn chặn hiểm họa trước khi hậu quả nghiêm trọng xảy ra. Thống kê thực tế tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2007 - 2014 qua 200 hồ sơ vụ án cho thấy tội phạm chưa hoàn thành chỉ chiếm tỷ lệ 10% (20 vụ án), trong khi tội phạm hoàn thành chiếm tới 90% (180 vụ án). Thực trạng này phản ánh khoảng cách lớn giữa diễn biến tội phạm ngoài đời sống và khả năng phát hiện, xử lý của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ những vướng mắc trong việc chứng minh ý thức chủ quan của người phạm tội, sự thiếu hụt các văn bản giải thích áp dụng pháp luật và tình trạng hành chính hóa hành vi chuẩn bị phạm tội tại địa phương. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của chế định tội phạm chưa hoàn thành theo Bộ luật Hình sự năm 1999, khảo sát toàn diện thực tiễn xét xử tại địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn 8 năm (2007 - 2014), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả định tội danh và quyết định hình phạt.

Nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn. Đề tài cung cấp hệ thống luận cứ khoa học để hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự, đồng thời trực tiếp hỗ trợ đội ngũ thẩm phán, kiểm sát viên và điều tra viên tại Đắk Lắk nâng cao tỷ lệ xử lý đúng người, đúng tội, giảm thiểu 100% các trường hợp bỏ lọt tội phạm nguy hiểm hoặc áp dụng sai khung hình phạt đối với hành vi phạm tội chưa đạt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết các giai đoạn thực hiện tội phạm do cố ý trực tiếp trong khoa học luật hình sự Việt Nam, kế thừa quan điểm của nhiều học giả uy tín như Giáo sư Đào Trí Úc và Giáo sư Lê Văn Cảm. Chế định này phân định quá trình thực hiện tội phạm thành 3 giai đoạn cơ bản: chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.

Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm pháp lý then chốt:

1. Tội phạm chưa hoàn thành: Chuỗi hành vi do người phạm tội thực hiện nhưng dừng lại trước khi thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm vì nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn.
2. Chuẩn bị phạm tội (Điều 17 Bộ luật Hình sự năm 1999): Hành vi tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra các điều kiện cần thiết khác để thực hiện tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
3. Phạm tội chưa đạt (Điều 18 Bộ luật Hình sự năm 1999): Trường hợp cố ý trực tiếp bắt đầu thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng.
4. Nguyên tắc cá thể hóa hình phạt (Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 1999): Giới hạn mức phạt tù có thời hạn không quá 1/2 đối với chuẩn bị phạm tội và không quá 3/4 đối với phạm tội chưa đạt so với khung hình phạt luật định.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng mô hình đối chiếu luật học so sánh với Bộ luật Hình sự Thụy Điển (Chương 22, 23) và Bộ luật Hình sự Cộng hòa Liên bang Đức (Điều 22, 23, 49) để rút ra các chuẩn mực quốc tế về việc loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp phạm tội chưa đạt vô hiệu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu thực nghiệm gồm 200 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm được xét xử tại Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk và các Tòa án nhân dân cấp huyện trực thuộc từ năm 2007 đến năm 2014. Đồng thời, tác giả thực hiện khảo sát xã hội học tư pháp với cỡ mẫu 50 cán bộ tiến hành tố tụng, bao gồm: 10 Thẩm phán cấp tỉnh, 20 Thẩm phán cấp huyện, 10 Kiểm sát viên và 10 Điều tra viên.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp thống kê tội phạm học, phân tích án điển hình và tổng kết kinh nghiệm thực tiễn là nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ áp dụng các điều luật, nhận diện rõ các sai sót nghiệp vụ và đối chiếu trực tiếp giữa quy định trên văn bản với thực tế tranh tụng tại phiên tòa. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong 8 năm, bảo đảm tính liên tục và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm 200 bản án hình sự trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2007 - 2014 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ xét xử tội phạm chưa hoàn thành rất khiêm tốn: Chỉ có 20/200 bản án (chiếm 10%) xét xử hành vi phạm tội ở giai đoạn chưa hoàn thành, 90% còn lại (180 bản án) đều là tội phạm đã hoàn thành.
• Tập trung vào 3 nhóm tội danh trọng điểm: Trong 20 bản án về tội phạm chưa hoàn thành, Tội giết người (Điều 93) chiếm tỷ lệ áp đảo 60% (12 bản án); Tội trộm cắp tài sản (Điều 138) chiếm 25% (5 bản án); Tội hiếp dâm trẻ em (Điều 112) chiếm 15% (3 bản án).
• Khoảng trống tuyệt đối ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội: Tỷ lệ xét xử giai đoạn chuẩn bị phạm tội là 0% (0/20 bản án), trong khi giai đoạn phạm tội chưa đạt chiếm trọn vẹn 100% (20/20 bản án).
• Sự phân hóa giữa các dạng chưa đạt: Trong 20 vụ phạm tội chưa đạt, trường hợp phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành chiếm tới 75% (15 bản án); phạm tội chưa đạt đã hoàn thành chiếm 25% (5 bản án); và tỷ lệ phạm tội chưa đạt vô hiệu là 0%.

