Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất dự án trên địa bàn huyện. Chương 2: Phân tích thực trạng tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất dự án trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất dự án trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC THỰC THI CHÍNH SÁCH HỖ TRỢ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG BỊ THU HỒI ĐẤT DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1.
Chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất dự án 1. Lao động bị thu hồi đất dự án 1. Khái niệm lao động bị thu hồi đất Phạm trù lao động có thể được hiểu theo nghĩa rộng nhưng ở trong nội dung liên quan đến đề tài nghiên cứu, chúng ta chỉ quan tâm đến lao động dưới góc độ người lao động. Đó là lực lượng về con người với tư cách là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội bao gồm toàn bộ dân số có thể phát triển bình thường về thể lực lẫn trí lực (không bị khiếm khuyết, dị tật bẩm sinh); theo nghĩa hẹp người lao động bao gồm nhóm dân cư trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động.
Theo Bộ luật Lao động (2002): “Người lao động là người từ đủ 15 tuổi trở lên, có khả năng lao động, làm việc theo hợp đồng lao động, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của người sử dụng lao động”. Ở nước ta theo quy định hiện hành của Bộ luật lao động (2002) độ tuổi lao động được quy định như sau: + Nam từ đủ 15 đến 60 tuổi + Nữ từ đủ 15 đến 55 tuổi Lao động bị thu hồi đất dự án là những người lao động bị thu hồi đất nằm trong độ tuổi lao động bao gồm: + Người lao động thuộc hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp theo quy định (trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân là cán bộ, công nhân viên của nông trường quốc doanh, lâm trường quốc doanh đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp) khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà được bồi thường bằng tiền đối với diện tích đất nông nghiệp thu hồi (sau đây gọi tắt là người lao động bị thu hồi đất nông nghiệp); 10 + Người lao động thuộc hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ mà phải di chuyển chỗ ở (sau đây gọi tắt là người lao động bị thu hồi đất kinh doanh). Đặc điểm của lao động bị thu hồi đất dự án Đặc điể m của ngu ̛ời lao động bao gồ m đ ặc điể m về nhân khẩ u (độ tuổ i, giới tính, dân tộc, quy mô và kiể u h ộ gia đình, tình tra ̣ng hôn nhân ), đặc điể m về giáo dục (học vấ n, trình độ chuyên môn , kỹ thu ật, tay nghề ), đặc điể m về kinh tế (mức số ng, thu nhập, quy mô và thói quen chi tiêu , nhà ở, tài sản.), đặc điể m về văn hóa, lố i số ng, phong tu ̣c, tập quán, tác phong lao động,. có ảnh hưởng đến khả năng tìm kiế m việc làm chuyể n đổ i nghề nghiệp của người lao động.
Phần lớn lao động tại các khu vực thu hồi đất dự án thuộc tầng lớp nông dân với ngành nghề chính là nông nghiệp. Do đó, trong phạm vi nghiên cứu của luận văn tác giả đề cập chủ yếu đến đặc điểm của nông dân bị thu hồi đất. - Lao động nông nghiệp của nông dân là thứ lao đ ộng tấ t yế u , chiế m tỷ tro ̣ng lớn trong cơ cấ u lao động của đấ t nước. Với tỷ lệ trên 65% dân số số ng ở nông thôn, lực lươ ̣ng lao động nông nghiệp chiế m từ 65 - 70% tổ ng lao động toàn xã hội; năng suấ t lao đ ộng thấ p ; phân công lao động khu vực nông nghi ệp, nông thôn kém phát triể n điề u này ta ̣o ra áp lực bu ộc người dân phải số ng dựa vào đấ t nông nghi ệp - con đường cơ bản để duy trì sự sống.
- Lao động của nông dân mang tính chấ t là lao đ ộng giản đo ̛n, công việc mang tính nặng nho ̣c, hiệu quả công vi ệc và năng suấ t lao động thấ p hơn so với các ngành sản xuấ t khác. - Trình độ lao động của nông dân còn thấ p , chưa đáp ứng đươ ̣c yêu cầ u của sự nghiệp đổ i mới. Đây là yế u tố cản trở lớn đế n vi ệc áp du ̣ng khoa ho ̣c - kỹ thuật vào sản xuấ t, góp phầ n tăng năng suấ t lao động và hiệu quả đầ u tư, sản xuất. - Mức thu nhập của lao động trong các hộ gia đình bị thu hồi đất tương đối thấp, nguồn thu nhập chính là từ nông, lâm, thuỷ sản.
