Chương 1: Tổng quan hai vấn đề cơ bản: lịch sử nghiên cứu về DLCĐ và cơ sở lý luận về DLCĐ. Trong phần lịch sử nghiên cứu về DLCĐ, tác giả tập trung điểm qua, phân tích và đánh giá các nghiên cứu có liên quan đến DLCĐ của các tác giả trước nay bao gồm cả thế giới, Việt Nam và các đề tài nghiên cứu về người Dao ở Ba Vì. Từ những đề tài của các tác giả trước sẽ làm tài liệu quý giá, bài học kinh nghiệm để khắc phục các tồn tại, hạn chế để làm cơ sở thực tiễn để triển khai nghiên cứu DLCĐ của người Dao tại xã Ba Vì – huyện Ba Vì – Hà Nội. Phần cơ sở lý luận, tập trung vào việc phân tích các khái niệm, mục tiêu, các nguyên tắc cơ bản, điều kiện hình thành phát triển, các chủ thể tham gia và các lợi ích của DLCĐ.
Trong đó sự tham gia của cư dân địa phương là yếu tố chủ chốt cho hoạt động DLCĐ. CÁC ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG CỦA NGƯỜI DAO TẠI XÃ BA VÌ, HUYỆN BA VÌ, HÀ NỘI 2. Khái quát về khu vực nghiên cứu 2. Điều kiện tự nhiên ở xã Ba Vì 2.
Vị trí địa lý Xã Ba Vì là một xã miền núi nằm dưới chân núi Ba Vì thuộc huyện Ba Vì. Cách trung tâm huyện khoảng 17km, cách trung tâm thành phố gần 60km. Phía bắc giáp xã Ba Trại và xã Tản Lĩnh; Phía Nam giáp xã Khánh Thượng; Phía đông giáp xã Vân Hòa; Phía tây giáp xã Minh Quang. Tổng diện tích tự nhiên là 2540,69 ha với ba thôn: Yên Sơn, Hợp Sơn và Hợp Nhất.
Ba thôn của xã không cư trú liền kề mà xen kẽ bởi các thôn của người Mường và người Kinh thuộc các xã Minh Quang, xã Ba Trại nhưng lại liên kết với nhau bởi dãy núi Ba Vì. Khí hậu Xã Ba Vì mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa. Ba Vì có khí hậu thay đổi theo vùng. Nhiệt độ bình quân năm trong khu vực là 23,40C.
Mùa nóng kéo dài từ giữa tháng 3 đến tháng 11. Lượng mưa trung bình năm tương đối lớn 2.500mm, phân bố không đều trong năm, tập trung nhiều vào tháng 7, tháng 8. Địa hình, địa mạo Địa hình của huyện Ba Vì thấp dần từ phía Tây Nam sang phía Đông Bắc, chia thành 3 tiểu vùng khác nhau: Vùng núi, vùng đồi gò, vùng đồng bằng ven sông Hồng. Trong đó xã Ba Vì thuộc vùng núi: có địa hình cao, dốc, xen kẽ là những thung lũng nhỏ hẹp.
Thành phần thổ nhưỡng chủ yếu là đất feralit như: feralit vàng phân bố ở độ cao trên 1.000m; feralit vàng nâu phân bố tập trung ở độ cao từ 500 - 1.000m; feralit vàng đỏ phân bổ ở vùng sườn đồi thấp có độ cao dưới 500m. Đặc điểm này thích hợp trồng các loại cây như: sắn, dong giềng, keo tai tượng, bương, thông đuôi ngựa,. đặc biệt là các cây dược liệu quý hiếm để làm thuốc. 16 Thang Long University Library 2.
Dân số và đời sống văn hóa của người Dao ở xã Ba Vì 2. Dân số ở xã Ba Vì Huyện Ba Vì có tới 73 thôn có người dân tộc thiểu số với 6. Số người dân tộc thiểu số chiếm đến 41,7% tổng dân số trên địa bàn Trong đó ở xã Ba Vì dân số tính đến năm 2017: Tổng số có 505 hộ với 2230 nhân khẩu, 98% là người đồng bào Dao. Người Dao ở xã Ba Vì thuộc nhóm Dao Quần Chẹt.