Thảo luận kết quả

Thực tế 0% vụ án chuẩn bị phạm tội được đưa ra xét xử phản ánh khó khăn mang tính hệ thống trong công tác thu thập chứng cứ. 100% ý kiến khảo sát từ 50 cán bộ tố tụng tại Đắk Lắk đều khẳng định rất khó chứng minh mục đích phạm tội khi đối tượng mới chuẩn bị công cụ, phương tiện. Phần lớn các hành vi chuẩn bị phạm tội trong đời sống thực tế thường bị cơ quan Công an xử lý hành chính thay vì xử lý hình sự, dẫn đến nguy cơ tiềm ẩn gây mất an ninh trật tự.

Dữ liệu phân bố tội danh và mức độ chưa đạt có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ hình tròn thể hiện tỷ lệ 60% Tội giết người, 25% Tội trộm cắp và 15% Tội hiếp dâm trẻ em. Đồng thời, biểu đồ cột so sánh tương quan giữa 75% trường hợp chưa đạt chưa hoàn thành và 25% chưa đạt đã hoàn thành giúp minh họa rõ nét tính chất nguy hiểm của các hành vi bị ngăn chặn kịp thời bởi sự phản kháng của nạn nhân hoặc sự can thiệp từ người xung quanh.

So sánh với mô hình tố tụng của Đức và Thụy Điển, pháp luật Việt Nam tại thời điểm năm 2015 chưa có hướng dẫn phân biệt ranh giới giữa hành vi chuẩn bị với "hành vi đi liền trước" trong cấu thành tội phạm, gây lúng túng cho Hội đồng xét xử khi lượng hình theo Điều 52 Bộ luật Hình sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao năng lực thực thi công lý đối với tội phạm chưa hoàn thành, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