Loại vi ệc làm này thường thiế u sự ổ n đinh ̣ và có mức thu nhập thấ p, bấ p bênh. Do đó sinh kế của đại đa số các 11 hộ gia đình nông thôn trong thời kỳ hiện đại hoá, công nghiệp hoá hiện nay thiếu tính bền vững do đó đe doạ đến phát triển kinh tế hộ trong nhiều năm tới. - Tỷ lệ phụ thuộc lao động bình quân của các hộ gia đình bị thu hồi đất theo khảo sát được là 0,5 (hai lao động nuôi một người phụ thuộc). Tỷ lệ phụ thuộc được tính là số người từ 0 – 14 tuổi và từ 60 tuổi trở lên tính bình quân trên số người từ 15 đến 59 tuổi.
Tỷ lệ này càng cao thì gánh nặng về kinh tế của lao động trong hộ càng lớn. - Đặc thù mô hình các hộ gia đình nông thôn là nhiều thế hệ, đông con truyền thống cùng với sự khó khăn về điều kiện kinh tế nên việc đầu tư cho giáo dục cũng ít được quan tâm hơn so với các hộ gia đình đô thị. Đặc điể m này của ngu ̛ời lao động nông nghiệp có tác động ma ̣nh mẽ đế n n hận thức, tác phong và hành vi của người lao động. Chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất dự án 1.
Khái niệm chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất dự án Hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất dự án là việc giúp đỡ người lao động sau khi bị thu hồi đất dự án thông qua các hoạt động tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm, cho vay vốn ưu đãi … để người lao động có điều kiện, cơ hội tiếp cận, tạo việc làm mới nhằm tạo ra nguồn thu nhập hợp pháp cho bản thân. Chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm là sự thể chế hoá pháp luật của Nhà nước trên lĩnh vực lao động và việc làm, là hệ thống các quan điểm phương hướng mục tiêu và giải pháp hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động và gia đình. Theo đó, ta có thể khái quát khái niệm như sau: “Chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất dự án là tổng thể các quan điểm, mục tiêu và giải pháp của nhà nước được thể chế hoá bằng các văn bản pháp luật, nhằm hỗ trợ, tạo điều kiện cho đối tượng lao động bị thu hồi đất có được việc làm phù hợp, giúp họ vượt qua những khó khăn do bị thu hồi đất, ổn định cuộc sống trước mắt và lâu dài, góp phần ổn định và phát triển kinh tế xã hội ở địa phương nói riêng, cả nước nói chung”. Các bộ phận cấu thành của chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất dự án Hệ thống chính sách liên quan đến giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất dự án bao gồm nhiều chính sách khác nhau như chính sách về đào tạo nghề, chính sách về đất đai, chính sách về vay vốn, chính sách về xuất khẩu lao động, chính sách phát triể n cu ̣m , điể m công nghi ệp, các doanh nghiệp và làng nghề trên điạ bàn có đất bị thu hồi… Trong khuôn khổ luận văn, tác giả xin đề cập đến một số chính sách cơ bản hỗ trợ cho đối tượng lao động bị thu hồi đất theo Quyết định số 63/2015/QĐ-TTg ngày 10 tháng 12 năm 2015 của Thủ tướng Chính phủ gồm: a) Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động sau thu hồ i đấ t là các quan điể m, mục tiêu, giải pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để hỗ trợ cho đối tượng học nghề nhờ đó tìm được việc làm phù hợp và ổ n đi ̣nh sau khi bi ̣ thu hồ i đấ t.
Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề giải quyết việc làm ta ̣o ra tác đ ộng kép đố i tới các đố i tươ ̣ng chính sách. Người lao động đươ ̣c ho ̣c thêm m ột nghề ngoài nghề nông, nhờ đó ho ̣ đủ khả na ̆ng vào làm việc ta ̣i các DN và các tổ chức khác với mức thu nhập cao hơn so với nông ngh iệp, đồ ng thời có cơ hội đươ ̣c hưởng lơ ̣i m ột cách bề n vững từ các chính sách khác như chính sách đấ t đai , chính sách tín du ̣ng , chính sách xuấ t khẩ u lao đ ộng (XKLĐ), v. Còn đố i với DN , chính sách đào ta ̣o nghề cho người lao đ ộng vùng thu hồ i đấ t giúp các DN tuyể n du ̣ng đươ ̣c nguồ n nhân lực có chấ t lươ ̣ng, đáp ứng các yêu cầ u về số lươ ̣ng , chấ t lươ ̣ng và cơ cấ u lao động, góp phầ n nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh. Chính quyề n điạ phưo ̛ng và người lao đ ộng là các chủ thể chiụ trách nhi ệm chính của chính sách đào ta ̣o nghề ta ̣i điạ phương.
Trong đó: - Chính quyề n cấ p tỉnh là người trực tiế p xây dựng các chính sách của điạ phương, đồ ng thời có trách nhi ệm chính trong việc tổ chức thực thi các chính sách của Trung ưo ̛ng về đào ta ̣o nghề cho người lao đ ộng vùng thu hồ i đấ t .