Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI ĐÁNH BẠC THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm và các dấu hiệu pháp lý tội đánh bạc 1. Khái niệm tội đánh bạc Khái niệm tội phạm là khái niệm trung tâm, các khái niệm, phạm trù, chế định khác đều xuất phát, xoay quanh khái niệm này. Khái niệm tội phạm là cơ sở để xây dựng các CTTP cụ thể với ý nghĩa là mô hình pháp lý của từng loại tội phạm và qua đó cũng là cơ sở để quy định hình phạt tương ứng [14, tr.
Hiện nay, khái niệm tội phạm được quy định tại Điều 8 BLHS năm 2015 quy định như sau: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự.[45] Theo BLHS năm 2015, tội đánh bạc được quy định tại Điều 321, chương XXI phần các tội xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng. Về khái niệm tội đánh bạc đến nay các nhà làm luật vãn chưa đưa ra khái niệm cụ thể trong BLHS. Bởi vì hành vi đánh bạc là hiện tượng xã hội nên nó phát sinh trong các điều kiện xã hội nhất định. Tại mỗi giai đoạn của xã hội, hành vi đánh bạc có những biểu hiện khác nhau.
Trong khoa học luật hình sự, liên quan đến khái niệm tội đánh bạc cũng có nhiều công trình nghiên cứu đưa ra khái niệm tội đánh bạc. 7 luan an Có quan điểm cho rằng “Đánh bạc là tham gia trò chơi có được thua bằng tiền hoặc tài sản dưới bất kỳ hình thức nào” [23]. Quan điểm này mới chỉ định nghĩa hành vi đánh bạc chứ chưa làm rõ khái niệm tội đánh bạc. Hơn nữa hành vi phạm tội khác tội phạm vì khái niệm tội phạm phải có đầy đủ nội hàm như quy định tại Điều 8 BLHS năm 2015.
Có tác giả lại cho rằng: “Đánh bạc được hiểu là nhiều người (ít nhất hai người trở lên) cùng tham gia hành vi được thua bằng tiền hay hiện vật dưới bất kỳ hình thức nào”[38,tr176]. Quan niệm này nhìn nhận khái niệm tội đánh bạc ở góc độ chung, chưa nêu bật và đầy đủ của những dấu hiệu đặc trưng tội phạm. Đánh bạc có thể hiểu là dựa vào kết quả của trỏ chơi mà người thua cuộc phải trả cho bên thắng cuộc một khoản lợi ích vật chất nhất định. Kết quả của trò chơi thường không rõ ràng nên đánh bạc mang yếu tố “đỏ đen” “may rủi”.
Kết quả của trò chơi có thể được biết trong một khoảng thời gian cố định như đánh số lô, số đề (phụ thuộc vào kết quả quay sổ xố kiến thiết tại khung giờ nhất định trong một ngày) hoặc kết quả diễn ra trong thời gian ngắn như đánh ba cây, xóc đĩa…cũng có trường hợp kết quả đánh bạc diễn ra trong một thời gian dài như trường hợp cá độ đội bóng vô địch của một mùa giải bóng đá. Tính giải trí là mục đích của đa số các trò chơi, giúp cho người chơi thư giãn tinh thần, gắn kết tình cảm, nâng cao sức khỏe. Tuy nhiên các đối tượng đánh bạc đã lợi dụng tính giải trí của trò chơi gắn với sự được mất về vật chất. Tệ nạn cờ bạc nói chung và hành vi đánh bạc nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề gây bức xúc trong xã hội.
Tệ nạn cờ bạc hiện nay phổ biến từ thành thị đến nông thôn với nhiều hình thức đánh bạc như số lô, số đề diễn ra công khai hàng ngày. Trong quá trình đánh bạc, tâm lý người đánh bạc nếu được ít muốn được nhiều hơn, còn thua thì muốn gỡ lại. Sau một thời gian sa đà vào 8 luan an tệ nạn cờ bạc, đánh thâu đêm suốt sáng dẫn đến lười lao động, sức khỏe giảm sút. Từ tệ nạn này còn phát sinh biết bao hệ lụy khác, gây mất an ninh trật tự, làm suy đồi lối sống và đạo đức xã hội.
Vì vậy tệ nạn cờ bạc có tác động tiêu cực đến bản thân người đánh bạc, không chịu lao động, chỉ muốn kiếm tiền bằng trò may rủi. Đối với các gia đình có người thân đánh bạc lúc nào cũng lo lắng tài sản của gia đình bị đem “nướng” vào trò đỏ đen, mặc cảm với hàng xóm. Xã hội lại thêm gánh nặng khi các đối tượng đánh bạc không lao động làm ra của cải cho xã hội mà còn là thành phần dễ bị lôi cuốn vào con đường phạm tội. Xét về thiệt hại vật chất: Hành vi đánh bạc sử dụng tiền, hiện vật có giá trị để thanh toán cá cược được thua với nhau.
Ví dụ như trong hình thức lô đề, các chủ đề luôn nắm trong tay một lượng vốn đủ lớn cộng với các khoản thu từ người chơi để trả cho người chơi trúng hoặc khi đánh xóc đĩa các con bạc thường sử dụng tiền mặt để chơi. Cùng với sự phát triển xã hội, tâm lý người phạm tội, giá trị tài sản các con bạc sử dụng trong quá trình đánh bạc ngày càng lớn. Người đánh bạc nếu thắng bạc thường ngựa quen đường cũ, không chịu lao động mà bám vào cờ bạc để có cuộc sống sung túc nhàn hạ. Đối với người thua cuộc nếu biết điểm dừng cũng đã mất một số tài sản nhất định, nếu tiếp tục tâm lý gỡ gạc, cay cú thì dễ nướng hết tài sản của bản thân, gia đình vào xới bạc.