• Hoàn thiện kỹ thuật lập pháp hình sự: Bổ sung điều luật định nghĩa chính thức về tội phạm chưa hoàn thành trong phần chung của Bộ luật Hình sự, quy định rõ ràng trách nhiệm hình sự đối với trường hợp phạm tội chưa đạt vô hiệu nhằm nâng cao tính bao quát pháp lý đạt mức 100% các tình huống thực tiễn.
• Ban hành văn bản giải thích, hướng dẫn áp dụng thống nhất: Đề nghị Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao ban hành Nghị quyết hướng dẫn cụ thể về tiêu chí phân định giữa hành vi chuẩn bị phạm tội và hành vi bắt đầu thực hiện tội phạm (hành vi đi liền trước) trong lộ trình 2015 - 2017, hướng tới mục tiêu giảm 100% các sai sót trong định tội danh tại cấp sơ thẩm.
• Bồi dưỡng, nâng cao năng lực cán bộ tiến hành tố tụng: Tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng đánh giá chứng cứ gián tiếp và chứng minh lỗi cố ý trực tiếp cho 100% Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Kiểm sát viên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
• Tăng cường kiểm tra, phối hợp liên ngành: Thiết lập quy chế phối hợp nghiệp vụ chặt chẽ giữa 3 cơ quan Công an - Viện kiểm sát - Tòa án cấp tỉnh và huyện, thực hiện rà soát 100% các vụ việc xử phạt vi phạm hành chính có dấu hiệu chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng để xem xét xử lý hình sự kịp thời theo quy định tại Điều 17 Bộ luật Hình sự.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thư ký Tòa án và Hội thẩm nhân dân: Nắm vững phương pháp định tội danh chính xác cho các vụ án chưa đạt (đặc biệt là nhóm tội giết người chiếm 60% và trộm cắp tài sản chiếm 25%), áp dụng chuẩn xác Điều 52 Bộ luật Hình sự để quyết định mức phạt tù không vượt quá 3/4 khung hình phạt theo luật định.
• Điều tra viên và Kiểm sát viên: Vận dụng các kỹ năng thu thập chứng cứ chứng minh ý thức chủ quan, nhận diện chính xác hành vi đi liền trước nhằm khởi tố đúng tội danh đối với 100% các hành vi chuẩn bị phạm tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên ngành Luật hình sự: Sử dụng kho dữ liệu thực nghiệm 200 bản án và hệ thống phân tích lý luận chuyên sâu làm tài liệu tham khảo giá trị trong nghiên cứu, giảng dạy học phần Luật hình sự Việt Nam.
• Các nhà hoạch định chính sách và lập pháp: Khảo sát các bất cập từ thực tiễn địa phương để tiếp tục hoàn thiện, sửa đổi các quy định về chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hình sự quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Tội phạm chưa hoàn thành gồm những giai đoạn nào theo Luật hình sự Việt Nam?
Theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 Bộ luật Hình sự năm 1999, tội phạm chưa hoàn thành bao gồm 2 giai đoạn: chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Cả 2 giai đoạn này đều chỉ xảy ra ở những tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp.

2. Tại sao trong 200 bản án nghiên cứu tại Đắk Lắk không có vụ án nào về chuẩn bị phạm tội?
Nguyên nhân chủ yếu do việc chứng minh ý đồ phạm tội khi chưa có hành vi tấn công trực tiếp gặp rất nhiều rào cản. 100% cán bộ tố tụng được khảo sát cho biết người phạm tội thường không thừa nhận mục đích, và các hành vi này thường bị chuyển sang xử lý hành chính.

3. Khung hình phạt tối đa đối với người phạm tội chưa đạt được quy định như thế nào?
Theo Điều 52 Bộ luật Hình sự năm 1999, nếu điều luật áp dụng có hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình thì chỉ áp dụng trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng; nếu là tù có thời hạn thì mức phạt không quá 3/4 mức phạt tù mà điều luật quy định.

4. Dạng phạm tội chưa đạt nào xuất hiện phổ biến nhất trong thực tế xét xử?
Khảo sát 20 bản án tại Đắk Lắk cho thấy phạm tội chưa đạt chưa hoàn thành chiếm tỷ lệ cao nhất với 75% (15 vụ án). Nguyên nhân do hành vi phạm tội bị nạn nhân chống trả quyết liệt hoặc bị lực lượng chức năng phát hiện, ngăn chặn kịp thời.