Toàn xã có 3 thôn, gồm: Hợp Nhất, Hợp Sơn, Yên Sơn. Dân cư xã Ba Vì từ năm 2008 đến 2017 Năm Số hộ Nhân khẩu 2008 326 1. Khái quát về đời sống văn hóa Xã Ba Vì là xã mà CĐ người Dao chiếm 98% dân số, bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc Dao tại đây hầu như còn được bảo tồn nguyên vẹn. Trên 80% người dân biết làm thuốc Nam với nhiều bài thuốc nổi tiếng để chữa các bệnh như phong thấp, thoái hóa vôi hóa đốt sống, trĩ, viêm gan, thận và có hai bài thuốc đã tạo thành thương hiệu, đó là thuốc tắm đẻ - lợi sữa và thuốc tắm khỏe.
Về văn hóa, CĐ người Dao ở Ba Vì vẫn bảo tồn một số lễ hội truyền thống như: Lễ hội Tết người Dao, Lễ hội Cấp sắc. Hằng năm bà con tổ chức các lễ hội này kết hợp với biểu diễn nghệ thuật truyền thống (múa, hát dân ca, biểu diễn trang phục truyền thống) tạo ra nét đặc sắc, thu hút sự quan tâm của khách du lịch. Với 2 đặc điểm trên xã Ba Vì có đủ 17 điều kiện để phát triển du lịch cộng đồng với sản phẩm du lịch chữa bệnh và du lịch văn hóa dân tộc Dao. Đặc điểm kinh tế - xã hội ở xã Ba Vì 2.
Đặc điểm kinh tế Xã Ba Vì do chủ yếu CĐ người Dao sinh sống nên hoạt động kinh tế chủ yếu của xã là sản xuất nông nghiệp. Khi còn sinh sống trên núi Ba Vì, họ sống du canh, du cư, đốt nương, làm rẫy. Sau khi hạ sơn, họ chủ yếu làm nông nghiệp (ruộng nước) và lâm nghiệp. Tuy nhiên, diện tích ruộng nước rất ít, họ phải kết hợp với trồng sắn, đót, bương, keo,… trên nương để lấy tiền mua lương thực, bán thuốc nam để kiếm thêm thu nhập.
[10:9] Đặc biệt, làng nghề thuốc nam dân dộc Dao (thôn Yên Sơn); các sản phẩm nổi bật gồm có: Thuốc nam Gia truyền dân tộc Dao là ngành nghề chính tạo nên thu nhập, phát triển kinh tế và giúp xóa đói giảm nghèo tại địa phương. Đặc điểm xã hội Bộ máy của làng vận hành theo chế độ tự quản, người đứng đầu là trưởng bản (chẩu, giằng) do dân bầu chọn. Ông có quyền quyết định cao 9 nhất những việc xảy ra trong làng. Người Dao cho mình là con cháu của 12 họ Bàn Vương.
Tại Ba Vì có các họ: Triệu, Phùng, Đặng, Lý, Bàn, Dương. Dòng họ gồm những người có quan hệ huyết thống, chung một ông tổ, chung bàn thờ họ và có hệ thống tên đệm riêng. Người trong cùng một dòng họ không được lấy nhau. Gia đình của người Dao hầu hết là gia đình nhỏ phụ quyền.
Chủ gia đình là người cha, có trách nhiệm lớn nhất trong việc sản xuất, cúng bái, quan hệ bên ngoài, giáo dục và dựng vợ gả chồng cho con cháu. Người Dao ở Ba Vì chủ yếu làm lúa nương và trồng cây hoa màu như: ngô, sắn, dong giềng (đót). Sự hấp dẫn du lịch cộng đồng dân tộc ở Ba Vì Nước ta có tổng cộng 54 dân tộc anh em, trong đó 53 dân tộc là đồng bào thiểu số. Mỗi dân tộc thiểu số có một nét văn hóa độc đáo riêng của mình.
Nhưng hoạt động kinh tế chủ yếu vẫn là nông nghiệp, thậm chí một số nơi vẫn còn hình thức sản xuất nông nghiệp lạc hậu gắn với tập quán canh tác cổ truyền. Đứng trên khía cạnh du lịch, nước ta hoàn toàn có đầy đủ khả năng để áp dụng mô hình du lịch cộng đồng một cách rộng rãi. Theo thống kê cho thấy, các dự án về du lịch cộng đồng chủ yếu tập trung vào các bản dân tộc thiểu số. Lý do lựa chọn các bản làng dân tộc thiểu số để phát triển du lịch 18 Thang Long University Library cộng đồng chủ yếu dựa trên cơ sở có sự khác biệt văn hóa tương đối khi so sánh với nền văn hóa lớn (văn hóa Việt).
