Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện pháp luật tiếp công dân Chương 2: Thực trạng thực hiện pháp luật tiếp công dân tại Ủy ban nhân dân thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Chương 3: Quan điểm và giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật tiếp công dân tại Ủy ban nhân dân thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. 6 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TIẾP CÔNG DÂN 1. Khái quát chung về tiếp công dân và thực hiện pháp luật tiếp công dân 1.
Khái niệm và vai trò của tiếp công dân 1. Khái niệm tiếp công dân Tiếp công dân là một hiện tượng khách quan phát sinh trong đời sống xã hội, mọi hoạt động mang tính xã hội đều gắn liền với sự tồn tại của Nhà nước, Nhà nước thực hiện chức năng quản lý là chủ yếu, do các cơ quan trong hệ thống hành chính từ Trung ương đến địa phương tiến hành để thực hiện mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ của mình, đây là hoạt động thực thi quyền hành pháp. Ở Việt Nam, Nhà nước không chỉ ban hành quy định bắt buộc các đối tượng phải tuân theo mà trong quá trình quản lý nhà nước cũng luôn cần sự đóng góp ý kiến từ phía tổ chức, người dân để khắc phục những hạn chế, dần hoàn thiện cơ chế về cơ cấu tổ chức cũng như chính sách, pháp luật. Việc quản lý nhà nước đạt hiệu quả hay không được đánh giá vào mức độ đồng thuận giữa Nhà nước với nhân dân.
Do vậy, việc tiếp xúc giữa các cơ quan quản lý nhà nước với các cơ quan, tổ chức, cá nhân là yêu cầu tất yếu, khách quan. Hoạt động tiếp công dân là một trong những hoạt động thường xuyên, liên tục của các cơ quan nhà nước. Thông qua công tác tiếp công dân, Nhà nước kịp thời tiếp nhận và xử lý những vẫn đề phát sinh trong công tác quản lý nhà nước, nắm bắt được ý kiến của nhân dân, nhận được những thông tin, kiến nghị, phản ánh của nhân dân về quá trình thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Trên cơ sở đó, Đảng và Nhà nước tiếp thu, chọn lọc và có điều chỉnh sửa đổi, bổ sung kịp thời các chính sách, pháp luật cho phù hợp với thực tế phát triển của xã 7 Luan van hội.
Trước khi có Luật tiếp công dân 2013, các văn bản pháp luật liên quan đến tiếp công dân do Đảng và Nhà nước ta ban hành chưa có văn bản nào quy định thế nào là “tiếp công dân” mà chỉ có các khái niệm về trụ sở tiếp công dân, địa điểm tiếp công dân, trách nhiệm của cán bộ tiếp công dân… được quy định tại Chương 5 (từ Điều 59 đến Điều 62) Luật Khiếu nại năm 2011; Thông tư số 07/2011/TT-TTCP ngày 28/7/2011 của Thanh tra Chính phủ hướng dẫn quy trình giải quyết khiếu nại hành chính. Sau khi Luật tiếp công dân 2013 được ban hành (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2014) quy định về khái niệm tiếp công dân tại khoản 1 Điều 2 như sau: Tiếp công dân là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân quy định tại Điều 4 của Luật này đón tiếp để lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; giải thích, hướng dẫn cho công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định của pháp luật [19]. Như vậy, tiếp công dân là hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận thông tin từ người dân thông qua ba hoạt động đó là: khiếu nại; tố cáo; kiến nghị, phản ánh. Vai trò của tiếp công dân Thứ nhất, trong hoạt động quản lý nhà nước, tiếp công dân giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân về cơ chế, chính sách, đời sống dân sinh.
thông qua việc khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Từ đó, cơ quan nhà nước sớm thấy được những hạn chế, khiếm khuyết trong công tác quản lý để điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi hoặc hủy bỏ các nội dung không còn phù hợp. Thứ hai, tiếp công dân tạo điều kiện để cơ quan có thẩm quyền kịp thời phát hiện, xử lý hành vi trái pháp luật, bảo đảm trật tự, kỷ cương xã hội, phát huy quyền làm chủ của nhân dân. 8 Luan van Thứ ba, tiếp công dân thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với nhân dân, tác động tích cực đến tình cảm, thái độ của người dân, củng cố niềm tin của người dân vào chính sách, pháp luật của Nhà nước; khơi dậy tiềm năng, trí tuệ của nhân dân vào các nhiệm vụ chính trị chung của Đảng, Nhà nước thông qua việc thu thập những thông tin phản hồi về những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống từ đó đề ra những chủ trương, quyết định đúng đắn hợp lòng dân.
Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thực hiện pháp luật tiếp công dân 1. Khái niệm thực hiện pháp luật tiếp công dân Tiếp công dân là một trong những nội dung quan trọng mà bất cứ cơ quan, tổ chức đều phải thực hiện. Để việc thực hiện công tác tiếp công dân trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức đi vào nề nếp và khoa học, Nhà nước phải ban hành văn bản pháp luật về vấn đề này. Việc đưa ra các quy định về công tác tiếp công dân thông qua các văn bản quy phạm pháp luật có thể gọi là pháp luật tiếp công dân.
Theo Giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Học viện Hành chính Quốc gia thì: “Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung, do nhà nước ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của nhà nước và phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế - xã hội, nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội điển hình, phổ biến giữa các chủ thể với nhau, thiết lập trật tự kỷ cương của xã hội, bảo đảm cho sự phát triển bình thường của xã hội” [13; tr172]. Từ phân tích nêu trên, có thể hiểu: Pháp luật tiếp công dân là tổng thể các văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành hoặc thừa nhận, nhằm điều chỉnh về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm cho công dân được thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị của mình. 9 Luan van Thực hiện pháp luật tiếp công dân Nhà nước ban hành pháp luật nhằm quy định những chuẩn mực hành vi, quy tắc xử sự chung và đảm bảo pháp luật được thực hiện bằng những công cụ của mình. Pháp luật chỉ có ý nghĩa khi được thực hiện và những quy tắc xử sự chung đó được trở thành hành vi thực tế của các chủ thể pháp luật.
Vì vậy, việc xây dựng pháp luật và thực hiện pháp luật là hai hoạt động có quan hệ vô cùng chặt chẽ với nhau. Xây dựng pháp luật là tiền đề để việc thực hiện pháp luật được hiệu quả và thực hiện pháp luật là hoạt động để pháp luật thực sự đi vào đời sống xã hội. Theo Giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp luật của Học viện hành chính Quốc gia: “Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hiện thực trong cuộc sống, tạo ra cơ sở pháp lý cho hoạt động thưc tế của các chủ thể pháp luật” [13, tr. Trường Đại học Luật Hà Nội có quan điểm cho rằng: Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật [26, tr.
Như vậy, thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành thực hiện trong cuộc sống, tạo ra cơ sở pháp lý cho hoạt động thực tế của chủ thể pháp luật theo mục tiêu quản lý của nhà nước. Từ những phân tích trên, có thể hiểu: Thực hiện pháp luật tiếp công dân là quá trình hoạt động có mục đích, có chủ định của các cơ quan Nhà nước, các cá nhân, nhằm làm cho các quy phạm pháp luật về tiếp công dân được thực hiện trong thực tế, đảm bảo cho các cá nhân có thẩm quyền lắng nghe, tiếp nhận khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân; giải thích, hướng dẫn cho 10 Luan van công dân về việc thực hiện khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh theo đúng quy định của pháp luật, giải quyết các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Trong thực hiện pháp luật tiếp công dân, các chủ thể tham gia vào hoạt động tiếp công dân buộc phải tuân thủ đầy đủ các hình thức thực hiện pháp luật (cụ thể như: tuân thủ, chấp hành, sử dụng và áp dụng pháp luật); đây là một quá trình thống nhất để giải quyết những khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân, là yêu cầu quan trọng của pháp luật xã hội chủ nghĩa. Hoạt động của chủ thể từ thời điểm trình bày trực tiếp hoặc trực tiếp gửi khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh tới cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền qua hoạt động tiếp công dân hình thành quan hệ xã hội mà pháp luật về tiếp công dân điều chỉnh; thực hiện các quy định tiếp công dân và vấn đề áp dụng pháp luật tiếp công dân để giải quyết vướng mắc phải thực hiện thống nhất theo quy định của pháp luật.
Đặc điểm thực hiện pháp luật tiếp công dân Thực hiện pháp luật tiếp công dân là một lĩnh vực cụ thể của thực hiện pháp luật, bên cạnh những đặc điểm chung về thực hiện pháp luật thì còn có những đặc điểm riêng, mang tính đặc thù.