5. Phạm tội chưa đạt vô hiệu có bị truy cứu trách nhiệm hình sự tại Việt Nam không?
Có. Khoa học pháp lý hình sự Việt Nam xác định phạm tội chưa đạt vô hiệu (do công cụ, phương tiện hoặc đối tượng tác động) vẫn là hành vi nguy hiểm cho xã hội và người thực hiện phải chịu trách nhiệm hình sự theo cùng điều luật tương ứng như các trường hợp chưa đạt khác.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chế định tội phạm chưa hoàn thành, làm rõ các ranh giới pháp lý giữa chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt.
• Phân tích thực nghiệm 200 bản án tại tỉnh Đắk Lắk (2007 - 2014) chỉ ra tỷ lệ tội phạm chưa hoàn thành chiếm 10%, trong đó Tội giết người chiếm 60%, Trộm cắp tài sản chiếm 25% và Hiếp dâm trẻ em chiếm 15%.
• Nhận diện tồn tại lớn khi tỷ lệ xử lý giai đoạn chuẩn bị phạm tội đạt 0%, đồng thời 75% các vụ án chưa đạt thuộc dạng chưa hoàn thành về hành vi.
• Cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự và định hướng cải cách tư pháp giai đoạn 2015 - 2020.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp lập pháp, hướng dẫn áp dụng án lệ và nâng cao năng lực cho 100% đội ngũ cán bộ tư pháp hai cấp.

Quý độc giả, nghiên cứu sinh và các chuyên gia tư pháp quan tâm có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích số liệu và hệ thống vụ án điển hình trong toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng hiệu quả vào công tác nghiên cứu và thực tiễn xét xử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TỘI PHẠM CHƯA HOÀN THÀNH TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và ý nghĩa của tội phạm chưa hoàn thành 1. Khái niệm tội phạm chưa hoàn thành Nhìn chung pháp luật hình sự trên thế giới và tại Việt Nam đa phần đều phân biệt các giai đoạn thực hiện tội phạm, nhằm đánh giá mức độ thực hiện tội phạm ở các giai đoạn khác nhau và qua đó có cơ sở xác định phạm vi trách nhiệm hình sự của người phạm tội. Cụ thể, các giai đoạn phạm tội là những mức độ trong quá trình thực hiện tội phạm do cố ý và bao gồm chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và tội phạm hoàn thành.

Các giai đoạn phạm tội này ngắn hay kéo dài tùy thuộc vào quá trình của hành vi phạm tội và người phạm tội thực hiện trên thực tế. Việc phân chia các giai đoạn phạm tội trong luật hình sự thể hiện ý chí chủ quan của các nhà làm luật đối với diễn biến khách quan của hành vi phạm tội xảy ra trong thực tế [4, tr. Tuy nhiên, có ba điểm khác nhau cơ bản giữa các giai đoạn phạm tội chính là ở những yếu tố khách quan của hành vi phạm tội bao gồm: 1) Tính chất nguy hiểm cho xã hội của các hành vi phạm tội; 2) Mức độ thực hiện ý định phạm tội của chủ thể thực hiện hành vi; 3) Thời điểm chấm dứt của những hành vi đó [9, tr. Trong thực tế, quá trình thực hiện việc phạm tội của tội phạm trong nhiều trường hợp người phạm tội phải tiến hành từng bước, từng bước một để hoàn thành tội phạm (như: hình thành ý định và biểu lộ ý định phạm tội, chuẩn bị công cụ, phương tiện phạm tội, chuẩn bị thực hiện hành vi liền kề và dần thực hiện hành vi phạm tội).

Tuy vậy, về phương diện chủ quan có sự đối lập thể hiện ở chỗ: mặc dù hành vi phạm tội bị dừng lại nhưng người phạm tội đã cố ý thực hiện hành vi đó và vẫn muốn thực hiện tiếp hành vi 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phạm tội của mình, vì trong tư tưởng, suy nghĩ của họ bao giờ cũng mong muốn thực hiện toàn bộ quá trình đó để đạt được kết quả như dự định đã đặt ra ban đầu. Qua thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy có không ít trường hợp người phạm tội không thực hiện được đầy đủ những dự định đó hoặc họ không tiến hành thực hiện được hành vi phạm tội đến cùng vì những nguyên nhân khách quan ngoài ý muốn của mình. Quan điểm về các giai đoạn thực hiện tội phạm còn được GS. Lê Văn Cảm tổng kết trong sách chuyên khảo sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (Phần chung), Nxb.

Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2005 về khái niệm các giai đoạn thực hiện tội phạm, cụ thể như sau: 1) Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các giai đoạn chuẩn bị và trực tiếp thực hiện tội phạm cố ý, được phân biệt với nhau theo tính chất (nội dung) của hành vi đã được thực hiện và thời điểm chấm dứt xử sự có tính chất tội phạm (B.Zđravômưxlôv); 2) Các giai đoạn thực hiện tội phạm là các giai đoạn nhất định của việc chuẩn bị và thực hiện tội phạm cố ý, được phân biệt với nhau theo tính chất của những hành vi được thực hiện và thời điểm chấm dứt hành vi ấy (X.Kelina); 3) Các giai đoạn của việc chuẩn bị và trực tiếp thực hiện tội phạm được quy định trong luật và được phân biệt với nhau theo tính chất và nội dung của hành vi người phạm tội thực hiện, cũng như mức độ kết thúc hành vi phạm tội (Ê. Tuy nhiên cho đến nay khái niệm tội phạm chưa hoàn thành vẫn chưa được pháp luật hình sự Việt Nam ghi nhận cụ thể. Tại Điều 29, Chương 6 trong Bộ luật hình sự của Liên Bang Nga quy định: “1. Tội phạm chưa hoàn thành là chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt.

Trong khoa học luật hình sự Việt Nam, GS. Lê Văn Cảm đưa ra quan điểm về khái niệm tội phạm chưa hoàn thành như sau: tội phạm chưa hoàn thành là hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt [2, tr. Theo tác giả, quan điểm của GS. Lê Văn Cảm là phù 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hợp với những quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam về các giai đoạn thực hiện tội phạm của tội phạm chưa hoàn thành, từ đó phân biệt giữa khái niệm tội phạm chưa hoàn thành và khái niệm tội phạm đã hoàn thành, đồng thời làm rõ cơ sở để phân chia các giai đoạn phạm tội để xác định đúng và đầy đủ trách nhiệm hình sự đối với từng giai đoạn thực hiện tội phạm cụ thể.

Như vậy, chúng ta có thể hiểu khái niệm tội phạm chưa hoàn thành là hành vi chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt, nội dung cụ thể của hai giai đoạn thực hiện tội phạm này như sau: + Giai đoạn chuẩn bị phạm tội: Chuẩn bị phạm tội là một giai đoạn phạm tội trong tội phạm chưa hoàn thành và là một phần của quá trình thực hiện tội phạm cố ý. Ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội, người phạm tội đã có hành vi nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết, tạo tiền đề cho việc thực tiện tội phạm, tuy nhiên người phạm tội chưa bắt đầu thực hiện tội phạm đó, tức là chưa có hành vi xâm phạm đến đối tượng tác động. Ví dụ như: A chuẩn bị các công cụ sử dụng để phá khóa với mục đích đến nhà B phá khóa trộm cắp tài sản của gia đình B, nhưng khi chuẩn bị thực hiện hành vi thì bị lực lượng dân quân tự vệ phát hiện nên A không thực hiện hành vi trộm cắp tại nhà B. Giai đoạn chuẩn bị phạm tội được quy định tại Điều 17 Bộ luật hình sự, theo đó chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm.