Nguy hiểm hơn, khi không có tài sản để đánh bạc, các con bạc có thể trộm cắp, cướp tài sản của người khác. Nhiều kẻ đã bị pháp luật xử lý nghiêm khắc, xã hội lên án nhưng không hối cải, sửa chữa lỗi lầm, tiếp tục rủ rê, lôi kéo, tụ tập người khác tham gia đánh bạc để thỏa mãn máu đỏ đen của mình. Chính vì vậy đối tượng tham gia đánh bạc có tiền án, tiền sự về hành vi đánh bạc ngày càng gia tăng. Nếu những thiệt hại vật chất như đã nêu ở trên dễ dàng nhìn thấy thì những thiệt hại phi vật chất thường xuất hiện một cách từ từ, gặm nhấm dần 9 luan an hạnh phúc của những gia đình có thành viên ham mê cờ bạc.
Hành vi đánh bạc đã làm tha hóa lối sống của người phạm tội. Hành vi đó không những làm cho nhiều gia đình kiệt quệ, điêu đứng về kinh tế mà còn làm rạn vỡ sự gắn bó, tình yêu thương, trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình với nhau. Khi hạnh phúc gia đình tan nát, đặc biệt là những trường hợp cha mẹ vào tù thì không ít con cái của người phạm tội rất dễ bị lôi cuốn vào tệ nạn xã hội như nghiện hút, mại dâm, trộm cắp… và lúc này xã hội lại phải chịu thêm gánh nặng mới. Như vậy, hậu quả do hành vi đánh bạc gây ra là vô cùng lớn.
Vì vậy tội phạm hóa hành vi đánh bạc nhằm áp dụng chế tài nghiêm khắc là hình phạt để bảo vệ quan hệ xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, công dân. Thể hiện thái độ kiên quyết của Đảng và Nhà nước ta trong việc xử lý, đấu tranh, phòng chống các tệ nạn xã hội nói chung và tội đánh bạc nói riêng. Điều này dựa trên cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn trong quá trình áp dụng pháp luật thời gian qua. Trong khoảng thời gian 40 năm đầu (1945-1985) PLHS chưa được pháp điển hóa và 33 năm sau (1985-2018) đã được pháp điển hóa ba lần với BLHS các năm 1985,1999 và 2015.
Cụ thể BLHS năm 1985 các tội phạm về cờ bạc gồm đánh bạc, tổ chức đánh bạc, gá bạc được quy định trong cùng một điều luật. Sau một thời gian áp dụng, trên cơ sở lý luận và thực tiễn, khắc phục những hạn chế khiếm khuyết để phù hợp với sự thay đổi, phát triển của xã hội, BLHS năm 1999 và BLHS năm 2015 đã tách tội đánh bạc thành một điều độc lập còn tội tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc trong cùng một điều luật. Từ những phân tích và cơ sở pháp lý nêu trên có thể đưa ra khái niệm tội đánh bạc như sau: Tội đánh bạc là hành vi tham gia trò chơi được tổ chức trái pháp luật (dưới bất kỳ hình thức nào), được thua bằng tiền hay hiện vật có giá trị từ 5 triệu đồng hoặc dưới 5 triệu đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị kết án về hành vi đánh bạc, tổ chức đánh bạc, gá bạc 10 luan an chưa hết thời hạn được coi là chưa bị xử lý vi phạm hành chính, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm do người có năng lực TNHS và đủ tuổi chịu TNHS thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, xâm phạm đến trật tự công cộng. Các dấu hiệu pháp lý của tội đánh bạc Xét về mặt cấu trúc thì tội phạm được hợp thành từ bốn yếu tố: chủ thể, khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan.
Sau đây luận văn đi phân tích CTTP của tội đánh bạc. a) Khách thể của tội phạm. Khách thể của tội phạm là các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại. Các hành vi đánh bạc với tính chất chung là sát phạt về kinh tế giữa nhiều người (hai người trở lên) đã tác động tiêu cực đến nếp sống văn minh, hủy hoại nhân cách của người phạm tội, nhiều người khánh kiệt tài sản, hạnh phúc gia đình tan nát và nguyên nhân gia tăng một số tội phạm trong xã hội.
Ví dụ trong trường hợp con bạc thua cuộc không trả tiền cho đối tượng thắng bạc thì có thể xiết nợ bằng cách đánh đập, giam giữ, đe dọa hoặc khủng bố tinh thần như ném chất bẩn vào nhà nhằm lấy bằng được số tiền đã thắng bạc. Đối với người thua bạc thì luôn tìm mọi cách có tài sản như trộm cắp, cướp tài sản…để tiếp tục có tài sản đánh bạc. Thậm chí có trường hợp giết người nhằm mục đích không phải trả khoản tiền thua bạc. Từ đó có thể thấy đánh bạc là hành vi mang tính tiêu cực trong xã hội nên cần phải xử lý nghiêm minh.
Theo BLHS năm 2015 tội đánh bạc được xếp trong nhóm các tội xâm phạm trật tự công cộng.