Huyện Ba Vì hiện nay là nơi cư trú của 3 dân tộc chủ yếu bao gồm: Kinh, Mường, Dao sinh sống từ rất lâu đời. Trong đó, người Dao trên đất Ba Vì họ là chủ nhân của nền văn hóa rất đặc sắc, phong phú, đậm đà bản sắc với nhiều phong tục được truyền qua bao thế hệ để ngày nay mang trong mình một sức sống lâu bền, mạnh mẽ. Thực tế cho thấy, du khách, đặc biệt là khách nước ngoài thường thích đi thăm những bản làng dân tộc để cùng sống và sinh hoạt với dân bản, cùng dân bản nấu ăn, thực hiện các công việc nhà nông, thưởng thức các tiết mục văn nghệ dân gian và mua những sản phẩm thổ cẩm, mỹ nghệ, mây tre đan làm quà lưu niệm,…chứ không phải đến các thành phố, thị xã thị trấn đông người. Mà người Dao tại Ba Vì lại hoàn toàn phù hợp với những điều kiện trên.
Nếu so sánh với các vùng khác, cơ cấu dân tộc ở Ba Vì khá là đa dạng và có sự thu hút lớn đối với khách du lịch trong nước và quốc tế, những người sẵn sàng chi trả tiền để được trải nghiệm những không gian văn hóa khác biệt. Ba Vì là một nơi tiềm năng để có thể phát triển mô hình du lịch cộng đồng các dân tộc. Có thể thấy, những đặc trưng riêng về cảnh quan thiên nhiên cũng như bản sắc văn hóa các dân tộc, mỗi địa phương đã lựa chọn những hướng đi khác nhau nhằm phát triển hoạt động du lịch cộng đồng, đem lại lợi ích kinh tế cho người dân bản địa. Để loại hình du lịch này ngày càng hấp dẫn, thu hút nhiều du khách hơn nữa, các tỉnh cần có sự liên kết chặt chẽ, góp phần tạo ra các sản phẩm du lịch phong phú, đa dạng, mang đậm dấu ấn riêng của mỗi địa phương.
Tài nguyên du lịch 2. Tài nguyên thiên nhiên 2. Cảnh quan Xã Ba Vì nằm dưới chân núi Ba Vì nên được thiên nhiên ưu đãi ban tặng cả bức tranh sơn thủy hữu tình với hệ sinh thái phong phú, thảm thực vật đa dạng và được coi là lá phổi xanh của thủ đô Hà Nội, là điểm đến của khách du lịch trong và ngoài nước. Nơi đây có rất nhiều cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp như: Núi, rừng, thác, suối, sông, hồ,… Ngoài ra còn có trang trại đồng quê, nhiều sản phẩm nông nghiệp phong phú.
Khí hậu Xã Ba Vì có khí hậu mát mẻ, không khí trong lành. Với đặc điểm này, đây là nơi nghỉ mát lý tưởng, hấp dẫn cho rất nhiều du khách ưa khám phá thiên nhiên, cũng như những du khách muốn tìm kiếm những kỳ nghỉ cuối tuần vui vẻ. Địa hình, địa mạo Địa hình của xã Ba Vì thuộc vùng núi: có địa hình cao, dốc, xen kẽ là những thung lũng nhỏ hẹp. Thành phần thổ nhưỡng chủ yếu là đất feralit.
Đặc điểm này thích hợp trồng các loại cây như: sắn, dong giềng, keo tai tượng, bương, thông đuôi ngựa,. đặc biệt là các cây dược liệu quý hiếm để làm thuốc. Các cây thuốc Nam có thể giúp CĐĐP phát triển DLCĐ kết hợp chữa bệnh kết hợp tham gia vào hoạt động sản xuất thuốc Nam gia truyền. Văn hóa vật chất Ẩm thực Ở mỗi vùng miền, mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa ẩm thực khác nhau.