Người chuẩn bị phạm một tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng phải chịu trách nhiệm hình sự [16, Điều 17]. Pháp luật hình sự quy định thời điểm sớm nhất của giai đoạn chuẩn bị phạm tội là khi tội phạm đã bắt đầu thực hiện những hành vi với mục đích tạo ra những điều kiện vật chất, tinh thần để cho quá trình phạm tội diễn ra thuận lợi, dễ dàng và ngay trước khi người phạm tội bắt đầu thực hiện hành vi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khách quan được phản ánh trong cấu thành tội phạm là thời điểm muộn nhất của giai đoạn chuẩn bị phạm tội, một khi người phạm tội đã bắt đầu thực hiện tội phạm thì mặc nhiên đã không còn ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội. Đặc điểm của hành vi chuẩn bị phạm tội là chưa trực tiếp làm biến đổi tình trạng của đối tượng tác động của tội phạm để gây thiệt hại cho các quan hệ xã hội là khách thể của loại tội phạm định thực hiện nhưng có ảnh hưởng tới khả năng gây thiệt hại của tội phạm. Kết quả của việc thực hiện tội phạm phần nào phụ thuộc vào hành vi chuẩn bị phạm tội, nếu quá trình chuẩn bị phạm tội càng chi tiết, kĩ lưỡng thì quá trình thực hiện tội phạm có khả năng gây ra hậu quả cao hơn, nghiêm trọng hơn.

Theo luật hình sự Việt Nam, không phải hành vi chuẩn bị phạm tội nào cũng bị truy cứu trách nhiệm hình sự, việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội được đánh giá và phân biệt thành hai loại: loại hành vi chuẩn bị phạm tội phải truy cứu trách nhiệm hình sự (nếu tội định phạm là tội rất nghiêm trọng hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng) và loại không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, mặc dù cả hai loại đều chưa gây ra hậu quả, nhưng tính chất nguy hiểm của hành vi chuẩn bị phạm tội có khác nhau và sự khác nhau đó lại không phụ thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi chuẩn bị phạm tội mà nó hoàn toàn phụ thuộc vào tính chất nghiêm trọng của tội phạm mà người đó định thực hiện. Hành vi chuẩn bị phạm tội thường được thể hiện dưới các dạng sau: - Chuẩn bị kế hoạch phạm tội như: bàn bạc, phân công trách nhiệm cho từng người, kế hoạch tiêu thụ tài sản hay kế hoạch che giấu tội phạm. Dạng chuẩn bị phạm tội này thường xảy ra đối với những tội phạm được thực hiện có đồng phạm hoặc có tổ chức. Tuy nhiên cũng có trường hợp tội phạm chỉ do một người thực hiện vẫn có sự chuẩn bị kế hoạch phạm tội.

Ví dụ: A có ý định đầu độc B, tự A đã vạch ra một kế hoạch như mua thuốc độc ở đâu, bỏ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thuốc độc vào nước cho B uống như thế nào, sau khi B trúng độc thì làm thế nào để che giấu được tội phạm. - Thăm dò hoặc tìm địa điểm phạm tội, dạng chuẩn bị này chủ yếu đối với các tội xâm phạm sở hữu hoặc xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của công dân. Ví dụ: A muốn trộm cắp nhà B, nên A đã nhiều lần đến nhà B thăm dò xem gia đình B thường vắng mặt nhà vào giờ nào, quy luật sinh hoạt của gia đình ra sao để tiến hành trộm cắp. - Chuẩn bị công cụ phương tiện phạm tội: chuẩn bị xe máy để đi cướp tài sản, chuẩn bị dao để giết người, chuẩn bị thuốc độc để đầu độc, chuẩn bị xăng để đốt nhà, chuẩn bị thuốc mê để gây mê cho người có tài sản nhằm chiếm đoạt tài sản của họ, chuẩn bị con dấu giả để lừa đảo.

- Loại trừ trước những trở ngại khách quan để thực hiện tội phạm được thuận lợi, dễ dàng như: tắt hệ thống camera để đêm đột nhập vào công ty trộm tài sản, cho bảo vệ uống rượu say để đột nhập vào cơ quan được dễ dàng. Khi người phạm tội thực hiện tội phạm ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội, trong trường hợp hành vi phạm tội đã cấu thành tội phạm độc lập khác thì người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về tội độc lập đó. Ví dụ như: A có ý định giết B nên đã tìm mua một khẩu súng quân dụng, sau đó A đi tìm B để giết, nhưng trên đường đi đã bị công an xã bắt.